Skip to main content

Full text of "Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum"

See other formats 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/ 


pM 


I      ^ 


.^-r 


p; 


$  # 


'1P 


"*» 


C  SSl .  I 


Ci-P^^f) 


Harvard  CoUege 
Library 


FROM  THE  FUND  GIVEN  BY 

Stephen  Salisbury 

Claasof  1817 
op  woRcirrsR,  massachusitts 

For  Oreck  and  Latin  Lttenture 


J^    V 


C0RPV8 

SCRIPTORVM  ECCLE8IA8TIC0RVM 

LATINORVM 

EDITVM  CONSILIO  ET  IMPENSIS 
ACADEMIAE  LITTERARVM  CAESAREAE 

VINDOBONENSIS 

VOL.  XXIII. 

CYPRIANI    HEPTATEVCHOS 

EX  KECENSIONE 

RVDOLFI  PEIPER. 


PRAGAE  VINDOBONAE  LIPSIAE 

P.  TEMPSKY.        F.    TEMPSKY       G.  PBEYTAG. 

BIDLIOPOLA  ACADBHIAE  LITTBBABVM  CABSAREAK  TIMD0R0NBM8U. 

MDCCCLXXXXI.  C  r^^ 


"^    -     ;;? 


>       N 


I        o 


X) 


o 


CYPRIANI 


GALLI  POETA.E 


HEPTATEVCHOS 

accedunt  incertorum  de  Sodoma  et  lona  et  ad  senatorem    carmina 
€t    Hilarii    quae    feruntur   in    Genesin.    de   Maccabaeis    atque    de 

Euangelio.  . 


recensuit  et  commentario  critico  instnuit 


RVDOLFUS  PEIPER. 


"^  PRAGAE  VINDOBONAE  LIPSIAE 

F.   TEMPSKY.      F.    TEMPSKY       G.  FREYTAG. 

BIBLtOPOLA  ACADEMIAE  LXTTEBARVM  CAE8AREAE  VIND0B0NEN8I8. 
MDCCCLXXXia 


APR    6     1891 


PROOEMIVM. 


Cypriani  Galli  hominis  caftnina,  quibus  Veteris  Testamenti 
historiarum  tota  series  enarratur,  ad  posteros  non  seorsum  edita 
ueneruut,  sed  ab  eieunte  septimo  saeculo  in  unum  corpus  con- 
iuncta  cum  aliis  poetis,  qui  mundi  creationem  ceteraque  gesta 
ueteris  testamenti  persecuti  sunt:  in  quibus  summum  locum 
obtinet  Alcimus  Auitus  Yiennensium  in  Gallia  episcopus.  eius 
collectionis  uetustissimam  memoriam  eihibent  catalogi  ueteres 
Laurissensis  Cluuiacensis  Bobiensis  coenobii. 

Catalogus  codicum  S.  Nazarii  Laurissensis  scriptus  s.  X 
hunc  adfert  titulum  (G.  Becker,  Catalogi  ueteres  p.  111  n. 
463  sqq.)^): 

Metrum  Cypriani  super  Heptateuchum  et  Eegum  et 
Hester  ludith  et  Machabaeomm.  Metrum  Alcimi  ad  Apol- 
linarium  episcopum  libri  VI  :  I  de  initio  mundi  E  de 
originali  peccato  III  de  sententia  dei  IIII  de  diluuio  mundi 

V  de   transitu   maris  rubri   [de   decem   plagis    Aegypti]*) 

VI  de  uirginitate.  metrum  Dracontii  de  fabrica  mundi. 
metrum  Columbani.  alli  uersus  quam  plurimi.  in  uno 
codice. 

Inter  Cluniacenses  libros  catalogus  intra  annos  1158  et 
1161  conpositus  (L.  Delisle,  Le  Cabinet  des  manuscrits  II  459 
sqq.)  recenset  hunc  codicem: 

537  Volumen  in  quo  continetur  Alchimus  episcopus  in 
eptateucum  uersifice,  et  in  libros  Begum  Paralipomenon 
Hester  ludith  Machabeorum.  et  opusculum  de  ueteri  Testa- 
mento,  natiuitate  ac  passione  domini  eicerptum  de  Virgiliano. 

1)  distinxi  hunc  titulmn  in  prooemio  Anitiano  p.  LIII. 

-)  his  uerbis,  qnae  uncinis  indnsi,  significatnr  notiBsimnin  illnd 
Engenii  carmen  nigesimum  ed.  Sirmondi,  qnod  non  sno  loco  recensetnr. 
sed  ant  legebatur  post  Dracontium  inter  Eugeniana  carmina,  aut  subiectum 
ent  quinto  Alcimi  libro  propter  argumenti  similitudinem. 

XXIII.  Cypr.  poet.  * 


II  Prooemium. 

de  sententia  dei,  de  diluuio  mundi,  de  originali  peccato.  de 

transitu  maris  rubri.  et  de  enigmatibus  uariarum  rerum. 

Bobiensium  autem  librorum  recensus  s.  X.  conscriptus 
(Becker  p.  69  n.  409)  breuius  haec  sic  conplectitur : 

librum  I  in  ueteri  testamento  conscriptum  metrice  ^).  in  quo 

continentur  libri  Alchimi  et,Catonis. 

Itaque  in  Nazariano  habes  Cyprianum  cum  adseclis,  Alcimum 
Auitum  integrum,  Dracontii  Eugenianam  editionem,  Columbanum, 
alios  uersus  quam  plurimos ;  in  Cluniacensi  Cyprianea  ad  Alci- 
mum  transcripta  *).  inter  adseclas  praeter  Paralipomenon  adparet 
Probae  cento  plenus,  sequuntur  Alcimi  Auiti  libri  haud  scio  an 
librarii  errore  turbato  ordine  primoque  et  ultimo  omissis:  non 
recensetur  neque  Dracontius  neque  Columbanus.  sed  ex  incertis 
uersibus,  quos  Nazarianus  adfert  '*),  ponuntur  aenigmata  uariarum 
rerum  (ut  puta  Symphosii,  Aldhelmi,  quae  cum  Probae  opusculo 
olim  coniuncta  erant^),  aliorum).  tertius  denique  Bobiensis  priora 
omnia  nomine  Alcimi  conplexus  aenigmatibus  adiungit  Catonera  *). 
num  quis  dubitabit  quin  hi  tres  libri  eadem  prorsus  carmina 
habuerint  atque  etiam  plura  quam  catalogi  exhibent^),  quos  qui 
conposuerunt,  singula  recensere  supersederunt ;  nisi  forte  in  ex- 
treraa  parte  librorum  alia  in  alio  libro  carmina  aut  absumpta 
sunt  mala  fortuna  aut  aliunde  addita. 

Aeuo  autem  Carolino  Wigbodo  uel  Wicbodus  presbyter, 
Sti  Nazarii  ut  uidetur  familiaris,  quaestiones  sacras  conposuit  de 
heptateucho  ^,  quos  Carolo  regi  inscripsit ;  eas  catalogus  Lauris- 
sensis  his  uerbis  indicat: 

*)  de  Dracontio  uel  A.raoeno  cogitabat  J.Huemer.Wiener  Stndien  1886  p.331. 
')  nempe  in  titnlo  codicis;  nam  in  subscriptionibus,  quod  libri  nostri  pro- 

bant,  ubique  sine  dubio  Cypriani  nomen  legebatur,  ut  legitur  in  LC. 
*)  in  eodem  catalogo  ex  cod.  463  notantur  „eiusdem  (sc.  Paulini  Petric.) 

uersus  quam  plurimi  id  est  LXX." 
*)  cf.  Schenkelius  Proba  p.  523. 
5)  sic  in  codice  Tullensi  n.  176  (Becker  p.  152)  erat  „Sedulius  cum  Cat- 

tone  et  pluribus  aenigmatibus,'*  in  Augiensi  n.  .820   (Becker  p.   10) 

nmetrum  Porci  Catonis  et  aenigmata  Ciceronis." 
•)  e.  g.  earmina  de  Sodoma  et  lona,  de  quibus  infra  agetur. 
1)  uel  octateucho,  qua  de  re  uid.  ad  Auitum  p.  LVI  n.  4, 


Prooexnium.  III 

CoUecta  quae  colleiiif  Wicbodo  ex  opusculis  Sancti  Augustini 

Ambrosii  Hieronymi  et  ceterorum  patrum  in  quinque  libros 

Moysi  in  uno  codice. 
plenior  est  titulus  quem  Martenius  ex  codice  Treuirensi  dedit :  ^) 
Liber  questionum  super  librum  Genesis  ex  dictis  sanctorum 

patrum  Augustini  Gregorii  Hieronimi  Ambrosii  Hilarii  Hisi- 

dori  Eucherii  et  lunilii. 

Mox  siue  ipse  auctor  quaestionum  uel  coUectorum,  siue 
alius  nescio  quis,  quo  eis  quaestionibus  egregium  praesidium 
atque  omamentum  pararet,  praemisit  singulis  libris  carmina 
Hilarii  Probae  Alcimi  Dracontii  Cypriani  ceterorum  ad  hepta- 
teuchum  pertinentia,  ^)  recisis  quae  aliena  erant  *).  quae  si  non 
omnia,  at  pleraque  in  uno  codice  Nazariano  coniuncta  inuenisset.  ^) 

talis  fuit  codex  quem  monasterium  Centulense  a.  831 
possidere  Hariulfus  ait  in  Gestis  ecclesiae  Centulensis  siue 
S.  Bicharii  (ed.  D'achery,  Spicileg.  t.  HII  p.  419,  ed.  nou.  t.  II 
p.  310.  G.  Becker  Catalogi  p.  26  n.  81): 

Hilarii  autem  de  fide  sanctae  Trinitatis.  quaestiones  Hilarii. 

\)  de  recentioribus  codieibus  uid>  prooemium  Auitian.  p.  LV  et  LVII  n. 
77 ;  ex  Treuirensis  Maximini  codice  priora  aliquot  capita  edidit  Matte- 
nius  coUectionis  suae  tomo  VIII  p.  295 — 298;  inscriptionem  cum  laude 
Caroli  regia  et  adlocutione  ad  librum  ex  Martenio  repetiuit  E.  Duemmler 
PLC  I  p.  95—97. 

,)  nam  cum  Marii  Victoris  caniien  tuni  Sedulii  prior  pars  (I  1 — 274)  et 
Amoeni  enchiridion  prorsus  aliena  erant  a  proposito  auctoris  quae- 
stionum;  Helpidii  tristicha  dubito  an  non  cognita  habuerit  Gallus  liomo. 

3)  recisis  quae  aliena  erant:  nam  Probae  centonis  alteram  partem  quae 
est  de  nouo  testamento  resecuit  atque  etiam  de  lona  carmen, 
neque  minus  ex  Alcimi  poematis  librum  de  uirginitate;  Eugeniiporro 
praefationes  et  monosticha  et  satisfactionem  Dracontii.  quae  pleraque 
eum  liabuisse  testis  est  Wigbodus  in  uersibus  ad  Carolum  scriptis, 
quos  magna  ex  parte  mutuatur  ab  Alcimo  Eugenio. 

*)  equidem  putauerim  numerum  carniinum  ab  Nazariano  traditorum 
non  auxisse  hominem  istum,  sed  minuisse.  sane  Hilarii  Genesin  unde 
adsciuerit  et  carmen  de  Sodoma,  non  liquet,  nam  in  catalogi  titulis 
nonleguntur;  Probam  quin  ex  Nazariano  sumpserit,  uix  est  dubium  et 
indicatur  Cluniacensi  titulo;  nec  defuisse  de  Sodoma  carmeu  in 
Nazariano  cum  lona  ab  ipso  poeta  coniunctum  ex  Sicchardi  uerbis 
facile  conicias. 

a* 


IV  P  r  o  o  e  ni  i  u  m. 

Cypriani,  Alcinii  Auiti,  Hieronymi.  Augustini  super  Penta- 

teuchum  in  I  uol. 
atque    nescio   an  hunc   in   ordinem   referendus    sit    liber    quem 
recenset  catalogus  monasterii  Augiensis   (Sindleotes  Awa)  scr. 
a.  823—838  (Becker  p.  17  n.  29): 

Alchuini    magistri   quaestiones  super  genesim  et  metrum 

Alcimi  Auiti  episcopi  uol.  I. 
nam  quod  Alcuinus  nominatur,  qui  sane  eius  generis  quaestionum 
auctor  fuit,  id  hoc  loco  temere  factum  esse  Alcimi  carmina 
addita  demonstrare  uidentur.  quod  autera  alius  bibliothecae 
Centulensis  codex  (Becker  p.  28  n.  187)  post  Aldhelmum  «metrum 
cuiusdam  de  ueteri  et  nouo  testamento  cum  uita  Cosmae  et 
Damiani  metrica  in  I  uol.*  habere  dicitur,  non  ad  Cyprianum, 
sed  ad  Probam  pertinere  persuasum  habeo. 

tales  denique  sunt  libri,  quibus  nos  seruata  Cypriani  carmina 
debemus,  Laudunenses  duo,  quas  cum  in  prooemio  Auitiano 
accuratius  descripserim,  quam  potero  breuissime  quae  opus  sunt 
de  eis  persequar. 

Laudunensis  279  fol. max.  s.  Vnil  in.,  tinincatus est  initio 
et  fine,  nam  interierunt  primi  quat-emionis  folia  1  et  2 ;  mutilus 
est  liber  inde  a  f.  159'  coL  2,  multas  lacunas  habet  in  ludicum 
libro  a  u.  249  putredine  ortas,  abrumpitur  f.  163°  coL  2.  inter 
quatemiones  D  et  E  tria  folia  (32 — 34)  interposita  sunt.  quae 
tamen  pr.  m.  scripsit,  f.  34'  uacuum  est.  *) 

0  Propria  quaedam  libri  A  subscnbamimonosyllaba  e  o  se  ne  saepe 
numero  in  A  (atque  etiam  in  C)  accentu  finnantur:  ^6  se  n^.  notae 
criticaepassim  inueuiuntur, plerumque  triapimcta  in  sinistromarginepraefixa, 
rarius  deitrorsum  adiecta,  aut  superposita  lectionibus  dubiis,  aut  subscripta 
litteris  quae  delerentur  (quae  N  331 ,  nos  N  923,  quid  N  500) ;  frequenter 
crux  nttda  X  aut  crux  pwncto  omata  y,  semel  X  /  (antigraphus  ?  N  436), 
etiam  -|-  (E  497  IN  204,  206),  rarius  B»  aut  obeliscus  (—)  ut  G  16fi,  aut 
denique  a  littera  (G  1277).  raro  in  prioribus  libris,  accuratius  in  ludicum 
uersibus  laceris  puncta  ista  conmemoraui.  praeterea  conmemoratu  dignum  est, 
quod  in  A  adscriptus  est  alia  manu  ante  ultimum  Genesis  uersum  numerus 
XXni,  ante  ])rimum  Eiodi  uersum  legitur  cUm  .i.  (—dimidium,  est)  ante 
primum  Deuteronomii  .i.  minus  {--est  minus), 

Sectiones,  quas  faciunt  libri,  atque  inprimis  A,  non  indicaui  in  adno- 
tatione,  quia  lubrica   erat  res ;  sed  eiempli  gratia  hoc  loco  referam,  quae  in 


P  r  o  o  e  m  i  u  m.  V 

Lauduuensis  273  (olim  sign.  n.  860,  uaria  opera)  forma  b 
quaternaria  raax.  s.  VIIU  ex.  ^Hunc  librum  dederunt  Bernardus 
et  Adelelmus  deo  et  S.  Mariae  Laudunensis  ecclesiae.  Si  quis 
abstulerit  offensionem  dei  et  sanctae  Mariae  incurrat.''  de  hac 
inscriptione  uid.  F.  Bavaisson  in  catalogo  Laudunensi  (Catalogue 
general  des  mss.  des  bibl.  publ.  des  d^p.  t.  I)  et  E.  Miller  in 
Xotices  et  Extraits  XXIX  2  p.  6  sqq.  integer  est  liber  ab  initio 
et  in  fine ;  itaque  Hilarii  carmen,  quod  est  mancum  in  A,  totum 
habet  et  in  fine  nouem  capitula  libri  ludicum  explanantur,  quorum 
ultimum  est  de  Euth  Moabitide:  ^Explicit  expositum  libri  Euth.* 
Vterque  codex  eadem  habuit  ab  initio,  praeterquam  quod 
librario  alterius  B  non  praesto  erant  carmina  in  Genesin  et 
Exodum  maiorque  pars  carminis  in  Leuiticum.  ecce  tabulam. 
qua  quae  carmina  in  utroque  libro  legantur  atque  quo  ordine 
demonstretur : 

A  B 

1«^  1'  metrum     sancti      Hilarii      Pictauiensis 

episcopi  in  Genesi. 

Proba  de  aeptatico.  ' 

Cipriani  de  Sodoma. 

Alcimi  Auiti  carminum  libri  I— nil. 

Dracontii  liber  1. 

liber  Geneseos  metricus  Cipriani. 

Alcimi  liber  V. 

metrum  de  Exodo. 

liber  Leuiticus    (m  B  deest  maior   pars, 
adsunt  uu.  273—809). 

metrum  super  Numerum. 

metrum  Deuteronomii. 

metrum  lesu  Naue. 

metrum  auper  librum  ludicum. 

Exodo   sunt.    multae   igitur   in   A,  rarae   adparent     in  B  eaeque  congruae 
CU1I1  A  (L);  non  consentit  C,  cuius  sectiones  uncis  inclusi. 

E  22,  43,  57,  94.  117,  126,  164,  177,  188,  218,  243,  257,  265,  286, 
338,  351,  366  (i),  406,  420  (i),  441,  457,  467  (X),  [184],  [488],  496,  501, 
507,  543  (X),  [560J,  572,  598,  611  (i),  644,  095  (X),  707  (i),  712  (L),  730, 
[741],  754,  [762],  [772],  836,  855,  [861],  870,  883,  [894],  |910],  [918],  923 
(i),  931  (X),  [946],  918,  963,  979,  983  (i),  1000,  1021,  1034  (i),  1056, 
[1072],  [1082J,  1110  (i),  1134  (X),  1152,  1169,  1196  (X),  1218,  1226  (X), 
1249  (X),  1256  (X),  1275  (X),  [1283J,  1290,  1311,  1323,  1330  (X). 


1» 

2",  1 

3- 

5',  1 

5' 

6',  2 

18'    —   22- 

21',  1-  35M 

22-    —  33« 

deest. 

100«    —105« 

lll',2  —116- 

105-.  1-114", 

,1 

deest. 

125«,  1—127-, 

2 

129',  2-130',  1 

132',  2—137-, 

,1 

135",  1-140% 

144",  1—146», 

1 

147-,  2-150'. 

151',  1-155', 

1 

154»,  1-159', 

J57-,  2—162-, 

2 

162",  2-169',  1 

VI  Prooemiuni. 

Quae  subiectae  sunt  Cyprianeis  carminibus  anonymae  quaestiones 
(uel  explanationeB  uel  eiposita)  de  singulis  iibris  uel  metris,  Wigbodi 
STomt  quaestiones  istae  in  heptateuchum,  de  quibus  supra  dictumest. 

Cognatus  est  cum  Laudunensibus  nec  tamen  ex  ipsis  deri- 
uatus  (nam  non  habet  lacunas  aliquot  quae  in  L  sunt,  ut 
Centulensis  libri  prolem  esse  suspiceris)  codex  Parisinus  lat. 
14758  olim  Sti  Victoris  380  s.  XIII.  continet  is  priorem  partem 
operum  libris  Laudunensibus  traditorum  conglutinatara  cum  alio 
codice  qualis  erat  Cluniacensis  524  aut  526  ^).  Prudentius  atque 
Sedulius,  qui  in  fronte  fuerunt,  nunc  sunt  abrepti  praeter  Seduli- 
anum  nn  172  sqq.,  quod  excipit  Arator,  Prosperi  epigrammata, 
luuencus,  sequuntur  Hilarius  in  Genesin,  Proba  de  eptatico. 
Cypriani  Sodoraa,  Alcimi  libri  I — IIII,  Dracontius  de  opere  sex 
dierum(Prima  dies  etc),  liber  Geneseos  metricus  Cypriani  1 — 165. 
ex  hoc  libro  G.  Morelius  a.  1560^)  iterumque  a.  1564*)  Hilarii 
Genesin,  Cypriani  fragmentum,  de  Sodoma  carraen,  Dracontium 
edidit;  ante  Morelium  Hilarii  carmen  ex  eodem  Victorino  de- 
seripserat  Ludouicus  Miraeus^).  Cyprianea  contulit  G  Hartel*), 
ipse  paucos  uersus  contuli,  ex  Harteliana  tamen  conlatione  atque 
contextu  Moreliano  nec  non  ex  censura  Schenkeliana  ^)  nuUius 
esse  pretii  librum  satis  constat. 

o)  Clun.  524:  Volumen  in  quo  continetur  Arator,  idem  Fortunatus  ut 
supra,  Porphyrius,  luuencus,  Sedulius,  Fortunatus,  Auiti  episcopns.  — 
de  cod.  526  uid.  infra. 

*)  01.  Marii  Victoris  oratoris  Massiliensis  AAHOEIAS,  seu  commentatio- 
num  in  Genesin  lib.  III.  Epigrammata  uaria  •  .  .  Hilarii  Pictauiensis 
episc.  Genesis.  C^priani.  Genesis  et  Sodoma.  Dracontii.  de  opere  sex 
dierum  .  .  .  Parisiis.  M.  D.  LX.  Apud  Guil.  Morelium.  —  huius  editionis 
exemplar,  quod  est  in  bibl.  Bodleiana,  adscriptas  habet  duabus  s.  XVI 
manibus  lectiones  aliquot  ad  Genesin  et  Sodoma,  quae  cum  Cauchii 
Fabriciiqne  inuentis.  aliquotiens  cum   manuscriptis   libris   consentiunt. 

«)  Cypriani  opera  [ed.  Guil.  Morelius]  Parisiis  apud  Guil.  Desbois  1564.  — 
in  appendice  est  Genesis,  de  Sodoma  carmen.  de  cruce  domini,  ad 
quendam  senatorem. 

^  Hilarii  Pictauiensis  opera  a.  1544. 

*)  S.  Thasci  CaecDi  Cypriani  opera  omnia  rec.  .  .  Guilelmus  Hartel.  pars 
lll  Vindobonae  1871  p.  288—305. 

»)  Probac  Cento  rec.  C.  Schenkl  (Poetae  christiani  minores  pars  I) 
Vindobonae  1888  prooem.  p.  519. 


Prooeminm.  VII 

Colbertinum  aliquem  iibrum  Victorino  non  praestantiorem 
in  Hilarii  Genesi  edenda  praeter  ipsum  Victorinum  atque  Laudu- 
nensem  alterum  (E)  adhibuit  Coustantius  ^).  erat  is  haud  dubie 
Paris.  8821  olim  Colbert.  chart.  et  membr.  s.  XV :  insunt  Arator, 
Iuuencus,  Hilani  Genesis,  Cypriani  Sodoma,  Alcimi  Auiti  carmina, 
Dracontius  de  opere  sex  dierum,  Physiologus,  alia. 

Cod.  Parisinus  lat.  13047  s.  VIIII,  olim  Corbeiensis,  (^ 
inde  ab  a.  1638  Sti  Germani  de  Pratis  n.  841  (uid.  L.  Delisle, 
Inuentaire  des  mss.  de  Saint-Germain,  Paris  1868  p.  86;  G.  Hartel, 
praef.  ad  Cypriani  opp.  HI  p.  XXII ;  H.  Omont,  BeYue  de  philo- 
logie,  n.  s.  IV.  1880  p.  67  sq. ;  K.  Peiper,  Alcimi  Auiti  opp. 
p.  LX  adn.  85;  I.  Huemer,  Sedulii  opp.  p.  XLIin). 

£x  hoc  libro  Martenius  primus  totum  Geneseos  librum  (ex- 
ceptis  uu.  325 — 378)  edidit  ampliss.  collectionis  tomo  IX  Parisiis 
1733  p.  14 — 56,  Martenii  textum  repetiuit  Areualus  in  appendice 
I  luuenci  Bomae  1792;  utrum  Martenii  an  Areuali  exemplar 
recusum  sit  inlibro  «Cypriani  Genesis,  Cambrai,  Hurez  1825"  quem 
indicat  Quicherat  Thes.  poet.  p.  XII,   nescio;  ego  non  uidi. 

Auctoris  nomen  is  qui  contextum  scripsit  non  uidetur 
posuisse;  qui  tabulam  scripsit,  luuenci,  recentior  quidam  Sti 
Cypriani  carmen  esse  putauit.  neque  cetera  quae  insunt  carmina 
(ad  Felicem  de  resurrectione  mortuorum,  quod  Sto  Cypriano 
adscripsit  Martenius,  centoque  ille  de  uerbi  incamatione,  qui  iam 
tertio  editus  est  post  Martenium)  auctorum  nominibus  insignita 
sunt  a  librario.  quidquid  autem  in  codice  conscriptum  est,  sine 
dubio  fluxerunt  ex  multis  antiquioribus  libris  uel  potius  librorum 
^gmentis.  qua  in  re  memoria  dignum  est  illud  quod  in  fine 
Genesis  non  solum  legitur:  Finit  Genesis,  sed  teste  Martenio 
additur  etiam  libri  qui  in  archetypo  sequebatur  inscriptio: 
Indpit  Exodas. 

Desideratur  ut  dictum  est  Genesis  c.  Vlin  uu.  325 — 378; 
contextus  mendis  scatet  turpissimiB,  non  semel  uersuum  ordo 
turbatus  est;  habet  tamen  uersus  aliquot,  qui  desiderantur  in  A 

>)  Hilarii  Pictaniensis  opera  (ed.  Maurinonini)  Paris.  1663  Fol.  p.  1870  sqq. 


V  ni  P  r  0  0  e  ni  i  u  in. 

(734—736,    1418—1420).   librum    in  liuius  editionis  utilitatem 
contulit  E  Hauler.  ^) 

Itaque  cum  multos  codices  Cyprianeorum  carminum  nono  et 
decimo  saeculo  fuisse  in  Gallia  Galliaeque  conJSnibus  locis  uide- 
amus,  atijue  etiam  post  medium  saeculum  XII  in  Cluniacensium 
monasterio.  quidni  in  Anglicanis  quoque  bibliothecis  fuisse  cre- 
damus  ex  Komanis  itineribus  adlatos?  Eomae  fuit  Aldlielmus 
c.  a.  690,  qui  monasterium  Malmesburiense  litterarum  sedem 
celeberrimam  reddidit,  Bedae  monasterium  ex  huius  uiri  scriptis 
conicere  licet  quam  fuerit  locuples  librorum,  quos  Benedictus 
et  CeolMdus  abbates  adportauerant  (etiam  ex  Gallia  Benedictus 
innumerabilem  librorum  omnis  generis  copiam  attulerat^).  porro 
utrumque  Cyprianea  carmina  habuisse  in  patria  et  pleniora  quidem 
quam  nos,  ex  eorum  scriptis  apparet  ^).  non  dubium  igitur,  quin 
Alcuinus  in  ipsa  Eboracensium  libraria,  quam  quidquid  scri- 
pserunt  Aldhelmus  et  Beda  possidere  ait  u.  1546  quamque  ut 
augeret  ipse  Aelberti  abbatis  comes  Komam  profectus  est  (Ebert 
II  15),  heptateuchum  Cypriani,  cuius  uersus  aliquot  laudat^). 
legere  potuerit,   cum  ,inter   Christianos   poetas,  quorum  codices 


')  eius  de  uariis  manibus,  quibus  contextus  scriptus  est,  uerba  sunt 
haec:  ^m  1  macht  zwischen  ec  und  et  fast  garkeinen  Unterschied,  o^erscheint 
Bowohl  fiir  ae  wie  fiir  et  gesetzt,  if  nicht  allein  fiir  is,  sondem  haufig  fiir  us. 
Diese  Hand  bedieiit  sicli  einer  ziemlich  schwarzen,  m  2  einer  etwas  lichteren 
Dinte.  Die  letztere,  welche  aufier  der  Seite  2**  aucli  den  falsch  eingehefteten 
quaternio  Fol.  18 — 25  neu  geschrieben  hat,  zeigt  zwar  eine  zierlichere 
Schrift  als  m  1,  aber  dieser  muglichst  treu  nachgeahmte  Znge  und  Zeichen. 
Es  corrigiert  den  Text  neben  m  2  auch  m  1  und  iiberdies  eine  von  mir  als 
man.  antiq.  bezeichnete  &ltere  Hand—  alter  als  m  2 —  welche  zwar  im  Schreib- 
stoffe  keinen  nennenswerten,  aber  in  der  Fonii  der  Zeichen  hin  und  wieder 
einen  kleinen  Unterschied  aufweist.  Doch  scheint  es  mir  nicht  unmOglich, 
dafi  m  1  und  man.  antiq.  yielfach  zusammenfallen.*' 

2)  Beda  1.  IIII  p  366,  864.  ed.  Stev.  „er  kaufte  auch  solche  in  Gallien 
auf  der  Durchreise,  namentlich  in  Vienne.**  Ebert  I  p.  601. 

5)  de  Aldhelmo  uid.  ad  N  503,  1  18,  679,  681.  Regum  fr.  4  et  8, 
lob  fr.  11,  de  Beda  ad  E  286,  507—521. 

*)    E    129  sq. 


P  r  0  0  e  iji  i  u  in.  IX 

Ebroicensis  libraria  possideat.  etiam  Alcimum  commemoret  *). 
neque  mirum  Aethelwulfum  quoque  s.  VIIII  iii.  in  suo 
monasterio  Cyprianum  legisse.  cuius  Eiodum  imitatur^).  sed 
horum  librorum  praeter  paucos  iiersus,  quos  Angli  illi  inde 
laudant,  nuUa  ad  nos  uenit  memoria.  ^)  nam  ex  Anglicauis 
libris  qui  unus  seruatus  est,  non  uidetur  a  Gallicanis  nostris  diuersae 
esse  originis.  Cantabrigiensem  dico  qui  unum  Cyprianum  continet. 
summam  is  cognationem  cum  Laudunensibus  prodit,  quamquam 
Wigbodianos  commentarios  prorsus  abiecit  cum  ceteris  eius  con- 
lectionis  carminibus. 

Cantabrigiensis  collegii  S.  Trinitatis  B.  1.  42^)  membr.  C 
s.  XI  foliorum  110  formae  octauae;  altus  18  centim.,  latus  8,70 
centim.,  uicenorum  uersuum  in  una  quaque  pagella.  priores  XIII 
quatemiones  (fol.  0—103,  nam  primum  primi  quatemionis  folium 
uacuum  est  ideoque  numero  caret)  insigniti  sunt  litteris  A — ^N ; 
secuntur  septem  folia  104 — 110,  quorum  nuUum,  ne  f.  109" 
quidem  quatemionis  notam  habet^).  initiales  sectionum  uel 
capituloram  carminis  litterae  maiores  sunt  pictaeque  aut  mbro  aut 
uiridiaut  brano  colore.  in  praelSxo  folio  legitur :  Aldemms  lan:  30 
1631,  adiecta  est  in  calce  aliena  membrana  uel  saltem  lineis  in- 
scriptis  carens,  ubi  legitur  possessoris  ni   fallor  nomen  Thomas 

(Sheffield?);  in  scorteo  integiimento  arma  posses- 

soris  inpressa  sunt:  quadratum  scutum,  a  laeua  parte  superius 
alba  crux  decussata  in  mbeo  campo,  infra  aureus  leo  ad  laeuam 

')  u.  1560:  quid  quoque  Sedulius  uel  quid  canit  ipse  luuencus,  Alcimus 
et  Cleinens.  Prosper,  Paulinus,  Arator,  quid  Fortunatus  uel  quid  Lactantius 
ednnt. 

')  80.  E  1034,  1082  sq.  (qui  codicem  nostro  A  similem  habuisse 
eum  probant)  1103,  1304 — 1325.  uid.  Karolingische  Dichtungen  unter- 
Bucht  Fon  Ludwig  Traube,  Berlin  1888  p.  17  not.  2  p.  22  sqq.  p.  32 
not.  1  et  2. 

3)  uid.  tamen  quod  adnotaui  infra  p.  XIV. 

*)  Catalogi  Angliae  et  ffibemiae,  Oxon.  1697  I  3  p.  99  n.  448. 

5)  f.  110  (lud.  244—283)  cum  ipse  librum  describebam,  non  suum 
locmn  obtinebat;  nam  cum  olim  esset  primum  quatemionis  folium  (110. 
104,  105,  106—107,  108,  109,  x),  post  reuulso  folio  x  (quod  eratuacuura; 
per  errorem  ultimum  in  locum  est  delatum.  nnnc  librum  denuo  ligatum 
ueramque  ordinem  restitutum  esse  lohn  B.  Mayor  scribit. 


X  P  r  0  0  e  m  i  u  m. 

partem  progrediens  in  rubeo  campo;  dextrorsum  supra  rubeae 
et  aureae  rutae,  infra  campus  albus. 

Gypriani  heptateuchos  sublatus  est  sine  dubio  ex  Wigbodiano 
opere:  omissi  sunt  in  Genesis  et  Exodi  confiniis  608  uersiculi 
(G  1184—1498,  E  1 — 293)  sic  tamen  ut  et  subscriptio  Genesis 
et  Exodi  iuscriptio  adpareat :  porro  inter  Deuteronomiuni  et  lesu 
Naue  uersiculi  150  desunt  (D  285—288  IN  1—146),  ubi  con- 
tinuatur  carmen  ut  nulla  fenestra  adsit,  porro  IN  364 — 547  i. 
184  uersus  omittuntur  nuUa  fenestra.  bas  iacturas  non  est  quod 
inputes  librario;  fuerunt  in  codice  unde  is  carmen  descripsit 
multis  foliis  truncato.  sed  abrumpitur  carmen  medio  in  folio  109 
ludicum  uersu  506  sic  ut  plena  sit  pagina  109'  uiginti  uersuum. 
109"  nuUam  litteram  contineat,  ut  ne  finif  quidem  uerbo  con- 
cludatur  liber.  cuius  rei  multae  excogitari  possunt  causae;  nam 
aut  membranae  defecerunt  scriptorem,  aut  aliud  in  monasterium 
transiit,  aut  aegritudo  uel  ipsa  mors  ad  rem  persequendam  im- 
pediuit  —  aut,  quod  est  uerisimillimum,  nihil  amplius  in  exem- 
plari  suo  inuenit  et   tamen   finem   adesse  dubitauit   subscribere. 

Non  praetereundus  est  hoc  loco  Mico  monachus  Centulensis. 
qui  a.  825  ex  multis  auctoribus.  quos  commodabat  armarium 
monasterii,  atque  ex  ipsis  Cypriani  libris,  quonim  unum  exemplar 
ex  catalogo  Sti  Kicharii  a.  831  conposito  supra  recensuimus, 
exempla  prosodiaca  congessit*),  quorum  optimus  liber  est 
Bruxellensis  10470 — 73  (olim  Gemblacensis)  s.  X.  deterior 
BruxeUensis  10077  s.  XII.  ex  his  exemplis  quae  Cypriani  sunt 
aut  uidentur  esse,  mecum  conmunicauit  Ludouicus  Traube,  qui 
Miconis  opuscula  edenda  suscepit  in  tertio  Poetarum  Caroli- 
norum  tomo. 

Verum  Mico  iste  etiam  ex  simili  conlectione  non  multo 
uetustiore  uersiculos  hausit,  cui  nomen  erat  Exempla  diuer- 
sorum  auctorum:  ea  ex  Vaticano  libro  Eeg.  215  s.  VIII/VIIII 
—  quo  meliorem  habuit  fontem  Mico  —  H.  Keil  edidit  Halis 
Sax.  a.  1872,  iterumque  E.  Chatelain,  Gradus  ad  Parnassum, 
Bevue  de  philologie  1883  p.  65  sqq.  idem  sine  dubio  est  liber, 
qui  in   catalogo   Blauibomensi   inter  a.  1085  et  1101    confecto 

*)  uid.  E  Duemmler  N  A  IV  515— 52J.  Hist.  litt.  de  la  France  Y  319. 


Prooemiuni.  XI 

inscribitur  exemplare  super  uersus  auctorum  (G.  Becker 
p.  176  n.  115).  quae  exempla  cum  septimi  nuper  saeculi  esse 
censuissem  in  prooem.  Auitiano  p.  LXVIIL  ex  Pauli  Diaconi 
Walafridique  Strabonis  uersiculis,  quos  inde  Mico  mutuatus  est. 
L.  Traube  non  multo  ante  a.  825  conlecta  uidit  (Rhein.  Mus. 
1889  p.  479).  qui  quod  conlecta  suspicatur  in  Oermanico  quodam 
monasterio.  fortasse  Augiensi,  nescio  an  rectius  Oallicam  originem 
eis  adscribamus,  quam  etiam  Vaticanus  liber  prodit.  nam  S.  Mariae 
Forcalqueriensis  olim  fuit.  inter  codices.  quibus  auctor  est  usus, 
unus  uidetur  Fersium  et  luuenalem  cum  Prisciani  periegesi 
coniunctos  habuisse;  ex  Cypriano  quattuor  habet  uersus  (100, 
191,  195.  196)  ex  Exodo  Numero  lesu  Naue  sumptos:  interpositi 
snnt  tres  uersiculi,  quorum  unus  est  incerti  auctoris  (192  sur- 
gentes  acinos  uarios  et  praesecat  uuas),  alter  (198)  Eugenii  ex 
hexaemero  210,  tertius  (194)  Paulini:  unde  facile  est  suspicari 
Cypriani  codicem  similem  uostrorum  adhibuisse  coUectorem,  in 
quo  et  Eugenii  et  aliorum  carmina  multa  essent  coniuncta. 

Bedeamus  ad  Miconem,  qui  ex  quattuor  Cypriani  locis  quos 
Exempla  praebebant,  tres  recepit,  ex  ipsis  Cypriani  carminibus,  quos 
qnidem  nouerimus  tredecim  selegit ;  atque  ita  facit,  ut  in  Genesi 
non  Cypriani  sed  Binancii  Ouidii  Prosperi  nomen  adponatin 
eeteris  Alchirai  (excidit  hoc  nomen  E  29);  unum  praeterea 
uersum  selegit  ex  Sodomorum  carmine  quem  Vir.  (i.  Virgiliano) 
adscribit.  unum  ex  Hilario,  quem  tribuit  Alchimo.  haesitabat 
igitur  in  prioribus  codicis  sui  libris,  cui  adscriberet,  mox  Alcimi 
esse,  qui  fama  superabat  ceteros,  sibi  persuasit  cum  multis  suae 
aetatis  et  posterioruni  hominibus,  quamquam  in  subscriptionibus 
singulorum  librorum  Cypriani  nomen  non  desiderabatur. 

Sed  praeter  hos  locos  alii  dantur  Alcimo,  qui  in  ueri  Alcimi 
carminibus  non  inueniuntur,  acceduntque  alii  auctoris  nomine 
carentes.  quos,  cum  dubium  non  sit  quin  ad  ueteris  testamenti 
libros  pertineant  eundemque  auctorem  et  sermone  prodant  et 
prosodiacis  rationibus,  facile  tibi  persuadeas  Cypriani  esse  ex 
deperditis  libris  illis,  quos  et  Laurissensis  et  Cluniacensis  libri 
titulus  nominat.  unde  cum  pleniorem  fuisse  etiam  Miconis  librum 
quam  Laudunenses  nostros  cum  Cantabrigiensi  appareat,  praeter 


AII  Prooeniium. 

(Jentulensem  illum  Wigbodianae  conlectionis,  quem  catalogus  a. 
831  confectus  indicat,  alium  quoque  uel  alios  Cypriani  codices 
in  Sti  Eicharii  cella  tum  fuisse  suspicari  licet. 

Aliorum  librorura,  qui  intercidisse  uidentur,  exigua  extat 
meraoria. 

Corbeiensis  quidam  a  Montefalconio  p.  1408  d  describitur 
in  catalogo  quem  illi  miserat  ipsius  monasterii  Prior:  „Carmina 
luuenci  in  uetus  testamentum,  quibus  succedunt  categoriae 
Aristotelis :  cod.  membr.  s.  X.*  luuencum  pro  Cypriano  positum 
puto  ab  eodem,  qui  in  Corbeiensi  Genesis  libro  luuenci  nomen 
intrusit. 

Phil.  Labbeus  Noua  bibliotheca  mss.  Paris.  1653  p.  57  : 
^.Alcimi,  ait,  opera  poetica  nondum  edita  in  Leuiticum.  Numeros, 
Deuteronomium  e.t  libros  losue  ac  ludicum  proferemus  in  lucem. 
Ex  Apographis  mss.  eo  praesertim  quod  Theodori  Pulmanni 
[t  1590]  manu  descriptum  sibique  ab  Abrahamo  Ortelio  donatum 
miserat  huc  alias  E.  P.  Andreas  Schottus  Soc.  nostrae  Presbyter.* 
Non  indicantur  primi  libri  Genesis  et  Exodus ;  unde  olim  diuersum 
ab  nostris  libris  ABC  fuisse  librum,  quo  utebatur  Pulmannus, 
conieci:  sed  tamen,  cum  Genesis  et  prior  pars  Exodi  in  Laudu- 
nensi  altero  {B)  desiderentur,  uescio  an  ex  hocille  deprompserit. 

Neque  alios  Kaeter  Laudunenses  libros  habuisse  Sirmondum 
(in  notis  ad  Auitum,  S.  Auiti  operum  ed.  1643  p.  68  sq.) 
crediderim,  qui  Genesin  quidem  non  nominat,  sed  in  ceterorum 
librorum  numeris  ad  Laudunenses  propius  accedit,  quam  ad 
Cantabrigiensem.  nam  Numeros  quidem  ille  689  uersus  continere 
dicit,  cum  sint  778,  lesu  Naue  452  pro  586:  sed  in  Exodo 
(1327,  nos  1332),  in  Leuitico  (308,  nos  309),  in  Deuteronomio 
(287,  nos  288),  in  ludicum  (695,  cum  B  habeat  698,  A  700, 
C  760)  Sirmondiani  numeri  satis  respondent  Laudunensibus. 
accedit  quod  procliue  erat  errare  in  describendis  Eomanis  numeris, 
ut  ne  eos  quidem  numeros,  qui  a  nostra  conputatione  abhorrent, 
in  Sirmondianis  chartis  tantopere  fiiisse  diuersos  ab  initio 
crediderim. 

lam  liceat  in  conspectu  ponere,  quas  Cyprianeorum  carminum 
partes  singuli  codices  habeant.  quas  praetermittant. 


Prooemium.  XIII 

Geiiesifi        1—  324  A  G  C  Deuteronomius      1—284  A   B  C 

325—  378  A  —  C  285—288  A  B  ~ 

376—1183  A  G  C  lesu  Naue             1—146  A  £  ^ 

1184—1498  A  G  ^  147  -363  A  B  C 

Exodus         1—  293  ^ 364—547  A  B  — 

294—1333  ^  —  6'  548—586  A  B  C 

Leuiticus      1—  262  A  —  C  ludicum                 1—    9  A  B  C 

263-  309  A  B  C  10—  69 C 

Xumeri        1—    62  A  B  C  70—506  A  B  C 

63—  172  A—C  507—770  A  B  — 

173—  228  A  B  (■  771  sqq. 

229—  284  ^  —  C 

285—  778  A  B  C 

Ex  his  tribus  libris  parum  diligenter  enotatis  J.  B.  Pitra. 
proditor  potius  quam  editor  Cypriani  dicendus  (nam  quod  in 
Rigaltii  licentiam  et  neglegentiam  iactauit  uerbura,  in  ipsum  aucto- 
rem  recidit)  Genesis  cap.  VIIII  Exodum  losuam  selecta  ex  Leuitico 
Xumeris  Deuteronomio  fragmenta  edidit  in  Spicilegii  Soles- 
mensis  tomo  I^)  p.  171 — 258  add.  p.  569  sq.,  libri  ludicum 
laceras  tantum  paginas  cum  imaginibus  codicum  parum  scite 
factis  ad  quattuor  ludicum  uersus  exhibuit  prooem.  p.  XXXVII 
sq.  et  tabula.  multo  post  totum  librum  ludicum  cum  partibus 
Leuitici,  Numeri,  Deuteronomii  antea  omissis  in  Spicilegio  non 
maiorecumdiligentiatypisexscribiiussit  in  Anecdotorum  sacrorum 
tomo  V*)  p.  181  sqq.  praemissis  libri  Laudunensis  279  (A) 
lectionibus  ad  Genesin,  quae  omnia  scatent  erroribus  tur- 
pissimis. 


Omnium  libronim  nostrorum  unus  est  idemque  archetypus, 
id  quod  communes  lacunae  et  uitia  produnt,  maxime  initia 
multorum  uersuum  in  ludicum  libro  absumpta,  et  quod  carent 
eis,  quae  post  ludicum  u.  760  olim  sequebantur. 

1)  Spidlegium  Solesmense  complectens  Sanctoram  Patrnm  Scriptorum- 
qne  ecclcsiaticoram  anecdota  hactenna  opera  .  .  .  cnr.  domno  1.  B.  Pitra. 
Tomns  I  Parisiis  1852. 

')   Anecdota  sacra  tom.  Y  =?  Analecta  sacra  et  classica.  Bomae  1888. 


-^I^  P  r  0  0  e  m  i  n  m. 


X 


Nazarianus  liber 

1 

X 

Wigbodianus 


X>  X* 


x^ 

/^ 


G 


B  C 

Liber  C  neque  ex  A  neque  ex  B  deductus  est,  nam  liabet 
genuinos  uersus  qui  in  illis  desiderantur,  e.  g.  G  734 — 736 
{CGJ.  N  51/52.  250—253,  339.  E  763  sq.,  908,  968,  IN  257 
in  A  oraissos,  N  306  omissum  in  B. 

Liber  B  non  descriptus  est  ex  ipso  A.  sed  ex  detruncato 
libro  X'\  in  quo  Genesis  et  Exodus  et  Leuitici  maior  pars 
deerant,  item  N  63—172  et  229—284  nulla  fenestra  omissi : 
ipse  autem  seru^uit  IN  257  et  N  339,  qui  non  leguntur  in  A. 
Vterque  liber  A  et  B  artissime  inter  se  coniuncti  sunt, 
quod  sexcenties  lectiones  L  littera  significatae  testantur;  nec 
tamen  minus  saepe  B  cum  C  consentit  contra  Itbrum  A.  quae 
res  facilem  explicationem  habet;  nam  quis  non  uideat  libri  C 
conteitum  originem  traxisse  ex  exemplari  non  pleniore  quidem 
(nam  quod  ludicum  uu.  10 — 69  habet,  qui  in  L  desiderantur, 
alia^)    est   causa,    sed    iam    corrupto     eodem,    unde    etiam    B 

1)  qoi  fieri  potuerit,  ut  C  solus  seruaret  hos  uersus,  si  derinatus  est 
ex  atano  libri  B^  qui  eodem  archetypo  usus  est  cum  A,  certo  quidem 
nequeo*  dicere;  sed,  ut  aaepe,  folium  nexu  suo  solutum  in  causa  fuisse 
uidetur:  sunt  enim  sexaginta  uersus,  qui  sine  dubio  duabus  pagellis  per- 
sripti  fuerunt.  et  nescio  an  interpolator  Anglus  inter  fragmenta   uetustioris 


Prooemium.  XV 

deriuatus  est:  sed  a  iiiro  docto  permultis  locis  non  sine  ingenio 
emendatum  erat  et  interpolatum  Cypriani  carmen,  cum  in  hunc 
codicem  transcribebatur,  optimaeque  huius  libri  lectiones  non 
pro  ueris  ipsius  poetae  uerbis  habendae  sunt  sed  pro  meris 
coniecturis. 

In  Genesi.  quam  alter  et  deterior  Laudunensis  liber  li 
uon  habet,  eius  uicem  gerere  uidebis  codicem  G.  ita  ut  mox  cum  A 
contra  C,  mox  cum  C  contra  A  faciat.^)  hunc  autem  codicem 
ita  cognatum  esse  cum  B  censeo,  ut  unum  habeant  ambo  pa- 
trem  X'.  cuius  ex  priore  parte  abscissa  et  deminuta  (nam  Exodi 
et  Leuitici  particulae,  quas  cum  Genesi  sine  dubio  illa  prior 
pars  complectebatur,  interierunt  qua«  tamen  ab  exemplari  non 
prorsus  afuisse  subscripta  in  G  uerba  Fitnf  Grnesis,  luripit 
£grorf2<6  testantur)  G  sit  transcriptus  cummultis  sane  librarii  eterro- 
ribus  et  inmutationibus,  posterior  autem  pars  inlibrum  B  defluxerit. 

Maior  tamen  aliquanto  libri  G  auctoritas  est  in  Genesi, 
quam  libri  B  in  ceteris  libris ;  nam  cum  librarius  A  saepius  ibi 
quam  postea  a  uero  uideatur  declinasse,  G  non  raro  egregiam 
medellam  adfert^);  B  tamen,  ubi  recedit  ab  A,  plerumque  errat, 
ut  in  toto  quidem  ludicum  libro  uix  nouem  locis  leuiuscuhi.  quae 
librarius  A  deliquit,  in  B  correcta  habeantur.^)  atque  ex 
multitudine  uitiorum.  quae  B  admisit,  concluserim  etiam  plura 
membra  intercedere  inter  A'"  et  B,  quam  inter  X^  et  fi. 

Liber  A  ut  est  omnium  plenissimus,  ita  lectiones  eius 
maiorem  in  uniuersum  fidem  merentur  quam  ceterorum. 

*ft  plenioris  cuinsdam  libri,  qnae  bibliotheca  monasterii  possidebat,  illud 
foliam  integrum  inuenerit  et  transcripserit.  Aldhelmus  certe  pleniore  codice 
usus  erat  a  Wigbodianis  libris  alieno  et  cum  Laurissensi  po^ius  cognato; 
nam  ex  Regibus  uersus  aliquot  profert,  atque  ei  Numero  uersum  50:3,  quo 
agitur  de  aqua  contradictionis,  ab  omnibus  libris  omissum  solus  seruauit.  — 
eandem  rationem  in  paucos  istos  uersus  ludicum  av.e(paXou^  adhiberi  nolim, 
qaomm  paulo  pleniora  initia  in  C  apparent,  neque  in  meliores  aliquot 
lectiones:  unus  est  Genesis  u.  495*,  qui  similem  rationem  admittore  uidetur. 

')  G  482,  557,  568,  632,  650,  662,  722,  771,  800,  826,  847,  851,  935, 
936,  970,  1029,  1040,  1174,  1183. 

j)  G  138,  202,  261,  385,  477,  576,  786,  901?,  917,  952?,  977 
1443,  1451. 

3)  I  73.  77,  132,  154,  392,  491,  583,  659,  747. 


XVI  Prooemiura. 

^  X  littera  uuda  siguificaui  exemplar  illud  ex  quo  deducti  suiit 

duo  libronim  omnium  quos  habemus  ordines,  non  Cypriani  illud 
ipsius,  ut  dictum  est,  neque  etiam  Nazarianus  iste  celeberrimus,  sed 
Wigbodianae  traditionis  exemplar,  si  licet  hocnomen  usurpare.  atque 
haec  recensio  ab  antiquiore  traditione  multotiens  detorta  fuit,  quod 
ut  menda  innumera^)  ita  lacunae  frequentes  demonstrant,  quarum 
partem  tantum  exiguam  indicauimus,maior  pars  conlato  graeco  exem- 
plari  ipsisque  saepe  capitum  uersuumque  numeris  cernitur.  turbati 
ordinis  rariora  indicia  adsunt:  nam  quod  I  721  sq.  ex  Eegum 
libris  translati  sunt.  id  ad  exemplar  plenius  quoddam  pertinet, 
ac  dubito  uehementer,  num  qui  sequebantur  post  ludices  libri, 
eos  etiam  Wigbodus  seu  quisquis  carmina  Cypriani  Wlgbodianis 
quaestionibus  interposuit,  integros  inuenerit ;  nam  quas  ipse 
ludicum  liber  iacturas  expertus  est,  tantus  earum  est  numerus, 
ut  uix  post  Wigbodum  natae  esse  possint. 

Paginae  libri  X  uersibus  30 — 32  perscriptas  fuisse  patet 
ex  ludicum  libri  omissis  in  L  uersibus  10  ad  69  et  abreptis 
uersuum  317—346,  407—436,  499—530,  595—624,  683—712 
initiis.  totus  igitur  ludicum  liber  XIV  foliis  absolutus  fiiit, 
quorum  singula  hos  uersus  continebant: 

f.  r  f.  I"            1—     9 

f.  II-            10—39  f.  H"        40—  69  (30+30) 

f.  III— VI  70—316(8X30+7)  f.  VIP   347—376  (30+30) 

f.  VII-      317—346  f.  Vlir  407—436  (30+30) 

f.  Vm     377—406  f.  VIIIP467— 498  (30+32) 

f.  Vim^  437—466  f.  X-      531—562  (32+32) 

f.  X'        499—530  f.  XP     595—624  (32+30) 

f.  XI'       5B3— 594  f.  XII-   655—682  (30+28!) 

f.  Xir     625—654  f.  XIIP  713—742  (30+30). 

f.  XIE'    683—712 

f.  Xnil  743—760  (interierunt  qui  sequebantur). 


*)  eoruiDy  quibns  nomina  sacra  corrnpta  siint,  partem  tantnm  huc 
refero,  maiorem  partem  antiqnae  interpretationis  exemplari  nindico,  qno 
Cyprianos  ntebatnr.  sane  in  taUbns,  qnale  est  Hahea  pro  Mainoea  l  287 
ineaaandns  erit  librarins  X 


Prooemium.  XVII 

Aduertendae  sunt  prae  ceteris  duplices  lectiones,  quae 

in  X  fuenint.  uelut 

it 

G  261  giptans  A,  girpians  C,  gestuns  (t  :  gipt^ns  (s  \itieT2ie 
r  similis  ss.)  X 

G  482  inhiatis  gaudrns   A,    imhiagaftdeft^    GC:   inhians   X 

■ieeo 

G  1029  humiliA,  ilico  CG:  humili  X? 
E  583  magis  plus  C,  plu^  A 

E  698  di^citut  A,  dehoscitat  C:  liscifat  X 

E  1032  perliqnidiis  A,  jf;ra^7wr/rfM.s^  C  (leg.  perlundus) 

N  551  perliquilucidus  A,  perlucidus  BC 

N  48  seruus  serus  A,  serus  BC 

N  235  profatur  praecatur  A,  profatur  C 

N  434  distinguit  distringit  A,  distringit  B,  distinguit  C 

N  536  uiroso  loet^ali    (o 

N  672  monvet  A,  mmiet  B,  dotiet  C 

ret 

D  93  iuge  <£■  reteneri  A,  iuge  ret,  B,  ire  ten.  C:  iugeteneri  X 
D      160     ridente    gramina     B,     ridentcr    gramina:     rident 

gramina  X  cf.  G  13 

D  251  protinus  placidus  sedahit  L,  protimis  sedauit  placidus  (^ 

D  263  ius  est  mihi  o);  ius  mihi  X 

n      n 

1  657  nocuent  L:  twcenf  X 

IN  182  confestim  dat  furha  AC,  dat  oin.  B 

IN  310  iussi  A,  iussis  BC:  iussi  X 

diuersas  has  lectiones^)  non  censuerim  Wigbodianum  lib- 
rarium  ex  suo  ingenio  scripsisse.  sed  diligenter  descripsisse 
quae  inuenerat:  propria  erant  Nazariani  libri,  uel  eius 
ex    quo    Nazarianus    descriptus     erat.     ex    hoc     autem    anti- 

^)  non  raro  in  A,  quod  falso  scriptum  erat.  statini  rectius  ponitur 
alt«ro  non  deleto,  ut  N  291  u  er  me  fero  N  298  absolvit  uere  N  745  uirens 
iam  germine  uir  molli,  et  uideri  potest  librarius  haec  quoque  in  exemplari 
inuenisse,  cum  £  1222  scribat  diuforHa^  pro  quo  si  suum  errorem  correxisset, 
difuortia  scripsisset.  ceterum  non  raro  /  pro  u  positum  est  in  A,  ut  (j 
1353  adfectaque  farra  al. 

XXIII.  Cypr.  poet  b 


XVIII  P  r  0  0  e  m  i  u  m. 

quissimo  libro  Cluniacensem,  forsau  et  Bobiensem 
librum  deductum  esse  suspicor,  qui  magno  cum  damno  harum 
artium  interierunt. 

lam  igitur  reuoluti  ad  exemplaria  illa  priora  quae  fuerunt  in 
celeben-imis  illis  monasteriis  Laurissensi,  Bobiensi.  Cluniacensi. 
quid  de  fontibus  carminum.  quae  Cypriano  adiecimus,  statuen- 
dum  sit  uideamus. 

Codices  qui  sola  carmina  minora  a  me  adiecta  Cyprianeis 
seruarunt,  ex  coUectione,  quae  ante  Wigbodum  instituta  erat. 
fluxerunt.  eorum  et  plenissimus  et  optimus  est 

Parisinus  lat.  2772  (Colbertinus)  s.  X. 
f.  1  Prosper  f.  28»  Q.  Serenus  f.  bO'  Anthol.  lat.  495  K. 
(Sperne  lncrum  — )  50"  Senecae  et  Pauli  epistulae  53"  uer{sHS) 
Platonis  ad  quodam  Tiheriano  .  .  .  translaii  (Anthol.  lat.  490  E.) 
S^*"  uer(sus)  sci  Cypriani  (ad  senatorem)  55"  ludicii  signum 
56"  uersus  XII  sapientum  (Anthol.  lat.  567  K.  sqq.)  58"  argu- 
menta  Vergiliana  (Anth.  lat.  1  et  2  K.)  61"  carmen  Octauiani 
Caesaris  de  Virgilio  (Anth.  lat.  672  K.)  62'  Qui  latas  uario  etc. 
(Anth.  lat.  Kies.  IT  p.  X.  62"  de  communibus  syllabis  („Vir 
humilis  mesto  — " )  63  Hylarii  de  martyrio  Machabaeorum 
71'  opusculum  Tertuliani  de  excidio  Sodomae  et  Niniue 
76  Ausoniani  Tecbnopaegni  pailiculae  aliquot  76'  de  quaesti- 
unculis  uominum  (disputatio  inter  M  et  A)  79'  Paulini  Nolani 
aliquot  carmina:  de  Niceta  (c.  XVII),  de  psalrao  CXXXVI  (c. 
VIIII),  ..Bcatus  iUe  —  ^  (c.  VII).  87"  „Bis  du^  natn  niuci  — *• 
(cf.  ad  Authol.  lat.  Kiesii  c.  727)  cum  aliquot  uersibus  Martiani 
Capellae.  88"  interpretationes  de  nominibus.  89"  Cato.  103'  sen- 
tentiae  philosophorum.  107"  de  signis  etniensibusXII(Ausonianum, 
Anthol.  lat.  640  K.).  descriptio  ponderum.  108"  Boetii  phil.  cons. 
n.  c.  5.  f.  3"  „Iste  liber  est  de  conuentu  paradisi"  s.  XIII  uel 
XIIII  adscriptum.  librum  ante  me  descripsit  Kiesius  Anth.  II 
p.  X  sq.  in  Sodomorum  carmine  Steph.  Baluzius  adhibuit  (Cypriaui 
opera  Paris.  1717  repet.  1726  appendic.  p.  CLVII).  ipse  contuli. 

ex  Nazariano  (Laurissensi)  codice  lo.  Sicchardum  editurum 
esse  carmen  de  Sodoma  dicit  Beatus  Khenanus  in  praef.  ad 
Tertulliani  opera  ed.  1528:   poterat   dicere    de  excidio  Sodomae 


Prooemiuin.  XIX 

et  Niiiiue.  nam  utrumque  carmen  in  codice  fuisse  atque  Tertuli- 
ani  iiomine  inscriptum  luculentus  testis  est  codex  P,  qui  nescio 
an  ex  ipsis  laciniis  ueteris  Nazariani  libri  descriptus  sit. 

Codex  Pithoei,  ex  quo  Turetus  ad  Paulin.  Petric.  1585  pri- 
mus  carmen  de  lona  et  Niniue  edidit  Tertulliani  nomine  inscriptum. 
Colbertini  apographum  mendosura  fuisse  uidetur. 

Interpolatus  textus  duorum  carminum,  TerT[^LLIANI  quae 
f^^runtur,  quem  tamen  uerum  putauit  L.  Mueller  Mus.  Rheii.  XX JI 
p.  332  sqq.,  post  Muellerum  Hartelius  0«  ^x  Cluniacensium 
bibliotheca  manauit :  scilicet  inter  Cluniacenses  libros  in  uetere 
catalogo  codex  526  sic  describitur: 

Volumen  in  quo  continentur  lifuencus,  Sedulius,  Arator, 

Prosper.    quoddam    metrum    Tertuliani,   Cato.  Auianus, 

quedam  diuerse  coUectiones  uersuum  dinersorum  actorum. 

libri  Archini  fleg.  Alchimi]  episcopi,  ars  Isidori    de    gram- 

matica  et  de  disciplinis  aliarum  artium. 

Hic  liber  ad  nostra  tempora  uenit;  est  enim  nobilissimus 
liber  Alcimi  Lugduno-Batauus  Voss.  lat.  Q  8(5  membr.  s. 
VIllI,  quem  accuratius  descripsi  in  prooemio  Auitiano  p.  LXVI. 
ibi  f.  81°  ad  85":  in  christi  noraine  incipit  dictatus  tertuli  ani 
metrica  arte  constricius  in  prirais  de  incendio  Sodomorum.  — 
de    Sodomis   explicitum.    de    loiia.  —  de    lona  explicitum.  finit. 

contulit  codicem  L.  Mueller  Mus.  Khen.  XXII  (1807"» 
p.  328  sqq.  dubios  aliquot  locos  meum  in  usum  denuo  inspexit 
u.  d.  de  Vries. 

alterum  hnius  generis  exemplar  est  Vindobononsis  1(3  s. 
VIIII,  post  Oelilerum  (Tertulliani  opera  II  7G9)  ab  G.  Hartelio 
conlatus,  qui  solum  de  lona  propheta  cantien  habet  Tertuliano 
adscriptum. 

codieem  Paris.  8321  (Colbertinum)  s.  XV.  in  quo  Cypriani 
Sodoma.  non  uidi. 

Ad  SENATOREM  carmen  praeter  P  lii  libri  habent : 

^iquodminorest  in  VJnumerus  elisionum  sublataque  in  eis  suntmonstra 
quaedam  et  metrica  et  grammatica,  inde  non  recte  concludebatur  ad  auctoris 
uerba  propius  accedere  hos  libros.  quo  tamen  priorum  editorum  non  minu- 
itur  meritum,  quorum  soUertia  factum  est,  ut  nos  rectius  iudicare  possemus. 

b* 


XX  P  r  0  0  e  m  i  u  m. 

2r  Parisinus  2882  s.  VIIII  f.  29°  in  quo  legitur  inter  Eugenii 

et  Prosperi  Florique  diaconi  carmina.  uid.  E.  Duemmler  NA  IV 
297  sq.  Colbertini  libri  est  consors;  in  utroque  desunt  uu. 
61 — 85;  ipse  contuli.  plenum  habet  carmen 

JJ  Vaticanus   Reginae    116    s.    VIIII— X   f.    114'   post    S. 

Cypriani  martyris  opera.  contulit  L.  Sternbach.  ex  hoc  libro  priraiis 
edidit  Morelius  in  Cypriani  operibus  Paris.  1564.  Baluzius 
Paris.  1726. 

Optimus  nostrorum  est  L  in  quem  de  Sodoma  camien,  quod 
solum  habet,  ex  Nazariano  fluxit;  Nazarianus  enim,  quaraquam 
neutrura  carmen  catalogus  commemorat,  haut  dubieutrumquehabuit. 
Ad  eum  proximus  auctoritate  accedit  P  (Sodoma.  lona). 
qui  ex  ipso  Nazariano  descriptus  esse  uidetur;  aliquot  tamen 
locis  iam  passus  est  correctoris  raanum  (ut  S  166  caclestia  pro  caeJo). 
Spemendi  sunt  libri  V  T,  quomra  alter  utruraque  carmen, 
alter  solum  de  lona  carmen  habet:  nam  textum  praebent  Caro- 
linorum  aeuo  retractatum  ab  honiine  non  mediocris  ingenii. 
Cluniacensis  ni  fallor  monasterii  sodali,  siue  ei  uerba  tradita 
antiquitus  minus  placebant,  siue  quod  mutila  et  corrupta  situ 
(ut  Maccabaeorum  carraen  in  codice  Corbeiensi)  interpretem 
flagitabant.  sed  tamen  in  his  quoque  uestigia  exigua  uerae  lec- 
tionis  latitant,  quia  exemplar  ab  origine  eximiae  bonitatis  erat. 
idera  nirairura  ex  quo  Alcimi  Auiti  carraina  in  libmra  V  mana- 
runt,  cuius  conparem  ex  Cluniacensi  catalogo  supra  (p.  I)  com- 
memorauiraus. 

In  MACCABAEIS  praeter  P  norainandus  est  uenerandae  uetu- 
statis  codex,  ex  quo  priraura  innotuit  illud  carraen: 

(j  Corbeiensis,  post  Sangerraanensis  598,  nunc  Petropolitanus 

F.  XrV,  1,  raerabr.  s.  VIII,  in  quo  post  Bonifatii  aenigraata  et 
selecta  Fortunati  caraiina  f.  104"  carmen  illud  extat.  sequuntur 
a  f.  110"  Aldhelmi  de  uirginitate  et  de  Eliae  historia  cannina, 
deinde  series  sacromra  epigrararaatura,  postrerao  Aldhelmi  et 
Syraphosii  aenigraata.  quomm  omnium  accuratum  recensum  dedit 
F.  Leo  in  prooeraio  opemra  poeticomra  Fortunati  p.  Vin — XII. 
ipse  contuli  anno  1883  habuique  conlationera  a  Carolo  Sclienkl 
accurate  institutam  in  usura  6.  Brandesii. 


Prooemium.  XXI 

Ex  huius  libri  apographo  loannes  Sichardus  primus  de 
Maccabaeorum  martyrio  carmen  edidit  in  libro  ^Antidoton  contra 
diuersas  omnium  fere  saeculorum  haereses  .  .  .  Basileae  excudebat 
Henricus  Petrus,  mense  Augusto  anno  MDXXVIIP  fol.^  f.  79" — 
83'^).  Sichardi  exemplar  iterum  typis  describehdum  curauit,  sed 
raendis  iuquinatum,  lohannes  Herold  in  Haeresiologia,  quam 
Basileae  Henrici  petri  praelis  expressit  a.  1556  fol. ;  tertioqus 
Georgius  Fabricius  in  Poetarura  ueterum  ecclesiasticorum  operibue 
christianis,  Basileae  per  Oporinum  (M.  D.  LXIIIIj  4"  p.  443 — 453, 
qui  non  paucos  locos  coniectura  mutauit  ^j.  qui  postea  ediderunt 
ei  deterioribus  codicibus  aliquantum  Corbeiensem  textum  emen- 
dare  studuerunt.  qui  tamen,  quamquam  ab  origine  nonnihil  bonae 
frugis  inhaesit,  tam  corruptus  est.  ut  ne  in  adnotationem  quidem 
eius  lectiones  debuerint  recipi  nisi  paucissimae,  et  praestare 
uisum  sit  Sichardiano  textui  subscribere. 

Deteriores  Maccabaeorum  codices  quam  F  et  interpolati :  ^) 
Parisinus  8093  s.  VIIIL  ex  parte  s.  X.  continet  Sedulium, 
Catonem,  Eugenii  Isidori  Martini  Dumiensis  Damasi  carmina. 
Theodulfi  quaedam  (E.  Duemmler  N  A  IV  245),  Hilarii  de  Macca- 
baeis  carmen,  Vergiliana  (uid.  Naeke  ad  Valerium  Catonem  p.  344). 
Auieni  fabulas  alia.  breui  Kiesius  descripsit  AL   II   p.    XXI    sq. 

')  Gregorius  Gyraldus  in  dialogo  de  poetis  ubi  Marium  Victorium 
Afrum  uersu  heroico  septem  Maccabaeoruin  fratrum  necem  descripsisse  dixit. 
pergit:  „quod  non  multo  ante  poema  legi,  parum  licet  castigatum.  praeter 
enim  fenestras  quae  in  eo  patentes  pleraeque  existunt,  uacillantes  quoque 
syllabas  et  pedes  offendimus."  Sichardi  nondnbium  quin  exemplar  ante  oculos 
habuerit,  non  scriptum  aliquem  librum. 

')  Sichardianum  exemplar  Fabricii  manu  correctum  possidet  biblio- 
theca  regia  Dresdensis. 

^)  .,P.  Labbeus  in  dissertatione  historica  de  Victorino  quosdam  codices 
Hilarium  praeferentes  commemorat.  Oudinus  etiam  tom.  V.  de  scriptt.  ecdes. 
p.  1230  quatuor  Mss.  exemplaria  Hilario  idem  carmen  adiudicantia  recenset, 
nimirum  tria  Colbertina  1512,  3892  et  4734  ac  unum  inter  suos  .  .  . 
sDonini  codicum  praesidio  ita  se  carmen  hoc  emendasse  Oudinus  monuit, 
utnouumomninoopusuideri  possit".  sic  Ballerinii  fratres  in  nota  quam  editioni 
suae  praemiserunt  (Leonis  Magni  opera  tom.  II  p.  348).  unde  patet  non 
Corbeiensem  contextum  in  Oudinianis  codicibus  fuisse.  sed  qualem  Wbn  PBL 
praebent. 


XXII  Prooemium. 

—  folio  51"  subscriptum  est  „Nic.  Fahri  esi".  Maccabaeorum 
carmen  ex  hoc  codice  edidit  G.  F.  H,  Beck  in  calce  dissei-tationis 
de  Orosii  fontibus,  Marburgi  Hass.  1832  p.  ^^7— 60  (cf.  Hallesche 
LZ  1836  n.  91). 

Floriacensis  liber,  unde  loannes  a  Bosco  rarme)}  de 
Maccahaeis  edidit  in  libro  ^Floriacensis  uetus  bibliotheca  .  .  . 
opera  loannis  a  Bosco  Parisiensis.  Lugd.  1605.  8-  uoL  II  p. 
196  sqq.  qui  ait  p.  197  «Cuiusnani  Hilarii  sint  hi  uersus 
Pictauiensis  an  Arelatensis,  non  ausim  est  {sic)  affirmare,  propius 
tamen  ad  stylum  Hilarii  Pictauiensis  accedere  uidentur :  ut  uersus 
de  Creatione  mundi  in  fine  operum  suorum  ipsi  adscripti  indicant. 
Caeterum  eos  ut  in  ueteri  exemplari  legebamus,  descripsimus : 
asteriscis  tantum  corrupti  ubinam  sint  scriptorum  errore,  indi- 
cantes.  et  in  margine  aliquantisper  restituentes.**  Haec  tameu 
non  prorsus  uera;  nam  aliquotiens  sine  dubio  Sichardi  lectiones 
recepit,  aliis  locis  quae  in  scripto  libro  eraut.  non  recte  legit. 
Tanta  autem  est  inter  B  et  /  similitudo.  non  ut  duo  sed  ut  unuiu 
eundemque  librum  esse  facile  tibi  persuadeas.  non  digni  tamen 
sunt  in  quibus  diligentius  examinandis  et  conferendis  opera  con- 
locetur.  Nec  minus  interpolatis  est  accensendus  neque  ullius 
pretii : 

Vossianus  Leidensis  lat.  Q  15  s.  XI  (sic  Baehrens  PLM 
V  31)  uel  VIIH-X  (sic  L.  Mueller  Xeue  Jahrb.  LXVI  p.  266. 
563).  inest  a  f.  4"  Romulus  thiberino  filio  .  .  ibidem  laudes 
S.  Benedicti  «Ordiar  unde  tuos.**  (Pauli  Diaconi  est  carmenX 
Simphosii  enigmata.  f.  5'  Auianus  f.  8  monosticha  de  aerumnis 
Herculis.  Hilarii  de  martirio  Maccabaeorum.  f.  10'  RemiFauini  epi- 
stola  de  ponderibus.  f.  10"  Prisciani  periegesis.  contulit  G.  Brandes. 

HlLARIANO  de  creatione  mundi  carmini.  cuius  praeter  egregium 
exemplar  Lauduuense  pessimum  Victorinum  cum  Colbertino,  quibus 
solis  editores  a  Ludouico  Miraeo  (Hilarii  Pict.  opp.  Paris:  1544) 
ad  Constantium  (Hilarii  Pict.  opp.  ed  .  .  Sti.  Mauri  Paris.  1693) 
usi  sunt,  alios  codices  non  inueni;  adiunxi  eiusdem  carmen  De 
EVANGELIO  e  cod.  Sangallensi  48  s.  IX  (uid.  Scherrer  Verz. 
d.  Handschrifben  der  Stiftsbibl.  v.  St.  Gallen  1875  p.  20)  edituin 
ab  H.  C.  M.  Rettigio  (Prolegom.  ad  IV  Euangeliorum  Cod.  Sangal- 


Prooemium.  XXIII 

lensis  gi*aeco-lat.  Turici  1836)  iterumque  a  Pitra  Spicil.  Soles- 
mensis  I  p.  166 — 170.  codicis  nouam  conlationem  nostrum  in 
iisum  instituit  d.  u.  Dierauer  professor  Sangallensis.  leguntur  in 
pag.  1  uu.  1—26.  pag.  2  uu.  27—60.  in  pag.  8  uu.  61—99. 
denique  in  p.  18  uu.  100 — 114:    cetera  interierunt. 

Non  est  quod  insulsam  eorum  sententiam  refellam.  qui 
luuencum  historiae  euangelicae  auctorem  Heptateuchum 
(juoque  nostrum  condidisse  censuerunt :  ^)  cum  quo  nulla  prorsus 
neque  in  ratione  narrandi  nequ^  in  sermone  neque  denique  in 
re  metrica  appareat  similitudo.  uix  quod  horum  carminum 
auctorem  cognitum  quidem  habuisse  ueterem  luuencum  eiusque 
aliquotiens  uerba  usurpasse  demonstrauerunt.^) 

Noluit  Cyprianus,  quod  ille  uolebat,  celeberrimarum  et 
grauissimarum  rerum  sacrarum  conspectum  proponere  ingenio  et 
arte  exornatum :  simplicissima  ratione  sic  egit,  ut  totum  ordinem 
rerum  qui  erat  in  uetusta  sua  ueteris  testamenti  uersione,  dili- 
genter  ac  seuere  sequeretur,  iu  eligendis  rebus  non  poeticae 
artis  legibus  parens  sed  necessitati,  ut  tamen.  ne  iusto  maius 
uolumen  existeret,  recideret  quae  nuUo  uegotio  omitti  poterant. 
passinique.  ne  legentium  animi  ariditate  rerum  fatigarentur. 
elatiore  stilo  floridioribusque  uerbis  communes  quosdam  locos 
exornaret  (ut  X  105 — 113,  205  sqq.).  sermone  autem  eo  usus 
♦^st,  qui  medius  quodammodo  esset  inter  Vergilianum,  quo  pueri 
olim  atque  etiam  post  eum  imbuebantur,  et  uolgarem  sacrorum  lib- 
n>rum,  cuius  neque  deterrerentur  alumni  barbaria  et  adsuescerent 
in  dies  magis  sacris  litteris.  similiter  in  re  metrica  se  gessit; 
nam  cum  suauissimos  uersus  conderet  atque  elegantissimos,  non 
hexametros  solum  sed  etiam  hendecasyllabos  (neque  enim  metrum 
poetae  erat   uinculum   molestissimuni,   quod   ait   Becker*).    qui 

*)  rectum  de  hac  re  Areuali  iudicum  ad  Gen.  266  M.  et  499  M. 

'^)  cf.  quae  Pitra  conlegit  p.  XL  sq, ;  inprimis  notanda  sunt  quae 
adacripsimus  ad  G  718,  873,  E  375,  N  695,  IN  40. 

^)  Carolus  Becker,  de  metris  in  Heptateuchum  diss.  phil.  Bonnae 
1889  p.  12.  Rectius  C  Schenkl  Z.  f.  Osterr.  G.  1873  p.  37:  Auch  nicht 
^ewandtheit  im  Versbau  (ist  dem  Dichter  abzusprechen),  obwohl  er  meisten- 
theils  in  eintOniger  Weise  die  Peuthemimeris  gebraucht  und  sich  auch  groBe 
inetrische  Freiheiten  gestattet. 


XXIV  P  r  0  0  e  111  i  u  m 

natum  euni  ad  poetica  studio  ostendunt,  tamen  ab  usu  classico, 
quem  bene  norat,  ad  sui  temporis  usum  declinauit,  qui  quid 
inter  longas  et  breues  syllabas  esset  discriminis  parum  curabat ; 
quod  autera  in  multis  uersibus,  qui  horrerent  barbaris  nominibus, 
hexametri  leges  parum  severe  obseruauit,  festinantiae  tribuerim 
neque  dubito  quin,  si  ei  licuisset  retractare  carmina  sua,  multa 
limatiores  illi  ad  nos  uenissent. 

Galliam  patriam  esse  Heptateuchi  auctoris,  quae  erat 
L.  Muelleri  sententia,  cum  propter  codices  in  ea  terra  scriptos, 
tum  propter  sermonem  tenendum  erit,  quem  alienum  prorsus 
ab  Africanis  ad  uulgarem  usum  Gallorum  accedere  C.  Becker  p. 
18 — 26  probauit.  quaeritur  nomen  num  recte  traditum  sit 
atque  qua  ille  scripserit  aetate. 

Cyprianus  autem  nomen  quod  libri  praebent,  non  uidea 
cur  in  dubitationem  uocetur :  nam  id  ut  aliis  in  gentibus  sic  apud 
Gallos  erat  frequens  ;  cuius  rei  exemplum  ut  affeiTem,  in  pro- 
oemio  Auitiano  p.  LXIIT  Cypriani  Tolonensis  episcopi  mentionem 
feci  eumque  etiam  esse  posse  Cyprianeorum  quae  feruntur  car- 
mmum  auctorem  dixi.  hoc  tamen  multae  sunt  causae  quae 
dissuadeant;  itaque  ego  dudum  eam  suspicionem  abieci  nec 
praeter  nomen  quidquam  de  poetae  Galli  persona  scire  me  con- 
fiteor,  ne  illud  quidem.  utrum  fuerit  clericus  an  profanus. 
rhetorem  fuisse  atque  iuris  peritum,  quod  uult  Becker  p.  45,^) 
ex  sermone  diiudicari  posse  negauerim,  praesertim  cum  ab  eis 
disciplinisneclericos  quidem  eorumtemporum  alienosfuissesciamus. 

Non  mediocriter  tamen  litteris  latinis  institutum  eum  pro- 
dunt  innumeri  loci,  quibus  principum  poetarum  a  Lucretio  ad 
suam  prope  aetatem  uersus  imitatur,  V  e  r  g  i  1  i  u  m  prae  ceteris ; 
sed  et  Horatium  cum  Ouidio,  Persium  etluuenalem^ 
L u c a n u m  quoque  ni  fallor  cum  Statio  etSilio  in  deliciis 
habuit.   quibus    ex    pedestribus   auctoribus    Sallustium,    Liuium, 

*)  in  arte  geographica  satis  rudem  fuisse  poetam  Becker  p.  45  coiiie- 
cit  inde  quod  lordanem  in  oceanum  fluere  narrat  IN  103,  D  5  eam  autem 
iDsipientiam  magis  saeculo  quani  poetae  opprobrio  esse  dicit  coll.  eis  quae 
Schenkelius  de  M.  Victore  p.  362  ait;  sed  illud  sacram  paginam  secutus 
narrat,  quani  relinquere  non  opus  erat. 


Prooemiuni.  XX  \ 

Tacitum  adiungas;  eorumque  poetarum  uoii  uerba  solum  sed 
totos  uersus  usurpat.  accedit  Hispanorum  poetarum  luuenci, 
Prudentii,  Paulini  Nolani  studium.  niaximi auteni  liaec  res 
momenti  est  ad  aetatem  qua  uixerit detiniendam :  nam  cum  Au  s ouii^) 
quoque  locos  exscripserit  atque  Claudiani  non  adeo  multos 
quam  graues.  post  hos  scripsisse  eum  constat.  uel  ut  accuratius 
tempus  significemus  post  a  398;  tiam  Claudianus  panegyricum 
de  tertio  consulatu  Honorii.  ex  cuius  uu.  97 — 99  Exi>di  uu. 
474  sqq.  IX  131  fluxerunt  ^).  a.  395  ex.  conposuit,  a.  397  ex. 
de  quarto  eiusdem  consulatu,  unde  Cypriauus  liausit  E  152 
[tna^iarum  lar(/itor  opunh  largiior  Ao>?</n/m  Claudianus  ait  u.  118). 
Vt  autem  tempus,  quo  poeta  uixerit,  ali^iuanto  accuratius 
definiamus  terminum^iue  ante  (juem  scripserit  ponamus.  uidendum 
erit,  num  Christiani  poetae  quinti  uel  sexti  saeculi  eum  ante 
oculos  habuerint.  quorum  principes  sunt  Cl.  Marius  Victor 
attiue  Alcimus  Ecdicius  Auitus.  et  ipsi  Gallia  oriundi; 
«luorum  alter  paucis  tantum  innotuit,  alter  eximia  laude  potitus 
et  aeciualium  et  posteritatis  ipsius  Cypriani  (luasi  patrocinium 
suscepisse  uidetur,  ilnde  factum  est  ut  utrius^pie  carmina  con- 
iuncta  propagarentur.  Et  Victor  quidem,  cum  in  uniuersum 
magnum  intercedat  discrimeu  inter  eius  atciue  Cypriani  cai*men, 
({uod  lucalenter  exposuit  Schenkelius  p.  352  s^j..  non  dubitare 
licet  quin  Cypriani  Genesin  legerit  multisque  locis  paene  ad 
uerbum  secutus  sit,  (jua  de  re  uid.  Schenkeli  uerba.  Victorem 
autem  cum  mortuum  esse  dicat  (iennadius  Theodosio  et 
Valentiniano  regnantibus  ((luorum  alter  Valentinianus  III  impe- 
rator  ab  a.  425  ad  a.  455  regnauit,  alter  Theodosius  II  obiit  a. 

*)  Ausonii  principalis  locus  est  Mos.  47  quem  imitatus  estCyprianus  IN  80. 

'^)  primus  Manitius  raihi  hos  locos  indicauit.  quos  etiam  lolin 
E.  B.  Mayor  inuenit  The  latin  Heptateuch  p.  XLII  et  92.  non  recte  Mayor 
p.  92,  10  suspicatur  non  ex  ipso  Claudiano  sed  ex  Augustino  de  c.  d.  V  26 
hos  uersus  desumptos  esse  uel  ex  Orosio  VII  35.  21 ;  nam  et  omisit  Au- 
gnstinus  totum  uersum,  quem  Cyprianus  usurpauit  {cui  fundit  ah  uniris 
Aeolus  arm atas  hiem es,  unde  nos ter  cehis  cui  misit  ab  astr i s  w unim eii t k 
flfetw),  et  cui  militat,  quod  Cyprianus  ex  ipso  Claudiano  scripsit,  dotorsit  in 
Hhi  militat,  praeterea  accedunt  alia  ex  eodem  aliisque  Claudianeis  carmi- 
libnshausta;  ex  eodem  G  357,  998,  atque  inprimis  E  1 52  ex  aliis  minus  certa  ex 
belloGildonico  D  89,  ex  c.  in  Rufinum  G  9^5,  ex  raptu  Proseroinae  E  861  et  1100. 


XXVI  P  r  0  0  e  m.  i  u  m. 

450),  medio  saeculo  quinto  ipsum  et  scripsisse  et  obiisse  sus- 
piceris  ^),  Cyprianum  autempost  eiussaeculi  initiumpoemasuumcon- 
didisse.  eodemque  quo  Victor  tempore  etiam  Hilarius  Genesisad 
Leonem  papam  (consecratus  is  erat  a.  440,  obiit  a.  461)  conditor 
Oypriani   Genesin  legisse  uidetur  cf.  G  13  conl.  cum  H  101)  -). 

Atque  in  hanc  aetatis  definitionem  (quam  olim  suadebat 
L.  Mueller  Eh.  Mns.  18G6  p.  127)  etiam  illud  conuenit,  quod 
auctor  uetustam  uersionem  latinam,  qua  ante  Hieronyrai  tempora 
utebantur,  strictim  sequitur  (quod  idem  L.  Mueller  primus  uidit). 
nam  sexto  saeculo  ex  usu  catholicae  ecclesiae  disparuit  illa 
soloruuique  paene  Arriauorum  in  manibus  erat,  quod,  ut  alia 
taceam,  ex  Auito  satis  elucet^). 

Atque  ab  hac  ipsa  parte  maximi  momenti  sunt  Cyprianea 
carmina,  quod  qualis  fuerit  illa  uersio  per  totos  octo  libros  con- 
tinua  oratione  deducta  melius  ostendat  quam  codicum  breuia 
fragmenta^)  aut  singuli  loci  quos  Christiani  auctores  inde  sele- 
gerunt^).    atque    olim  quidera  cousiliura    erat    iu    commentariis 

')  non  multo  post  a.  425  obiisse  Victorem  putat  Schenkelius  p.  348 
8q.,  quem  sequitur  Beckcr  p.  39  sq.  Kescio  quid  difficultatis  lohn  E.  B.  MaTor 
inuenit,  qui  p.  XLII  dicit  Schenkelium,  si  Claudiani  imitatorem  esse  Cypri- 
anum  nouisset,  Victorem  Heptateuchi  debitorem  facturum  non  fuisse. 

2)  multa  ex  Sedulio  mutuatum  esse  dicit  L.  MuoUer:  sed  si  quid 
simile  inter  C.  et  S.  est,  utcrque  uidetur  a  prioribus  hausisse,  non  alter  ex 
altero.  an  Cypr,  E  1144  Sodul.  I  205  aliter  explicandus  sit?  ego  Sedulium 
post  Cyprianum  fuisse  putauerim;  post  Cyprianum  Sedulium  Manitius  quoque 
ponit  Philol.  X  F.  1  vXLVIIj  p.  713. 

')  cf.  prooem.  ad  Auit.  p.  XXXII  n.  40 :  non  obstat  moae  sententiae, 
quod  L.  Ziegler  apud  Beckerum  p.  38  in  conciliis  synodisque  sexti  quoque 
saeculi  uetustam  interpretationem  adbibitam  esse  dicit. 

*)  Pentateucbi  uersio  antiquissima  latina  e  eod.  Lugdunensi  .  .  par 
Vlysse  Robert.  Paris  1881.  4«»  (Gen.  IG,  J»— 17,  18.  19,  5—29.  26,  33—33,  15. 
37,  7—38,  -22.  42,  3G— 50,  -2(5.  Ex.  1.  1—7.  19.  21,  9—36,  25,  25—26,  13, 
27,  6—40,  36.  Lev.  1,  1—27,  34.  Xum.  1,  1—36,  13.  Dout.  1,  1—  11,  4). 
Par  Palimpsestorum  Wirceburgensium  .  .  .  eruit  .  .  E.  I^anke.  Vindob, 
1871.  4'\ 

Variae  lectiones  uulgatae  latinae  bibliorum  ed.  Vercellone.  Ronia  18(50. 
4'^:  Ottoboniani  libri  pauca  t.  I  p.  182  sqq.  et  307  sqq. 

*j  Sabatarii  Bibliorum  sacr.  latinae  uersiones  antiquae  seu  uetus  italica. 
Paris  17.')1  4  tomi. 


Prooemium.  XXVII 

subseribere  cum  locos.  ex  quibus  coiisensus  Oypriani  cuni  LXX 
et  Itala  quam  dicunt  uersione  appareret,  tum  ubi  auctor  ab 
Graecis  Latinisque  fontibus  notis  declinaret;  sed  cum  alterum 
eitra  dubitationem  esset  ^),  altenim  anceps  et  lubricum,  dum 
flondum  edita  multa  in  bibliothecis  latent,  satis  duxi  in  nomi- 
nibus  propriis  quid  intercederet  inter  Cyprianea  et  Hieronymia- 
num  sacrae  paginae  contextum  significare.  caueant  tamen,  qui- 
cumque  legent  Heptateuchum,  quidquid  Cyprianus  tradit,  Italae 
adscribant  omnia;  uam  multis  locis  auctor  aut  deprauatum  tex- 
tum  Italae  secutus  est  aut  ipse  eirauit*).  sed  de  his  aliisi(ue 
rebus,  quae  huc  pertinent,  diligentissime  quantum  potuit  per 
editores  priores  Carolus  Becker  egit:  ad  hunc  igitur  et  Johannein 
E.  B.  Mayor  lecturos  reicio  ^). 

Quae  adiuuximus  carmina  deSodomaatciue  loua  post- 
<iuam  diu  haesitaui,  num  eiusdem  Cypriani  essent,  nunc  nou 
esse  eumque  titulum  Wigbodianae   familiae    auctori    deberi    pro 

^)  uid.  etiam  exeinpla  quibus  Mayor  p.  XLIII  sqq.  C.  Becker  p.  28  coii- 
>^msum  Cypriani  cuin  Itala  probarunt.  niaxima  siniilitudine  poet*  utitur  cuin 
Wirceburgensi  codicc.  (jueni  Ranke  non  csse  Africanae  originis  contendit, 
lontrd  Ottobonianmn  it  Lugdunensem,  ueque  consentit  cum  Tertulliano  et 
Augustino  raagis  quani  cum  Ambrosio  et  Hieronynio,  un(l(»  uix  dubiuni  est 
qain  carmen  indole  sua  Gallicani  origiiicin  prodat  (Becker  p.  86). 

-1  sic  ex  male  iutellecto  Graoco  tcxtu  in  latinam  uersionem  uenerunt 
E  418  Paulaeum  {xf^q  fesauXsi»^),  E  27  Etonuni.  ex  corruptis  Italae  iibris 
non  raro  numeri  deprauati.  ut  IX  585  X  l-Ji);  inde  alios  permultos  errores 
fluiisse  suspicor,  ut  si  I  74  (1,  83)  Bethsamitae  etBethanitao  inmunes 
dicuntur,  cum  tributarios  dicant  LXX  et  Vulgata.  cf.  etiam  1  G7(j  (uhiam 
non  ampHus  unami.  nescio  an  ipse  Cyprianus  errauisse  credendus  sit,  cum 
Sethum  Noe  filium  narret  pro  Scmo  G  225.  multa  noniina  siiu!  dubio 
uersui  adconmiodauit  poota  ut  Donibozelum,  Thaii  (Estiiaol;  I  587. 
Thamnam  ,Thamnata),  Ernadurum  (Phenaeddor);  alia  Cyprianeis 
libris  sunt  tribuenda,  ut  si  nomina  in  initiis  uersuuni  pubita  prima  littera 
spoliantur;  sic  Aredina  pro  Zaredina,  Occodum  pro  Soccodum,  aut 
mutatis  initialibus:  lazera  pro  Sazera,  Tabulon  pro  Zabulon,  lasuris 
l»ro  et  Asuris,  Habali  pro  X^abali.  utrum  Cypriano  au  libris  dandum 
sit.  ubi  C  et  G,  J  et  1),  T  et  TH.  N  ei  M  commutantur.  non  certo  constat; 
inaita  tamen  id  genus  quae  intarta  reliqui,  maxime  dubia  uidentur.  aliquo- 
tiens  Cyprianeorum  libroruni  corrupta  lectio  emendari  ])otest  ex  Itala.  ut 
<i  833  hordea  (ubi  conferatur  Martenius). 

^i  C.  Becker  diss.  p.  27—3(5,  Mayor  the  latin  Heptateuch  p.  XLIIIsqq. 


XXVIII  Prooemium. 

certo  adfiriiiauerim ;  uamque  a  Cypriani  et  tjermone  et  arte  uer- 
suum  condendorum  plane  abhoirent:  in  utro(}ue  longe  superior 
est  Cyprianus,  (lui  ubi  liberius  tractandi  uenia  data  est,  nullam 
adraittit  obscuritatem  nullisijue  difficultatibus  impeditos  uer- 
siculos  decurrere  iubet.  Sodomae  contra  et  lonae  auctor  minus 
est  elegans  minusque  dilucidus,  neque  quae  sunt  obscura  apud 
eum,  a  narrationis  sacrae  difficultatibus  ueniam  habent.  sed 
distorto  ingenio  auctoris  omnia  debentur.  sed  si  non  Cypriani. 
eiusdem  tamen  aetatis  et  patriae  fiiisse  auctorem  eorum  arbitror.*) 

De  carmine  quod  ad  Senatorem  nescio  quem  scriptuin 
perhibetur,  ne  tantum  quidem  me  scire  confiteor;  prioris 
tamen    aliquanto  aetatis  neque  Gallicae  originis  esse  crediderim. 

Vt  Cypriani,  ita  Hilarii  multi  fuerunt  in  Gallia  etiam 
(juinto  saeculo.  itaque  cum  Pictauiensi  episcopo,  cui  in  codicibus 
aperto  eiTore  adscribjtur,  indigna  sit  censenda  Genesis,  propterea 
sane  nou  est  cur  Arelatensi  episcopo  (429 — 449)  tribuamus  cum 
Sixto  Senensi  et  aliis,  praesertim  cum  ne  uitae  (juidem  Hilarianae 
auctor  praeter  uersus  fontis  ardentis  quidquam  eum 
poetici  generis  scripsisse  perhibeat.*)    ceterum  eiusdem  auctoris. 

^)  post  Hegesippum  i.  Ambrosinm  is  scripsit,  antiquam  uersionem  bibli- 
oruiii  secutus.  in  re  metrica  saeculi  quinti  alumnus.  Cyprianus  tamen  etiam 
Vergiliana  imitatione  eum  longe  superat.  —  TertuUiani  nomen  quod  est  in 
optimis  libris  (praeterLaudunenses)  unde  iurepserit,  non  habeo  dicere :  sermonis 
similitudo  quaedam  non  potuit  in  causa  esse ;  nam  solutae  orationis  et 
uinctae,  quae  ad  Vergilianaxn  imitationem  confonnata  erat.  rationes  ita 
diuersas  esse,  ut  conparari  inter  se  et  conferri  non  possent,  ne  illorum  qui- 
dem  temporum  maxime  in  (iallia  homines  igrorabant,  et  clamant  Alcimi 
opera. 

2)  Leonis  Magni  opera  ed.  Ballerini.  Venet.  ITnG  11  327  cap.  XL  — 
Pitra  quidem  in  Analcctis  sacris  et  classicis  p.  138  sqq.  ex  Mellicensibus 
libris  edidit  Orationem  ad  indiuiduam  trinitatem  tribus*  di5tichi8 
compositam,  quam  tamen  Arelatensis  episcopi  esse  uix  probari  possit  (cete- 
rom  in  Mellicensi  codice  CLIX,  ex  quo  Pitro  eam  se  dicit  descripsisse,  non 
inuenitur)  hymnumque  notissimum  qui  incipit  Ad  caeli  dara  nofi  sum  dig- 
«M5  sidera,  quem  alii  libri  Pictauiensi  episcopo  tribuunt;  inter  Paulini 
Aquilegiensis  carmina  edidit  E.  Duemmler  PAC  I  147  cf.  125.  Propter  sermonis 
qnandam  similitudinem  cmn  Maccabaeomm  carmine  C.  Oudinns  (Conun.  de 
script.  eccles.  antiquiss.  Lips.  1722  I  1230)  Hilario  tribuebat  poema  de  pro- 
uidentia  dei,  quod  legitur  inter  Prosperi  carmina  (Mign   LXI  617). 


Prooeinium.  XXIX 

qni  Genesin  scripsit,  de  Euangelio  carmeu  est,  cuius  San- 
^Uensis  liber  particulam  seruauit.  eidem  auctori  adscribi  posse 
de  Maccabaeis  carmen.  quod  eiusdem  sane  aetatis  est.  non 
tam  certo  adfirmare  audeam,  cum  praesertim  dubitari  possit,  num 
Hilarii  nomen  ex  Genesis  inscriptione  per  errorem  huc  sit 
translatum. 


ADDENDA  ET  COHRIGENDA 

mnximain  partem  lectiones  libri  Cantabrigiensis.  quas  a  me  neglectas  u.  d- 
Mayor  roganti  subpeditauit  *). 


GENESIS. 


oO  add.  paradysus  C 
52  add.  laetabilis  A.Ox^,  cf.  Vulq. 
et  LXXII 

56  /.  undante  ^undanti  GC) 

f)8  l.   solliciti:  ti   ex    te   pr.    C 

(non  A) 

74  add.  spirus  C 

101  euam  A  (non  L) 

103  l.  loquellis 

135  l.  genitricis  GC 

179  l.  peculit  C  (non  AC) 

186  add.  subiit  C 

»• 

202  /.  deputat 

212  l.  fas  (ius  GC) 

214  add.  uatum]  iratum  ut  uid.  C 

234  add.  lectat  C 

261  add.  dispexit  C 

264  dele  cvmbam  A  ? 

272  /.  ud^cr 

274  /.    (lefundere   {sic  A.  diffun- 

dere  GC . 
280  l.  perpetuo  A  (non  AC) 
288  nescio  an  atque   ante  abyssus 

deJendum  Mt 
316  add.  adq.  GC 
340  add.  mutis  Mayor 
343  ofW.  dent  Mayor 
369  /.  Aniorreus  (amonus  C; 
870  /.  Gergeseus 
882  /.  Aoalam 

391  l.  coquntur  GC 

397  add.  ciuia  C 

398  Z.  discendit  AG  (non  CG) 
415  iimena  G  (non  lemina^ 

445  /.  actu  cum  libris  ut  u.  825 
445  add.  inluseret  C 


464 

481 
482 
488 
526 
540 
550 

583 
594 

605 
614 
620 

644 
655 

696 
706 
708 
723 
758 
761 
776 
788 
807 
838 
839 
840 


dele  uerha  „an  qua**  etc.  (colL 

Exod.  1004  quas) 

/.  Arioch,  Adachar 

/.  adqne  GC 

l.  retractans  AC  retractant  G 

l.  atmonitus  C 

l.  aegipti  AC 

/.  Euphrates 

i 

add.  exi,t  C 

l.  quicquid  AC 

/.  if)sa  {sic  A,  ipse  GC) 

l    ceptas  A  (non  B) 

l.  timit  GC 

/.  delitigat  (dil.  «>) 

/.  genitricg  C 

l.  m  lle  C 

add.  tempore  C 

add.  mandat  C 

l.  iuratio  AC 

l.  efremo  AC 

e]  &  G 

itere  A  {non  G) 

dele    uerba   «infoecunda   C?*^ 

add.  patris  C 

l.  irriguos  A 

add.  syll.  sor  al.  ss. 

add.  timide  C 


842  /.  demitteret  (dim.  to; 
843  add.  scatebro  C 
851  l.  habundanti  GC  (sed  ah.  G^} 
857  l.  inuicto  AC  inuincto  G 
859  l.  dominum  A  (twn  domineni) 
877  add.  corpori  C 
886  add.  sucessit  C 
917  l.  puro  GC  pure  A 
938  l  calente  A  calenti  GC 

*)  maioribus  litteris,  quae  in  ipsis   uersibus.  minoribus,  quae  in  adno- 
tatione  mutata  uelim,  expressi. 


A  d  d  e  n  d  a   e  t   C  o  r  r  i  or  e  n  d  a. 


XXXI 


964  l.  atuolat  C 
967  crearit  (i 
912  l  largitu^  GC 
973  l.  iosephum  A 

989  l.  que  C  (non  quem) 

990  l.  prestaret  A  prestarent  C 

991  tolU  interrogandi  notam  post  o 
lul6  ffe/%w^ tribuat  paeemque 

petenti. 

1003  l.  .VL 
1040  wM«c  ler/rmn  praestitit  ac 

missum 
1046  add.  contegerat  C 
1079  l  illicet  ui  (^ww  Cr;y 


1096  l.  neptalimus  A  neptalinus  C 

nepthalimus  G 
1115  an  auctus? 
1128  l.  teneros  C 
1131  /.    destringunt  (distr.  «)) 
1163  /.    camellos    (.s^V;  A.    ca- 

melos  G) 
1174  af?f?.  strepita  C 

ibid.  Z.  colinae  6rC' 
1311  nequeat]  an  queat  ne  f.  1.  «e^ 

nequeat  ceu  f.  1. 
1300  ut  tum  rep.  A  (non  G^ 
1410  relinqunt  G 
1464  l.  eipletae  G  explaetae  A 

1477  /.  uates  (uatis  A) 


SubscriptioJ    add.  Incipit  Exodus  G  teste  Mnrtenio,  om.  A. 


EXODVS. 


1 
100 
108 
191 
287 
344 
390 
407 
410 

412 
419 
433 
439 
477 

008 


564 
621 
629 

687 

690 

.703 

704 

711 


marg.  sin.  diiti.  A  {cf.  Dmt.  1)  732 

/.  hae  747 

l.  prumptira  A  757 

.,faraon  ^-  pertinet  ad  u.  20J 

l.  nubibus  tc^? 

/.   ipsi    (ipsi  A  ipsis  C) 

l.  necquisquam  C 

adde  pubis  A 

l  dexteramque    C   idextream- 

que  A  deh) 

l.  tliothum  AC 

l.  bellisefoni  AC 

adde  uaris  C 

l  cemit  etj  cemeret  C 

l.  hinc]  huc  C 

/.   cui  (sit)   gloria    infra 

p.  348  scripsi.  et  sic  L  T. 

HntfieJdyAmmran  Joiirnal 

of  Philohgy  XI  No.  1). 

idcm  dum  honore  propostd. 

l.  quaeque]  quae  C 

praefig.  „cf.  16.  81- 

/.    parasceua   {er.  A,  paras- 

ceue  C) 

/.    gesta,    deo    mandante 

propheta 

/.  conpellans]  A 

l  legiones  C  legionis  A 

hae  {non  hac)  U  t.  Mayor. 

add.  monifq.  C  \ 


76»^) 
812 
829 
848 

871 
874 
876 

929 
922 
953 
957 
973 
987 
997 

1009 

1010 
1014 
1085 

1035 
1044 

1086 

1098 
1100 

1126 

1129 


add.  linquentibus  C 

add.  terribilis  C 

fingas    G.    Schepss    (Berliner 

phil.    Wochenschrift   1890  p. 

602),  at  cf.  PJ  1087. 

imo|  an  uno  ?  C 

add.  nsec  C 

l.  saxoque]  saxoue  A 

add.  sedax  C 

/.  Claudet  {sic  A,  claudat  C 

l.  caraes]  crines  A 

l.  pr^Humq.  C 

/.  daemonuiii 

add.  pretio   C 

add.  edat  C 

deleasuerha  „inter  957—  in  6'** 

add.  modo  C 

add.  sola)  pone  C 

l.  loquelis  C 

l.  saeculuni  C 

add.  adclinis  C 

/.  tremescunt 

/.  Aaronem 

add.    Aronem    moysenque 

/.  diffudit  (diffiindit  Tt) 

an  lacuna  post  h.  u.  ? 

f.  topaza  adiuncta,  smaragdus ; 

/.  uiret  (^ic  Jlfat/or,  uiget  AC) 

f.  ad  maxima  (ad  C  et  A) 

/.    clarigenus    ortus  (ori- 

KO  AC) 


C 


XXXll 


Adilenda    et    Corrigenda. 


1139  add.  hac  C 
1217  /,  exsortem  C 
1248  add.  socio  om.  C 
1267  l.  quaeque]  q.que  C 


\  1309  l  eluderet 

I  1306  l.  post  bella  populus  C 

I  1311  Z.  laml  nam  C 

I  1328  l.  limine  uallum  C 


LEVITICVS. 


5  l.  daret  quae]  quae  oin.  A         j 

33  1.  ore  miliius  unco  ' 

34  add.  raaetato  C  , 
41  /.  pelliculam  (sic  C,  pellicu-  , 

lum  A,  non  C) 
51  /.  quoque  <et>  effigies 
67  ?.  miscet 
78  fas]  l.  ius  (^/c  ^C) 
80  /.  deducere  ' 

83  add.  ope  C  i 

110  mutorum  Mayor  {ef.   G  340)    , 

96  /.  Aronis  {sic  AC)  ^ 

97  /.   diuisa  (dimissa  AC) 
117  l.  acomoda  C 


122  inspecta]  /.   suscepta   (sic 

AC) 

e 

124  l.  iuntior 

128  /.  carorum  {sic  AC) 
163  l.  i.  rebus  et  c.  C 
191  tolle  lineolam  x>ost  aeuo 

210  /.  haut  (aut  C) 

211  add.  haud]  aut  C 
218  add.  sin  C 

224  l.  flammiatum  A  (non  C) 

260  add.  optuto   C 

277  l.  ambiit  X 

285  a^d.  promet  p  Mayor 

308  a<7(f.  pendet  C 


post   309J   FINIT   LIBER  LEVITICUS  (f,  127-  col.    2)  INCIPIT  M.  S.  N. 
(f.  132'    col.  2)  A 

NVMEEVS. 


1  secursibus  Sirmondus  in  notis 
ad  Auitum  :  an  solitis  de  cur- 
sibus  ut  Exod.  1284  ? 
7  add.  certe  C 
43  /.  ex]  e  C  \non  B 
66  /.  exprobrat 
104  /.  pucla  C  {non  A) 
184  /.  silijjine  C  (von  A) 
164  l.  occultim  C  (non  iz) 
192  add.  cumorant  C 
196  add.  at  C 

197  /.    Raguhele  (raguele  B,  ra- 
guele  C) 

211  add.  arenis  A 
264  /.  proceris  sic  A,  proceres  C 

275  add.  inclytt?  A 
301  /.percutit  («c.4,  perculit  C) 

330  add.  uitsB  C 

332  l.  diue  ^  (non  BC) 

n 

360  Z.  som,o  (ex  samo)  C  (non  -4) 
362  l.  nolo  C  (non  A) 

364  Z.  nosti-a  k  (deV  „C?«) 

365  Z.  sequutus  JL  (yuyn  BC) 


875 — 379  haec  male  turhata  praelis: 
375  l.  praecantur  B 
878  calebus  L  („tante  J?"  cfW.) 
379  conmitante  B   (non  commi- 
cantur) 

409  /.     fidentes    [sic  X,   uiden- 
tes  C) 

447  add,  igna  C 

448  «rff/.  temtant  A 

a 

490  /.  iud^ea  A  iudiea  .B  iudea  C 

534  rfe/eo^wer&a  „CanopumiMayor** 

537  arfrf.  qqua  C 

549  /.  eultura  moenae  B 

555  a<i^.  p^nitus  C 

557  /.  domini  .B 

51j8  add.  pauidas  C 

570  i.  semen  ui  wtrf.  ^ 

588  l  aut  5  (nwi  ut) 

591  add.  responso  C 

605  add.  et  effodicat  ^ 

638  add.  uerbera  i? 

646  add.  horsis  B 

o 

647  /.  moab.a 


Addenda   et   Corrigenda. 


XXXUI 


664  /.  et  uatem]  ut  natem  B 

683  add,  captet  A 

749  l  beatus   BC^   (beatas  AC'-) 


751  l  cepto  B 
755  ;.  finaeus  B 


DEVTEKONOMIVM. 


29  add.  brachia  (u 

93  l.  ire  tenebunt  (\  (2e2ea«inge 
ante  ire). 
106  ;  inhibete 
116  add.  nec  C 


141  add.  Lseuitis  C 
172  ^.  ^anU  meritis^ 
1^8  a(W.  plebis  C 
212  ade^.  molestec  <7 


lESVS  NAVE. 


64  add.  solus  A 
125  inicantem   (coK.  iV'  713 
130  /.  delapsus  (dilapsns  L) 
152  add.  sequntur  C 
182  ?.  merentum  ^C 
192  i5  seruitum  BC 
189  Z.  numen  (nomen  «>) 
251  «?<!.  exosa  B  ? 
256  a(i<?.  equm  C 
267  Z.  simul-Eueusque  ow.  B 
273  a<?d.  que  ow.  C 
279  /.  discripsit  C 
299  l,  depr^nsos  C  {non  B) 


301  l.  uSres  C 

311  l.  amice  BC7  amicis  A 

329  Z.  toBla  C 

333  add..  milite  .B 

355  h  tellis  J? 

362  Z.  negat  B  (nan  C) 

385  add.  ferezeus  L 

393  Z.  proptereaquas  B 

412  ad(i.  lasgam  L 

475  Z.  inoffenisa 

512  add.  perpetua  B 

547  i.  /.  96^ 


IVDICVM. 


368  l.  momenta  (monumenta  cu) 
425  tu/rbata     haec    et    sequentia 
praelis:   l.  Iraperium   to 


430  l.  Sed   prius  pK  alloquio    (sic 

BC)  paratua  del.  A 
611  iuuenis  (iuuenea  L 


SODOMA. 
81  conscindere  M.  Haupt  Eerm,  V  316  Opusc.  III    539 

HILAEII   GENESIS. 
30   /.  promsti  uel  prompsti  |     187  ?.  castorum  {sic  libri) 

HILAKII  DE  MART.  MACCAB. 
277  del.    uerba:    heu    h.    l    di-   1       844  an  sic  q.  tamen  p.? 


^Uabon.'* 


HILARII  DE  EVANGELIO. 

35  lineola  post,  non  ante  potenter  ponenda. 


p.    54  ante  u.  1436  reponas  capitis  numerum  46 

XXIII.  Cypr.  poet. 


Addenda  et  Corrigenda. 


MAYORTANA 

Emendationes  quas  proposuit  lohn  E.  B.  Mayor  professor  Cantabrigiensis 
in  libro  inscripto  The  latin  Heptateuch,  Londini  et  Cantabrigiae  edito  a.  1889.*) 


GENESIS. 


27  nostri  f.  in  oris  Vultus  adsi- 

milem  cf.  C 
33  metitus  .  .  curas.  Tlicet 
85  mollitus  c/.  79  niellitos  uictus 
89  ergo    nudatum   .  .  .   Quaeque 
ante   98  excidisse  t>mpicatur  uersum 
ut     uultu     confuso   trepidans 
respondit  Adamus) 
147  gelidu]  rigida  uel  rabida 

240  longam]    lentam    {Ouid.    her. 
3,  22.  16,  249) 

241  dolens 

260  gestans]  gyrans  cf.  C 
34U  multis]  mutis  {cf.  Lcuit.  110) 
342  faxint 

423  suscitat]  excitat  ex  Vergilio 
435  turba  z.  noxamue 
450  illuc  {sed  uid.  Boemch  p.  409) 
464  utrimque  {seduid.Exod.  1004) 
4G6  tanto  e  genitore 
pofit     463    uersum    excidisse    putat 

(accipit  hanc  longum    domino 

donante  per  aeuum) 
468*  dicet 

482  inhians]  gaudens 
post  496  excidisse  xiersum  suspicatur 

qv.cJis  est  tum  Sodomao  rector 

uatem  submissus  adorat) 
582  placitas 
594  credes]  ridens 

602  ante  601  sic :  utque  pedes  g. 
f.  p.  u. 

603  digneturj  contingere 


607  tosto  c.  torquere 

G13  gerat 

655  sequente 

68G  *non  tamen 

710  promere]  ponere 

744  uacantem 

981  monumenta]  fomenta 

989  esse  socer  multis  quae  merces 
creuerat  {ucl  cesserat)  annis 

990  alitas 

1075  maius]  grauius  uel  mage  iam 
1084  nuUos]  uanos 
1089  perfudit 
post    109J    excidi^se   putat   uersum 

{ut  quam  coniunx  lugens  titulo 

decoratque     sepulcro).    deind^ 

sicordinat  uersus  1098 — llOl) 

1093,  1094,  1097 
1120  sq.  quos  g.  progenuit]   ex   g. 

quos  genuit 
1169  inter  1166  ef  1167  ponetidum 

mi.s'e^(Iudas-Discindit-Celatur- 

IVrspiciens-^ 
1171  ante  1170  cum  Areualo  sic: 

Adflictus  1.  g.  circumdat  amic- 

tus  Nigrant«^s  cilicum  sibi,  tum 

perquirit  amissum. 
1221  1227  fundos]  truncos 

1239  loquendo]  locutus 

1240  diro 

1278  tonante]  t^nore 
1298  exegit  uates 
1331  trina]  triduo 


*)  Inter  plagulas  corrigendas  paucas  tantum  uiri  doctissimi  et  hone- 
btissimi  emendationes  easque  certissimas  inferre  in  textum  aut  saltem  sub- 
scribere  licebat.  boc  igitur  loco  quae  restant  recensebo^  omissis  plorimis. 
quas  non  nisi  prosodiacarum  rationom  gratia  ille  excogitauit,  stellula  * 
praefixa  ubi  cum  eLs  quae  ipse  inueni  consentiunt. 


Addenda  et  Corrigenda. 


XXXV 


1867  consertus]  conpertns 
1398  apponere 

1410  qaaesitumqne ipochmuel  qnae- 
situm  et  poclum 
post  14520  uersictUum  supplet: 


et  tota  com  prole  nouas  sibi 

quaerere  sedes 
1459  *quo 
1490  in  nocuos 
1493  uenturis 


EXODVS. 


6 
7 

15 

29 

31 

79 

97 

141 

144 

161 

168 

172 

176 

180 

197 

m 

213 
219 
244 
281 
283 
288 
336 
350 


390 
418 
467 
477 
483 
533 
555 
560 
580 
614 
670 


♦dilecta  {sic  etiam  Becker)  I     698 
*numerosa 
capessat 
*feriata 

*uouet  736 

praesente)  pressante  737 

Madiam  755 

se  rei  {sic  etiam  Becker)  \     764 

toto  quoque  lumine  773 
coepto  referare   uel     retrahare   .     797 

super  aethram  806 

*hoc  fare  807 

dicetis  808 

*pe8tem  810 

at  olli  :     819 

quid  c.  8.  uelint  820 

♦sibi  add.  848 

seque  849 

*ue  deo  862 
olido  8.  aceruo 

*simul  add.  ^^ 

*haut  916 

haec  tum  deinde  {cf.  418)  964 

*censum  972 

*a  solio  990 

festinos  1047 

*nec  quicquam  105S 

P.  tum  deinde  {cf.  336)  1098 

prouentus  dicta  secutus  — 

*uirgam  1100 

panefactis  aequore  1157 

*8ms  parauit  1162 

*fontem  1200 

sedet  1238 

*quaeue  -   1271 

suco  I  1316 
raale  ductri  quamo  concipit  ira  1318 
*duci  add. 


excidisse   quaedam    raius    sic 

legit:  urgentisque  ducem  tnrbae 

numeroque  carentis  Excitat  ergo 

arashospesmagnumque  precatus 

*monte 

agetue 

duroaue  labore 

grandia]  gaudia 

acerbusj  agendus 

*locetur 

*ip8am 

iustani 

promissa  sibi  et  quis  m. 

nt  nota 

grassatur 

requiret 

expiet 

sedentur 

dudum — excors]  uitulum  domi- 

nus  non  uinxerit  eicors 

*qui  dempsit 

*enoTmi 

cura]  causa 

perpetuo 

p.  noctem  et 

*docili8 

*Huruni 

*prima 

topazae 

uiret 

despuit 

suae]  fore 

a  tergo 

*felicia 

quolibet 

*fulgenti  a  lumine 

fulsisse]  nituisse. 


LEVITICUS. 


22  incerto 

45  conccpta  .  .  pnella  (abL) 

—  *laxarit 

•^l  quoque  et  eff. 

55  quia]  quae 


110  mutorum 
124  *in  Venerem 

185  membrisj   punctis  uel.   inurens 
210  (officia  hic)   haud    d.    e.    qui 
sancta  c. 


XXXVI 


Addenda  et  Corrigenda 


217  *sub  iura 

218  sin 
238  reddet 


281  *confundet 
285  ♦promet 
309  *indunt 


NVMERI. 


8  grandius  aeuum 

22  aucta 

23  ♦sed  milibus 
27  se]  sed 

29  ♦at  qua 

57  ♦illam 

86  *obita 
129  ♦quingenta 
132  fduo]  puro 

138  lenet 

139  iunent 
143  a  munere 
155  manu 
158  domino 
161  *et  acuti 
173  detractet 

181  sinmn:  coU.  corp.  gloss.  II 
261,  47  yaoXog'  irotftsvtxiv 
dtpifcTov,  hoc  si[g]num 

189  ♦quae 

190  ♦post  quas  uasa 


211  ♦dimissam  mediis 

212  *mouit 

277  iia 

278  ♦abolere 
299  ♦ediderat 

395  per  quam  praeditibus 

495  tosta 

550  *et  opimo 

568  dixerunt 
i     573  furebat  v^l  fremebat 
I     676  ♦Jazera 

I     578  *uel  tradidit  uel  dedidit 
I     597  emissus 

615  ♦uector 
!     646  ♦euoluens 
I     653  hoc  igitur 
'     656  genti 
I     668  *demitte 
1     672  subnixum 
I     675  repellet 
I     714  facesset 


DEVTEKONOMIVS. 


24  ille  etiam 

27  rubranti  a  litore 

70  *aeratas  educunt 

149  iram  .  .  ponit 

173  factis 


214  *qui  caelum 
242  »ferent 

263  ius  mihi  est  feiire 
286  *fracta 


12  conferta  in  proelia 
26  percepto  in  rure 
34  roediae 
107  tepore]  uapore 

139  *atque 

140  uidit 
153  turresue 

188  sqq.   sic   ordinauit: 
192,  (seruitio)  189, 
208  dixit]  luxit 

210  sepeKta 

211  quae  dto]  quaesita 
216  adiuuit]  adulatur 
261  dirempta]  erepta 
281  quam]  quae 


lESV   NAVE. 

282  alma]  alta 

I     327  ualidasue 

335  Apaphuin]  Gabaon 

i     340  *conferta 

'     343  6^  344  po8t  356  transposuU 

393  *Maronis  cf  Pitra 

436  Enachim 

188,    191,        439  adlega]  adsigna 

190.  ;     493  *Fagorus 

\     501  patens 

525  *tardentur 

I     545  *deo 

547  *deuicta 

5r)l  *noceant  neuana 


Addenda  et  C  orrigenda. 


XXX  VII 


IVDICVM. 


27  *quoque  .  .  casu 

32  Cenezae 

♦>7  *nata8 

68  nec  leblaam 

73  quem.Idfa  (=  XBpSa) 

^6  Idome 
110  *lectae 
121  nec]  hand 
130  *respond€t 
169  *stib  ueste  recinctus 
187  *Aotu8 
poxt  195  sequi    iussit    uia.    721   sq, 
(Semada  ex  uoee  Semegraa 
Sam^ar  corrnptom  ratus 
210  roetibile]  in  lunite 
215  •profetin 
219  *delectas 
223  motat 
228  *casuram 
239  *parenti 
284  *tendens 
332  medii 
339  oUas]  *tela  tubas 

341  *solu]ente8  uel  prolmentes 

342  carp]ere 
364  *Soccotum 

379  uictum 

380  nocentum 
389  *proderet 
394  *dare  te 
397  laims 

415  *moderarier 

421  moi  abi]it 

422  institjuit 

—  *rapto 

428  at  luuenis] 
456  que]  ue 

—  sed  parua 
475  Zabidonius 
478  *mascula 
483  iamque 
489  titulo 

494  et  495  ifUer  491  et  492  cofOocat 
oOl  baec  uxor]  confessa  uiro  est 
^  si  uates]  fuerit 


516  *expon]at 

517  legib]us 

—  paribus]  grauibus 

519  neu]  ne 

520  *ulla] 

524  poscunt] 

525  scitari] 
537  fuit]  agitat 
644  *optatori 
572  *uenere 

581  septenae  (septena  Peiper) 
595  ♦colloc]at 

r)97  dat  laeso  si]  forte  uelit 
599  8crutatus]que 

602  ad  caudas]  caudis  binas  ez  o. 
(que  del.) 

603  nectit]  perque 
G05  sil]uis 

610  *tam] 

613  fit  cum]ulus 

623  tjollitur 

627  ministrat 

650  stridente  *a  cardine 

652  atque]  fitque 

654  *adiere 

681  *reicit 

682  toties 

684  discere  quae]siuit  *qua  sit  feli- 
cior  arte 

685  rursus  con]fictos 

688  sq.  omnis  uis]   in  crine  m.  e. 
n.  lanma  c. 

689  uUa  meos]  mucrone  secat 
694  eradit]que 

706  *coiere 
710  longi 
719  *cuncta 
723  praegrande 
727  *teraphim 
741  *iussos 
752  *dedita  cessit 
754  *auolat 
7.55  *reuocare 
758  *blandeque 


Conspectus  notarum. 

Cypriani  Heptateuchos: 

A  Laudunensis  I  (n.  279j 

B  Laudunensis  II.  (n.  273'» 

0  Cantabrigiensis 

G  Corbeiensis  s.  Germanensis  (in  Genesi) 

R  S.Victorianus  (in  Genesi  1 — 174) 
L  consensus  librorum  AB 
u)  consensus  librorura  ABC  uel  ACG  (in  Genesi) 

m  Morelii  exemplar  in  Genesi  1—165 

ic  Pitrae  emendationes  tc^  in    Specilegio,  Solesmensi,  tc^  in  Analectis 
exhibitae 

p  R.Peiperi  eniendationes 
pn  posui,  ubi  Pitrae  emendationes  in  Analectis   propositae   cum    eis, 
quas  ipse  dudum  inueneram,  consentire  uidi. 
de  Sodoma  et  lona: 

L  R  m  ut  supra 

P  Parisinus  2772 

V  Leidensis  Voss.  lat.  Q  8G 

p,  p'  Pithoeanus  lureti  (editoris  nomen  plene   scriptum  est; 

T  Vindobonensis  16 
ad  senatorem: 

R  Vaticanus  Reginae  116 

P  ut  supra 

F  Parisinus  :^88-i 

10      RPF  consentientes 
o  uulgata  lectio 
Hilarii  Genesis : 

A  B  mp  idem  quod  in  Heptateucho 

b  Basiliense  exemplar  a.  1570 

f  G  Fabricii  exemplar. 
Hilarii  de  Maccabaeis: 

P  Parisinus  2772  ut  supra 

B  Parisinus  8093 

L  Leidensis  Voss.  0   15 

f  Floriacensis  liber  lohannis  de  Bosco 

C  Corbeiensis  nunc  Petropolitanus 

tt)  consensus  librorum 

p  R.Peiperi. 
Hilarii  de  Euangelio: 

G  Sangallensis  4S 

r  Rettigii 

n  Pitrae  ^  lectiones 

p  RPeiperi 


Addenda  et  C  orrigend  a  XXXTX 

Qaantum  praesidii  ab  aliis  mihi  praesto  fuerit,  cum  ex  prioribos  ap- 
pareat,  tum  praecipua  laude  e£ferendi  sunt  Guilelmus  de  Hartel,  qui 
huins  quoque  poetae  edendi  patrodnium  suscepit,  M.  Manitius,  qui  simi- 
lium  locorum  ex  auctoribus  a  se  conquisitorum  mihi  copiam  fecit,  G.  Brandes, 
qui  Maccabaeorum  carmen  quod  ipse  susceperat  mihi  concessit  edendum 
ouin  toto  apparatu  in  corrigendis  plagulis  ut  C.  Beckeri  et  lohannis 
Major  ita  Alberti  Winter  coUegae  carissimi  soUertia  me  comiter 
adiunit.  quibus  omnibus  officii  sui  sinceraeque  beneuolentiae  gratias  ago 
debeoqne  plurimas. 


\:^ 


LIIiER  GENESEOS. 

1)  X 

riBcipio  dominus  caelnm  terramqiie  locauit: 

2  namque  erat  informis  fluctuque  abscondita  tellus 

inmensusque  deus  super  aequora  uasta  meabat. 


-^^•^  \^^         dum  chaos  et  nigrae  fuscabant  cnncta  tenebrae;      ^' 
5  4  has  dum  "^isiund  iussit  a  cardine  fatur:  \ 

.  3  ^Lux  fiat!"  et  clare  uituerunt  omnia  mundo.  -"^  ^^^   ,  V-^    , 

N\^**"T^.         ^  ^^^^  dominus  primi  complesset  fncta  diei,  ^'^" 

.r-^^  7  condidit  albentem  ncbulis  uasceutibus  axem. 

accipit  inmen8U'5  errantia  litora  pontus, 
10        _  multiplices  rapiens  ualidis  cum  tractibus  amnes. 

9  tertia  lux  faciem  ten-arum 'fulua  r^texit.  »  ^^  ' 

10  arida'mox  posltlo  narratur  nomine  'terra.  -""  v 

11  florea  uentosis  consurgunt  germina  campis       \   ^v**  «^  \* 
pomiferiaue  simul  grocuruant  brachia  rami. 

15        14  quarta  me  generat  solis  cum  lampade^lunam. 

17  et  stellap  tremulo  radiautes  lumine  figit. 

18  haec  elementa  dedit  subiecto  insignia  mundo, 
tempora  quae  doceant  uarios  mutanda  per  ortus. 

INCIPIT  LIBER  GENESEOS     METRICUS  CIPRUNI    A    INCIPIT  1-824  ^rTv 

LIBER  GENE  |  SIS  FELICITER    C  S.  Cyprian Geiiosis  rec.  m.  G 

(in  tahtUa  fol.  Ib:  liber  luucnci  man.  antiq.,  historia  Geiiesis  w.  rec.  G) 
Cypriani  Genesis  m  (=  Morelim) 

1  locaait]  creauitm     2  iamque  i?ttf»nt««     Binniensus|^C     4tumJ(faf/or 

5  has]  aet  C     a]  de  m  Has  dum  sidereo  disiungit  //  (a  eraa.)  cardine 

fatar  G      6  et  del,  lunius  ap.  Biutnum    clare  et  m    clare]  laeto  G  claro 

Fabricius       7  cumque  deus  G    primo  G       8  fiascentibus  axem  fiebulis 

fpr,  carr.)  G  9   ante  u.   8  positus  A    inmensus]  AC    uerrentia  m 

13  fl&rea  (m'^  corr.)  G     14  bracehia  G      15  dies  m    lunana  G      16  figitj» 

« 
(posnit  Vulg.)    fingit  AC  pingit  G         18  doctant  ^w'  carr.)  G    ortda 

Cal.  c.)  A 

XXin.  Cypr.  poct.  1 


2  C  j  p  r  i  a  n  i    h  e  p-t  a  t  e  u  c  h  o  s 

21  quinta  die  accipiunt  liquentia  fluraina  pisces 

20  et  uolucrestIiiai:ias  suspendunt  aere  pinnas. 

20  sexta  pater  gelidos  in  spiras  lubricat  angues  • 
quadrupedumque  greges  totos  diflfundit  in  agros 
cunctaque  multiplici  mandauit  crescere  passim 
germine  et  inmensis  errare  et  pascere  terris. 

2.^       26      Haec  ubi  constituit  diuina  potentia  iussu, 
rectorem  inspiciens  mundanis  defore  rebus, 
haec  memorat:  «Hominem  nostris  faciamus  in  unguem 
uultibus  adsimilem,  toto  qui  regnet  in  orbe.'* 
et  licet  hunc  solo  posset  componere  uerbo, 

8(i  ipse  tamen  sancta  dignatus  ducere  dextra 

2     7  iuspirat  brutum  diuino  a  pectore  pectus. 

21  quem  postquam  efligie  formatum  ceu  sua  uidit, 
--    ^'^  metitur  solum  mordaces  uoluere  curas. 

ilicet  inrif{uo  perfundit  lumina  somno, 
35  mollius  ut  uulsa  formetur  femina  costa 

atque  artus  miita  geminos  substantia  firmet, 
"^  23  inditur  et  nomen,  uitae  quod  dicitur,  Aeuua. 
24  (s  80)  quapropter  nati  linquunt  de  more  parentes 

coniugibusque  suis  positis  cum  sedibus  haereut 
40  2     2  septima  luce  deus  factorum  fine  quieuit 

sacratam  statuens  uenturi  ad  gaudia  saecli. 
19  ilicet  exhibitis  animantum  ex  ordine  turbis, 

19  quinta  die]  at  qtdnta  (die  om,)  m  linquentia  C  20  narias  8.  cor- 
pore  pennas  ACw  (pinnas  AJ  naria  s.  corpora  pinna  (penna  w'  corr.J 
G  (cf,   t*.  290)    uariae  s.  aere  pennae   GroiwuiMs  (aere  cum  Cauchio) 

21  seita  praegelidos  m  in  spiras  m  in  spira  A  inspirat  CG  lu- 
bricat  Am  lubricas  CG  22  quadrup.  A  quadrip.  C  quatrip.  G  de- 
fundit  A  24  inmensis]  AC  26  diffore  C  27  memoras  G  nostris 
hominem  m  in  unguemj  in  oris  C  ad  unguem  Fabricius  28  assi- 
milem  G^  29  hunc]  uno  ^6'hnnc  uno  solo  m  componere]  complere  A 
33  metitur]  non  patitur  Baluz.  solum  bis  scriptum  G^  (eras.  G-) 
84  illic  et  C  irriguo  G-  sompno  C  36  mixtu  m  gemino  (A  ?)  m 
87  aeua  AC  euua  (u  post  e  expunxit  mV  ^  38  quapopter  6r*  lin- 
quant  C  mor  e  (t  eras.)  A  40  lucej  quando  m  41  sacratam  G  sa- 
cratas  A  sacrata  Cm    ad  om.  m      42  illic  et  C  /exhibitis  G 


Ge  n  es  is  l,«i     2,i7  3 

20  uiritim  cunctis  nomen,  quod  permanet,  indit 
Adamus,  donata  sibi  prudentia  soUers. 
45  quem  deus  adloquio,  iunctam  dignatur  et  Aeuuam : 

1   28  ffCrescite  multimodo  uentura  in  tempora  partu, 
ut  polus  et  plenae  uestro  sint  germine  terrae, 
heredesque  mei  uarios  decerpitc  fructus, 
quos  nemora  et  pingui  reddunt  de  caespite  cnmpi.' 
50  2     8      Haec  ubi  disseruit,  laeta  paradisus  in  aula        ^^^^ 
instruitur  primique  adspectat  lumina  solis. 
9  gignitur  haec  inter  pomis  letalibus  arbos 
coniunctum  generans  uitae  moiiisque  saporem. 

10  nedibus  in  mediis  puro  fluit  agmlne  flumen, 
55             quod  rigat  insignes  liquidis  de  fluctibus  hortos 

11  quadrifidosque  secat  undanti  ex  fonte  meatus. 
Phisonus  auriferis  praediues  fluctuat  undis 

r\       12  conspicuasque  teiit  rauco  de  gurgite  gemmas  — 

prasinus  huic  nomen,  illi  est  carbunculus  ardeus  — 
60        11  perspicuisque  uadis  terram  praelambit  Euilam. 

13  post  hunc  Aethiopas  Geon  adlapsus  opimat, 

14  tertius  est  Tigris,  Euphrati  adiunctus  amoeno, 
Assyriam  celeri  discretim  flumine  sulcans. 

15  hic  positus  custos  Adamus  cum  coniuge  fida 
65  atque  opifex  tali  formatur  uoce  tonantis: 

16  «Ne  trepidate  simul  licitos  praecerpere  fructus, 
quos  nemus  intonsum  ramo  frondente  creauit, 

17  solliciti,  ne  forte  malum  noiale  legatis, 

43  uiritim]  uirtut^m  Biuinus  44  Adami  a  domino  donata  pr.  s.  m 
solers  C  si&tlers:  litt  bi  in  ras.  m^  G  45  alloquio  C  aeuam  AC 
euuam  G  46  uenturi  C  partO  G  47  germin^  C  49  cespite  AC  52 
laet.  Cloet.^  arbor  C  54  sedibus  Mayor  55  quod)  quo  Marten.  fluen- 
tibus  C  hortus  A  ortus  CGm  corr.  Riuinus  (cf.  u.  72)  56  quadrifidas  C 
andante  A  57  fisonus  CG  fissonis  A  Phison  m  58  gurgit^  G  59  pras- 
sinus  C  60  perspicuis  C  perspecuis  G  perspicuus  A  terram:  am  ex  corr. 
pr.  m.  G  aeuilam  C  euilam  A  euillam  G  Euilat  m  61  hethyopas  C 
62  est]  et  A  eufrati  q)  63  assiriam  A  64  hic]  huc  C  Adam  Junim  (utu. 
192)  65  adque  CG  66  dimul  G  pcerpere  C  67  nemfts  G  68  soUi- 
citi:  ti  ex  te  corr.  pr.  A    ne  fors  malum  Barthius  coll.  u.  97  legatur  G 

1* 


l 


4  C  )?  p  r  i  a  n  i    h  e  p  t  a  t  e  Q  c  h  0  ^ 

quod  uiiet  ex  gemiuo  discreta  ad  munia  suco.^ 
70       25  nec  minus  interea  caecos  nox  alta  tenebat, 
ac  modo  formatos  uestis  non  texerat  artus. 
S     1       Has  inter  sedes  et  bacis  mitibus  hortos 
spumeus  astuto  uincens  animalia  sensu 
serpebat  tacite  spiris  frigentibus  anguis; 
75  iiuida  mordaci  uoluens  mendacia  sensu 

femineo  temptat  sub  pectore  moUia  corda: 
,Dic  mihi,  cur  metuas  felicia  germina  maliV 
uumquid  poma  deus  non  omnia  nata  sacrauit? 
atqui  si  studeas  mellitos  carpere  uictus, 
80  aureus  astrigero  ridebit  cardine  mundus." 

2  illa  negat  uetitosque  timet  contingere  ramos: 
8  sed  tamen  infirmo  uincuntur  pectora  sensu. 
4  ilicet  ut  niueo  iam  mitia  dente  momordit, 
\  adfulsit  nuUa  maculatum  nube  serenum.      c     ' 

^  85  tum  sapor  inlecebram  mellitis  faucibus  indens 

x^.   ,  perpulit  insueto  munus  deferre  marito. 

\  ^^v    \>  ^      /    quod  simul  ac  sumpsit,  detersa  nocte  nitentes 
'   emicuere  oculi  mundo  splendente  sereni. 

7  ergo  ubi  nudatum  prospexit  corpus  uterque 
90            quae  pudenda  uident,  ficulnis  irondibus  umbrant. 

8  Forte  sub  occiduo  domini  iam  lumine  solis 
agnoscunt  sonitum  trepidique  ad  deuia  tendunt. 

9  tum  dominus  caeli  maestum  conpellat  Adamum: 
,Dic,  ubi  nunc  degas?"  respondit  talia  supplex: 

95       10  ,0  domine,  adfatus  pauido  sub  corde  tremesco, 
magne,  tuos,  nudusque  metu  frigente  fatigor/ 

69  e«  C  70  interea]  .fi.ea  C  71  non]  ne  /  al,  ex  non  corr.  A 
nec  m  72  hortos  G  hortus  A  ortus  Cm  (cf.  t«.  55)  74  tacit^  G 
angues  A  76  tentat  G?  78  nata  CG  nota  A  secrauit  G  79  adqui 
CG  (adquis  G.  t.  Martenio)  equis  A  e  queis  m  uictds  G  80  redibit  B 
unde  remeabit  m  mundtl  C  83  illic&  C  neueo  G  lam  C  84  at- 
fulsit  C  85  in  faucibus  G  86  compulit  m  insuetum  Cauchim 
87  sumsit  G  deter//  (ra  uel  sa  eras.)  G  nitenitcntes  G  90  quae] 
cumque  m  quaeque  (i.  quaecumquc)  Areualus  93  conpellat]  A  ad- 
hamum  C       95  o  doS  er  o  dug  lU  uid.  C    ut  fatus  C       96  rigente  6^ 


\' 


11  tum  doniinus:  ^Quis  poma  dedit  noxalia  uobis?*^ 

12  ^Tradidit  haec  mulier,  dum  dicit  lumina  promptim 
candenti  perfusa  die  liquidumque  serenum 

100  adfulsisse  sibi  solemque  et  sidera  caeli." 

13  protinus  ira  dei  turbatam  territat  Aeuuam, 
auctorem  uetiti  dum  quaerit  maximus  acti. 
illa  sub  haec  pandit:  ^Serpentis  suasa  loquella 
accepi,  fallente  dolo  blandoque  rogatu. 

105  nam  sua  uipereis  intexens  uerba  uenenis 

14  haec  mihi  prae  cunctis  narrauit  dulcia  pomis.* 

Ilicet  omnipotens  condemnat  gesta  draconis 
praecipiens  cunctis  inuisum  uiuere  monstrum, 
pectore  mox  fuso  prorepere,  tum  sola  morsu 
110        15  mandere,  mansuro  quaecumque  in  tempora  bello 
humanos  inter  sensus  ipsumque  labentem, 
uertice  ut  abiecto  pronus  post  cnira  uirorum 
sei-peret  et  calces,  dum  labens  comminus  instat. 

16  femina  fraudigeris  misere  decepta  suadellis 
115            praecipitur  duro  discrimine  ponere  partum 

seruitiumque  sui  studio  perfeiTe  mariti. 

17  »Tu  uero,  cui  uisa  fuit  sententia  uerax 
coniugis,  inmiti  cessit  quae  uicta  draconi, 
deflebis  miserum  per  terapora  longa  laborem, 

120        18  nam  tibi  triticeae  surget  pro  germine  messis 
carduus  et  spinis  multum  paliurus  acutis, 
19  ut  cum  uisceribus  lassis  et  pectore  maesto 
plurima  soUicitos  praestent  suspiria  uictus, 
donec  in  occiduo  uenientis  tempore  mortis, 

125  unde  geris  corpus,  terrae  reddare  iacenti." 

98  promtim  G      99  cadenti  G      101    protenus  G    aeuam  C  euam  L 
euuam  G     103  serpentis  om,  A  loq.ia  C    loquellis  G  loquentis  A     104  efal- 

lentc  A  falente  G  107  illicet  C  condempnat  C  dragonis  G  108  uisere  m 
109  pro//repere  (duahiis  litteris   erasis)  G      110  mandare  G  pandere  m 

tempor^  C  111  labantem  m  113  et]  ut  A  calcet  m  calcent  Oehler 
114  suadeJis  Cloquelis  m  118  inmiti|  AC  quae]  q.  GC  121  pinis  G 
123  plurima:  h  ex  i  pr,  corr,  G    sollicitus  praestet  Riuimis 


r 


6  Cyprianiheptat  euchos       >"      '*j,>^ 

23  His  actis  dominus  trepidis  dat  taedia  uitae 
deiectosque  procul  sacratis  dimouet  hortis 

24  obuersosque  locat  medioque  eliminat  igni, 
in  quo  perceleri  Cherubin  euoluitur  aestu, 

130  dum  calidus  deferuet  apex  flammasque  uolutat. 

21  quis  dominus,  pigro  ne  frigore  membra  rigerent, 
consuit  euulsas  pecudum  de  uiscere  pelles, 
operiens  nudos  calidis  de  uestibus  artus. 
4     1      Ergo  ubi  coniugio  sese  iam  fidus  Adamus 
135  (3  20)  esse  uirum  sensit,  nomen  genetricis  amatae 
2  exhibet  uxori:  binos  e  germine  fetus 
continuo  genitor  diuersis  nuncupat  orsis: 
Cainis  hic  nomen  habet,  cui  iunctus  Abclus 
innocuas  multa  seruabat  cura  bidentes: 
140  ast  alius  curuo  terram  uertebat  aratro. 

\^  V  4  hi  cum  perpetuo  ferrent  sua  dona  tonanti, 

^  ^N^  dissimiles  fructus  sensu  suadente  dedere. 

\^  -^  nam  prior  uberibus  fuerant  quae  prosata  glaebis, 

^  obtulit,  ast  alius  miti  se  deuouet  agno, 

145  exta  gerens  sincera  manu  adipemque  niualem, 

confestimque  placet  domino  pia  uota  tuenti. 

5  quod  propter  gelida  Cain  incanduit  ira. 

6  quem  deus  adloquio  dignatus  talibus  infit: 

7  ^Dic  mihi,  si  rectum  uiuas  et  noxia  cemas, 
150            degere  non  possis  contracto  a  crimine  purus? 


127  disiectos  neacio  quis  di////uet  duabus  UUer^is,  mo  ut  uid.,  erasis  G 
128  obuersus  G  aeliminat  C  129  aeuoluitur  C  euolabitur  G  130  ca- 
lidis  A  131  frigerent  A  132  pecodum  A  133  opperiens  A  134  fid6s  G 
135  gp.netricis  GC  136  bino  seu  germine  A  binos  eugermine  C  binos 
e  germine  G  bino  qui  m  foetus  Martenius  factus  u)  138  Cainis 
hic  G  Cainis  huic  C  Cainus  cui  A  atque  Cain  hic  m  139  multa] 
huins  m  141  hii  C  143  uperibus  G  quae]  q.  CG  glaebis  G 
glebis  AC  144  optulit  G  deuouit  C  145  manu  sincera  gerens  m 
146  domino  om.  C  147  gelida]  rapida  aut  gi-auida  lunius  calida 
Biuinus  incanduit]  litt.  canduit  al.  m.  in  ras.  A  148  deus]  dfts  C 
alloquio  C      150  non  AC    nura  G     contracta  a  cr.  C 


G  e  n  e  s  i  8  3,«    4,i»*  7 

desine  inordaci  fratrem  disperdere  sensu, 

qui  tibi  ceu  domino  subiectus  colla  praebebit/ 

8  nec  tamen  his  fractus  fratrem  deducit  ad  arua 
atque,  ubi  deprensum  deserto  in  gramine  uidit, 

155  elidit  geminis  frendens  pia  guttura  palmis. 

9  quod  factum  dominus  caelo  speculatus  ab  alto 
disquirit,  quonam  terraiiim  degat  Abelus? 

ille  negat  positum  custodem  se  fore  fratris. 

10  cui  deus  effatur:  ,Nonne  uox  sanguinis  eius 
160  ad  me  missa  sonat  celsumque  ascendit  ac  axem? 

11  nosce  igitur  mansura  tibi  pro  crimine  tantc-; 
nam  modo  quae  maduit  germani  sanguine  terra, 

12  inuiso  maledicta  tibi  conmissa  negabit 

semina  et  absumptis  fructum  non  proferet  herbis, 
165  torpidus  ut  multo  conlidens  membra  tremore 

funere  ceu  iuncto  semper  suspiria  ducas. 
M  territus  ille  gemit  mortemque  a  numine  poscit: 

15  quae  tamen  iufenso  non  est  concessa  tonante- 
nam  mala  promeritus  signo  fit  notus  inusto, 

170  stemere  ne  ferro  liceat  cuicumque  nocentem, 

ne  maius  septena  parent  discrimina  funus. 

16  ilicet  a  facie  domini  ceu  perditus  exit, 
aedibus  obuersis  Naidae  in  caespite  terrae, 

17  nec  minus  ex  natis,  genetrix  quos  fida  creauit, 

175  nomine  primaeui  sublimem  condidit  urbem. 

18  Enochus  Gaidada  creat,  hic  deinde  Malelum 
quo  MatUusalamus  sensim  genitore  sub  auras 
exiit  et  longae  produxit  tempora  uitae. 

151  mortali  Martenius  desperdere  G  152  pr/ebebit  (a  eras.)  G  pre- 
hehit  AC  daturus  w  lb4  uhi  Cihi  AG  deserii  Martenius  155  fren- 
dens]  fraudens  A  fraudans  m  frangens  Pamelim  159  affatur  C  nonne] 
numnam  Fabricius  163  conmissa]  A  164  semina  et:  litt.  ae  ex 
corr.  G  absumtis  G  adsumptis  m  erbis  C  165  turbidus  liiuinus 
conlidens]  AG  collidens  C  et  m.  collidos  Inniiis  169  malo  G  171  sep- 
tena  C  septina  AG        172  illicita  facie  C       173  naide   C    cespite  AC 

176  naida  AG  naidft  C  Gaidada  p     hic  j9  ac  o>    malechum  AG    mele- 
chum  C  Malelum  p      177  matusalamus  AG    genetore  G      178  longe  G 


8  Cyprianiheptateuchos 

23  ast  Lamech,  dirum  qiii  perculit  ense  Cainem, 
180  perpetitur  caeso  multum  grauiora  nocente; 

24  criraina  nam  meritum  decies  septena  cohercent. 
23  coniugibus  hic  facta  gemens  sese  increpat  ultro, 

quaium  prima  fuit  Ada  atque  altera  Sella. 

20  labelura  sed  prima  creat.  qui  pastor  in  aruis 
185  gramineis  laeta  pecudes  pascebat  in  herba. 

21  lobalus  quem  deinde  subit,  qui  musica  plectra 
repperit  et  uario  concordes  murmure  chordas. 

22  Tobelum  mox  Solla  parit,  cui  fundere  riuos 
aeris  erat  moris  fen-umque  incude  subactum 

J90  diuersis  formare  modis  strident^  camino: 

quem  Noemma  sequens  uno  genitore  creata  est. 

25  Haec  inter  uegetis  Adam  non  languidus  annis; 
Sethum  progenerat  post  moriem  mitis  Abelis. 

26  Enochum  is  deinde  creat,  cui  candida  corda 
195  largitus  dominus.  hoc  se  posceute  rogari 

adnuit  et  placidae  suscepit  munera  mentis. 
5     6  nongentos  igitur  postquam  conplerat  Adamus 
ter  denosque  annos,  sopitus  morte  quieuit. 
11  longaeuusque  dehinc  nongentos  quinque  per  annos 
200  Enochus  uixit.  quem  Cainanus  adaequans 

14  quinque  fuit  tantum  protentis  longior  annis. 
17  iunior  hoc  iterura  ter  quinis  decubat  annis 

Malaleela  senex:  ter  denis  deinde  laretus 
20  atque  tribus  uixit  longo  constrictior  aeuo. 

179  Lamech  p  Amalech  CA  amalec  G     peculit   AC  percutit  Martm. 

180  caeso]  cesso  Ccaeso  (al.  ss.)  A    notante  A  181  septina  G    coercent  G 

183  adque  C       184  labolum  p  Aelum  w  185  herbas  A       187  uario] 

neruo  A    cordas  C          188   tobellum   G  191    genetore  G      creata 

est]  creatae  G        198  sodum  A    f.  Abeli  196  annuit  C    suscipit  C 

197  co  (uel   com)plerat  CG   conpleret  A  199  longeuus  A   longeus  C 

dehunc  G    .v.  C       200  cainnanus  A       201  potentis  C      202  idnior  G 

h 

ter  denis  Marten.     decubat  G  deputat  C  deducat^      203  malaleela-46r 

nri 

maleleela  C     se//  al.  c.  A     iarelub  C       204  adque   (d  co;  t  pr.  c)  G 

'  onstrnrtior  A 


G  e  II  e  s  i  8  4,u    6,7  9 

205        23  Enochus,  cui  cura  fuit  seruire  potenti 
et  mentem  sociare  deo,  sat  iunior  istis, 
ter  centum  explicitis  si  quinque  adiungere  cures 
sexies  et  denos,  subita  caligine  tectus 

24  abditur  et  domino  multum  miserante  remotus 
210             felicem  placido  uiuit  cum  tempore  litam. 

27  at  Mathusalamus  nongentos  porrigit  orbes 
septies  et  denos,  unum  quis  iungere  ius  est. 

25  Lamechus,  hoc  patre  satus,  Noele  creato 
29  talia  disseruit,  dum  uatilm  more  futura 

215  praeuidet  et  sensus  uenturum  mittit  in  aeuum : 

„Hic  secura  dabit  nobis  commercia  uitae 
et  durum  reraouebit  onus  pacemque  reducet, 
quae  factis  est  pulsa  malis  nostroque  reatu 
tristibus  et  dextris,  quarum  sulcata  labore 

220  terra  negat  fructum,  domino  maledicta  loquento.* 

31  septies  hic  centum  uixit  septemque  per  annos, 
septuaginta  super  positis.  ut  summula  poscit. 
hoc  generante  probis  Noelus  nobilis  actis 
editur,  innocuo  datunis  semina  saeclo, 

225  (6  10)  tresque  creat  natos,  SethumChamumquelaphetumque, 
in  numerum  solitos  moUitum  tundere  feirum 
et  scintillantes  promptim  procudere  massas. 
(7     6)sexies  hic  uates  centum  iam  uixerat  anuis. 
6  5-7  cum  dominus,  diri  pertaesus  crimina  mundi 

230  multimodosque  hominum  longa  sub  luce  reatus, 

constringit  miserans  prolixae  incommoda  uitae. 


205  cura:  c  in  ras,  al.  A  206  saiunior  G  sed  i.  Marten.  207  .v.  C 
211  matusalamus  AG  212  untl  ex  unus  j>r.  c,  G  quis]  an  si  ?  (demere 
pro  iungere  Areualus,  stringere  Mayor)  ius]  fas  A  213  lamachus  A 
liic  C  214  talia:  i  ex  q  G  desseruit  G  216  conmercia]  A  220  lo- 
uentej  dicente  A  221  centum]  .c.  C  222  septugenta  G  223  probis 
Noelus]  pro  nobis  noeius  G  224  iacturus  Mayor  225  cantlfi.  laf&hq.  C 
iafetumque  AG  226  in  numerum  Areualus  innumerum  ui  tundere  G 
tondere-4C    227  promtim  (V     '2J>>  uatis  «>    229  pertaessus  ^    ^SOraetusG' 


10  Cyprianiheptateuchos 

3  inposuitque  modum  bis  sexaginta  per  annos, 
uincere  quem  nuUus  posita  sub  lege  ualeret. 
2  Haec  inter  sanctos  lactat  terrena  uoluptas 
235  4  captluosque  tenet  cael*»sti  ex  arce  meantes; 
dum  facies  pulchro  ridentes  coi-pore  cernunt 
femmeas  placitisque  nimis  conplexibus  haerent, 
progenuere  sibi  torua  cum  mole  gigantes:  — 

6  quorum  crimiuibus  domini  patientia  tandem 
240  cogitur  oflfendi;  longam  dum  concipit  iram 

y/     atque  dolet  hcmiinem  dextra  formahte  creatum 
•  siderea,  sancto  permotus  pectore  fatur: 

7  ^Ius  delere  mihi  mundi  peccata  nocentis 
fluctibus  aequoreis  totamque  inuoluere  terram 

245  humanumque  genus  uastis  mersare  fluentis 
omnigenasque  simul  pecudes,  quae  laeta  per  agros 
gramina  detondent.  celsis  dum  coUibus  errant. 
serpentes  nex  una  premat  uolucresque  ferasque, 

ut  mea  deletis  mitescat  fraudibus  ira.** 
250       u  accipit  ergo  dei  mandata  ingentia  Noe. 

duplicibus  cameri^  arcam  conpangere  iussus, 
quae  teneat  uolucrum  mansura  ad  germina  nidos. 
ac,  ne  fissilibus  dissultent  robora  rimis, 
unguine  praepingui  linuit  bituminis  arcam. 
255       15  ipsa  fuit  plenas  ter  centum  longa  per  ulnas, 

quinquaginta  patens  transuersam  lata  per  aluum. 
at  qua  sublimi  surgunt  fastigia  tecto, 
edita  ter  denis  in  caelum  tollitur  ulnis, 
14  assere  quadrato,  nuUis  cessura  fluentis, 
260       16  ad  medium  gestans  facili  cum  cardine  postes. 
7     1  haec  perfecta  deus  postquam  despexit  ab  astris, 

232  inposuit]  AG    sexagenta  G      234  scos  C      237  aniniis  A    con- 
plexibus]  G      238  turua  ti>    gygantes  G      241  adque  G      242  sancta  A 

246  q.  C  247  ^^twdetondent  A  detundent  C  248  serpente  G 
praemat  G  pr^mat  C  250  mandata  dei  C  251  conpangere]  w  253  iisi- 
libus  C  robur  aremis  C  254  liniuit  bitumine  A  257  at  qua  G 
atque  AC    259  censura  G      260  gestans  G  giptans  A  ^irjitans  C 


G  eii  esis  6,»--7,ii  U 

talibus  adfatur  mittendum  in  aequora(uatem :   ) 
(6   18)  «.Scande  citus,  natique  tui  nataeque,  fluentem 
fluctibus  in  tumidis  cumbam,  quia  pectora  uldi 

265  iusta  tibi  dudumque  mihi  tua  nota  uoluntas 
emeruit  maiora  praesentibus ;  atque  coactas 

2  claude  simul  pecudes  omni  de  germine  mites 
septenis  paribus;  inmundo  de  grege  bina 
(6   2l)esse  sines  tecum,  escamque  liis  omnibus  infers 
270  atque  tibi  suetam,  ne,  cum  per  uasta  fluenta 

cultio  destiterit,  pariter  patiare  molestam 
prouisis  non  ante  cibis  per  glauca  uehendus 

4  salsa  famem;  nam  clara  polo  cum  lumina  solis 
septima  prodierint,  totos  diffundere  nimbos 

275  cardine  ab  aetherio  cunctosque  euoluere  fontes 

adlapsu  maiore  paro,  quo  gi-andior  undis 
aestuet  oceanus  spumosos  largius  amnes 
accipiens  fusoque  oblimans  omnia  tractu. 
namque  quater  denis  iuncta  cum  nocte  diebus 

280  grandine  perpetua  nubes  complebo  madentes, 

ut,  quidquid  uiuit,  tumidis  mergatur  in  undis. 

5  haec  ubi  dicta,  iiunt  domini  mandata  uolente 
festinoque  sene,  longo  qui  nobilis  aeuo, 

6  sescentos  agitans  annos,  se  credidit  undis 
285         ?  coniunctosque  simul  natos  natasque  recepit, 

confisus  tenui  quamuis  foret  abditus  antro. 
11  interea  totos  laxarunt  nubila  nimbos, 

262  affatur  C    aequore  uatum  C      263  natq;tui  G      264  cymbam  A? 

266  presentibus  A  267  ex  omni  de  g.  A  mites|  mundo  Areualus 
268  inmundoj  a>  271  desteterit  C  molesta  w  coir.  Mayor  272  uehen- 
dis :  i  erca.  u  mpra  adser.  antiq.  m.  G  uehendus  C  deest  uox  A 
u.  273  om.  sed  marg.  auperiori  add.  pr.  m.  G  lumine  C  274  pro- 
diemnt  C  prodierin  G  totos :  os  cx  us  ut  uid.  G  deffundere  A 
275  aethereo  A?  cunctosque  G  cunctos  fque  om.)  AC  270  adlapsQ  C 
adlabsu  G  undisow. -4'  (al.  add.)  211  aostuat  C  spumosis  oj  corr. 
Areuahis  ftpnes  C  anis  A  278  que|  quao  G  279  noto  G  2^10  per- 
pettio  AC  281  quicquid  AC  284  sexcentos  C  285  recipit  G  286  con- 
fixus  Martenius      287  nvmbos  C  * 


12  Cyprianihcptateuchos 

atque  abyssus  riguos  dimisit  in  aequora  fontes. 
12  iamque  quater  denis  stagnantur  cuncta  diebus. 
290    21-23  non  uolucres  leuibus  suspendunt  corpora  pinnis, 
nec  fera  celsiiugo  deuitat  marmora  coUe, 
omnia  conduntur  pelago,  mors  omnibus  una  est, 
18  nec  minus  interea  tumidum  suspensa  per  aequor 
arca  fluens  clausum  munibat  pendula  uatem 
295  uenturisque  parens  seruabat  semina  saeclis 

8     2  naufragio  secura  suo.  mox  rarior  aether 

nubibus  in  piceis  coepit  constringere  nimbos. 
3  iamque  relabenti  decrescit  in  aequore  pontus 
ac,  postquam  modico  fluitabat  flumine  cumba, 
300         6  emittit  senior  nigrantem  pectora  coruum, 

qui  leuibus  pinnis  uolucri  dum  flamine  fertur, 

7  non  rediit,  iusti  suspendens  uota  proplietae. 

8  post  hunc  albentem  mittit  per  stagna  colurabam, 

9  quae  super  aequoreum  campum  defessa  uolatu, 
305  nusquani  nancta  solum,  uati  sereddidit  almo. 

10  cumque  recun-entis  fulgerent  septiraa  solis 
luraiiia,  dimittit  pinna  plaudente  uolucrem, 

11  quae  nemore  inuento  ramis  praepinguis  oliuae 
.     ora  referta  tulit,  cum  iani  per  sidera  uesper 

310  surgeret  ac  treraulo  noctem  praecurreret  igni. 

12  inde  iterum  septeni  transcursis  rite  diebus 
mittitur  in  pelagus  ales,  quae  lapsa  meatu 
perceleri  numquam  sociae  se  reddiJit  aulae. 

13  sescentos  igitur  iam  tum  transgressus  et  unum 
315  orbes  erat  uates,  primo  iara  raense  secuto 

atque  die  raensis  prinio,  cura  libera  tellus 

290  pimiis  G  pennis  AC       291  diuitat  AG    marmore  A      293  inte- 

reat  G  294minabat  A  295  sedis  G  296  s",o  C  rarioraether  G  297 
confringere  A  nymbos  C  298  aeijuora  A  299  flumine  AC  flamine  G 
300  nigrante  G  pectore  C  301  pinnis  AG  pennis  C  302  redit  et 
iusti  suspendunt  A  profetae  G  H05  na  ;cta  ai.  eras.)  G  307  pinna] 
penna  A  309  tolit  G  310  ac|  &  A  vriU  A  311  .vii.  C  312  pae- 
laj^us  G  q.  C  labsa  G  313  rcddit  G  n\  sescentus  G  315  uatis  ai 
310  diS  C 


G  en  esis  7,n— 9,'»  13 


nisa  aperire  procul  montes  ac  uoluere  fumum, 
(7    20)quo8  super  undarat  ter  quinas  pontus  in  ulnas: 
14  dccui-so  iam  mense  dehinc  cum  trina  secundo 
320  lumina  restarent,  toto  iam  libera  fluctu 

teira  fuit  propriumque  ostendit  laeta  uirorem. 
4  ergo  11  bi  inidatis  consedit  montibus  arca, 
(^i-aratuni\  qui  nomen  Iiabent  sermone  uetusto, 
laxarciaustra  senex  reddens  noua  semina  ten-ae  324 

325        20  exstruxitque  libens  sacraria  festa  tonanti  Exod.  1—54 

Pitr 

atque  meuior  uoti  adolet  dum  altaria  flammis, 

21  hostia  digna  fuit,  mites  dum  gignit  odores, 
qui  domiuum  coram  laetis  cum  flatibus  halant. 

tum,  ne  consimili  pereat  discrimine  terra,  5 

330  diluuium  dominus  uentura  in  tempora  toUit, 

fcstinos  menses  et  tempora  mobilis  anni 

22  inrequicta  iubens  consuetos  uoluere  cursus; 

9   13  sed  croceum  tantum  curuandum  in  nubibus  arcum, 
14  candida  cum  sudo  praerorant  sidera  nimbo.  10 

335  prosequitur  uatem  domini  benedictio  mitem, 

9     1  scilicet  ut  cunctis.  quae  tellus  et  mare  gignit, 
imperitet  fidus,  cum  sint  subiecta  regenti; 
admonitus  pecudum  cames  secemere  meusis, 

4  quae  non  laxato  uitam  liquere  cmore:  is 
340             idcirco  quoniam  multis  haec  indita  mens  est. 

5  «Ast  homo  si  ferro  fuerit  uel  dente  ferino 
perditus,  inquiram,*  dixit,  ,qui  talia  faxunt; 

6  similibus  dant  colla  modis  fusura  cmorem." 

19  diuidit  hinc  dominus  placiti  mox  pignora  uatis  so 

345  fecundasque  iubet  discretim  sumere  terras, 

ut  uacuum  denso  conplerent  germine  mundum. 

319  decursu  iam  mens  edehinc  A  sectmdo  C  secando  A  secceindo  G 
820  restaurent  C  822  nudatis]  undatis  G  828  araracum  w  corr.  p 
824  reddens  0».  G  uu.  325—378  destmt  G  825  extruiit  A  826  ad-  825—878  AC 
que  C  828  alant  AC  corr.  ir  329  consimile  A  terrae  A  887  im- 
peret  et  A  888  pecodum  camem  A  842  dicit  A  faxuntj  .4C  844 
placidi  A      846  complerent  A 


,.;< 


14  Cy  p  ri  an  i   liep  t  a  t  e  u  ch  0  8 

20  accipit  hoc  meritum  domino  donante  propheta, 
vitis  ut  inuentor  delibet  candida  uina. 

21  quem  propere  expletum  cyathis  somnoque  grauatum 
350       22  derisit  Chamus,  de  quo  Channana  iuuentus 

nascitur  et  procetis  dixit  de  nomine  gentem, 
fratiibus  ostentans  nudatum  membra  parentem. 

23  qui  pariles  pietate  tegunt  uelantque  iacentem: 
tergoribus  studio  iunctis  dum  lumina  uertunt, 

355  sopitum  gessere  seuem,  nec  turpia  dictu 

membra  uident,  tenero  flectentes  coUa  pudore. 

24  id  pietatis  opus  postqiiam  iam  mente  serena 

25  cognouit  uates,  grassatum  damnat  in  aeuum, 
germanis  faciens  ut  sit  postremus  et  acro 

360  subditus  imperio  fortesque  extemtus  oret. 

29  inde  senex  functus  nongentos  transit  in  annos, 
quinquies  et  denos,  ut  legis  formula  cauit. 
cuius  progenies,  properat  dum  ducere  muros, 
condidit  eximias  uastis  suspectibus  urbes. 
365  dumque  operi  instantes  certatim  moenia  condunt, 

10    4  nominibus  signant  Thai-sum   Citiumque  Bodumque, 
exstantes  portis,  fluctu  quas  adluit  aequor. 
15  Channanus  hinc  nomen  habet,  hinc  Sidona  surgit, 
k;  inde  lebusaeus,  Cethaeo  adiunctus  Amorrus, 
370        17  Gergessus  ueget,  Euaeus,  Arucus,  Asennus,  ' 

18  Samarus,  Aradius  Orusque,  et  moenia  quisquis 

19  Gaza  colit,  Gomorra  quibus  Sodomaque  iugantur 
atque  Adama  et  Sebona,  quis  iunctim  Lasa  cohaeret. 

349  cyatis  C  cratis  A    sompno  C     350  channana  A  canana  C    iuen- 

tus  C  351  properis  C  dicit  A  354  studia  C  358  uatis  AC  gra- 
satum  danipimt  C  359  et  acro  A  et  acri  ic  aetati  C  860  fortes) 
forti  A  301  in  annos]  in  om,  C  364  uastis]  latis  A  367  abluit 
AC  corr.  p  368  cannanus  C  hic  utrobique  C  sidonia  A  369  iebu- 
seus  A  lebussus  C  cetheo  C  cettheo  A  amorreus  A  370  gergessus  C 
gergeseus  A  eucus  ^C  amennus  AC  corr.  p  371  samarus  A  s&- 
marus  C  372  iungantur  C  373  adque  C  iuncti  malasa  A  coheret  C 
coercet  A 


G  e  n  e  sis  S,to     11,-*  15 

80  quin  etiam  et  Massam  faciunt  similemque  Sopheram       so 
375  celsiiugum  et  collem,  nimbosas  qui  leuat  arces, 

qua  primum  albentis  prorumpit  flamma  diei. 

8  corpore  de  quonim  Nembrodus  nascitur,  acro 

9  venatu  adsuetus  et  membris  grandibus  exstans  u 
atque  deum  gaudens  contra  se  adtoUere  sanctui:i,  325 

380  heroum  de  more  ferox,  quos  ardua  ceruix 

inmensumque  caput  sublimes  tollit  in  auras. 

10  hic  Babylona  locat  Orichamque  Archata  et  Acallam 

11  Sinnacheros  inter  saltus;  Assura  deinde 

condit  et  eximiam  tectis  Nineua  locauit  330 

385        12  et  Robotham,  Calchamque  dehinc,  Dasemata  quanim 
distinguit  saltus  medioque  in  limite  surgit. 
11  Dumque  alacres  certant  et  nomina  moenibus  indunt, 

1  in  campum  ueniunt  Sennarum  iiomine  dictum, 
,4  molitique  cauas  ad  sidera  tollere  turres  335 

390         3  non  calcem  faciunt,  qua  saxa  inserta  ligantur, 
sed  lateres  tosta  lutei  fomace  coquuntur, 
4  ut  prius  inmensis  fulgerent  moenia  tectis, 

quam  noua  discretas  faceret  migi-atio  gentes. 
8  bitumen  pro  calce  fiiit,  quod  uellere  molli  840 

895  ducitur  et  lento  constringit  corpore  cautes. 

1 . 6  namque  penes  cunctos  sermonis  conscia  lingua 
per  similes  fatus  et  ciuica  uerba  locuta  est. 

874  et  Massam  ic  et  sam  CA,  post  sam  spatium  uacuum  trium  ud 
^puUtu&r  litterarum  A  soferam  ^C  375  leuit  J.  377  nSbrodus  C  ne- 
brodus  A  acro  A  acri  C  379  adque  G  gaudens  deum  C  attollere  G  879—1188 
380  feroxj  foret  G  381  immensum  G  capud  G  toUit  p  toUet  AG  ^CG 
tollat  C  382  babilona  locat  AC  babylon  colocat  (co  ex  cu  ttel  ca^  G 
oricbam  G  orycam  C  origam  A  et  archata  (arcata  CJ  acalam  (acalla  CG)  u> 
et  transpos.  p      383  sinnacherus  AC    synnacheros  G      384  condidit  et  C 

ninneua  C  nineueua  G  nineua  A      385  robotam  G  robtham  A  robtam  C 

h  n 

ealcam  C  dehinc]  dein  hinc  G  387  nomina]  nda  C  m^nibus  C  388  sena- 
rnm  G  889  molliti  A  ad  siderato  tollere  C  891  testa  C  Int^is  A 
coquntur  G  393  quas  G  noua  cum  spcttio  trium  uel  quattuor  lit- 
terarum  uctcuo  A  nouas  CG  faceret]  trans  A  396  sermones  consona  G 
397  factus  C 


]  (5  C  }•  p  r  i  a  n  i    li  e  p  l  a  t  c  u  c  h  0  B 

7  denique  fiescendit  doiuinus  et  moenia  uidit, 
praecipiens  uarias  raptim  proniinpere  uoces 

400  diuersosque  sonos.  quis  gentes  quaeque  locuntur. 

8  ilicet  impletur  positis  cultoribus  orbis 

9  diuiduusque  locus  mox  est  Confusio  dictus. 

31       Hos  sequitur,  domino  multuni  qui  credidit.  Abram. 
quem  genuit  prisco  de  nomine  Thara  uocatus. 
•105  iungitur  et  Lothus  iuncto  de  sanguine  frater. 

29  hi  cum  iam  ualidi  fierent  pubentibus  annis, 
coniugium  iunxere  sibi:  Lod  foedere  llelchae 
gaudet,  et  Abramo  ditescit  coniuge  Sarra, 

30  quae  tamen  ad  senium  duxit  sine  pignore  uitam. 
410       31  hos  Thara  soUicite  Chaldaeo  de  grege  dempsit, 

dum  Channana  placent  frondosis  collibus  arua. 
12       sed  deus,  electi  qui  sensum  nosceret  Abrae, 

1  imperat,  ut  sedes  alia  regione  capessat: 
„Heia  age,  festinans  patriis  te  dimoue  terris 

415  cognatasque  domus  et  limina  sueta  relinque; 

2  nam  procerem  inmensae  faciam  te  iam  fore  gentis. 

3  insuper  his  addam,  ut,  te  quicumque  malignis 
uulnerat  eloquiis,  domini  maledictus  ab  ore 
tristia  quaeque  ferat;  at  qui  sermone  benigno 

420  commoda  denarrat,  sit  laeto  grandior  actu." 

6  mutantur  sedes,  Sychemis  castra  locantur, 

7  quae  dominus  uati  longum  despondit  in  aeuum. 
illic  deproperans  sacratas  suscitat  aras: 

398  discendit  CG  399  praecepit  4  400  diuersusque  sonus  (sonos  ut  uid. 
corr,  m.  pr.)  G  post  quis  spatium  uacuum  trium  Utt.  A  401  Illicet  AG 
403  qui  multum  A  404  tharra  A  405  lotus  C  406  hii  C  407  lodh  A 
melche  AC  melciae  G  408  abram  odescit  G  409  ducit  A  uita  G 
410  caldeo  A  demsit  AG  dSpsit  C  411  channana  C  chananna  A  cha- 
nana  G  414  heia  A  heiet  C  hei  G  demoue  AC  415  domus  o>  domos 
Marten,  lemina  G  relinque]  linque  G  416  procere  C  inmensaej  AC 
telam  fore  C  417  malignus  A  418  eloquis  G^  419  tristitia  C^G  at  qui| 
ad  qui  G  adq:  C  420  sit  C  fit  4  poscit  G  laeto^  laetus  et  A'' 
laetos  et  G  actu  C  astu  A^t  421  sychimis  C  sycaemis  G  sichemis  A 
oasta  locuntur  A       422  dispondet  C    desporulet  Maijor 


G  ene  sis  11,?     13,i  17 

8  conscendens  montem,  fractas  qui  respuit  uudas  37o 

425  et  rubicunda  tumens  prospectat  lumina  solis,  . . . 
hic  etiam  positis  fundatur  molibus  altar 

0  oraturque  deus,  sola  cum  deinde  per  arua 
uates  agit,  qua  terra  iacet  disiuncta  colonis ; 

10  quae  dum  pei-petuo  uenis  sitientibus  aret,  S76 
430             incussit  ieiuna  famem,  cui  cura  coliaeret. 

hoc  fecunda  metu  Nilotica  rura  petuntur. 

11  et  quia  conspicuo  canderet  corpore  Sarra, 

12  mandatur  nullo  nuptam  se  dicere  uinclo, 

1.3  sed  fore  germanam,  ne  fors  inmanibus  ausis  380 

435  effi-enis  turbae  zelum  noxale  marito 

gigneret  atque  aemulum  tristis  riualis  haberet. 
14  hunc  mirata  quidem  uenientem  turba  Canopi, 
omnimodis  SaiTam  cupido  de  lumine  lustrat. 
ir>  atque  ubi  per  proceres  laudata  et  tradita  regi  est,  385 

440        k;  dulcibus  accipitur  uotis  uerbisque  propheta. 
17  non  tamen  inpositum  uoluit  rei  aetheris  illi; 
nam  multis  magnisque  simul  terroribus  actum 
proturbat  regem,  noialis  qui  reus  ausi 
18  19  obiurgat  procerem,  germanam  cur  magis  esse  390 

445  dixerit  uiorem  falsoque  inluserit  astu. 

20  inde  iubet  laetum  nuptam  deducere  secum, 
armenti  et  quidquid  patriis  adduierat  oris. 
16  namque  deus  seruo  semper  concordia  fanti 

ingentes  census  et  maiima  quaeque  dicarat.  895 

450  lHi.5accipit  et  Lodus,  quaecumque  adueierat  illic, 
et  reduces  patrias  tandem  sistuntur  ad  oras. 

424  respicit  (sed  marg.  al.  respuit)  A      425  suinens  A  excidit  uersus 

426  huc  C  positus  A  possititis  G  427  oratus  A  428  uatis  CG  uastis  A  qna] 
quae(r  iacit  .1  429  sentientibus  (r  aret /IreMaZtw  ardetw  433  uinclo] 
cnnclo  C  434  gennanura  A  inmanibus]  A  436  adque  ('  437  mirat  C 
438  sarram  A  sarra  CG  440  profeta  G  441  non  ta  enl  posita 
Xuoluit  C  iUe  J.  443  noxialis  G  445  falsu  G  astu  MarteniuB 
actu  u>  446  loetum  C  secum]  sarram  A  447  armenta  a>  co^r.  p  quic- 
quid  AC    horis  G      448  fantij  facti  .4      450  adduxerat  A      451  horas  CO 

XXIII.  Cypr.  poet.  2 


18  Cyprianiheptateuchos 

atque  ibi  dum  gregibus  intercursantibus  errant, 
7  pastores  pecorum  sese  certamine  pulsant, 
6  pascua  quod  fetas  artarent  parua  duorum.  40(t 

455         8  sed  pater.  indomitas  cupiens  conponere  rixas, 
9  optulit,  ut  frater,  quae  uellet,  sumeret  arua. 
10  ille  libens  paret,  lordauis  litora  poscens, 

qui  fluuius  dudum,  Nili  rice  dum  tumet  undis, 
amne  superfuso  campos  ditabat  opimos.  40^ 

460       12  Cbannanaea  senex  uenienti  iugera  soiie 

accipit  et  uirides  sistit  armenta  per  agros. 

14  sed  uon  perpetuas  licitum  conponere  sedes: 
namque  pater  iussus  terram  lustrare  tuendo. 

flammeus  e  celsis  quam  sol  utrumque  recurrens  410 

465  aspicit  aut  gemini  dcspectant  usque  triones, 

15  promissam  generi  tanto  genitore  creando, 

16  cuius  qui  numerum  gestit  conprendere  fatu, 
stellarum  citius  turbas  uel  dicet  harenae, 

quas  pelagus  dubio  nonnumquam  litore  nudat.  41^ 

470        18  tendit  et  ad  quercum  prisco  de  nomine  Mambram 
pei*petuoque  deo  praecelsum  dedicat  altar. 
14       nec  mora,  diuiduos  postquam  concordia  fratres 
fecerat  optatos  conponere  regna  per  agros, 
1  consurgunt  reges  numerosa  ex  gente  quatemi  420 

475  et  Sodomam  multo  pugnaces  milite  uastant, 

quatemaeque  acies  bino  bis  principe  fultae 
3  ualle  tenus  Salsa  fermm  per  nubila  torquent. 

455  conponere]  AG  456  obtulit  A  457  iordannis  G  littora  C 
458  tumit  G  459  ditat  G  (unde  perditat  Martenius)  opinius  C 
460  channan^a  C  chanannea  AG  finitur  /.  P«  (.Q.  I),  sequuntur  in 
foUo  10''  MU.  895  sqq.  (Inde  irae  et  lacrimae  et  q,8.),  sed  ante  /.  10 
extant  rdiquiae  foUi  cuiusdam  exsdssi.  uu,  461  sqq  leguntur  in  f  18*^ 
(imo  tn  marg.  signato  ,Q,  III)  manu  secunda  scripti,  G  462  con- 
ponere]  A  463  insus  G  464  an  qna  ex  VergiUo?  466  genetore  G 
467  nomerum  G  conprendere  (co  C)  AC  comprehendere  G  fatu  AC 
factu  G  468  dicet  p  dicit  a»  arenae  G  f.  harenas  (cf.  513)  470  prico  G 
473  Facerat  obtatos  G  conponere]  A  474  nomerosa  G  numero  sexa- 
pnta  C    quatemi]  temiqua  G     476  quaetemae  G     477  salsa  G  falsa  A  C 


Genesis    18.»— 15,i  19 

8  qiiinque  fugani  capiunt  linquentes  bella  tyranni 
10  praecipitique  fuga  frondosis  montibus  abdunt,  425 

480  quod  potuit  superesse  neci;  qui  nomine  uero 

l.9dicuntur  Ariocha,  Dachar,  Godolla  Gomurus 
atque  etiam  pulchris  inhians  Amarphalus  annis. 
haec  inter,  quae  multa  fiunt  discrimine  belli, 
12  Lod  etiam  capitur  tota  cum  stirpe  domoque.  480 

485        18  quod  ubi  tristifico  narrauit  nuntius  ore, 

14  consurgit  uates,  seruorum  de  grege  multo 

ter  centum  famulos,  nouies  bis  auctius  addens, 
ad  bellum  dux  ipse  ciet  ferrumque  retractat. 

15  nocte  super  media  nil  iam  metuentibus  instat  435 
490            uictoresque  fugat  multosque  interficit  hostes. 

16  quin  etiam  fratrem  tanto  discrimine  demptum 
accipit  et  praedam  lato  trahit  agmine  secum. 

17  excipitur  laeta  Sodomorum  laude  procorum 

18  pontificisque  dei,  sancto  qui  nobilis  actu,  —  440 
495  Melchisedechus  erat,  princeps  rectorque  Salemae  —  441 
495^           (et  benedixit  ei)  panem  uinumque  praesentans  — 

20  et  decimos  fructus  Abrami  ex  munere  sumpsit.  — 

21  is  petit,  ut  captos  dignetur  reddere  uictor,  442 
cetera  pro  meritis  belli  sub  lege  laturus. 

22  23  sed  contenta  suo  uictrix  moderamine  uirtus 
500  accipit  optatum  toto  pro  munere  fratrem.  445 

15   1  mox  sopita  deus  inlustrans  corda  prophetae 

478  quiqae  A  tiranni  G  479  fagft  C  481  arioc  hadachar  godulla  G 
gomurus  G  gomurras  A  gomerus  C  482  adque  G  pulcris  G  inhians 
gaudens  A  inhiagaudens     CG        amarfalus    o)  488    discrimina    A 

486  aatiB-4C       487  famulus  6r    autcius  C       488  retractant-4G  retrac- 

r 

tons  G  corr,  p  490  interfecit  C  491  fatrem  C  demtum  AG  493  pne- 
coram  C  495  Melchisedechus    erat    panem    uinumque    praesentans 

(tant  G)  AG  Melchisedecus  erat  panem  uinumque  praesentans  Princeps 
rector  quse  salemae  C :  excidit  prius  hemistichium  aecimdi  uersus,  posterius 
autem,  quod  restiterat,  expulit  in  libris  AG  aJterum  prioris  uersus  hemisti- 
ehium:  corr.p  et  henedixit  ei  suppL  Mayor  praesentans  C  presentans  in 
raa.  A  praesentant  G  u.  496  deestG  decimas  A  Ahram  a>  Abramijp  ex]  lex  C 
497  His  C    captua  G^     498  bellis  A     499  modoramine  G     501  profetae  G 

2* 


20  CyprianiheptateuchoB 

praecipit.  ut  cuncta  uacuet  forinidiiie  pectus, 
quandoquidem  inuictae  tutus  sit  tegmine  dextrae. 
2  iile  alacer  concessa  sibi  licentia  fatur: 

505  ^Quid  mihi  pro  tanta  praestant  tua  dona  loquella?  450 

8  nam  coniuncta  quatit  fessum  longaeua  senectus, 
nec  datur  emeritum  post  mortem  linquere  natum. 
et  quia  nobilibus  thalamis  mihi  germina  non  sunt, 
degener  heres  erit  nobis,  quem  serua  creauit.** 

510         4  confirmat  uatem  dominus,  dum  talia  fatur:  455 

,,Ne  time  confidens;  seruus  tibi  non  erit  heres. 
5  nam  si  nosse  ualet  numero  cai-entia  quisquam 
sidera  uel  totas  pelagi  percurrere  harenas, 
is  poterit  prolem  solus  numerai-e  putando, 

515  quae  praestanda  tibi  est.  totus  qua  tenditur  orbis,  ^^q 

nasceturque  tuo  de  semine,  qui  tua  cemat 
filius  atque  etiam  natus  sit  regis  aetemi: 

7  namque  ego  sum  dominus  caelomm  conditor,  et  te 
auxilio  tutum  Chaldaea  ex  gente  reduxi.'' 

520  6  credidit  ista  senex  nec  quidquam  defore  uerbis  405 

metitur  domini  sincero  acumine  cordis 

8  subnixusque  rogat,  placidis  dum  supplicat  orsis, 
signa  dei  quae  mente  gerat,  quae  corde  sequatur, 
munere  pro  tanto,  quo  natum  gignat  inerti 

525  corpore,  iam  gelidis  decursa  ob  tempora  membris.  47^, 

9  admonitus  uitulam  trimi  iam  temporis  aptat, 
coniungens  alacrem  toma  cum  fronte  iuuencum, 
uerbecem  capmmque  dehinc  hirtamque  capellam, 
columbas  pariles,  simili  cum  turture  iunctas. 

530       10  corpora  mox  pecudum  gemina  in  diuortia  findit,  ^^5 

inlaesas  tota  dimittens  carne  uolucres; 
503   totus  G        505   loquela  C       507   meritum  4        508  talamis  G 
509  degener]  deger  G      510  dum]  cum  C      511  nec  .4      512  nomero  G 
514  nomerare  potando  G       515  tutus  G       516  hinc  /.  19^  m.  aecunda 
scriptum  G      517  adque  G  utque  A      519  chaldea  AC     520  quicquam  ui 

521  nncro  G       528   q.  corde  C       524  mune  pro  C       525  tempera  G 

526  atmonibus  C    iam  trimi  C       527  coniugens  A    turua  A       528  uer- 
bfficem  G  berbecem  A     capram  A        530  pecodum  A        531  illaesas  G 


Genesis    15.«- ti  21 

omnia  disponit  sacrisque  altaribus  aptat, 

11  seque  locat  propter,  sensu  uersutus  et  aure. 

12  ecce  autem  prima  sub  tempora  noctis  opacae 

535  candida  sanctifici  terrentur  pectora  uatis  480 

nigrantesque  ruunt  confusa  luce  tenebrae. 

13  his  super  attonitus  domini  solacia  sumit, 
dum  noua  uenturae  praenoscit  semina  gentis, 
per  uarios  casus  duro  sub  rege  locandae 

540  Aegypti,  cui  nomen  erit  Pharaonis  acerbi.  485 

«Namque  quater  centum  dominis  subiecta  per  anuos 
seruiet,  ad  terras  rursus  reuocanda  feraces; 

14  ac  uice  mutata,  quae  quondam  serua  tremebat, 
sceptra  reget,  ualida  gentes  uirtute  cohercens. 

545  15  at  tu,  cum  fuerit  metati  terminus  aeui,  490 

sedibus  in  patriis  functus  mandabere  busto. 
16  nam  populus  iufensa  sibi  de  sede  reuulsus 
huc  ueniet,  domibus  ueterum  donandus  auorum. 

18  nam  qua  Niliacis  gaudet  nunc  incola  terris 

550  et  celer  Euphratis  Syrorum  praenatat  orbes,  495 

19  Cenaeos  populos  Cenezaeosque  tenebunt, 

20  Chedmoneos,  Chettos  iuncta  cum  gente  Fhereza 
et  Baphana,  eui  manus  est  lebusa  cohaerens, 

21  dilectaque  sibi  pellentur  sede  Chananni. 

555  quin  et  Amorraeus,  Gergesso  extrusus  amico,  500 

semianimis  possessa  dabit  uenientibus  arua.* 

532  disposuit  (F  nit  jw.««.)  C  535  pectura  G  536  Nigantes  (Ni  ex  n 
ah  c,  r  om,)  G  queruunt]  quae  runt  .4  537  attunitus*^  solatia  G 
538  semin^  C  539  casus]  cursus  .4  540  aegipti  A  erit]  erat  Are- 
ualus     faraonis  AG     acerui  A        541    domini  G        544   coercens  AG 

546  sedibi  G  mandauere  C  mandere  A  547  infessa  C  tibi  Areualus 
reuulsos  C  549  niliaces  G  550  eufratis  (o  sirorum  AC  urbes  aC 
orbis  G^  orbes  G^  551  geneos  u>  corr.  p  populus  G  genezeos  AG 
genzeos  C  carr.  p  tenebant  C  552  Chedmoneos  p  Chalmoneos  in 
chetps  C  cethosi  A  chettosque  G    (que  om.  AC)     fereza  AG   ferezea  C 

553  raffana  AG   rafana  C       iebosaco   haerens  G   iebosa  cohercens  AC 

554  pellantur  A  channani  C  555  amorreus  AC  556  simianimis  CG 
poBseasa]  posse  (in  marg.  pr.  ni.  sl)  A 


22  '      Cyprianiheptateuchos 

quae  cum  sancta  dei  prompsissent  uerba  prophetae, 
17  sole  sub  occiduo  clarum  dat  fulmine  signum. 
nam  uelut  undanti  ferueret  flamma  camino, 

560  caesarum  pecudum  uisa  est  delambere  carnes.  505 

16  Interea  steriles  iam  pridem  fessa  per  annos 
2  perdiderat  etiam  uotum  iam  Sarra  parentis, 

et  quia  praegelida  partum  non  poneret  aluo, 
I  ad  secunda  suum  coepitQactar^  maritum 

.  :•    '    565  gaudia  et  inflexum  cogit  consortia  seruae  5io 

^,, /^/  noscere,  quo  saltim  genitor  sit  pignore  uili. 

3(^^cet)in  thalamos  Aegyptia  ducitur  Agar, 

Ismahelumque  nothum  fecunda  gignit  ab  aluo. 
4  quae  cum  seruili  dominam  contemneret  astu. 
570         6  uerberibus  duris  adflicta  et  saucia  fugit.  bv>  j 

7  ac  dum  uicino  tegeret  se  deuia  fonte,  | 
nuntius  aetherio  descendit  culmine  caeli  \ 

9  consultamque  prius  dominorum  mittit  ad  aedes,  I 

quin  etiam  multo  gaudentem  munere  donat. 
575        14  quae  quia  conspicuo  fulgentem  lumine  sanctum  520 

uiderat,  a  simili  narrauit  nomine  fontem. 

17  1  iamque  nouem  denos  nouiesque  exegerat  annos 

Abramus  uates,  cum  se  iam  iamque  parentem 
agnoscit  nati  magno  de  munere  dandi, 

580  2  testamenta  dei  cui  sunt  concordia  sunMni,  525 

4  gentibus  innumeris  genitor  ductorque  futunis.  i 

8  percipiens  placidas  per  grandia  tempora  sedes.  | 

5  jq[uin  etiam  solito  de  nomine  grandior  exit, 

557   dei  A   deus  CG     proinisissent  A   promisisset  G    promississet  C 
promisit  uel  prompsisset  Areualus    profect^  C     558  signo  G      559  uelud  C 

561  steriles  G  sterilis  C  sterelis  A  562  etiam  om,  C  563  non]  prae  A 
564  at  C  fecunda  LMneller  lactare]  latere  A  567  illicet  AC  (a)egip- 
tia  AC  adducitur  G  568  Ismaelum  G  aluo  A  aluc  (sic)  CG  569  con- 
tempneret  AC  570  afflicta  C  571  hac  C  se]  per  A  572  aethereo  C 
discendit  A  aculmine  (y  576  uiderit  A  a  simili  G  a  om,  AC 
hll  nouiesque  p  nouemque  a>       578  uatis  u>    se  lam  C     580  sunt|  sint  G 

581  innomeris  G      582  tempora edes  spatto  trium  uel  quattuor  liH. 

relicto  A    sedes  Martenius  edes  AG  »des  C     583  solito  C  solita  A  solido  G 


Geiiesis    15,«i- 18,9  23 

dura  decus  adiectuni  uocalis  littera  ducit, 
585        15  et  Sara  quae  fuerat,  mandatur  Sarra  uocari.  630 

20  quin  etiam  patiis  Ismalielus  pro  prece  diues, 
bis  senos  princeps  populos  generatque  regitque. 
12.23  post  haec  gesta  senex.  cum  sol  octauus  adesset, 
raaribus  exhibitis  adimit  praeputia  ferro. 
590  adiungens  pariter  quoscumque  ex  plebe  seorsa.  535 

17  inde  ubi  iam  tempus  promissi  muneris  instat, 
soluitur  in  treraulos  uultu  crispante  cachinnos, 
dum  tacitus  secum  promissa  ingentia  uoluit: 
„Posse  deum  credes,  quidquid  non  extitit  umquam, 
595  condere  et  infractos  robur  generare  per  artus?**  540 

18    1       Scandebat  medium  iam  sol  flagrantior  axem, 
mapificusque  senex  frigus  captabat  in  umbra, 
2  cum  subito  iuuenes  pariter  tris  adfore  cemit. 
H  sedulus  in  cunctos  unum  plus  ambit  et  orat. 
(500  ne  puerum  celeri  linquat,  dum  praeterit,  actu  645 

4  pacificusque  suae  dignetur  tegmina  quercus 
atque  pedes  geminos  frigenti  ut  perluat  unda 

5  ac  positos  panes  mensae  dignetur  amicae. 
adnuitur  iussaque  citus  ueneranda  facessit. 

605         0  ipse  etiam  properans  sese  dat  Sarra  uideri  550 

mensurasque  liben»  temas  ex  polline  profert, 
quas  dederat  tosto  cinerum  torrere  uapore. 
7  tum  uitulus  tumida  procumans .  comua  fronte 
deligitur,  nuUo  fuscatus  tergora  naeuo, 
610         8  et  modo  constricti  ponuntur  fercula  lactis.  .    555 

9  dumque  deum  trina  positum  sub  imagine  pascit, 

584  adiectns  G       585  sara  G  sera  C  sacra  A      586  patris  A  patri  C 
patria  G     Binaelus  G     praece  G       587  principes  A       589  matribus  A 

fa  n 

exibitis  G  praepotia  G  praeputio  C  590  adiugens  C  591  inde  iam 
(ubi  oni,)  G  promisi  A  593  tacitos  G  594  credes  p  credenB  u>  quic- 
cquid  AC  exstitit  C  595  rubor  A  598  sobito  G  tres  C  cemit:  cexiG 
599  ambet  G  600  celiri  G  preterit  A('  602  fringenti  C  604  annuitur  C 
facesset  G  605  ipsa  A  606  libans  Martenius  607  terrere  C  608  tu- 
muhliiG    fonte  G      609  delegitur  C      611  dumque  deum  (V  dum  dfim  A 


24  C  y  p  r  i  a  II  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  li  o  s 

dulcia  sanctificis  delibat  gaudia  dictis: 
«QuidrenimnuncSarra  gerit?*'  (namque  abdita  tectis 
tunc  erat)  et  coeptas  iterat  lux  uera  loquellas: 
615       10  «Euge  memor  uates,  pleno  non  setius  anno  ^- 

mater  erit;*'  cum  laeta  procul  sub  talia  risit 
11  12  femina  et  annoso  desperat  coipore  partum. 
13  quaeritur  haec  inter.  fuerit  quae  causa  cachinni? 

15  illa  negat  facili  concussam  se  fore  risu, 

620  dum  timet  et  tacito  uoluit  sub  pectore  culpam.  ^^^ 

16  consurgunt  iuuenes  parili  fulgore  decentes 
et  Sodomam  toto  subiectam  lumine  uisunt. 

17  tum  dominus  uati  nil  promptum  non  fore  passus, 
eloquitur,  quae  causa  graues  se  ducat  ad  urbes: 

625       20  flClamore  immodico  Sodomae  iunctaeque  Goniorrae  5Ti 

21  excitus  ueni  uerumque  inuisere  curo, 

ut,  quod  turba  nocens,  quod  uox  hon-enda  laborat, 
oppida  bina  simul  caelesti  ex  fulmine  flagi-ent*'. 
24  hic  trepidus  uates  famulo  sennone  poposclt, 
630  noxia  qui  numerus  sanctorum  moenia  seruetV  57'. 

quinquies  ex  denis  capiens  primordia  summae, 
82  a  bis  quinque  uiris  cognoscit  tegmine  forti 
oppressum  uitiis  populum  uitare  ruinam. 
19    1  ilicet  ad  Sodomam  ueniunt  duo,  Natus  et  Altor,    , 
635  hesperus  umenti  cum  iam  prorumperet  igni,  5hi 

illic  pro  foribus  Lodus  de  more  sedebat. 
cuinque  uiros  simili  lustrasset  coi-pore  claroSi 

626]  Mico :  Eicitus-curo  .  binancius  (i.  Vennntius)  Alchimus 

614  ceptas  B  iterat]  ita  dat  .4  loquelas  C  615  uatis  lo  setius  CG 
sentius  A  serius  Martenius  post  h.  u.  spatium  ti-ium  uel  quattuor  litt. 
uacuum  A  617  annosum  A  disperat  AC  deperat  G  619  concussam 
se]  concussa  in  se  G  risum  G  620  timit  G  621  pari  C  622  lu7/,mine  G 
623  promtum  AG  624  eloquitur  passus  causa  (passus  in  rasura  scrip- 
tum,  quae  om.)  G  grauis  G^  625  inmodico]  A  ommodico  G  iuctae  G 
iuncta  A  626  que]  qu^  C  628  opida  G  629  uatis  u>  630  sanc- 
torum]  sacrattl  C  632  a  bis  A  ab  his  CG  634  illicot  C  sodam  A^ 
humenti  C  umeti  G  ingenti  A      637  clarus  G 


Genesis    18,»    19,»  25 

2  pronus  adoratos  cousueta  ad  limina  duxit, 
optantes  media  potius  habitare  platea. 
640         3  azyma  quos  tenui  de  polline  candida  pascit,  585 

4  sopitaque  dehinc  conponunt  membra  cubili. 
ecce  furens  tota  procunit  turba  Gomorrae, 
seditione  truci  circumdans  atria  Lotis,  • 

5  atque  uiros  poscens  tumido  dilitigat  ore. 

(345         7  ille  memor  pacis  temptat  moUire  frementes  590 

8  atque  etiam  natas  cupide  dementibus  offei-t, 
ut  licito  potius  luxu  peruersa  uoluptas 
aestuet.  a  simili  disiungens  turpia  sexu. 

9  sed  nil  dicta  mouent.  franguntur  limina  ferro. 

650  ac  dum  se  glomerant,  dum  fortia  claustra  reuellunt,  59o 

11  lumina  saepta  sibi  piceis  gemuere  tenebris. 

12  his  actis,  auferre  procul  sua  pignora  iussus, 
14  inuitat  generos  sensu  torpente  negantes. 

'  quod  tamen  adsiduo  potuit  mens  blanda  rogare. 
055        10  eduxit  natas  coram  genetrice  sequentes.  eoo 

30  ac  dum  progreditur,  dum  scandit  culmina  coUis 
oppositi  secumque  putat,  quid  deinde  sequatur, 
26  femina  postergum  positas  dum  respicit  arces, 
diriguit,  speciemque  salis  pro  corpore  sumpsit. 
660       23  ille  subit  celsae  securus  tecta  Segorae.  605 

24  mox  fragor  horrisono  de  sidere  fulmina  torquet 
sulpureaeque  ruunt  olido  cum  turbine  flammae, 
quae  pariter  muros  atque  ardua  culmina  lambunt. 
28  omnibus  in  cinerem  celeri  cum  labe  reuulsis 
605       27  cemebat  rutilo  surgentes  uertice  flammas  glO 

638  adoratus  G^  640  azima  AC  azym  G  641  sopit  G  con- 
ponuntj  AG  642  gomurrae  A  643  lotis  C  lutis  in  raa.  m^  G  lothis  A 
644  tum,do  C  post  tumido  spatium  quinque  litt.  ua^smmA  647  lusu 
Areualus  (coll,  u.  829)  648  Estuet  CG  aestuat  A  as  siAiili  C  fl4- 
gruntur   {/^    al,   88.)  A         650  refellunt  A     reuellant  G     reuelant  C 

651  septa  u>  655  coram  A  car&  C  cara  G  genetricS  C  656  scandet 
culmine  G  657  Ippositi  G  oppositis  C  potat  G  putet  A  658  post 
tergum  G  posita  C  660  segorrae  A  661  flumina  G  torquot  G^ 
662  solpurae  G  sulphurae  C  sulforeae  A      665  surgente  G 


26  Cyprianiheptateuchos 

29  eminus  Abramus,  memori  cum  pectore  tractans 

in  uerbis  domini  numquam  se  adiungere  mendum. 
SO  nec  minus  et  Lodus  tuta  conpostus  in  aula 
solamen  tenero  natis  praestabat  amore, 
670       31  quae  sine  coniugibus  nequibant  edere  prolem. 
hae,  cum  perspicerent  sublatum  germinis  usum 
matemumque  decus  solo  genitore  relicto, 
32  conponunt  epulas  ac  promunt  uina  parenti, 
nescius  ut  uetitum  natarum  nosceret  usum. 
675  nec  mora,  femineis  concrescit  sarcina  fibris 

37  et  parili  ambarum  uitalia  fomite  turgent. 
prima  creat  puerum  patrio  sermone  Moabum, 

38  altera  disparibus  Ammanum  nuncupat  orsis. 

hic  pater  Ammorum,  genitor  Moabitibus  ille  est. 
680  20    1       Interea  excedit  positis  de  sedibus  Abram 

et  Gerarum  ad  terras  socia  cum  coniuge  transit. 

2  hic  Abimelechus  cupiens  consortia  Sarrae 
principis  arbitrio  (germanam  nam  fore  uates 
dixerat  eximius,  fraudem  ne  forma  pararet 

685  coniugis  innocuo,  riuales  dum  cauet  iras) 

3  nec  tamen  eualuit  ualidis  terroribus  actus, 

qui  mentem  adficiunt,  quotiens  peruersa  libido  est : 
nam  deus  inmisso  torsit  lictore  tyrannum, 
qui  cum  terrifico  rupisset  somnia  uisu, 

690  9  prosequitur  trepidus  uatem  uix  mente  reuersa, 

cui  Sarra  sit  dicta  soror,  ceu  nulla  mariti 
uincla  ligent  nuptam,  quae  sit  coniuncta  prophetae. 
12  ille  docet  causas  seseque  a  crimine  purgat, 

667  raendumj  ffidacill  C  668  conpostius  A  compostus  G  copositus  C 
670  aedere  C  673  prumunt  G  676  fomite]  sumite  G  678  ammo- 
num  A  679  ammonum  G  680  sidibus  G  681  gerarum  C  gererum  G 
generanun  A  683  principes  CG  arbitrii  G^  uatis  u>  685  innocui 
Areualm  686  an  non  tamen?  eualuit  AC  ualuit  G  687  quoties  C 
688  inmisso  AC       t*.  689  post  700  positus  G,  hoc  loco  AC     sumnia  G 

691  cuij  cur  Martenim     sacra  G     maritij  maritu  6r*  marito  Martenius 

692  quae]  cum  Martenius    sint  G    Ciuncta  C    profetae  G      693  seseque| 
que  om.  G 


Genesis  19,t»    21,i6  27 

mentitas  nihilum;  patris  nam  germine  creta 
695  Sarra  fiiit  iuncta  deducens  linea  sanguem. 

16  haec  ubi  constiterant,  rector  dat  mille  talenta  640 

14  et  famulos;  his  moUe  pecus  armentaque  iungit. 

15  iugera  quin  etiam  latos  diffusa  per  agros, 
dummodo  promeritum  lenirent  dona  reatum. 

700        18  namque  domus  regis  admissa  piacula  pendens,  644 

agmine  morborum  pariter  grassante  per  omnes,  646 

germina  femineis  dudum  decusserat  aluis. 

17  uerum  ubi  paciiacus  uatespro  rege  poposcit 
procubus  ante  deum,  promptim  se  laeta  per  omnes 

705  reddidit  ubertas  aluosque  impleuit  opimas.  650 

21        ipse  etiam  insuetis  postrema  in  tempora  uotis 

2  fit  pater,  et  laeti  reputans  solacia  risus, 

3  nuncupat  Isacum,  mandata  et  numinis  alti 

4  efiBcit.  octauo  decerpens  lumine  tegmen 

710  8  e  ueretro,  stabilesque  uidens  iam  promere  gressus  655 

coniunctos  inter  socia  de  stirpe  propinquos 
uescitur  et  mensis  genitor  gratatur  opimis; 

7  nam  desperatis  maior  fit  gratia  uotis. 

9  iamque  puer  puero  iunctus  dum  ludit  alumno. 
715  conpulit  ignito  matrem  turgescere  felle,  660 

ut  famulam  inuisam  pariter  cum  pignore  pellat,  — 

11  et  tamen  inuitus  senior,  dum  maxima  iussa  661 

12  obseruat  domini,  pariter  detrusit  utrumque. 

at  piulier  postquam  domini  de  sede  remota  est, 

720  14  auia  dimoto  lustrat  secreta  recessu. 

15  iamque  panes  cunctos  uinumque  insumpserat  oraue,  665 

694  patris  p  iratris  o>  695  deducens  A  diducens  CG  sangnen  Are- 
ualus  696  mille  C  698  defusa  A  701  grasante  C  703  uatis  (o 
704  promtim  CG  se  laeta]  saeta  C  705  redidit  G  706  insuetis: 
isexuB  statim  corr,pr,  A    707  solacia]  oi     708  nominis  C     710  gressos  CG 

711  conianctus  G  socia]  propria  Martenius  712  giatator  G  grafatur  C 
713  disperatis  A  714  pueroj  pero  G  alumpno  C  715  turgiscere  G 
tt.  716  eUest  G       719  ad  G       720  dimutu  G     recessu  AC  regressu  G 

721  iamque)  iam  Areualua  uinum]  unum  A  undam  .  .  omnem  Arettalus 
insumserat  AG 


28  Cyprianiheptateuchos 

exanimem  lasso  suspirans  pectore  uatum; 
19  81  deuenit  ad  puteum,  eui  tum  luratio  nonien 
indiderat,  maestoque  inpleuit  deuia  questu: 
725  cum  deus  adflictae  lacrimis  trans  aethera  uiotus 

confirmat  trepidam  natoque  ingentia  dicit 

18  regna  parata  suo,  cuius  tum  clade  gemescat. 

19  ilicet  inriguo  scatebras  de  gurgite  libans 
erigitur  natoque  simul  gaudente  laetatur. 

730       20  procedunt  pia  iussa  dei;  iam  paruulus  arcum 
tendere  et  aligeras  coepit  torquere  sagittas. 
22-32  interea  uates,  ne  quid  clam  forte  pararet 
ductor  Abimelechus,  conectit  foedera  pacis. 
25  ut,  quia  de  puteis  fuerant  certamina  mota, 
735  reddita  securam  firmarent  otia  uitam. 

27  iuratur  placitaeque  manent  concordia  pacis. 
38  inde  senex  curuo  terram  dum  sulcat  aratro, 
ingentem  laetis  compleuit  messibus  aulam 
sublimemque  deum  supplex  per  uota  precatus 
740       34  Philistinorum  placidus  consedit  in  aruis. 
22    1  in  quibus  aetherii  temptatur  numinis  orsis, 

2  unicus  ut  natus  gladio  decumbat  ad  aram. 

3  nec  mora,  cum  tumidi  conscendit  culmina  collis, 
comipedem  ducens  famulis  natoque  uadentem. 

745         4  tertia  iamque  die,  cum  sol  candentior  -axe 

fnlgeret  medio,  totas  dum  contrahit  umbras, 
5  dimittit  piiero^  senior  natumque  cappssit, 

722  exanimen  CG  723  iuratis  AC  miratio  G  724  que]  quae  Mar^ 
temus  impleuit  AC  infleuit  G  quaestu  AG  727  gemiscat  G^  728  11* 
licet  G  (non  C)  inrigu&s  catebras  C  730  iam]  nam  C  632  uatis  c» 
nequit  CG  733  abimelus  G  734—736  hi  tres  uersus  desunt  A 
735  B^curam  C  736  manet  Mayor  Tdl  solcat  G  poat  h.  u.  rasura  sex  litte^ 
rarum  pro  uoce  aratro  quae  est  in  AC,  apparentque  ueatiffia  litterarum 
.  iram  (terram  ?)  G  738  mesibus  aulum  C  739  suppex  G  praecatus  G 
740  Filistinorum  G  Fhilist.  C  741  aetherei  A  ?  tentatur  G  nominis  G 
742  unicus]  Vicinus  C  744  comipedum  G  f.  uadente  745  tercia  G 
iamque]  iam  C  dies  G  746  duml  cum  (r'  (recentior  manm  corr.) 
1^1  capescit  G 


Genesis    21.1»    24,fli  29 

6  ut  sarmeuta  gerens,  flanimarum  pabula,  collo 
scanderet  oppositi  pariter  fastigia  coUis. 

750         9  iamque  adeo  flammis  surgentibus  altar  ad  ipsum 

sistitur,  euinctus  manibus  posterga  retortis.  695 

10  dumque  pater  natum  properat  diffindere  cultro, 
18  eminus  albentem  prospectat  sedulus  agnum, 
qui  melius  fuso  compleret  sacra  cruore. 
755  23    2      His  actis  uetulo  decedit  corpore  Sarra. 

5  cumque  locum  busto  praestai-ent  pignora  Cetis,  700 

13  dissensit  uates,  pretio  taxare  paratus. 
I5sq.quadringenta  dedit  sestertia  diues  Ephrono, 

17  dum  sociam  duplici  gaudet  mandare  sepulchro. 
7G0            nomen  Marabra  loco  uetenim  narrauerat  aetas. 

24        ilicet  e  famulis  quendam,  quem  uita  fidesque  705 

2  fecerat  iusignem,  conceptis  dicere  uerbis 

et  iurare  iubet,  dextram  dum  subdit  amicam 
8  couectitque  femur,  nullam  de  gente  Chananna 
765  iungendam  uato,  quouiam  de  stirpe  parentum 

4  sit  ducenda  magis;  quae  si  fortasse  resistat,  710 

7  mittendum  caelo,  facile  qui  moUiat  iram. 
10  ille  alacris  tumidis  inponit  dona  camelis 

Assyriamque  petit,  iam  cernens  tecta  Nachorae. 
770       12  dumque  silens  secum  domini  mandata  reuoluit, 

15  conspicit  eximiam  uenientem  fonte  Kebeccam,  715 

18  quae  noj  tarda  uiro  frigentes  porrigit  undas 
28  inuitatque  domum.  cuius  sit  filia,  fatur; 

22  iungitur  hospitio  iuuenis,  mox  munera  promit. 
775       61  omnibus  explicitis  uadit  nuptura  marito. 

748  pabula]  panla  Q  collos  G'^  ex  coUi  uel  collis  G^  750  ipBnm 
ad  altar  C  751  emnctas  G  eainctis  A  uox  deest  C  post  terga  CG 
754  cruorem  G  756  coetis  A  757  uatis  u>  pr^tio  C  758  qua- 
tringenta  G  qaadraginta  C  sestercia  G  ephreno  (no  in  mo  con\  ah  ?)  G 
eftemo  AC  corr,  p  759  socia  CG  761  illicet  C  764  femor  A 
chanana  C  766  si  om.  G  767  caelu  G  facilem  a>  corr.  p  768  tu- 
midissimponit  G  inponit]  AC  camilis  G  camellis  A  769  assiriam  A 
770  sil/ens  (i  eras.)  G      771  fronte  CG      774  hospicio  G     775  explecitis  G 


30  Cyprianiheptateuchoa 

62  iamque  iter  emensos  prospectat  comminus  Isac, 
64quem  Bebecea  uidens  dorso  defluxit  ab  alto 
65  obstipumque  caput  tenui  uelamine  condit. 
67  iunguntur  taciti  dominoque  auctore  laetantur. 
78025    7  sed  postquam  senior  centum  transcenderat  annos. 
septies  et  denos,  largitus  munera  cunctis 
8  decessit,  gemini  donatus  sede  sepalchri. 
9.11  interea  patrias  indeptus  filius  aedes 

ad  puteum  degit,  fuerat  cui  Visio  nomen. 
785       20  iamque  quater  denos  illic  transegerat  annos; 
coniuge  cum  dicta  patriam  ditauerat  aulam: 

21  quae  cum  praecipuo  canderet  sidere  formae, 
infecunda  diu  nesciuit  gaudia  matris. 

sed  cum  sanctifico  dominum  deposceret  ore, 
790  heredem  ut  iustum  coniunx  grauidata  crearet, 

22  auditur;  geminis  turgescit  feta  Rebecca. 
quae  mirata  diu  crescentis  pondera  uentris, 

23  consulit  aetherii  supplex  responsa  tonantis 
agnoscitque  suo  populos  in  pectore  binos 

795  disparibus  meritis  ad  lumina  surgere  uitae. 

nam  qui  prima  tenet  meritae  primordia  lucis, 
subditus  imperiis  agitur  seruire  minoris. 

24  ergo  ubi  iam  facili  gignuntur  pignora  partu. 

25  corpore  puniceo  senior  se  promit  ad  auras, 
800  nigrantes  toto  consertus  corpore  saetas. 

quem  pater  Esau  placito  de  nomine  dixit. 
post,  fratema  tencii?  manibus  calcaria  pressis, 
nascitur  insigni  praediues  mente  lacobus. 
27  lustrabat  seni6r  uacuos  uenatibus  agros, 

776   iamque  G  iam  AC     itere  G     prospecta  G  111   refluxit  G 

IIH  capud  C  779  taciy  A  781  cunctus  (m^  corr.)  G  782  se- 
pulchro  A  785  liftq  0  786  conducta  AC  cum  dicta  G  787  sidere  C 
formae]  pomae  G  788  infoecunda  C?  789  deposcerat  C  790  con- 
iux  AG  791  foeta  C  798  subplix  G  800  consertus  A  con- 
sertas  CG  corporis  a&as  C  setas  A  801  placido  A  802  praessis  G 
808  iacubus  G 


G  e  n  e  s  i  8  24,oj— 26,is  31 

805  bucina  raucisono  dum  conplet  saxa  tremore. 

ast  alius,  blandi  conseruans  pectoris  acta,  750 

gaudebat  patriis  inlaesus  uiuere  tectis. 
28  maiorem  genitor  tenero  palpabat  amore, 
ast  alium  toto  mulcebat  pectore  mater. 
810       29  qui  cum  Niliacam  lentem  soluisset  in  unda, 

conpositos  fratrem  nitentem  sumere  pastus  755 

30  perpulit,  ut  primos  sibimet  deferret  honores. 
26    1  haec  inter  malesuada  fames  et  prima  malorum 
conpulit  a  patriis  uatem  discedere  terris. 

815  Philistina  petit  rura,  mox  Gargara  transit, 

Abimelecha  suo  quae  tum  sub  iure  tenebat.  760 

2  incedens  claro  dominum  cum  lumine  uidit 

arguentem  dictis,  adeat  ne  regna  Canopi, 

sed  teneat  solum,  dominus  quod  praestitit.  aruum. 
820         3  ,Nam  licet  ignotos  inter  uideare  morari, 

attamen  inmensum  genitor  mansurus  in  orbem  755 

4  semine  multiplici  gaudebis  crescere  gentes, 

testamenta  mei  sument  quae  maxima  uerbi.* 
6  ilicet  in  Geraris  socia  cum  coniuge  degens, 
825         7  germanam  potius  patemo  edisserit  actu, 

ne  commota  leui  cupidine  turba  Philistim  770 

coniugium  uatis  correptis  tolleret  armis. 
8  at  rex,  dum  patula  lustrat  secreta  fenestra, 

ludentem  niuea  cemit  cum  coniuge  uatem, 
830        10  conubiumque  uidens  cunctos  sub  lege  cohercet, 

11  ne  sociam  quisquam  temptet  raptare  prophetae.  775 

12  iamque  famem  dudum  patriis  qui  fugerat  oris, 

805  conplet]  AC  807  inlesus  AC  tectus  G^  809  toto]  tot  C 
810  niliacamj  nihil  iam  G  811  conpositos]  AC  nidentem  G  812  pri- 
nrns  G  813  malasuada  A  famis  a>  814  conpulit]  G^A  a]  e  C 
uates  G    descende//  A      815  filistina  CG      Gargara]  immo  Gerara  c/.5^4 

816  amimelechau  suo  G  818  n6  A  821  adtamen  G  822  mul- 
tiplic  C  823  quae]  q.  C  824  illicet  C  825  fratemo  A  826  nS  A 
filistim  A  filisti  CG  828  ad  rex  G  830  coercit  G  831  profetae  G 
832  horis  CG 


32  C  y  p  r  i  a  11  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  h  0  s 

hordea  mollitae  dum  spargit  credita  terrae, 
centenos  laeto  carpsit  de  caespite  fructus. 
835       13  nec  minus  interea  placido  ditescit  in  actu 

14  multimodas  inter  pecudes  terramque  feracem. 
continuo  infelix  torquet  dum  pectora,  liuor 

15  inriguos  turbat  puteos  atque  aggere  conplet, 
ut  procul  abscedens  possessos  linqueret  agros. 

840       17  euitans  igitur  tumidae  discrimina  rixae, 

discessit  mansitque  diu  conualle  Gerarum, 

18  et  cum  soUicito  puteos  dimitteret  actu, 

19  inuenit  gelidas  scatebroso  e  fomite  lymphas. 

20  exceptusque  dolo  pastoram  deserit  iras 
845  inuisosque  locos  Litis  de  nomine  signat. 

21  promouet  inde  gradum  rursusque  egesta  profundo 
terra  cauo  gelidos  in  lucem  protulit  amnes. 

et  quia  mordaci  fuerat  certaraine  trusus. 
conpellat  meritis  liuentia  pectora  dictis 
850       22  ac,  postquam  tetricas  fregit  pax  aurea  lites, 

nomen  Habundantis  studuit  transcribere  terrae. 
dumque  sagax  mutat  celeri  uoua  gramina  passu, 

23  deuenit  ad  coUes,  quibus  est  luratio  nomen. 

24  illic  perspicuo  dominum  cum  lumine  cernit, 
855            tempore  quo  medios  euoluunt  sidera  cursus, 

admonitus  tristes  e  pectore  trudere  motus, 
inuicto  tutante  deo  per  bella,  per  hostes. 
excitus  gelidos  post  somnum  colligit  artus 

25  et  uenerans  structa  dominum  mox  supplicat  ara. 

838  liordea   Martenius  horrea  u>      molliate  ('        834   cerpsit  A      cc- 
spite  AC  cepide  O       8^6  mnltimodos  C      838  irrigaos  L     conplet]  A 

889  possessos  C(?  pos  ses  A  liquerat  A  841  gerarum]  gesarae  G 
842  puteus  G  843  e  ex  i  G^  om,  A  uomite  A  limphas  C  lymfas  AG 
844  exceptas  dolo  A  845  inuisos  u>  inausos  Martenii  ed.  846  aegesta  A 
profundtl  C  847  lucem  A  luce  CG  ampnes  C  849  conpellat]  AC 
850    tetricas]   trificas  C  litis  G         851    habundanti  G   transscribere  A 

855  medio  uoluut   (S  al.  88,)  G    sjdera  C      856  S  (r       857  innicto  C 

n 

inuincto  AG      858  exitus  G    sompnum  C     859  domino]  d,d  C  dominem  A 


Genesis    26,i«— 27,t7  33 

860       26  interea  reges  ueniunt  Abimeius  et  Ozas/ 

Pliicolo  comitante  simul  ferrumque  gerente,  805 

28  ut,  quia  pacifico  uellet  se  adiungere  uati, 
necteret  insertis  concordia  foedera  dextris. 
30  excipitur  placide  mensaque  expletus  eadera 
805       31  optatam  reuehit  posito  discrimine  pacem. 

27        hinc  inter  medios  surgit  discordia  fratres;  810 

namque  pater  longo  iamdudum  grandior  aeuo, 
amissum  cum  sole  diem  oculosque  sepultos 
mente  ferens  placida  mortemque  instare  recordans, 
870  maiorem  natum,  pietas  quem  sola  uidebat, 

3  inpellit,  sumat  pharetram  celeresque  sagittas,  815 
eihibeat^que  sibi  carnes  de  more  ferinas, 

4  sumpturus  patriae  confestim  munera  linguae. 
5-8  id  Rebecca  uidens  carum  dat  scire  lacobura, 

875  9  conpellens,  geminos  ut  promptim  deferat  haedos 

ac  pro  fratre  uago  studeat  mactare  parenti.  820 

11  et,  ne  forte  dolos  nudaret  corpore  leui, 
16  pellibus  obtegitur,  hirsutum  quae  fore  praestent, 
15  fratemaque  toga  praeuelans  pectus  et  artus, 
880        19  optulit  indeptas  uelut  in  uenatibus  escas. 

21  nec  tamen  occuluit  penitus  praenuntia  corda.  825 

22  namque  senex,  iuuenem  totum  dum  dextera  lustrat, 
noscitat  Esaura  saetis,  sed  uoce  lacobum. 

25  ac  postquam  conpressa  fames  dimotaque  mensa  est, 
885       26  admonet,  ut  propius  sese  sistatque  locetque. 

27  ille  ubi  demisso  successit  uertice  dextrae,  880 

860  abimelus  A  abemilus  G  amelips  C  et  Ozas]  Ochozas  p    861  ficolo  » 

868  necterit  J.    f^dera  C      864  que  otn.  C     866  hincjj  hic  Mayor  haec  to 

868die(y     869placidft6r      871  inpellitJ^C   faretramw      873  sumturusJ. 

« 
874   anun  G     iacob  A        875   prumptim  A  promtim  CG     hedos  AG 

876  studiat  G  mutare  A  parente  G^  878  quae]  q.  C  880  uelut inAC 
ueluti  (in  <m.)  G  aescas  C  881  paenitus  G  882  senex  AC  senes  G 
senis  Martenius  883  noscit  at  G  nosciat  A  «saum  0  setis  A  884  con- 
pressa]  A  compraessa  G  famis  u>  885  atmonit  C  post  propius  spatium 
duarum  Utt.  uacuum  A  ses^  AC  886  illi  G^  dimisso  ACG^  de- 
misso  G^  demissa  Marteniua 

XXIII.  Cypr.  poet.  3 


34  Cyprianiheptateuchos 

candida  sanctiloqui  percepit  dicta  pareDtis, 
oscula  dum  pressis  delibat  dulcia  labris. 
nam  post  optata  longae  comniercia  uitae 
890       29  anterior  frater  minimo  seruire  iubetur. 
30  interea  Esaus,  longis  discursibus  actus, 

uiscera  iam  saturo  portabat  capta  parenti. 
87  et  licet  ofBcio  multum  placuisset  et  actu. 
intercepta  tamen  non  quiuit  sumere  dona. 
895       41  inde  irae  et  lacrimae  et  fraus  quaesita  nocendi: 

42  quam  Rebecca  uidens  fratemo  in  pectore  prodit 

43  lacobumque  monet  cognatas  uisere  Carras 
Labanumque  suae  germanum  quaerere  matris, 

44  donec  longa  dies  conceptas  mitiget  iras. 
900  28    1  iungitur  et  matris  monitis  sententia  uatis, 

dum  tranquilla  docens  natum  conmiuniter  omat: 
,Ne  pete  conubium,  iuuenis,  de  gente  Chananna, 
sed  memor  eloquiis  cari  genitoris  adhaere. 
2  est  locus  Assyriis,  gemino  qui  cingitur  amne. 

905      (10)  hic  pater  est  matris  nobis  Bathuelus  amicus 
Labanusque  gener,  totis  qui  praedia  Carris 
laeta  tenet  natasque  fouet  pubentibus  annis. 
illa  tibi  coniunx,  moneo,  de  stirpe  petatur, 
quae  genus  egregium  nostro  de  sanguine  dacit.* 

910     5  10  at  iuuenis,  monitis  gaudens  seruire  paternis, 
egreditur  linquens  patriam  multoque  labore 
11  defessus  dulci  declinat  lumina  somno. 

892]  Mico :  Viscera— parent.  Ouidius 

887  percipit  C  888  praessis  G  pses  C  delibans  A  891  intere  O 
Esaus]  saus  G  892  ui8cer&  C  satoro  G  parent  Mico  895  indie  A 
inde  et  C  irae  ^C  ira  G^  fraus  est  Areualtis  q.sita  C  897  carrasl 
terras  A      899  conc^ptas  C    mitiget]  niitteret  G        901  conmunit  et  A 

c5monet  et  C  conmiuniter  G  902  p  te  al.  corr,  G  conouium  G^ 
(ou  in  ub  al,  corr,)  903  cari]  sacri  C  adhere  AC  904  assiriis  C 
ampne  C  905  bathuelus  C  batuelus  AG  908  coniux  AG  de  stirpe 
moneo  C     styrpepietatur  G       910  ad  G       912  defusus  G    sompno  C 


Genesis   27,m    29,i  85 

et  dum  praegelido  consternit  saxa  cubili, 
praeduram  fesso  subponit  uertice  cautem. 

915        12  ac  dum  securo  refouentur  membra  sopore, 

aspicit  intrepidus  toto  de  lumine  mentis  860 

haerentem  scalam  puro  trans  nubila  caelo, 
e  gradibus  cuius  sublimis  turba  ruebat; 
ast  alia  e  terris  superas  scandebat  ad  arces. 

920       13  ac  dum  praecipiti  uoluuntur  corpora  casu, 

omnipotens  prona  spectabat  fronte  ruentes,  865 

haec  super  adiungens:  «Ego  sum  rex  magnus  olympi, 
iampridem  dominusque  tuus  dominusque  parentis : 
pelle  metus  tristes;  tellus,  cui  membra  dedisti, 

925  certa  tibi  sedes  et  cunctis  te  duce  natis. 

15  tu  nunc  perge  memor  coeptumque  haut  desere  munus.         870 
me  duce  dimissas  iterum  remeabis  ad  urbes.'' 

16  illi  somnum  ingens  rumpit  pauor  ossaque  tota 
concutit  umenti  perfundens  membra  fluore. 

930        17  et  super  haec  memorat:    ^Domus  est  hic  magna 

tonantis 
portaque,  quae  gemino  reserat  de  cardine  caelum.         875 

18  mox  lapidem,  capiti  foerat  qui  subditus,  unguit 

19  atque  Domum  domini  conpellans  indice  saxo 
22  promittit  decimos  daturum  se  fore  fructus. 

935  29       iamque  iter  inceptum  celerans,  qua  semita  duxit, 

2  peruenit  ad  puteum,  qui  uasta  per  auia  solus  880 

moUe  pecus  riguis  semper  palpauerat  undis. 
hic  gregibus  trinis  pastores  sole  calente 
libabant  tenues  latices  aestumque  leuabant; 

914  BQpponit  A  915  s^curo  C  917  puro  O  pwe  AC  922  manai 
(g  m.  rec,  add.)  G  olunpi  G  olymphi  C  olymfi  A  924  tristes]  praesteB  G 
925  sedes  G^C  sedis  AG'^  te]  et  G  926  ceptun  AG  c^ptom  C  hand 
ArmaJm  ant  G  h  AC  desere]  dissere  A  927  dnce///  (m  eraa.J  G 
929  concutit]  Cutit  C  Concuti  tumenti  A  980  hic]  haec-4  981  que  om,  C 
932  unguet  A  988  domini]  dl  C  conpellanB]  AC  985  iamque]  Atque  C 
qxLtiA  quo  CG  936  poteum  G  per  auia^  in  deuia  CG  988  hic  regibua  G 
calenti  A      939  astum  O 

8* 


30  Cyprianiheptateuchos 

940         5  higque  salutatis  disquirit  singula  uates, 

6  incolumesque  uidet  cunctos,  quos  mente  quaerebat  885 

9  haec  inter  niuea  gradiens  Eachela  figura 
urgebat  patrias  ad  pocula  nota  bidentes. 
10  quam  promptini  iuuenis  fratemo  e  limine  uisam, 
945       11  castus  in  amplexus  cognata  ad  pectora  iungit. 

10  deuoluens  lapidem,  putei  qui  texerat  ora,  8?0 

12  seque  simul  iuncto  germanum  sanguine  pandit. 

13  quem  procul  intuitus  sensu  gaudente  Labanus 
aduolat  et  sueta  iuuenem  conponit  in  aula. 

950       1.5  nec  patitur  gratis  uatem  seruire  propinquum 

19  proque  labore  uiri  natam  despondet  amanti.  895 

20  ergo  ubi  mercedem  septenis  traxerat  annis, 

21  desponsam  thalami  deposcit  foedere  iungi. 
23  nec  mora,  mentito  donatur  munere  lia, 

955        17  lunrinibus  grauidis,  primo  sed  prosata  partu. 

sed  fraudis  commenta  dolens  concepta  lacobus  900 

25  uerba  canit  soceris,  frustratus  uirgine  pacta. 
30  rursus  in  alt^rius  pretium  mercede  seorsa 
pei-petitur  longae  lacobus  munia  uitae, 
960  percipiens  meritam  pulsa  iam  fraude  Bachelam. 

81  sed  deus  aetheriae  regnator  maximus  aulae  905 
pignore  multiplici  dempsit  dispendia  formae. 

82  Bubenum  nam  Lia  creat,  tum  deinde  Simonem; 
88  84  tertius  egregio  Leuitis  pectore  natus 

965  possedit  domini  sacrata  altaria  nostri. 

85  hunc  sequitur  luda,  tribui  mox  inditus  auctor.  920 

940  natis  a»  941  incolomes  AC  q.rebat  C  948  bibentea  O 
944  promtiin  G  prnmptim  A  e]  toUendum  pyttabai  Areualus  limine  p 
Inmine  c»  945  castnsi)  castos  CG  castof  J.  in  amplexns  (68  ah  c  G)  CG 
conplexnil  (in  im,)  A  946  desolnens  G  ore  C  949  atnocat  C  con- 
ponit]  AG  950  gratias  G  proprinqnnm  A  951  labore///  (m  eraso)  fJ 
dispondet  A  dispondit  C  952  mercedem  AC  iam  mercem  G  Beptinis  G 
958  disponaam  AC  talami  G  fgdere  C  954  mnnera  G  957  nirgini  G 
958  praetinm  G  seorstl  C  959  Perpetnr  (etpost  h.  u.  duarum  litt.  apatium 
uacuum)  A  longe  CG  longaena  A  962  demsit  AG  964  le////niti8  G 
natns :  ns  ea;  is  a/.  c.  G      965  possedet  A  possidet  CG  eorr,  p 


Genesis   29,5— 81,i  37 

30  1-8  ast  alios  partus,  utero  quos  Balla  creauit, 
scire  licet;  claros  nunc  ius  est  dicere  natos. 
18  post  hos  Issacharus  paritur  iam  gennine  quino. 
970       20  sexta  subit  proles  nomen  Zabulonis  adepta, 

21  nascitur  et  uirgo  germanis  congrua  Dina.  91''> 

22  tandem  sera  deus  largitur  dona  Bachelae: 

24  aetherias  tenerum  losepum  gignit  ad  auras. 

25  ergo  ubi  iam  proles  utraque  ex  coniuge  parta  est, 
975  discessum  a  soceris  et,  quae  quaesiuerat,  orat: 

28  qui  cum  pro  meritis  mercedem  soluere  uellent,  920 

deponunt  animos  genero  poscente  rogati: 
31  qui  nihil  extemum  cupiens,  ditescere  sese 

muneribus  domini  solis  testatus,  abiuit, 

980  coniuge  percepta  tantum  contentus  utraque, 

enitens,  ut  longa  sibi  monumenta  pararet.  925 

37  decerpit  uirgas  rupto  de  corpore  matrum. 
myrtea  prima  fuit,  storaci  mox  altera  dempta  est. 
tertia  uulsa  nuci,  quo  sensim  lana  colores 

985  diuiduos  raperet  uirgarum  perlita  suco. 

38  nam  per  stagna  pecus  properans  mersare  balantum  980 
signauit  uario  tinctum  discrimine  fnci, 

31    8  inuidiam  propter,  uariam  quia  dixerat  eius 

esse  socer  mercem,  multis  quam  dempserat  annis. 
990         1  hic  cum  diuitiis  alitus  praestaret  inemptis, 

inuidiam  laeuo  mouit  liuore  dolentum.  935 

967  Cai'  alios  C  alias  Areualus    partus]  n6tho8  A    crearet  C    968  claros 
nuntias  .6.  (est  G)  dicere  natos  CG  non   claros    nunti   edicere  natos  A 

969  issachams  A    issaccharus   G    isacharus   C      quino  AC    quinto   G 

970  prolis  CG  nomine  CG  972  largitua  G  973  iosephum  A 
974  prolis  CG  975  aj  o  C  et  quae  Martenim  et  om.  cd  qu^sui 
erat  C      976  mercede  C      %11  animos  G  animo  AC      980  perceptffi  C 

981  monumenta  AC  momenta  G  983  niyrtea)  inistea  G^  mystea  G"^ 
demta  G  984  sinsim  AG  coloris  G^  985  reparet  C  986  p^cus  C 
987  an  uarii?  suci  G  989  quem  C  dempserat  A  tempserat  C  tem- 
serat  G  990  sic  Mayor  diuitis  (post  h.  u.  spatium  aex  litt.  uacuum)  A 
alitos  (tt  corr.p  prestaret  AC  inemtis  AG  991  leuo  w  u6muit,  in  marg. 
&ouit  A    liuore  :  i  ea;  o  ?  C 


38  CyprianiheptateuchoB 

19  dumque  80cer  dinis  lanarum  uellera  tondit, 
libertas  permissa  uiro,  qua  conmioda  ferret 
omnia  et  incoctos  tosta  fomace  penates, 
995  quos  Syrus  in  patriis  credebat  numina  Carris. 

30-34  haec  tamen  inuolucris  cohibebat  cauta  Bachela,  940 

ne  pater  inuenta  puniret  crimina  noia. 
21  digressus  uicto  conscendit  fiumine  coUem, 

quem  Galatum  indigenae  patrio  sermone  loquuntur. 
1000       22  tertia  iamque  die  soceri  peruenit  ad  aures 

discessus  generi  pariter  pariterque  natarum.  94o 

28  ilicet  auxilium  fratemo  ex  agmine  poscit 

quaesitumque  diu  sexto  iam  lumine  nanctus, 
24  ne  noceat,  sancto  domini  terrore  uetatur, 
1005       80  mitificusque  suis,  quae  credit  numinji,  poscit, 

88  et  cunctis  quaesita  locis  non  cognita  maeret.  950 

44  postquam  depositis  rediit  pax  certa  querellis, 
46  congeries  struitur  saxis  crescentibus  alta, 
52  ut  locus  exstmcto  maneat  munimine  testis 
1010  ac  positus  limes  litem  discemeret  agris. 

32    2  ecce  uiae  medio  uates  uidet  ardua  castra,  955 

quae  deus  astrigero  ductat  moderamine  rector, 
indidit  et  nomen  testatus:  ,|Haec  deus  implet.* 
8  interea  electos  iuuenes  praecurrere  iussit 
1015         5  muneribusque  graues,  germanum  quae  iubet  uti, 

ut  reditum  placidus  tribuat;  pacemque  petenti  950 

6  adnuit  ille  libens;  sociis  atque  agmine  multo 
stipatus  firatrem  contra  nil  turbidus  exit, 
eumque  quater  centum  terreret  turba  uirorum, 

u.  992  deest  A  998  Vbertas  C  qne  c5mode  C  994  paenates  CG 
995  carris]  terris  A  996  cauta]  cantu  A  997  noxa  CQ-  noxae  A 
998  degressns  A  999  galatnm  G  galatft  C  galactnen  A  indiginae  G 
locnntnr  A  1000  anras  in  aures  pr,  corr,  G  1002  illicet  AC 
1008  die  A  .vi.  C  nanctus  A  nanetds  C  nangns  G  1005  suis]  suo  is  G 
sna  is  Martenius    nomina  G      1006  cognitft  aeret  C      1007  qnaerellis  A  j 

q.reli8  C  1009  eztmcto  G  1010  litem]  limen  G  1011  natis  01 
nidet  G  nidit  AC  1012  dncat  A  1015  quae]  q.  (x  q;  ^  q.  C  nti] 
ut  is  G      1017  annnit  C      1019  terreret]  terret  G 


Genesis   31,i«    32^i  39 

1020  plus  species,  quam  tela  nocent  famulantibus  armis. 

discretis  igitur  gregibus  haec  prima  locauit,  965 

quae  donata  sibi  dignetur  sumere  frater, 
9  atque  simul  flexa  dominum  ceruice  poposcit: 

„0  deus,  inmensi  spes  et  substantia  regni, 
1025  qui  deus  es  semper  genitoris  solus  auique, 

cuius  ab  eiilio  faciunt  me  iussa  reuerti,  970 

grandia  ditato  largitus  commoda  seruo 

10  iussisti  lenta  fluuium  transmittere  uirga 
lordanemque  tuum  humili  transmittere  gressn. 

1030  et  nunc  diuiduis  cernis  me  degere  castris, 

ut  uarios  casus  gemino  munimine  uitem.  975 

11  eripe  me  his,  inuicte,  malis  et  spicula  fratris 
infracto  placidus  quam  primum  decute  ferro, 
ne  rapidus  duro  feriat  mea  pectora  telo.* 

1035    18-23  ergo  ubi  conposuit  socios  somnosque  petiuit, 

24  luctantem  superare  deum  sub  nocte  laborat;  980 

25  femine  nam  presso  stupuit  pars  corporis  illa. 
cumque  diu  uellet  membrorum  soluere  nexus 
is,  qui  pulsarat  ualido  certamine  uatem, 

1040        26  praestita  dimissum  dominus  post  dona  remisit. 

28  nomine  mutato  lacobus  desinit  esse,  985 
ac  «Dominum  cemens''  cunctorum  dicitur  ore, 

29  ausus  quin  etiam  domini  condiscere  nomen, 
non  potuit,  spli  quod  ius  est  nosse  tonanti. 

1045       30  ipse  locum  Domini  conpellat  nomine  uisi, 

coutigerat  cuius  sublimes  cernere  uultus.  990 

31  atque  ubi  se  dominus  pulsa  iam  nocte  remouit, 
egreditur  longa  sustentans  cuspide  gressus. 

1023  doininmn  flexa  C  1024  imnensij  C  1025  es  semperj  esse  per  C 
auique]  aeuiqnae  C  auque  G  1029  hmnili  A  ilico  CG  gresstl  (leuis 
uirgula  super  u)  C  1031  nitem]  casus  G  (unde  Areualus:  ut  uarios 
caueam  g.  m.  casus)       1034    pectora]    pignora    fsc.    matrem   cum   filiiis) 

AreualiAS  1035  conposuit]  A  somno  G  sompnos  C  1037  praesso  AG 
psBO  C  1040  praestita  dimissum  CG  praestitit  admissum  A  1045  con- 
pellat]  A      1047  se  dominusj  sed  noAi  C 


40  Cyprianiheptateuchos 

82  liinc  Iudaea  niemor  deuitat  mandere  neruum, 

1050  qui  femur  adstrictum  rigido  munimine  fulcit. 

33  1  iamque  uidens  fratrem  uallatum  congrege  turma, 
8  procuruus  prona  dominum  ceruice  salutat: 

4  congressi  multo  coniungunt  pectora  fletu. . . 

5  et  iam  iamque  magis  uario  sermone  requirit, 
1055  qui  ueniant  comitante  manu,  quae  turba  sequatur. 

ille  docet,  nuptae  quo  sint  genitore  creatae, 
diuersique  greges  qua  sint  mercede  parati. 

6  confestimque  nurus  curuo  cum  poplite  fusae 
admorunt  teneros  cognata  ad  basia  natos. 

1060      8  9  at  senior  praelata  pie  dum  niunera  uitat, 
mitificus  mulcet  concordis  pignora  uatis 

12  atque  libens  fratre  pariter  comitante  recunit, 
ut  uice  sermonum  sensim  sua  gesta  refenent. 

13  sed  quia  lentigrado  serpebant  agmine  fetae,, 
1065             subsedit  uates  gregibus  famulisque  regendis 

17  paruaque  frondoso  posuit  mapalia  tecto, 
nomine  quae  fixo  placuit  uocitare  Tabernas. 

18  deuenit  ad  Sicimas,  quae  sunt  regione  Chananna, 
mercatus  pretio  confinis  praedia  terrae, 

1070       20  atque  deum  exstructis  properans  altaribus  orat. 

34  2  illic  inprobius  Dinam  Correus  amatam 

poUuit  et  tenerae  praecerpsit  uirginis  usum 

19  coniungique  uolens  soceris  praeputia  dempsit, 
grandia  dona  ferens  rapta  pro  coniuge  uati. 


1049  indea  CG  1051  Cgrege  C  cum  grege  AG  corr,  p  post  1053  ex- 
cidtt  uersus  1056  genetore  G  '  1057  gregis  G^  1058  fassae  C 
1059  atmonint  C  teneris  (r'  ad  basia]  a  basi  G  1060  ad  G  prae- 
lata  AC  prolata  G    pi^  ex  pie  al.  C       1061  mulcit  C        1002  fratri  A 

1063  8in8imG^  10641enti;;radu-4(7  serpebat  G  foetaeC  1065uatistt) 
1066  que  om,  C  fondoso  G  frondosa  C  mappalia  A  1068  sichimas  C 
q.  C     chanunna  C         1069  precio  G     confisus  A  1070  extructis  G 

1071    inprobiusl  G   inprobus  A     cur  reus  A  1072    i>ulluit  A     pre- 

/^epssit  C      1073  coniungi]  coniugium  A    praepudia  G    demsit  AG 


G  e  n  e  8  i  8  82,n — 35,it  41 

1075       25  tertia  luce  dehinc,  maiiis  qua  uulnera  feruent.  1037 

2P  rppressus  tota  pariter  cum  pube  necatur.  1019 

30  iiatorum  ferro  doluit  haec  gesta  lacobus,  1020 

infractum  foedus  socia  cum  gente  locutus. 
85      ilicet  omnipotens  monuit  discedere  uatem 
1080         1  atque  domum  fidam  B^tbeli  in  sede  locare. 
2  festinat  paretque  deo  natosque  precatur, 
ut  delubra  deum  rigido  formata  metallo  1025 

conminuant  niueoque  togas  sub  tegmine  sumant. 
4  ipse  deos  nullos  Terebinthi  abscondit  in  antro 
1085         9  ingentemque  uidet  dorainum  depromere  sueta 
uerba  sibi  uatemque  fore  se  numinis  alti 
12  ditibus  in  terris,  dominus  quas  uouerat  Abrae.  1030 

14  ipse  loco  nomen  posuit  saxumque  sacrauit, 
quod  uenerans  liquido  totum  perfundit  oliuo, 
1090       21  erexitque  domum  turris  sub  tecta  Gaderae. 
18  haec  inter  Rachela,  graui  confecta  dolore, 

funere  facta  parens  Beniaminum  fudit  ab  aluo.  1035 

namque  praeter  natos  iustis  de  matribus  ortos  103B 

pignora  subposita  uates  genetrice  creauit  1038 

1095       25  agnouitque  libens  socio  de  germine  Ballae 

conspicuum  Danem,  quem  Neptalimus  adurget.  1040 

26  ast  alios  mox  Zelpha  creat,  Gadumque  Aserumque. 

27  optinet  hoc  etiam,  meritis  quod  defore  norat, 
ut  patrios  uultus  tanta  cum  prole  uideret; 

u.  1075  hoc  loco  deest  in  G  (legitur  post  1093)  1076  oppraessns  G 
pube]  plebe  A  negator  G^  1078  infructum  C  locatus  A  1079  il- 
licet  CG  discedere]  deticere  G  1080  fidem  C  fida  Areualus  locaret  A 
1081  festinet  C  praecatur  C  praecator  G  1082  furmata  6r'  firmata  G^ 
1083  conminuant]  A  sumant  AG^  in  marg,,  (in  contextu  post  tegmine 
r€Lsura,  in  qua  uestigia  litt.  8xim/n/  apparent)  humi  C  1084  deos . .  nollo 
Ccum  spatio  uacuo  duarum  litt.)  A  ter/ebinti  (altero  r  eraso)  G 
anthro  C  1090  caderae  a>  (cader/e,  a  ercuo  G)  corr.p  1092Beniamin 
Areualm  1093  preter  AC  notos  Martenius  ortos  Areualus  ortus  a» 
inter  1093  et  1094  legitur  u,  1075  in  G  1094  subposita  u>  uatis  u> 
genitrice  C  1095  bala«  G  1096  neptalimus  AC  nepthalimus  G 
1097  zelfa   w   /serum  (a  eraso)  G       1098  optinet  u>       1099  uederet  G 


42  Cyprianiheptateuchos 

1100  at.  qui  iam  uetula  fuerat  genetrice  creatus, 

bis  seuo  insignis  posset  gaudere  nepote.  1045 

28  ergo  ubi  iam  tandem  bis  nonaginta  per  annos 
uita  fuit  proceris  et  longum  ducta  per  aeuum, 

29  soluitur  et  lasso  de  corpore  candidus  exit, 
1105  uisurus  sanctas,  quas  dat  prudentia,  sedes, 

in  quibus  astrigero  recubans  per  saecula  fulchro  10o<> 

inuitat  niueos  secura  ad  gaudia  iustos. 

36  iamque  iuuat  iratres  metatas  didere  sedes; 

7  nam  quia  non  poterant  angusto  in  limite  terrae 
1110  crescentes  gregibus  multis  cohibere  colonos, 

8  anterioi*  Sirum  montem  post  arua  Chananna  1055 
accipit  et  laeta  praediues  pascua  sumpsit. 

37  1  Chanannaea  sequens  non  linquit  regna  lacobus, 

ut  patrio  semper  gauderet  mens  pia  ritu. 
1115         2  illic  conspicuos  losepus  suscipit  actus, 

eflfulgens  inter  tanto  discrimine  fratres,  i06<> 

quanto  luna  nitet  parua  inter  sidera  caeli. 

qui  cum  iam  septem    decemque  adtingeret  annos. 

seruabat  patrias  herboso  in  gramine  fetas, 
1120         3  omnibus  incedens  natu  minor,  quos  generosis 

progenuit  thalamis  genitor  uel  paelice  serua.  io65 

4  et  quia  conspicuus  germana  in  classe  uirebat, 

fratemos  sensus  liuoris  frigore  mouit. 
3  hunc  pater  ex  toto  conplectens  stirpe  natorum 
1125  mulcebat  tenerura  ualida  inter  corpora  fratrum, 

quoque  magis  cunctos  inter  conspectior  esset,  lOTO 

uelabat  uario  uestis  circumflua  fuco. 

is  cum  iam  teneris  domino  inseruiret  ab  annis, 

1100  fQerit-4  1101  bis  sino  G  1106  saecnla]  G  fulcro  C  fulchro^ 
pulchro  G  1107  saecura  C  1108  dedere  A  1110  multis  A  raulti  C 
multos  G  colones  C  1111  syrum  C  post  ara  achannana  C  1112  sump- 
sit  A  C  sumit  G  1113  chanannea  u)  1115  iUico  conspicuos  A  iosepus  CG 
iosephus  A  suscepit  G  1118  fam  (um  A  attingeret  C  1119  foetas  C 
1120  natum  G  1121  pelice  C  paellice  G  pellice  A  1124  tota  CG 
conplectensj  A    naturum  G      1128  tenero  C    seruiret  A 


Genesis  35,s7~37,st  43 

5  forte  iiidet  placido  sopitus  lumina  somno 
1130         7  firatribus  admirtum  sese  uincire  maniplos, 

dum  medias  inter  distringunt  farra  nouales,  1075 

atque  suum  recto  sublimem  surgere  cono, 
quem  iuxta  prona  &atrum  ceiniice  ruebant. 

8  id  postquam  iuuenis  placido  serroone  retexit, 
1135  commouit  trepido  pauitantia  corda  tumultu; 

murmure    terrifico  regem  dominumque  loquentes,        1080 
prodebant  sceleri  secretum  defore  solum. 

9  quoque  magis  gemina  tristes  disrumperet  ira, 
10  somnia  doctiloquo  pandit  perspecta  parenti, 

1140  omnibus  admotis,  quos  linea  sanguinis  artat. 

9  namque  uidebatur  roseum  sibi  cemere  solem  io85 

coniunctamque  simul  tremulo  cum  lumine  lunam 
hisque  decem  stellas  unamque  adsurgere  iunctas 
et  sibi  ceu  domino  procurua  inflectere  colla. 
1145        10  haec  postquam  obliquo  genitor  cognouerat  ore, 

fassus  adorandum  trepidis  mox  fratribus  esse!  1090 

12  ilicet  excedunt  iuuenes,  gregibusque  paternis 

disquirunt  laetas  per  florea  gramina  ualles; 
14  ad  quos  missus  abit  dumisque  silentibus  errat, 
1150        15  edoctus  quodam  iuuenum  monstrante  recessus, 

gramine  mutato  fratrum  quos  legerat  agmen;  1095 

18  quem  procul  ut  uaria  licuit  praenoscere  ueste. 

20  consilium  infaustum  linguis  discordibus  aptant. 
omnibus  inuisum  constat  sententia  fratrem 

1155  perdere  et  extinctum  morsu  narrare  ferarum, 

dum  rapidi  secum  uentoso  murmure  mussant:  xiOO 

«Somnia,  cemamus,  poterunt  si  pellere  letum.* 

21  respuit  hoc  placidis  Bubenus  mitior  orsis 

1129  nidit^C  1130  tiincere  (7  1132  sublimem  ^C  sublimen  6? 
1134  id  tm.  G  1135  tumultum  G  1136  loquentes  A  loquente  C 
loquentum  G  1138  triBtes  om.,  spatio  uacuo  relicto  A  1143  unamj 
una  G      1145  ore]  orat  C      1147  illicet  AC     1149  adj  at  C      1154  fra- 

e  ' 

tmm:    sed  um  in  em  corr.  pr.  G       1155  f  rarum  G       1156  musant  C 
1157  loetum  C 


44  Cjprianiheptateuchos 

22  frendentesque  monet  praedurum  condere  ferrum, 
1160  stagnanti  memorans  melius  mersare  palude. 

24  ilicet  exuitur  nudusque  inuoluitur  ulua. 

25  haec  inter  solitus  merces  mutare  Sabaeas 
Ismahelita  graui  trudebat  mole  camelos, 
dum  properat  Arabum  messes  deferre  Canopo. 

1165       26  ergo  ubi  germani  spes  est  adfiicta  minoris, 
27  ludas  ait  melius  losepum  uendere  nummis. 
31  celatur  genitor  uestemque  in  sanguine  tinctam 
38  perspiciens  nulla  metitur  fraude  necatum. 
30.84  discindit  manibus  uestem  Eubenus  aduncis 
1170  nigrantesque  sibi  cilicum  circumdat  amictus. 

adflictus  luctu  genitor  perquirit  amissum, 
86  quem  dudum  acceptum  semiuir  Pharaonis  habebat, 
auratas  solitus  mensas  onerare  tyranni 
lancibus  et  strepitu  magnae  gaudere  culinae. 

1175  38  27  haec  inter  Thamara  parit,  dum  gaudia  culpae 

laeta  placent,  geminoque  impletur  pignore  uenter. 
quorum.  prima  puer  meruit  qui  lumina  uitae, 
exeruit  prompsitque  manum,  quam  femina  soUers 
punicea  de  reste  ligat;  mox  conditur  aluo 
1180       29  et  uice  mutata  confestim  nascitur  alter. 

anteriora  tenens,  fuerat  qui  sorte  secundus. 

80  hic  quoniam  fuerat  discretus  limite  quondam, 

Zarae  nomen  habet,  alium  dixere  Pharetem. 

1160  stagnanti]  siccata  Aretuilus  1161  illicet  AC  exsuitor  A  in- 
duitnr  A  aula  C  1162  solitus]  silitus  G  (unde  Sjricus  MarteniusJ 
sabeas  CG  1163  ismaelida  G  1165  gennano  A  1166  melius]  mu- 
Uus  C     iosephum  A      uindere   G  1168   perpiciens  G     nullam  G 

1169  discendit  AG^  descendit  C  corr.  rec.  m.  G  Bubenusj  immo  la' 
cobus  (Eubenus  scissis  uesHbus  ad  fratres  perrexisse  antea  u.  30 
narratum  est),  1170  amictum  G  „uidetur  aequens  uersus  huic  prae- 
ponendus  esse."  Areualus  1171  atflictus  C  amisum  C  1172  si- 
miuir  ^    faraonis  u>      1173  mensus  A      1174  colinae  G      1175  inter^  G 

1176  laeta|  quieta  C  1178  exseruit  G  prorasit  G  promisit  A  promp- 
sit  C  1180  motata  A  confestim-\  G  1181  interiora  C  1182  limite] 
lumine  A      1183  Zare  C(r  Zares  A    duxere  G^    faretem  co 


Genesis   37,«»    40,t  45 

39    2      Seruabat  domikii  custodia  fida  losepum, 
1185  non  passus  durae  subiecturo  uiuere  legi. 

anterius  nam  dictus  erus  dat  cuncta  ministro,  1180 

3  nec  spe  cassa  quidem ;  dominus  nam  mitis  ab  alto 
5  omnia,  quae  iuuenis  seruabat,  largius  auxit. 
nec  tamen  optinuit  Petaphretae  inmitis  amorem; 
1190         7  nam  quia  conspicuo  fulgerent  lumina  uultu, 

exorat  coitum  domina  male  saucia  serui.  1185 

8  sed^uitat  iam  foeda  puer  seseque  recusat 
sacratum  culpa  immodica  pressare  cubile. 
femina  sed  uetitis  nequiquam  perdita  fiammis 
1195  explorat  moUes  aditus  et  tempora  captat. 

11  forte  domum  uacuam  solumque  ut  repperit,  instat        1140 
consertumque  manu  cogit  decumbere  secum. 

12  erilit  ille  alacer  uestemque  a  corpore  demit 
atque  inter  dominae  geminas  dilabitur  ulnas. 

1200        14  femina  proclamat  uiresque  a  crimine  sumit, 

uociferans  praedulce  decus  temerasse  pudoris  1145 

fidentem  forma  iuuenem,  dum  lubricus  aeuo 
feruet  et  erilem  molitur  scandere  lectum. 
16  quin  etiam  tristi  conpellat  uoce  maritum 
1205  innocuumque  reum  placitae  uult  subdere  poenae 

19  20  quae  ceu  uera  putans  losepum  carcere  claudit,  1150 

in  quo  iam  regis  cohibebat  poena  ministros. 
21  carceris  hunc  oustos  blando  mox  pectore  mulcet 
22  innocuumque  uidens  conmissa  ergastula  legat 
1210  40    2  illic  forte  duo,  celsa  quos  toruus  in  aula 

condiderat  nigro  permotus  felle  tyrannus,  1155 

inclusi  poenam  trepido  sub  corde  pauebant, 

1184—1498  desuntC  1187  spes  Areudhu  1188  qnae  iaaeniB]  1184—1498 
ipost  quae  ex  q.  eorr.  G  1189  petafretam  mitis  AG  corr,  p  amorem  A  AG 
amore  G  1190  aalta  G  1192  foeda  \  ^  ex  i  G  1194  ne  quiqaam  A 
nequicqaam  G  1195  moles  A  1201  podoris  G  1203  aerilem  G 
herilem  A  1204  conpellat]  A  1205  penae  G  1206  potans  G  claasit  A 
claadit  G  1209  conmissaj  A  egastula  G  1210  quus  G  turuus  AG 
1212  poena  G 


46  Cyprianiheptateuchos 

4  ac  dum  soUicitis  furantur  lumina  cilris, 

5  somnia  uenturis  uiderunt  nuntia  rebus. 

1215         6  hos  cum  perspicuo  lustrasset  lumine  maestos, 
perquirit  causas  cogitque  occulta  fateri. 
9  continuo,  qui  uina  dabat  consueta  tyranno, 
eloquitur,  quae  uisa  forent  sub  nocte  sopora: 

10  „Cemebam  uiridi  frondentem  palmite  uitem, 
1220            dum  serpit  nexaque  suo  de  uerbere  pendet, 

pampineos  inier  flexus  tris  adfore  fiindos, 
uuaque  nectareo  pendebat  flaua  racemo. 

11  inde  calix  regis,  quo  mitia  pocula  libat, 
spumabat  tenero,  quod  pressit  dextera.  musto, 

1225  quem  domlnus  prompta  susceptum  palma  tenebat.* 

12  omnia  tum  iuuenis  signanter  clausa  reuelat. 

13  tris  fundos  tris  esse  dies,  quibus  ille  secutis 
amissum  rursus  relegat  repetatque  fauorem, 
mixtums  placido,  quae  uidit,  pocula  regi. 

1230       14  „Hoc  tantum  meritis  pro  talibus  eflSce,*  dicit, 
„ut,  cum  sumpta  tibi  fuerit  fiducia  fandi, 
dimoueas  nostram  nullo  de  crimine  poenam. 
15  Hebraea  gens  dicta  mihi.  nam  uenditus  exul 
crimine  fratemo  seruitum  nobilis  iui." 

1235       16  post  haec  uisa  sibi  pistomm  maximus  infit: 
„Vertice  trina  meo  uisus  gestare  canistra 
regificis  dapibus  lautoque  inpleta  paratu,    , 

17  unguibus  innumerae  uolucres  quae  rapta  ferebant" 

18  his  dictis  sat  uera  quidem,  sed  dura  loquendo 
1240       19  mactandum  duro  testatur  mox  fore  ferro 

auulsumque  caput  figendum  in  stipite  celso, 
quod  uolucres  tomo  discerpant  protinus  ore. 

1216   ocnlta  G        1220  nezii   Areualus     pendit  A        1221   tres  G 
1222racemuG^    1228pncula6^   bibatui    1224  praessit  C?    1225promtaui 

1226  tom]  t&fttum  G  1229  pncnla  G  1280  dicit^  dixit  G  1281  snmta  A 
1233  aebraea  G  ebrea  A  ninditns  G  1287  lando  G  inpleta]  G 
1289  loqnentem  A  loqnente  G  corr.  p  1241  in  stipite]  in  anu  G 
1242  tnmo  A  cnmo  G 


Genesis   40,i-  41,w  47 

20  conplentur  cuncta,  iuuenis  quae  dixerat,  et  mox  — 

21  22  redditus  ille  loco,  caesus  hic  corpore  trunco  est.  1187 

124541    1  interea  geminos  iara  tempora  lapsa  per  annos 
rursus  ad  eoos  torquebant  sidera  cursus, 
somnia  cum  ductor  uidit  Niloticus  ista:  1190 

namque  uidebatur,  fluuium  dum  spectat  amoenum, 

2  corporibus  nitidis  septem  spectare  iuuencas, 
1250  tondentes  uiridis  pubentia  gramina  ripis; 

3  his  alias  turpes  macie  subiungere  gressus 

dumque  suis  pigrae  (mirum !)  uix  ossibus  haerent,        1195 

4  eximias  patulo  sorbebant  ore  iuuencas. 

5  somnia  iunguntur  paribus  non  dissona  causis; 
1255  ecce  uidet  spicas  fecundo  e  germine  septem, 

6  atque  alias  tenues  et  farris  semine  cassas 

(horrendum  dictu!)  grauidasceu  mandere  fruges.        1200 

8  id  uisum  maestus  nequaquam  mente  cohercet. 
sed  trepidus  cunctos,  qui  callent,  adfore  iussit 

1260  disquirens,  clausis  quae  sit  sententia  rebus. 

atque  ubi  consultus  tacuit  Memphiticus  augur, 

9  carcere  qui  dudum  laxatus  uina  praebebat,  1205 
eloquitur  iuuenis  sese  pandente  losepo 

18  amisso  rediisse  loco  sociumque  necatum. 
1265       14  mittuntur  propere,  uatem  qui  crimine  toto 
exutum  turpi  celeres  de  fomice  tollant 
informesque  genas  et  crines  carcere  pastos  1210 

tondentes  prisca  facerent  remrescere  forma. 
25  ergo  probus  dictis  consultus  talia  reddit 
1270       26  atque  docet  uaccas  annorum  nuntias  esse, 
27  atque  leues  spicas  septenos  disserit  orbes. 

namque  ita  digestis  uentura  insignia  formis,  1215 

u,  1243  adest  AG,  neglexit  Mmienius  1245  iam]  in  A  1247  uidit  om. 
spatio  uacuo  relietoA  nilioticns  A  1250  tondentes  \o  exw.  corr,  G  uiridis^ 
uiridi  G  pnpentia  G  ripis  A  ripa  G  1251  macies  G  1257  grauides  A 
1258  coercit  G^  coercet  G'^  1261  memfiticus  G  1262  praebabat  G^ 
1265  toto  G  tanto  A  1266  celeris  G  1267  genes  A  carpere  pastus  A 
1268  reuiriscere  G       1272  de  gestis  AG  corr.  Areualus     insinsignia  G 


48  Cyprianihcptateacho? 

29  Tit  septem  fecunda  satis  sit  teiTa  per  annos, 

30  atque  famem  diram  parili  cum  tempore  signat, 
1275  quis  penitus  tellus  sitientibus  arida  uenis 

pallida  puluereo  consumat  gramina  sulco. 

32  nam  quae  duplicibus  iunguutur  somnia  uisis,  l--" 
certa  deus  iuncto  mandat  constare  tonante. 

33  ,Quinpotiusdumtempusadest,dumcuramedendi  est, 
1280  elige  de  cunctij  procerem,  qui  praescius  horum 

34  iudicibus  positis  totam  sublimis  Aegyptum 

temperet  et  quintas  quacumque  ex  messe  reposcat,         l*2-2.') 

35  ut  quae  prima  datur  fecundis  copia  terris. 

36  sustineat  steriles  consumptis  frugibus  annos.'' 
1285       37  accipitur  plausu  procerum  sententia  uatis. 

39  ipse  etiam  tandem  sedato  pectore  rector 

uera  renarrantem  celso  sublimat  honore  123'^* 

41  praefectumque  iubet  totas  se  fen-e  per  urbes. 

42  inde  anulo  digitum  uatis  fulgente  coronat 
1290            byssina  mox  croceo  circumdat  pallia  peplo, 

flexilis  induitur  per  collum  circulus  auri 

43  atque  nouus  rector  curru  sublimior  extat  1285 
clamosusque  praeco  teiTorem  iudicis  auget. 

45  quin  etiam  legitur  coniunx,  cui  nomen  Asennes, 
1295  quam  genuit  claro  Petaphras  (de)  stemmate  uatea, 

50  ex  qua  confestim  genitor  fit  pignore  bino. 
51  52  dicitur  anterior  Manasses,  iunior  Ephrem.  1240 

47.  exigit  (hinc)  uates  suggestu  nobilis  alto, 

1290]  Mico :  Bissina — peplo.  Prosper. 

1274  signat  A  gignat  O  1275  paenitas  G  setientibus  G  1276  gra- 
mine  G  1277  namquae  A  namque  G  1278  iuncto  G  cuncto  A 
1280  elege  A  1281  egiptum  A  1282  quintos  A  1283  utque  A 
datus  A  1284  sustineat  A  ius  teneat  G  stereles  G  consumtis  A 
1290  bissina  AG  Mico  1292  ezstat  A  1293  preco  A  1294  legitur 
om,  nulla  lacuna  A  coniux  AG  1295  petafras  AG  de  add,  p  am.  AG 
uatis  G  fratris  A  1297  manases  G  ef&em  A  1298  exigit  cum  spatio 
duarum  Utt,  uacuo  A  ezgit  G    hinc  add.  p  om.  AG    uatis  AG 


G  e  n  e  8  i  s   41,yt  -  42,io  49 

quidquid  uix  potuit  ieiunum  adsumere  terapus, 
1300  horrea  plena  tenens,  ut  cum  res  posceret  uti, 

proferret  cunctis  poscentibus  abdita  farra. 

54  post  ubi  dira  fames  totum  diffusa  per  orbem  1245 
cogebat  trepidos,  poterat  quod  mandier,  esse, 

55  conclamat  populus  regemque  eilBagitat  escas. 
i305             ille  iubet  procerem  maestis  dare  farra  losepum 

56  57  parentem  monitis:  cunctos  qui  expleuit  ouantes. 
42  Interea  lacobus,  fleto  iam  funere  nati,  1250 

3  bis  quinos  iuuenes  numeroso  e  germine  mittit, 
qui  longinqua  (sibi)  pretio  frumenta  pararent: 
1310         4  ac  minimum  cunctis  Beniaminum  non  sinit  ire, 
inualidus  durum  nequeat  ne  ferre  laborem. 

5  atque    ubi    iam    Phariae    peruentum    ad    moeaia 

terrae  est,  1255 

6  submissi  petiere  solum  fratremque  salutant, 
mirantes  celsa  sublimem  sede  sedentem, 

1315         8  nec  tamen  agnoscunt  longo  post  tempore  uisum. 

7  quoB  ubi  perspexit  memori  cum  mente  propheta, 
increpat  et  multa  proterret  uoce  pauentes,  1260 

9  scitatum  uenisse  ferens,  quae  copia  frugum 
quique  uiri  pingues  teneant  moderamine  terras. 
1320       11  adlegant  nescire  dolos  seseque  fatentur 

13  bis  senos  quondam  fratres  genitore  sub  uno 

conspicuam  tenuisse  domum;  his  omnibus  unum  1265 

postremum  natu  patrios  seruare  labores, 
ast  alium  celebri  iam  pridem  defore  leto. 
1325        10  se  diram  uitare  famem  terramque  Chanannam 

1299  qaicqaid  A  adsnmere  AG  rfaTtt  absnmere,  9ed  uidetur  deesse 
aliquis  ueraus  ad  sententiam  exprimendam" ,  Areualus  1300  at  tam 
reposceret  AG  corr.  Martenim  1 302  famJs  AG  1 306  qai  Mayor  qae  A G 
1307  iacob  A  fleta  G  1309  sibi  Martenim,  <m.  spatio  trium  uel  quattuor 
litt.  uacuo  rdicto  A  nulla  lacuna  G  praetio  G  1310  ac|  at  Martenius 
benaminam  G  1312  fariae  AG  1314  sablimem  A  sablimen  G  1316  pro- 
feta  G  1819  qaiae  G  modoramine  G  1321  genetore  G  1322  his] 
ex  hiB  susp.  Areualus  1324  celibri  G  celeri  A  laeto  A  1325  se] 
aed  A     channanam  G 

XXIII.  Cypr.  poet.  4 


50  Cyprianiheptateuchoe 

exosos,  tenui  damnantem  semina  fetu, 
poscere  uenales  species  licitataque  farra. 

16  eloquitur  uates,  rectoris  nomine  iui-ans 
15  claudendos  dura  iuuenes  custodia,  donec 

1830  germanum  exhibeant,  genitor  quem  mitis  habebat. 

17  nectuntur  trina  pariter  sub  cura  tuentum 
18  19  laxatique  dehinc  unum  liquere  tenendum. 

21  nec  minus  occulto  rumpentes  corda  dolore 
conmiemorant,  quam  iusta  sibi  discrimina  surgant, 

1335  quod  fratrem  inmeritum  uetito  transcribere  pacto 

conisi  sero  poenas  sub  iudice  pendant. 

22  ingrauat  haec  dictis  Rubenus  uera  renarrans, 
ac  scelus  inmensum  sese  nolente  peractum. 

24  flectitur  his  uates  germana  et  iurgia  noscens 
1340  luminibus  tacitis  conuersus  flebile  plangit. 

25  haec  inter  media  fratnmi  Symeona  corona 
accipitur,  fidus  cunctis  obeuntibus  obses. 

26  tum  petita  sibi  iuuenes  finmenta  capessunt 
inuentoque  graues  urgentur  pondere  muli. 

1345       27  iamque  uiae  medio,  dum  soluit  uincula  sacci, 
fratribus  inuentos  quidam  dat  uisere  nuiomos. 
id  cuncti  faciunt,  pretio  moi  deinde  reperto 
mirantes  sunmio  procerem  certamine  laudant. 
29  iamque  adeo  patriae  subeuntes  limina  sedis 

1350  gratatur  reduces  genitor  unumque  requirit. 

omnia  cognoscens  nunmaosque  et  dona  capessit, 


1326  exosus  A  post  h.  u.  spaUum  irium  uel  qucUtuor  litt,  MocuiMft  A 
fetJipfotaGiB.UA  1828  natis  G^  1329  doro  ^  1330  genetor  G 
1382  tenendam]  tnendmn  A  1384  Burgunt  G  1885  inmeritnm]  A 
nctito]  uendito  A  transscribere  A  pactn  A  pace  G  1336  post  conisi 
spaHum  uctcmm  sex  Utt.  A  1337  ingrabat  A  1888  ac  ^  a  G^  nol- 
lente  G  1339  natis  AG  1340  fieoile  planget  G  1341  symeona 
(e  exi  corr.)  G  simoena  A  1342  obenntibns  A  rediuntibus  G  1848  ca- 
pissunt  AG  1344  inuento  A  imento  G  immenso  Martenius  1847  precio  G 
praetio  A  1848  summo  A  suumd  G  procerem  A  procere  G  1849  limina] 
lumina  A      1850  requiret  G      1351  capissit  A  capisset  G 


G  e  n  e  s  i  8   42,io—  48,«»  51 

36  conquestus  grauiter  alium  iam  defore  natum.  1295 

(43  2)   accisi  cum  deinde  cibi  aduectaque  farra 
cogebant  rursus  pretiis  alimenta  parare; 
1355  sed  reuocare  gradum  Memphis  mens  non  erat  ulli, 

ni  minimum  Aratrem  secum  pater  ire  iuberet. 
87  quem  cum  plura  gemens  noUet  dimittere  quoquam,        i8oo 
Subenus  fido  germanum  postulat  ore, 
securus  gemina  committens  pignora  patri. 
1860  43  3  5  prosequitur  ludas  sese  nec  posse  reuerti 
proclamat,  rigidi  testatus  uerba  losepi. 

11  haec  ubi  grandaeuus  genitor  iam  mitior  hausit,  1305 
13  14  dat  iuuenem,  largo  perfundens  flumine  uultum. 

15  11  illi  abeunt  secumque  uehunt  leue  olentia  tura, 
1365  incensum  et  guttam  iungentes  cum  terebintho, 

inter  odoratos  portantes  meUa  uapores, 

12  et  geminum  pretium,  consertus  ne  foret  error,  1310 
condita  quod  clausis  fiierant  nomismata  saccis. 

16  quos  ubi  conspicua  uidit  losepus  in  aula, 
1370  imperat,  ut  laeta  celebrent  conuiuia  secum. 

18  mussantes  uenere  tamen  trepidoque  reatu 

coniciunt  sese  structa  cum  fraude  uocatos,  1315 

19-22  quod  numerata  prius  sestertia  dataque  uati 
sarcinulis  inposta  suis  non  reddere  quissent, 
1375  se  tamen  eisortes  furtorum  cuncta  referre, 

nec  consuesse  prius  subpressa  uiuere  gaza. 
23  talia  dicentes  cohibet  sermone  minister  1320 

seque  docet  nullis  fraudatum  noscere  nummis: 
uerum  siqua  uii-is  donarint  commoda  lucrum, 

t 
1352    conqnaestus  G        1353  accissi  A     adfecta  A        1354   praedis 

(t  al.  S8.)  G        1355  memfis  AG    an  Memphim?      illi  G        1360   sese 

nec  G  se  nec  non  A     1861  taestatus  G  testatur  A    iosepi  AG      1362  Haec 

ubi  A  Vhi  (Haec  (m,)  G     grandeuus  AG        1364  leue]  bene  Areualus 

1365  terebinto  A    terrebinto  G       1367  praetium  G     herror  G       1368  no- 

mismata  G  nummismata  A      1870  laeti  Mayor      1371  uenire  A     1372  co- 

nitiuntG^     1373  nomerata  (?    sistertia^6^     1874  inpo8ita^6^     1875  fur- 

torum  A  futurum  G      1876  consuisse  A    suppraessa  G      1879  donarent  G 

4* 


52  Cyprianiheptateuchos 

1380  nec  sua,  nec  uatis,  nec  regis  dicere  quemquam. 

occurrit  cunctis  Symeon  seseque  praesentat. 

24  dumque  uiris  lymphas,  dum  praebet  pabula  mulis, 

25  ingi-editur  multo  stipatus  milite  uates, 

26  cuius  ad  aspectum  promunt  pia  munera  fratres. 
1385       27  ille  ubi  per  cunctos  placido  sermone  cucurrit, 

perquirit,  si  firma  pater  uii-tute  ualeret. 
28  quem  postquam  incolumem  dixere  et  uiuere  recte, 

confirmat  cohaerere  deo  pro  munere  uitae 

losepus  uatem  semperque  insistere  rectis. 
1390       29  et  ueluti  notus  Beniaminus  non  foret  ipsi, 

consultat  iuuenes  et  promptim  noscitat;  inde 

commoda  quaeque  deum  pueri  pro  laude  precatur. 
80  nec  gemitus  cohibere  ualet  nec  sistere  fletus, 

sed  tenero  adfectu  sese  conclauibus  abdit 
1395  anxius  et  nimio  quaerit  fomenta  dolori. 

32  post  ubi  discubuit,  uictum  posuere  ministri. 

uescitur  et  facili  prolectat  pectora  fatu 
34  diuiduasque  dapes  uiritim  exponere  gaudens 

porrigit  et  fratri  maiorem  dedicat  uni. 
140044       atque  ubi  iam  saturis  amor  est  conpressus  edendi, 

1  ut  prius  inposito  presserunt  pondere  mulos, 
occulitur  datum  sueto  iam  more  talentum 

2  losepi  imperio  scyphusque  absconditur  ardens 
in  rebus,  Beniamine,  tuis  pretiosior  arte. 

1405  4  iamque  iter  ingressi  non  multis  milibus  absunt, 

cum  subito  incautos  circumdat  regia  turma 
5  conprensosque  tenet  fulgentia  pocula  poscens: 

1381  symeon  AG      1382  lymfas  AG      1388  mnltos  G     uatis  G  iosep  A. 
1887   incolomem  A  incolumen  6^?  1888   confirma  A    coherere  A& 

1890  uelut  in  G  1891  prumptim  A  promtim  G  1392  praecatur  Gr 
1394  affectu  A  1897  uestitur  G  fatu  A  fato  G  suco  Martenius  coni. 
1898  gaudens  A  gandit  G  1399  maiorem  A  maiori  G  maiores  Mayor 
1400  est  om.  A  conpressus]  A  conpraessos  G  1401  praesserunt  G- 
1402  occuleturG^*  batum  G^  1408  iosepi-^  iosipi  6^  scyfus  G  sdfus^ 
1404  beniamin  &ui8^  benamine  tuis  G    praetiosiorG^    £rite  (marg.  dnte)  A 

1406  sobito  G    turba  Areualus      1407  conprensos  A  conpraehensos  G 


GeneBis  48,«— 45,t8  53 

9  futunim  increpitant.  quem  nectant  crimina,  seruum. 
11  adnuitur  cunctique  simul  sua  pondera  pandunt, 
1410        12  quaesitum[que]   et  poculum  retegunt   fratremque 

relinquunt, 
14  losepumque  petunt  et,  quae  sint  gesta,  loquentes 

euoluunt  cari  confestim  iussa  parentis.  1855 

45    1  permotus  precibus  uates  discedere  cunctos 
B  imperat  ac  sese  germanum  fratribus  infit. 
1415         5  defixi  riguere  metu  tacitoque  reatu 

damnantes  sese  cohibent  formidine  uoces. 
prolectat  mox  ille  reos  propiusque  uocatis  1860 

9  exigit,  ut  dicta  portent  placitura  parenti, 
quae  sint,  quae  fuerint,  quae  mox  uentura  ferantur, 

1420  10  instigans  migrare  senem,  gregibusque  coactis 

uicinos  Arabum  colles  uenientibus  offert, 
11  ut  quia  continuo  tellus  foret  arida  lustro,  1865 

])asceret  agnatos  congestis  frugibus  omnes. 
16  ista  et  dicta  uiri  laeto  rex  pectore  noscit 
1425        17  losepumque  rogat  carorum  adsumere  turbam, 

et  gratuita  iubet  germanis  tradere  farra. 

21  dantur  plaustra  uiris,  frumentum.  pocula,  panis,  1870 
28  magnaque  gestantes  desudant  pondera  muli. 

22  dantur  quinque  togae  Beniamino  et  quinque  parenti, 
1430        23  tercentum  et  nummi  slgnata  incude  notati. 

22  ast  alii  iuuenes  mercedis  laude  secunda 

accipiunt  geminos  niuosae  uestis  amictus.  1375 

26  haec  ubi  cognouit  genitor,  data  munera  sumens 
27  28  respirat  patria  festinus  cedere  terra 
1435  Aegyptumque  petit,  Arabum  quae  iungitur  aruis, . 

1408  furatum  Areualus  increpitans  G  nectans  G  crimine  ArewHtu 
1410  quaesitamque  et  poculum  AG  que  del,  p  1411  sint  G  sunt  A 
141 3  praecibus  AG  uatis  AG  1415  di&d  A  1416  uocis  G^  1417  pro- 
prius  AG   (r  in  raa.  G)        1418—1420   deaunt  A        1419   serantur  G 

1421  coUis  6?«  1424  ista  Adicta  A  ista  ecdicta  G  1427  frumenta  G 
panes  A  1429  et  .v.  A  1431  Ast :  A  in  ras.  al  m.  G  1435  aegip- 
tum  A    quaej  q:  A 


54  Cyprianihe^tateucht>h 

educens  iuuenes  patrio  moderamine  quinque 

27  sept"es  et  denos,  Genesis  ut  formula  cauit. 

28  ac  dum  festino  properant  conamine  turbae, 
procurrit  ludas  et  fratrum  praeuolat  agmen 

1440  losepumque  docet  haut  longe  abstare  parentem. 

29  ille  alacris  scandit  currus  atque  obuius  exit, 
optatam  excipiens  uiso  genitore  phalangem. 

47    1  regrediturque  citus  regisque  excurrit  ad  aulam, 
pastores  properare  ferens,  ut  turba  carorum 
1445  discretis  degat  fecundo  in  gramine  terris. 

6  ipse  etiam  uati  rector  Memphiticus  instat 

11  et  iubet  uberibus  fratres  conponere  in  aniis. 

7  longaeuus  post  ista  senex  poscente  tyranno 

9  eloquitur  sensim,  quantis  sit  praeditus  annis, 
1450      (4)  quae  domus  et  quae  sit  ueniendi  causa  Canopum. 
10  eximiumque  ducem  multa  cum  laude  decorat. 

12  nec  minus  interea  losepus  munera  mittit 
digna  suis  magnumque  duci  dat  ferre  talentum, 

14  quo  ditata  fuit  distractis  fnigibus  aula. 
1455       15  atque  ubi  iam  populis  derant  mercantibus  aera, 
16  certatim  exhibitis  gregibus  Memphitica  turba 

emit  inops  fruges,  pretium  taxante  losepo. 
19  his  quoque  nudati  seque  et  sua  praedia  tradunt, 
semine  percepto,  messes  quo  deinde  uirerent 
1460       22  sola  sacerdotum  non  est  possessio  dempta, 
quis  gratuita  duci  placuit,  non  uendere  farra. 
24  inditur  hinc  populo  quintarum  pensio  frugum. 


1486   patria  Marteniu8     modoramiDe  G        1438   festino   properant] 
festinant  A  1440  hant  AG      adstare  Martenitts  1441    eziit  G 

1442  obtatnm  A  falangem  G  1448  Ingreditur  A  Kegreditnr  G  regis- 
qne]  qne  am.  A  1444  propera  ferens  G  1446  memfiticns  AG 
1447  conponere  in  A  conponeret  (in  om.)  G  1448  longeuns  AG  senes  G 
1449  elonquitnr  A  1461  dncem  Martenius  docem  G  docet  A  1455  nbi  A 
ibi  G  derant  G  deerant  A  1456  memfitica  AG  1457  praetium  G 
1458  nndatis  aeqne  A  1459  pcepto  A  praecepto  G  quo  p  quod  AG 
1461  duci  placuit]  duplicauit  A    uindere  G 


G  e  n  e  s  i  s   45,«—  50,ia  55 

quae  manet  et  fixo  servatur  formula  iure. 

29  interea  expletae  perpendens  tempora  uitae, 
1465  adiurat  natum  lacobus  uentura  reuoluens, 

30  ut  sua  maiorum  conponat  membra  sepulchris. 

31  adnuit  oranti  subpostaque  dextera  coxae  1410 
contingit  lentae  spondens  cacumina  uirgae. 

48  13  conpositosque  senex  altema  in  parte  nepotes 
1470       10  permulcet  dictis,  dum  sensim  basia  libat. 

14  sed  mirum!  palma  sacratur  dextra  Manasses, 

anterior  natu  laeua  contingitur  Ephrem.  1415 

19  praescia  mente  senis  senior  seruire  minori 
cogitur  atque  loco  cedit  spes  prima  secundo. 

1475       18  quamlibet  obliquas  cupiens  diducere  palmas 
non  potuit  reuocare  tamen  pia  dicta  losepus. 

20  ac  postquam  pueris  uatis  rata  commoda  sanxit,  1420 

21  dat  Sicimam,  gladiumque  suo,  dat  spicula,  nato, 
clarior  ut  cunctis  sublimem  scandat  honorem. 

148049    i  mde  uocat  natos  et  cunctis  praemia  didit  1423 

pignoribus  mansura  diu  prolique  natorum  1420 

inconcessa  prius  longoque  adiudicat  aeuo.  1427 

28  bis  senasque  tribus  ipsorum  ex  nomine  condit.  1424 

omnibus  explicitis,  oculo  iam  captus  utroque,  1425 

1485       32  decessit  solo  teireno  corpore 1428 

*  »  "  uates 

60    3  maestitiaeque  dedit  decies  septena  dierum 

lumina,  dum  functi  ueneratur  turba  sepulchrum.  1430 

quin  etiam  nati  septem  luxere  diebus 
15  sqq.  uberibus  lacrimis,  pacem  reddente  losepo 

1463  et  om.  G  1464  ezpletae  A  exjplaetae  G  ezpleta  Martenius 
1465  iacob  G  1467  subpostaque  A  subposita  (que  om.)  G  1468  con- 
tigit  G  cacumine  G  1470  sinsim  G  1471  dextera  A  manases  G 
1472  effirem  A  efrem  G  1475  obliquus  Martenius  diducere  A  de- 
ducere  G  1477  Ac]  At  Martenius  uatis  ex  uata  G  1478  nato] 
noto  A  1479  scandit  A  1480  didit]  dedit  A  1481  et  1482  poat 
1484  hdbet  G  1483  senosque  A  tribus  om,  A  1485  terrenis  G 
uatis  AG    pofit  1485  excidisse  uersus  indicaui  p 


56  Cj^prianiheptateucho!» 

1490  fratribus  innocuis,  ueterem  dum  neglegit  iram. 

25  ipse  etiam  postquam  iam  centum  triuerat  annos 

atque  decem,  iuncti  metitus  terapora  leti 
23  fratribus  eflfatur,  uenturus  quis  foret  ordo, 

quo  reuocare  gradum  ualeant  et  linquere  Nilum: 

1495  24  dummodo  conpositos  cineres  atque  ossa  reportent 

et  reuehant  secum  ueterum  condenda  sepulchris. 
25  sic  demum  longae  post  tempora  candida  uitae 
decessit  petiitque  deum  corpusque  reliquit. 

1490  negligit  G      1492  decim  A    mentitus  A    loeti  A      1493  effatur  A 
affatur  G     quis  A   qui  G  1494   liquere  A         1495    conpositusj  A 

1496  reuehant]  uehant  G  secum  ueterum  condenda  G  ueterum  commen- 
danda  (secum  om.)  A  (natum  illud  sine  dubio  ex  his :  ueterum  secum 
mandanda)       1497  longe  AG       1498  reliquid  A    XXIII  in  marg.  al.  m.  A 

EXPLICIT  METRVM  CIPiaANI  SVPER  LIBRVM  ,  GENE. 
SIS.   I   fy-  ^-^-A 

FINIT  GENESTS  G 

EXPLICIT  LIBEK  ;  GENESIS  :—  \  INCIPIT  LIBER  EXODUS  C 
(post.  n.  m3J 


EXODVS. 


1         Interea  uarios  agitant  dum  tempora  cursus  Pitra  55 

7  et  noua  succiduo  surgit  de  germine  proles, 
losepique  obeunt  nati  prolesque  sequentum, 

8  diuersosque  nouat  tellus  Memphitica  reges. 

5  notio  cuncta  perit  nec  uatum  nomina  prosunt 

eximie  dilecta  prius.  sed  munere  sancti  60 

7  tutantis  populum  domini  numerosa  creantur 
corpora  et  inmensa  densentur  nube  phalanges. 
quae  metuenda  sibi  postquam  rex  uidit  Aegypti, 

10  talibus  affatur  socios,  dum  pennouet  ira: 

9  «En  pubes  captiua  prius  contentaque  uictu,  es 
porrexit  quem  parca  manus,  (en>  longa  cohortes 

iam  legione  ciet  et  solis  non  tumet  armis, 
pugnaci  uirtute  prior,  uultusque  minaces 

15        10  et  subiecta  gerit.  quid,  si  nunc  tela  capessit 

hostibus  aut  societ  sese,  qua  mole  duelli  ^q 

Aegyptus  uastata  cadet  quantasque  ruinas 
sublimes  facient  conuulsis  moenibus  urbes? 
11  quin  potius  dura  frangantur  sorte  laborum 

20  inmensasque  leuent  substructis  molibus  arces, 

ne  redeat  uacuis  spes  libertatis  amissae.*  <^5 

haec  ubi  dicta,  uiros  soUertes  praeficit  illis, 
ut  muros  turresque  nouent  portasque  minaces 
conisi  caelo  iungant.  quis  casibus  acti 

2   prolis  A         3  prolis  A     sequentem  A   corr.  k         4  memfitica  A   < oqq  j 

6    eximiae  delicta  A  corr,  p,  eximia  deleta  it        7  innumerosa  A  corr,  p 

m 

8  densantur  ic  10  effatur  (in  marg,  affatur)  A  12  manus  longa  A 
en  culd.  p  sibi  add.  ic  16  qua  n  quam  A  18  faciunt  A  corr.  n 
20  lubstrictis  A  corr.  ic      22  solertes  A 


58  Cyprianiheptateuchob 

25  oppida  sadato  condunt  nonnulla  labore, 

Bamassum,  Pjthona  dehinc,  et  nomine  Solis  80 

12  Etonum  insignem.  sed  mirum,  quo  mage  tristi 

laborum  sub  fasce  ftiit,  hoc  cuncta  iuuentus 

fortior  emicuit,  ueluti  feriat^  maneret. 
30       13  terretur  magis  atque  magis  rex  toruus  Aegypti 

exitioque  uouet  nondum  sua  iussa  timentes,  f<b 

1»>  praecipiens  mais,  pariant  cum  germina  fetae, 

extinguant  perdantque  mares,  nec  poena  *referre 

ad  maritas,  si  iuratae  despecta  relinquant: 
35        15  quarum  Phua  fuit  socia  cum  Sephora  dicta. 

17  quae  terrore  dei  timida  inter  corda  locato  90 

18  ductoris  tempsere  minas  atque,  adfore  iussae, 

19  Hebraeas  nuUo  dicunt  solamine  fultas 
maturos  propere  consuesse  effundere  fetus. 

40       20  quae  propter  domini  meruerunt  dicta  fauorem, 

21  consuetis  sese  gaudentes  condere  tectis,  95 
dum  dorainum  toto  laudantes  corde  uerentur. 

22  Vertitur  imperium  proceris  populusque  monetur 
progenitos  Nili  pueros  mersare  fluento. 

45  paret  turba  duci  nascentes  flumine  mergens. 

2      1  quos  inter  motus  Leuites  coniuge  ducta  100 

2  progenerat  pulchro  candentem  corpore  natum 
conspicuisque  genis,  magnaque  extinguere  uitat 
futurum  cum  forma  uirum,  ne  forte  necetur, 
50  occultumque  fouet  iam  trinis  mensibus  actis. 

8  sed  metuens  poenam,  ne  fraus  admissa  pateret,  i05 

expositum  mittit  tristis,  quo  rauca  fluenta 
in  pronum  deferre  queunt,  cum  remige  carent. 

29]  Mico :  Ferita.  Fortior— maneret. 

28  fuitj  an  ruit?  29  enituit  Miconis  liber  deterior  feriata|}  ferita  A 
Mico  ferrata  s  31  fouet  A  corr.  p  32  mais  p  manibus  A  33  referre  A 
an  recnrrat  ?  34  admaritas  A  admeritas  iz  inratae  p  (sc.  obstetrices) 
iura  A  iussa  it  iura  ducis  Mayor  35  Phua  p  fuca  A  sefora  A  87  marg. 
sin.  X  A  temsere  A  38  aebraeas  A  39  foetus  A  44  nilo-fluenti  A 
corr.  p    45  parit  A  corr.  ic    46  lenitis  A  corr.  p     52  inpositum  A  corr.  p 


fixodus    1,11  -2,12  59 

4  hunc  germana  procul  uisu  custodit  acuto, 

55  quantum  acie  possunt  oculi  seruare  sequentes, 

ut  casum  eipositi  possit  narrare  parenti.  110 

5  sed  tam,  plaQsibiles  ^m  captat  laeta  natatas, 
pedisequis  comitata  suis  se  filia  regis 
flumine  tinguebat  placido  corpusque  lauabat. 

00  adspicit  haec  modicam  tumida  super  aequora  lintrem 

cupitamque  iubet  praedam  deferre  ministras.  115 

6  illae  alacres,  ut  laeta  subest  pubentibus  aetas, 
inpositum  cymbae  referunt  coramque  locantes 
matemo  efficiunt  sensu  gaudere  puellam. 

65  quae  cupiens  seruare  sibi  tam  dulcia  formae 

gaudia  et  eximiae  praestantem  frontis  honorem  120 

7  Hebraea  de  plebe  palam,  quae  conforet  altrii, 
imperat  acciri,  puerique  haec  cura  sorori 

8  inditur.  illa  uocat  nuUa  iam  fraude  parentem 
70         9  sollicitam,  cui  nata  ducis  sua  pignora  laetae 

redderet,  adposito  nutricis  nomine  matri.  125 

adcreuit  raptiraque  puer  prorepsit  ad  annos, 
primaeuo  qui  flore  uirent,  et  deditus  aulae 
pignore  pro  uero  natae  Pharaonis  habetur, 
75       .10  accipit  et  nomen  Musseos,  quod  foret  undis 

exemptus  querulis,  modico  fluitante  faselo.  130 

11  iUe  autem  ingenii  monitus  cordisque  secutus 
cognatam  lustrai-e  parat  circum  oppida  gentem, 
quae  duro  praesente  iugo  se  maesta  coquebat. 

80  forte  uiae  medio  Pharia  de  plebe  tuetur 

clamosa  cum  uoce  uirum  multare  gementem  135 

Hebraeum  quendam,  sortemque  exosus  iniquam. 

12  omnia  conlustrat  nullumque  hic  adfore  cemens, 
qui  testis  conperta  loco  depromere  possit, 

60  adspicit  haec  n  ...  p  ....  aec  (cetera  interierunt  acissura)  A 
67  aebraea  A  quae  ic  q:  J.  70  cni  ic  cam  A  73  qni  it  q:  A  deditur  A 
eorr.  ic      74  faraonis  A      76  quaerulis  A    facelo  A  corr  ic      77  autem  ic 

aut  A      80  faria  A      82  aebraeum  quem  sortem exosus  A  corr.  p 

iniquum  A  corr.  -x 


60  Cy  p  ri  ani   h€  p  tftte  ueh  0  s 

85  calce  ferit  fiisumque  ingesta  condit  harena. 

13  inde  alios  ludaea  uidet  de  gente  minantes  140 
iurgantesque  uiros  ac,  dum  se  sedulus  offert 
infirmamque  iuuat  partem  pacemque  reducit, 

14  excipit  irato  missas  de  pectore  uoces: 

90  «Quid  celsa  ceruice  tumes,  ceu  principis  alti 

sceptra  regas  scriptaeque  firemant,  te  prae8ule,leges?  145 

aut  fortasse  paras  subito  me  perdere  leto, 

ut  Pharium  hestema  iuuenem  sub  luce  necasti?** 

15  haec  fiierant  ut  dicta,  ducis  deportat  ad  aures 
95  fama  loquax,  uatemque  fugat  rei  feruidus  ira. 

ille  solum  uertens  puteum  peruenit  ad  altum,  150 

16  Madia  quem  tellus  habet,  qua  sede  sacerdos 
lothorus  degens  natarum  germina  septem 
ediderat  densaque  domum  de  stirpe  replerat. 

100  haec  moUes  coramissa  sibi  cum  cura  bidentes 

seruabant  Ivmphasque  cauo  de  fonte  trahebant;  155 

17  infirmam  sed  forte  manum  sexumque  pauentem 
pastores  trusere  procul,  quas  sistere  contra 
nequaquam  audentes  promptasue  opponere  palmas 

105  uindicat  et  riguas  Moses  adiungit  ad  undas 

expletasque  fouet  pecudes  tectisque  remittit.  160 

18  pueUae  genitore  satis  mirante  reuersae 
anterius  solito  promptimque  ad  iussa  locutae 

20  accitum  iuuenem  patenia  ad  limina  ducunt. 
110       21  qui  procera  uiri  metitus  lumine  membra 

maioremque  animum  forma  coniungere  natae  i65 

gaudet  et  eximia  cernit  de  stirpe  nepotes. 
22  Sephora  nam  propero  Gersamum  sedula  partu 
progenerat  fratremque  dehinc  Eleazaron  edit. 
115  Gersamus  extema  signat  regione  creatum 

ereptumque  ducis  rigidi  Eleazams  irae.  170 

85  arena  A  90  tumis  A  92  laeto  A  93  farium  A  94  fuerunt  it 
96  solus  A  corr.  n  97  media  A  Madiana  tc  100  eoramissas  sibi  A  corr.p 
sibi  commissas  it  101  lymfas  A  103  quas  ::  qua  A  108  prumptin  A 
109  marg.  dcxtr.  X  A       118  sefora  A    partum  A  corr.  tz 


Exodus   2,it-  3,7  61 

23  haec  inter  dux  morte  cadit  captiuaque  pubes 
pressa  malis  dominum  multis  plangoribus  egit 
intuitus  conferre  pios  plebemque  tueri: 
120        24  dum  memor  in  saeclum  secum  sua  dona  reuolui 

iam  dudum  promissa  bonis,  quae  tempore  coept  l"5 

audierat  ueutura  suis  Abramus  et  una 
Isacus  lectusque  dehinc  ad  sancta  lacobus. 
25  iamque  deum  mitem  tutellam  fundere  caelo 
125  gens  oppressa  uidet,  dum  pacem  poscit  ab  altis. 

3      1      Ac  dum  lanigeras  soceri  per  rura  bidentes  18Q 

Moses  solus  agit,  sacrati  ad  culmina  collis 
deuenit,  Hebraea  quem  ^cit  lingua  Chorebum. 

2  in  quo  conspicua  flammarum  lampade  cemit 
130  procuruam  fulgere  rubum  neque  ignibus  uri. 

3  permotus  nouitate  rei  disquirere  gaudet,  185 
fomite  quo  tandem  tam  clara  incendia  surgant. 

4  dumque  pauens  tacite  se  iam  iam  conminus  offert, 
inclita  siderei  prohibetur  uoce  tonantis 

135         5  incessu  properare  cito:  sed  sistere  gressum 

et  tegumenta  pedum  geminis  mox  demere  plantis  190 

cogitur:  et  paret  sacratae  ob  culmina  terrae. 

6  mox  timor  ingreditur  sensus  lumenque  caligat 
lumine  de  nimio,  dominum  quia  cemere  non  est 

140  fas  cuiquam,  uultumque  simul  atque  ora  retorquet. 

7  tum  uox  missa  sonat,  qua  se  rex  inclitus  infit  195 
esse  deum  procerum,  dudum  quos  diximus  esse 
credentum  uitaeque  duces.  tum  talia  subdit: 

^lam  conperta  mihi  totoque  (et)  lumine  uisa 

129  sq.]  AlcTdni  epist.  252  (Monumenta  Alcuiniana  p.  802; :  Legitur 
enlm  in  metro  quod  in  eptatheco  conscribitur,  huius  modi  uersus:  In 
quo  conspicua  —  ignibus  uri. 

117  pubifi  A  121  cepto  A  124  tutella  infundere  A  corr,  it  (Maycr) 
125  uidit  A  corr.  k  128  ebraea  A  corebum  A  130  rubrum  A  rubum 
Alcuinus  133  se  iamiam  p  se  iam  A  sese  iam  ic  135  sed  n  se  A 
138  marg.  nnist.  \  A  141  sc  rex  KBecker  senix  A  144  et  add.  p 
om.  A    lumina  A  corr.  n 


Q2  Cyprianiheptatenchos 

145  plebis  uota  meae,  uastis  quae  molibus  urbes 

extruit  et  duris  operum  sudoribus  acta  200 

Aegypti  sublimat  opes  et  non  sua  regna; 
seruili  dum  mente  pauet,  crebroque  dolore 
angitur,  arbitrio  dudum  subiecta  nocentum. 

150         8  atque  ideo  huc  ueni  celso  degressus  olympo^ 

ut  tuear  toUamque  meos  de  sede  Canopi,  205 

magnarum  largitor  opum  terraeque  feracis, 
quam  nunc  multimodis  opimam  frugibus  audax 
Channanaeus  habet  Cethaeo  et  iunctus  Amorreus, 

155  Pherezaea  manu  Gergessorumque  sequente, 

quamque  simul  lebusa  colit  Euaeaque  pubes.  210 

dulcibus  hic  scatebris  opimo  e  flumine  mella 
albenti  cum  lacte  fluunt;  haec  dona  daturus 
10  electis  te  pono  ducem,  te  pergere  mando 

160  regis  ad  optutus,  ut  quae  sunt  iussa  renarres. 

12  ac  ne,  praetrepidus  coeptu,  infirmere  sub  actu,  215 

tecum  semper  ero,  qui  libertate  reuersa 
hoc  in  coUe  mihi  seosu  pareatis  ouanti.' 
18      Haec  ubi  detonuit  dominus,  fiducia  uatem 

165  parua  tenet  primum,  mox  nomen  quaerit  aetemum 

quod  habeat  dominus,  ut  signum  ludaea  noscat  220 

14  principis  inpositi.  saluator  talia  iungit: 

«Ille  ego  sum  qui  sum,  sic  dices,  et  super  <astra) 

15  qui  uiget,  estque  deus  uestrorum  a  stirpe  pareutum : 
170  inmensus  ubicumque  deus  gentesque  per  omnes, 

uiuorum  per  saecla  sator  non  luce  carentum.  225 

16  hoc  mihi  nomen  inest,  senibus  hoc  fare  coactis; 
18  qui  tum  pacificas  dimittant  dicta  per  aures. 

ingressique  simul  regis  Pharaonis  in  aulam 

146  exstruit  A  150  olimpo  A  151  tuerer  A  corr.  ic  158  marg, 
sinist.  X  A  154  sinist  X  A  channaneus  A  cetheo  A  155  ferezea  A 
156eueaJ.  pubisJ.  160optatusJ.  obtutusic  161  coeptu  infermere  p 
cepta  referam  A  166  quod  p  quid  A  168  astra  p  a . . .  (dbscissa 
cetera)  A  171  saecula  A  corr.  tz  172  sensibus  A  corr,  ic  hoc  facere  A 
corr,  p      173  dimittunt  A  corr.  n      174  faraonis  A 


Exodus   3,7-4,11  63 

175  Israhelitaruni  dominum  iussisse  supeme 

dicatis,  ut  trina  die  deserta  per  arua  2S0 

incedat  ludaea  phalanx  et  munera  sancto 

immolet  apta  deo  ritumque  obseruet  auorum. 
19  namque  meam  plebem  tumidus  laxare  tyrannus 
180       ao  post  cladem  pestemque  uolet,  quae  crebra  profiindo 

mittatur  caelo,  multis  uariata  periclis.  285 

21  quin  etiam  fuerit  cum  facta  licentia  uobis, 

22  ut  iussum  carpatis  iter,  tum  femina  poscat 
uicinam  notamue  sibi,  quae  diuite  censu 

185  Aegyptus  nunc  moUis  habet,  petitaque  sumat, 

ut  legio  informes  heremi  ducenda  per  agros  240 

nobilibus  spoliis  uacuatam  linquat  Aegyptum.'* 
4      1      Fost  haec  signa  petit  uates,  quae  forte  labantes 
confirmare  queant  animos,  si  lumine  cemi 

190  non  credant  potuisse  deum  tam  candida  fantem. 

8  praecipitur  lentam  propere  dimittere  uirgam  245 
et  laxare  manu ;  quam  postquam  terra  recepit, 

spumeus  in  spiram  tractu  se  colligit  anguis 
4  terrorem  incutiens  proceri;  quem  prendere  cauda 
195  iussus  in  antiquam  redigit  reuocatque  figuram. 

6  inde  manum  sinibus  condens  candore  niuali  250 

7  protulit,  atque  iterum  tectam  deprompsit:  et  olli 
in  speciem  leuoluta  suam.  tum  deinde  monetur, 

9  haec  si  parua  forent,  sumptam  de  flumine  lympham 
200  fundere  et  albentem  mbro  mutare  cmore. 

10  nec  minus  obniti  uates  tenuemque  loquellam  255 

dicere,  et  obstrictam  nodis  uix  promere  uocem, 
quod  cordis  secreta  uelent;  nil  denique  dignum 
esse  sibi,  quod  mens  hominum  subnixa  sequatur. 
205        11  arguitur  nullum,  domino  nisi  dante,  politis 

sensibus  eifari,  nec  longa  silentia  mutos  260 

176  dictis  A  corr,  p  178  tnarg.  «m.  X  A  180  pestem  p  nastem  A 
184  diuitae  censum  A  corr.  n  188  uatis  A  191  faraon  A  197  tec- 
tuu\A  carr,  n  199  limfam  A  201  uatisJ.  202  obBtrictumul  carr.  n 
203  uelent  p  (an  leuet  ?)  ucllint  A      205  dextr.  X  A     206  mutis  A  corr.p 


64  Cyprianiheptateucho» 

nimpere,  ni  dominus  laxaret  nincula  linguae; 
tempora  qui  reserat  surdis,  qni  lumina  caecis, 
uidentumque  aciem  qui  pura  luce  serenat. 
210       12  «Vade,  ait,  et  plena  confisus  fare  loquella, 

nobilis  eloquio  sensuque  ad  uerba  rotundo.**  265 

13  sed  dum  saepe  deum  poscit  aliumque  precatur 

14  substitui  subdique  /sibi).  conmouit  in  irani 
insignem  pietate  deum,  qui  concitus  infit: 

215  ,,6ermanus  est  ecce  tuus  limata  facundus 

ora  gerens  notusque  mihi,  Leuita  creatus  270 

ille  tribu,  certo  quem  dicunt  nomine  Aronem." 
18      Ilicet  abscedit  uates  soceroque  fatetur 
sese  reuersurum  iratresque  inuisere  uelle 
220  ludaea  de  gente  satos.  hic  flectitur  ille 

et  salua  pietate  iubet  discedere  laetum.  275 

20  ille  alacris  secum  natis  et  coniuge  sumpta 
mandatum  praecepit  iter;  fessusque  uiando 

24  dum  refouet  uires.  gelida  declinis  in  umbra, 
225            angelus  ecce  uenit  domini  mortemque  minatur. 

25  Sephora  sed  silicem  diptis  rimatur  acutam  280 
praeputiumque  secat  teneri  mox  sedula  nati; 

cumque  pedes  coram  sancti  se  prona  dedisset: 
^Sistatur  cruor  iste,  canit,  de  uulnere  parui." 

230       26  cuius  ad  eloquium  sanctus  discessit  ad  astra. 

27  iamque  inopis  heremi  uates  calcabat  harenas,  285 

cum  subito  imperio  domini  mandantis  Aronus 
sacratum  ad  montem  fratemo  occurrit  honori 
coniunctique  simul  gaudentes  basia  figunt; 

235       28  altemasque  iuuat  mentes  sermone  sequaci 

pandere  quemque  sibi,  quae  sint  facienda  uel  acta.  290 

208   sordis  A        209   uidentumque  p   que   wn.  A     aciem  qui  pura  p 

tuiu pura   {librariiis  pro  e  littera  quam  legere  non  posset  arculum 

posuit,  cetera  quae  esaent  obscura  apatio  uacuo  significauit)  A      213  sibi 
add,  p,   om.  A      ducem   add,  n         215   dextr.   X  A         218   uatis  A 

220  satis  A  carr.  p      223  fessu  A^  fessu  A^      226  sefora  A      227  secat 
om.  A^  8S.  A^      281  inopes  Mayor    uatis  A    arenas  A 


Exodus   4,11 — 7,10  65 

ilicet  eloquio  domini  coniungit  uterque 
29  sinceram  firmamque  fidem,  pariterque  uadentes 
accitis  dicunt  senibus.  senteutia  quae  sit 
240        30  mandatumque  dei;  signisque  ex  ordine  factis 

31  credidit  optatam  populus  remeasse  medellam.  295 

et  genua  inflectens  dominum  subnixus  adorat. 
5      1  pergitur  ad  regem,  caeco  nil  corde  uidentem 
2  credentemue  deo,  quem  notum  non  fere  dixit 
245  esse  sibi,  populum  dura  sub  lege  cohercens 

5  imperioque  truci;  dum  crescit  cura  laborum  300 

et  geminatur  opus  pondusque  adiungitur  ingens 
lateribus  crudis,  quos  solis  lampada  tostat. 
7  quin  etiam  paleas  rimosae  ad  uincula  terrae 
250  madentisque  luti  solitas  miscerier  aufert, 

ut  plebs  fessa  malis  animos  deponere  mallet  305 

exiliumque  pati.  quae  dum  confecta  maerore 
14  uerberibus  agitur  duris,  effudit  in  ipsos 
20  iurgia  pontifices,  adflictam  se  fore  clamans 
255       21  acre  magis,  postquam  inmodicis  sermonibus  uai 

seruitium  miserum  pro  libertate  pararint  310 

22      Haec  ut  dicta  sibi  domino  suggessit  aetemo 

mitificus  uates,  haec  rursus  uerba  receptat: 

*  * 

« 

7      1  „Ecce  deum  regis  Pharaonis  te  fore  iussi, 
260  germanumque  tuum  studio  seruire  prophetae 

2  et  parere  tibi.  tu  dices  cognita  fratri;  315 

ille  canet  regi,  ut  plebem  emittere  curet." 
7  iamque  pius  uates  bis  quadraginta  per  annos 
pacificam  uitarn  mortali  in  came  terebat. 
265  10  sqq.  hi  dum  sanctificis  regem  moUire  loquellis 

percupiunt  et  signa  nouant,  nil  lubricus  anguig  320 

239  dextr,  X  A  244  ue  deo  p  iudeo  A  fere  p  fore  A  245  esse  p 
sese  A  247  adiungiter  ^  252meroreul  254  pontificis  ^  255acrep 
Can  atque  ?)  et  se  A  ecce  ic  255  sq,  U8i-pararint|9  ausa-pararit  A  258 
uatis  A  po8t  h,  u,  excidit  Exodi  cap,  VI  259  faraonis  A  262  Qanii  A 
corr.  ic      263  uatis  A      265  hi/  (i  eraso)  A      266  percipiunt  A  corr,  p 

XXm.  Cypr.  poet.  5 


66  Cyprianiheptateuchos 

proiecta  factus  uirga,  nil  sanguine  rubro 
mutati  cogunt  amnes,  nil  mobilis  unda. 
piscibus  extinctis  tristi  uitiata  fetore, 
270   11  22  idcirco  quoniam  cantu  succincta  sinistro 

mens  profana  uirum  paribus  callebat  in  actis.  325 

8      7  quin  etiam  similes  faciunt  prorepere  ranas 

qua  tellus,  qua  fluctus  erat,  paribusque  creantur 
magorum  canore  modis,  quas  uoce  crepanti 
275  cuncta  coaxantes  studuit  depellere  uates. 

9  14  fluminibus  tantum  non  passus  defore  suetas.  330 

oblatum  id  regi,  si  pestem  euadere  uellet 
orantis  per  uota  senis,  ut  deinde«  liqueret 
non  alium  regnare  deum:  lux  crastina  caelo 
280  redditur  atque  eadem  cunctae  de  morte  necantur 

congestaeque  simul  odio  soluuntur  acerbo.  835 

16  gignuntur  scinifes  propere  per  coipora  cuncta 

quadrupedum  hominumque(simul>tellu8que  repletur. 
18  hoc  etiam  Chaldaea  cohors  molita  fatetur 
285        19  esse  manum  domini,  curamque  omittit  inanem. 

24      His  actis  cynomyia  fiuit,  quae  musca  caniua  840 

dicitur,  et  uatis  conpleuit  nutibus  omnes 
22  ei^spatiata  locos  solique  haut  cognita  Gessae, 
quae  tum  terra  fuit  ludaeae  commoda  genti, 
290  traiit  ineihaustos,  quacumque  est  acta,  dolores. 

25  8qq.  tum  uero  uictus  Fharaon  abscedere  mandat,  845 

et  quocumque  uelint  migrantes  promere  gressus, 
ac  uotis  seruire  deo;  pariterque  precatur, 

286]  Ezempla  poetaram  ed.  H.  Keil  u.  196  :  His— dicitur.  Mico  :  His — 
canina.  Alchimius.  Beda  de  orthogr.  p.  6  G. :  „Ki)vop.ota  per  7  scripta 
caninam  mnscam  sigDificaf  etq.8. 

268  motati  A  eorr.  ic  269  exstinctis  A  foetore  A  275  uatis  A 
282  sm,  X  -4  283  quadripedum  A  simul  om.  A  add.  p  286  cjnomia  A 
Mico  cynomya  exempla  287  nubibus  rz  288  haut  p  aut  A  incog- 
nita  ic  gerae  A  corr.  k  290  inexhaustus  A  corr.  ic  292  mirantes  A 
corr,  p      293  praccatur  A 


Exodus    7,10    9/8  67 

ut  praesens  uimiumque  malum  discedat  ab  aruis 
295  Aegypti  tandemque  deus  clementior  adsit. 

81  nec  mora:  cum  subiti  mittuntur  funera  leti  350 

32  coniunctimque  necant  omnes.  sed  comea  fibra 
9  quae  fiierat  in  rege,  redit:  mox  mittitur  una 

6  iumentis  gregibusque  lues  mortesque  sequentes, 
300       10  ludaea  perdente  nihil.  tum  cassa  fauilla 

fomacis  deprompta  sinu  uibratur  in  astra  855 

arentesque  ciet  papulas  per  membra  uirorum 
uesicasque  cauas,  nuUoque  exsorte  relicto 
omnimodis  gregibus  generant  tormenta  per  agros. 
305  sed  renouata  mali  facies  instabat  inerti 

16  nequiquam  regi,  quo  laus  sublimior  esset  860 

23  mutantis  tot  monstia  dei:  ecce  inter  et  ignes, 
fulgura  quos  iaclunt,  et  celsi  murmura  caeli 
quae  domino  mandante  crepant,  decurrit  ab  astris 
310  grando  minax  passimque  rotat  frigentia  tela, 

25  quae  densa  de  caute  uolant,  hominesque  carentes  865 

tegmine  tectorum  conliso  [et]  corpore  trudit 
atque  necat  cunctumque  pecus;  et  cortice  rupto 
debilitat  siluas  libroque  extinguit  arente, 
315  inuisitata  prius  saeclisque  incognita  priscis. 

31  triticeas  segetes  nondum  pubentibus  herbis  370 

32  atque  alicam  modo  strauit  humi ;  nam  cetera  mersit, 
quae  conspersa  solo  nondum  deprompserat  occa. 

83  haec  etiam  amittit  uires  poscente  propheta, 
320  perspicuo  remeante  die;  quia  pectore  fracto 

ante  294  EXPLICIT  LIBER  |  GENESIS  i^  \  INCIPIT  LIBER  EX- 
ODUS  :^  C  294  presens  AC  296  loeti  AC  297  coniimc- 
tum  A  299  luis  AC  300  iudaea  A  iudeos  C  801  f&macis  C  294—1388 
dCpmpta  C  asta  C  302  pabulas  AC  corr.  k  803  »n.  >:  A  304  ge-  -^^ 
nuerant  A  806  nequiquam  C  nequaquam  A  807  ignis  AC  808  ful- 
gora  A  ^aciunt  C  810  que  om.  A  811  dens^  C  uolunt  A  312  et  AC 
deL  p  314  arenti  C  815  saeculis  C  816  segites  A  817  halicam  C 
aUquam  A  modo  strauit^  monstrauit  AC  humi  nft  A  huminft  (h  lit- 
tercte  b  similia)  C  et  quae  alicam  monstrarunt,  uimina  cetera  transit  Maycr 
819  ammittit  A 

5* 


68  Cyprianiheptateuchos 

debilis  orarat  ductor,  dum  crimina  pandit  375 

ipse  sua  iustumque  deum  denarrat  in  altis. 
10        ecce  iterum  insano  rigidantur  pectora  sensu 
uiuentis  ad  damna  ducis  peiora  laturi, 
325         7  nec  sociis  credit  casum  pereuntis  Aegypti. 

8  sed  tamen  inflexus  modice  largitur  eundi  380 
ius,  uacuis  rerum,  uitae  quas  conparat  usus. 

9  non  patitur  uates  censumque  expostulat  omnem 
quadrupedumque  greges;  sed  iusta  oratio  non  est 

330       11  auribus  inuitis.  haec  propter  pellitur  extra, 

13  fratre  simul  truso.  tum  uentus  fiamine  multo  885 

auster  adest  fuscatque  diem  noctisque  per  umbram 
inmodico  glomerat  uiridantes  terga  locustas, 
15  quae,  quidquid  madidum  suco  per  frondea  tecta 
335  reppererant,  mandunt  herbasque  in  caespite  laetas. 

19  haec  deinde  metu  regis  poscente  necantur  890 

congestaeque  simul  Bubra  merguntur  in  unda. 
24  haec  ubi  pro  paruis  toruus  rex  despuit  ore, 

22  nox  omnes  delapsa  tenet  uastaeque  procellae 
340            includunt  cohibentque  uiros,  pariterque  diebus 

23  occulti  mansere  tribus  nullusque  propinquum  895 
uidit  et  ex  inopi  potuit  consurgere  lecto, 

cum  ludaea  manus  mundo  frueretur  aperto 
nuUis  tacta  malis.  quin  et  cursantibus  ipsis 
345  innocui  tacuere  canes  pressoque  latratu 

(11    7)  intrepidi  lambunt  caudae  de  uerbere  crura,  400 

nonnumquam  in  dominos  posita  formidine  saeui. 
28  non  tamen  his  damnis  regis  sententia  cedit 
increpitatque  fremens  uatem  mortemque  minatur, 


328  rigidantur  C  ritantnr  A  324  dampna  C  latnms  C  325  cassnm  C 
perenntia  A  327  conparat]  A  328  uatis  AC  329  quadripedum  A 
830   exstra  A  333   inmodicos  C      uiridantis  A  334   quicquid  C 

335  cespite  AC  338  dispuit  AC  corr,  ic  339  dilapsa  C  teuet  A  tegit  C 
340  conhibent  C  342  sin.  X  A  lecto  C  loeto  A  an  tecto  ?  344  ipsi  A 
846  intrepidis  C    caude  C  cauda  A      347  saeua  A      348  dampnis  C 


Exodus   9,33  -12,4»  69 

350       27  quod  pecora  et  totum  uellet  conuerrere  censum. 
12  29  iamque  deus  piceo  noctem  fuscarat  amictu, 
occultam  meditans  densa  inter  funera  plagam, 
cum  subita  intereunt  morte,  quos  partibus  almae 
ediderant  primis,  modico  discrimine  leti, 

855  ipsius  (a)  solio  regis,  cunctosque  deinde 

quacumque  de  stirpe  uiros  pecudesque  ferasque. 

30  ilicet  horrisonas  uoces  dolor  excitat  ingens, 
omnia  tecta  fremunt,  resonant  plangoribus  urbes. 

31  tum  uero  incumbunt  omnes  detrudere  plebem, 
360  ludaeum  quae  nomen  habet,  ceu  causa  malorum 

32  illa  foret  meritis,  censusque  et  cuncta  supellex 
traditur  et  nuUum  putatur  hinc  fore  damnum: 
innumerique  greges  pecudum  comitantur  euntes. 
ergo  abeunt  ducente  deo,  qui  praeuius  ibat, 

365  contentisque  uehunt  umeris  commercia  uitae. 

40      lamque    quater    centum    mundus    consumpserat 

annos, 
atque  quater  denos  pariter,  si  summa  putetur 
teiiiporis  emensi,  quo  farris  cura  parandi 
lacobus  Pharias  uenit  mansurus  ad  urbes; 
370       41  his  deus  expletis  tandem  miseratus  ab  alto, 
sustulit  iudomito  plebem  laudabilis  hosti. 
14  illa  dies  primo  censetur  munere  paschae, 
sacrataeque  deo  ducuntur  gaudia  noctis, 
septenique  dies,  anno  redeunte,  beati 
375       16  otia  lenta  ferunt  curaque  omittitur  omnis; 
nemo  solum  uei-tit  curuique  inmunis  aratri 
44  sopitur  per  festa  labor  seruique  laetantur 
libertate  paii  omnisque  est  actio  uitae 

350  censu  AC  corr.  p      351  deus  piceoj  despiceo  A      353  partubns  C 
354  aediderant  C    l^ti  C  loeti  A      355  a  solio  p  a  em.  AC      357  iUicet  C 

r 

858   texta  A     f  emunt  C     clangoribus  ic  360  iudeum  C  iudaeam  A 

quae]  'q.  C  361  suppellex  C  suppellix  A  862/.  reputatur  dampnum  C 
363  pecodum  A  865  humeris  AC  comercia  C  369  farias  AC  373  sa- 
crata  C      376  inmunes  AC 


70  Cypriani   heptateuchos 

16  iangere  corda  deo  stratisque  incumbere  lectis 
380         8  et  dubios  inferre  cibos,  quos  ditibus  aruis 

3  felix  terra  creat.  agnusque  adsumitur  albens,  435 

5  mensibus  explicitis,  bissenos  quos  facit  annus, 
integer  et  toto  grege  mollior  :  hoc  simul  omnes 
mandere  lex  adigit  sanctaeque  adponere  mensae 
885         7  ossibus  intactis,  cuiusque  e  sanguine  postes 

tinguere  mundificum  tutamque  adquirere  uitam.  -^IO 

44  ius  omnes  commune  tenet  atque  aere  parati 
et  locare  manus  soliti  praeputia  ponunt 
festiuosque  cibos  agni  de  uiscere  sumunt. 
390         4  nec  quidquam  superesse  licet;  si  rara  coronn 

omnia  non  carpsit,  uicinum  adiungere  fas  es^  415 

15  fermento  carent  panes  mollisque  farina 
fontibus  admixtis  tenues  formatur  in  orbes, 
azyma  quos  memorant  patrio  sermone  loquentos. 
395  (13 10)  ista  haec  sacra  fiunt  cunctis  redeuntibus  anuis.  450 

1417  quattuor  atque  decem  postquam  decurrere  luces 
mense  nouo  cernunt  homines  ratione  magistra. 
11  soUicitaque  sinus  constringunt  cura  fiuentes, 
intenti,  ceu  signa  canant  bellumque  geratur, 
400  armataeque  manus  baculorum  robora  gestant.  455 

22  insuper  arripiunt  pallentis  gramen  hysopi 
deuotaque  manu  sacrato  in  sanguine  mersant 
excussumque  procul  foribus  conspergere  gaudent, 
postibus  ut  caris  concrescat  nobilis  unda, 
405  quae  uetat  introitum  temptantis  sancta  maligni.  460 

13        iamque  gradum  ad  quintum  generis  descenderat  ordo, 
cum,  deserta  petens.  Bubrum  ueniebat  ad  aequor 

401]  Mico  :  Insuper— isopi.  Alchimus. 

879  innge  C  381  assumitur  C  absumitnr  A  388  hoc]  hunc  C 
384  adponere  A  exponere  C  385  e]  .6.  C  386  mundificum  f  magni- 
ficum  AC  887  om&s  C  cdmune  C  390  nequisquam  C  nequicquam  A 
corr.  p  894  azima  AC  400  bac.  robura  A  bac.  bacula  C  401  gra- 
mina  C  isopi  A  Mico  esopy  C  inter  401  m.  402  legitur  w.  409  ossa — 
ore  Btd  expunctus  A      406  disccndcrc:  -l 


Exodus    12.16     14,10  71 

19  cara  deo  pubes  bustisquc  exerapta  losepi 
ossa  gerens,  uero  qui  quondam  dixerat  ore 

410  serenos  domini  intuitus  dextramque  benignam  465 

uenturam  caelo  libei-tatemque  laturam. 

20  Sochotumque  dehinc  ueniunt  Othumque  relinquunt, 

21  ignotas  monstrante  uias  per  deuia  Christo, 
qui  cum  mane  nouo  lucem  pandebat  ab  astris, 

415  ante  uolans  niuea  sulcabat  sidera  nube  470 

candentemque  iubar  fuscata  per  aethera  solem 
nocte  tegens,  claro  fulgebat  crine  cometae. 
14    2  Pauleum  deinde  petunt,  cui  Magdola  tellus 
iungitur  obuerso  confinis  Bellisephoni. 

420         5  hic  animum  regis  dominus  formidine  priuat,  475 

praetumidos  acuens  sensus  mentemque  ferocem; 
ut  populum  fugitare  magis,  quem  miserat  ipse, 

6  diceret  atque  suas  acies  in  bella  moueret 
praecipites.  facili  credens  conamine  iungi 

425         3  posse  uiros,  quos  error  agat,  quos  deuia  tardent.  480 

ergo  alacris  in  bella  ciet  ceu  parua  phalanges 

7  ferratos  agitans  currus,  quos  axe  uolante 

trinus  miles.agit,  uolucrem  dum  surgit  in  hastam, 
nunc  humilis,  nunc  uentosas  sublimis  in  auras, 
430  terroris  fraudisque  capax,  quia  uerbere  crebro  485 

pulsati  stemunt  acies,  quae  comminus  obstant, 
cornipedes  pulsumque  rotis  feruentibus  addunt, 
incita  quas  uariis  adsultibus  ungula  uersat. 
9  iamque  <iter)  adceleraus  procurua  ad  litora  Rubri 
435  marmoris  admorat  socins  in  bella  quadrigas,  490 

10  cum  ludaea  manus  confestim  lumine  uerso 


408  exemta  A  iosephi  C  410  dextreamque  A  412  Othum  p  tho- 
stum  AC  417  clari  C  418  pauleum  AC  419  obuerso  AC  obuersae  ic 
belliefoni  AC  426  falanges  C  427  uolanti  C  428  hastii  C  haustum  A 
481  pulsat  iter  nunc  acies  A  cdminus  C  conminus  A  434  iter  add.  p, 
om.  AC  accelerans  C  rubro  A  435  atmorat  C  in]  in*x  C  436  iudea  C 
iudaeo  A 


72  Cyprianiheptateuchos 

respicit  inniensas  acies  camposque  per  omnes 
ferratos  lucere  uiros,  geminique  timoris 
mole  pari  saepta,  dum  pontum  cernit  et  hostem 
440  oppositum,  duris  in  uatem  uocibus  usa  495 

11  haec  memorat:  ^Quae  tanta  fuit  fiducia,  ductor, 
roboris  insueti  cognatara  perdere  plebem 

ac  d^erta  sequi  Kubrumque  opponere  captis 
oceanum?  quid  maesta  quidem,  sed  tuta  ferentes 
445  pondera  ab  inuisa  nequiquam  toUere  Aegj-ptoV  500 

12  nonne  fuit  satius  tristes  Pharaonis  aerumnas 
funestasque  pati  leges?  non  seruitus  illa 
libertate  fuit  melior,  quae  subdita  fraudi 
praeponit  tolerata  prius  et  dulcia  ducit, 

450  inuisitata  sibi  quotiens  peiora  sequuntur?  505 

diximus  hoc  dudum,  cum  nos  ad  uota  uocares 
inmenso  reddenda  deo:  stat  tutius  illic 
uiuere  consuetos  seruituteraque  molesti 
sustentare  iugi,  quam  nunc  decumbere  leto 

455  squalentea  inter  campos  terramque  relictam.  510 

dum  trepido  in  casu  pelago  terremur  et  hoste.** 

13  at  uates  nulla  rerum  formidine  uictus 

et  potius  uentura  uidens  haec  disserit  ore: 
„Soluite  mordaces  curas  animosque  serenos 

460  induite,  o  socii,  rectoque  aduertite  uisu.  515 

quanta  salus  uobis  celsis  referatur  ab  astris, 
sublimi  tribuente  deo.  quos  agmine  denso 
cemitis  instantes,  post  hanc  inuisere  lucem 
haud  licitum  est  uobis,  quos  mortis  tempus  adurget. 

465        14  namque  deus  celsa  bellator  dextera  pugnat  520 

subiectosque  regit,  tacita  dum  stringitis  ora.* 
haec  ubi  disseniit  prouectum  dicta  secuntur. 

437  inmensas]  AC  439  septa  AC  cemit]  et  cemeret  C  442  roburis  A 
443  hac  C  445  aegj^pti  A  446  satius  A  melius  C  faraonis  A 
eranmas  J.  449  tollerata -4  450  quoties  C  sequntur  C  452  stat| 
scdat  A  454  loeto  AC  457  uatis  C  462  sublime  A  464  haut  A 
adurguet  A      ^65  celsos  A      467  prouectum  A  prouentum  C    sequuntur  A 


Ezodus   14,10 — «6  73 

19  ante  uolans  nam  castra  uirum  sese  angelus   aufert 
pone  locans,  fuluaque  dehinc  posterga  columna 

470       20  sistitur  et  medio  discernit  limite  ualla  525 

castrorumque  situm,  noctemque  infundit  opacam 
candenti  de  sede  deus  bellumque  frementes 
pax  inopina  fouet  motusque  eliminat  omnes. 
0  nimium  felix,  celsis  cui  misit  ab  astris 

475  munimenta  deus,  candens  cui  militat  aether  530 

et  coniuratae  ueniunt  ad  proelia  noctes! 
21 16  hinc  procerem  mandata  dei  depromere  uirgam 
protenta  iussere  manu  Eubrumque  superue 
despectare  fretum.  quod  postquam  rite  peractum  est, 

480  auster  uentus  adest.  totis  qui  flatibus  usus  535 

per^  tacitam  noctem  feruentes  ebibit  undas 
siccauitque  fretum,  medius  ut  trames  apertus 
panderet  inlaesum  patefacto  in  aequore  cursum, 
cum  bibulas  refugus  nudasset  pontus  harenas. 

485       22  ergo  ubi  festinum  pelagus  discesserat,  illos  540 

curuata  in  montis  faciem  circumstetit  unda 
accepitque  sinu  patulo  misitque  per  altum. 
23  quod  licitum  credens  Pharao,  dum  comminus  instat. 
25  ingreditur  calcatque  salum;  sed  tarda  repente 

490  plaustra  gemunt  totoque  in  terram  pectore  proni  545 

comipedes  genibus  nequiquam  pondera  trudunt. 
quae  penitus  uincto  nequibant  axe  moueri. 
illicet  exsangues  inmeusaque  compede  uincti 
festinam  temptare  fugam  rursumque  reuerti 


468  uirum]  u  car  0  ?  C-      sese]  M.  C     aufert  AC  oflfert  ic         469  que 

<m.  A        470   lumine  A        472   de   sede   dS  C  desedens (spatio 

6^6  litt  uacuo)  A  473  pax  C  nox  A  476  et  ow.  C  plia  C 
^ll  hinc]  huc -4  uirgam|)  uirga -4C  478  iusere -.1  supemae -46* 
479  desectare  A  fretum  om.  A  paratum  est  A  481  ebibit]  biberet  A 
482  fretum]  fluctum  A  medium  ut  tramis  A  483  cursus  A  484  arenas  A 
485  diflcenderat  A  486  montis]  motibus  A  487  accipit  C  488  pha- 
raon  A  cdminus  C  conminus  A  489  calcatique  sohim  A  492  penditur  A 
498  illicet  C    c<5pede  C  conpede  A      494  festinant  it    temtare  A 


74 


Cypriani  heptateuchos 


495  nitentes  uano  stimulant  terrore  iugales.  550 

27  his  aliud  maius  miseris  multoque  tremendum 
ingeritur  magis  et  sensus  adfligit  inertes. 
namque  fretum  dubios  solitum  conlidere  fluctus 
discretas  coniunxit  aquas  undasque  tumentes 
500  miscuit  et  totam  fundo  demersit  Aegyptum.  555 

31  at  ludaea  cohors  fluitantia  corpora  cernens 
hostili  de  parte  uirum  currusque  natantes 
armaque  et  obliquum  quidquid  torquetur  in  hostem, 
suspexit  timuitque  deum  sensuque  fideli 
505  credidit  imperio  domini  uatemque  sacrauit,  560 

cantica  dum  psallit  Moysetis  dulcia  uerbis: 
15    1  flCantemus  domino  deoque  nostro, 

cui  gloria  cum  honore  poUens.^ 
sese  magnificis  decorat  actis, 
510  dum  currus  celeres  Aegyptiomm  565 

iunctis  equitibus  grauique  turba 
Rubri  marmoris  enecat  fluentis. 
2  adiutor  ualidus  meae  salutis 

plebem  de  medio  tulit  profundo, 
515  custos  et  genitor  salusque  uera!  570 

hic  est,  hic  dominus  meus  et  altor! 
ipsum  conspicua  sacrabo  laude. 
qui  est  progenitor  mei  parentis. 

507—521]  Beda  de  arte  metrica  (Gramm.  lat.  ed.  Keil.  VII.  254) 
I  17 :  Est  igitur  metrum  dactylicum  falleucium  pentametrum  quod 
constat  ex  spondeo  et  dactylo  et  tribus  trocheis  .  huius  ezemplum : 
„CantemuB  —  uocatur".  507  .  514]  Eabanus  hymn.  in  pascha  domini 
(Mignii  Patrol.  112,  1655)  u.  1  sqq. 


495  errore  A  496  maius  A  magis  G  497  et  sensus  j?  sensusque  kC 
affligit  G  498  fretumj  fluctum  A  500  totum  A  dimersit-4  501  iudea  G 
503  quicquid  G  hoste  A  506  mossetis  A  507—542  continua  huius 
carminis  scriptura  in  -4,  magnis  litteris  capitalihus  exaratum  carmen 
in  G  507  que  om.  sed  q.  pr,  ss.  G  508  cuius  Mayor  511  aequi- 
tibus  A  513   ualidae   Beda      meae]   mae  C         514   tulit]  toUit  G 

515  custus  A        518  est  qui  Beda 


Exodus   14,» -15,8»  75 

ipsum  uocibus  arduis  fatebor,  575 

520  qui  bellum  tulit  obruitque  fortes, 

3  dignus  nomine  quo  deus  uocatur. 

4  510  saxis  adsimiles  grauique  plumbo 

uastis  fluctibus  abdidit  cohortes, 
quas  rex  Niliacus  in  arma  cogens  580 

525  praedae  participes  minax  canebat: 

nostris  dum  iugulis  recludit  enses 
et  strictum  rotat  excutitque  ferrum, 
9  dicens:  „Corripiam  eos  fugaces, 

praedam  partiar  obruamque  uictos  585 

530  et  cum  gloria  nobilis  duelli 

quaesitam  meritis  tenebo  palmam.'' 
haec  dum  commemorat  sibique  fidit, 
cunctis  pemiciem  suis  parauit. 
11  nullus  est  similis  tibi,  creator,  590 

535  factis  maxime,  principumque  princcps 

ingens  subsidium  tuis  dedisti, 

14  gentes  quod  metuunt  Philistinoruni. 

15  Edones  etiam  Moabitaeque. 

quorum  pemiciem  tremunt  Chananni,  595 

540        17  donec  hic  populus  tibi  redemptus 

montem  conspicuum  deoque  sanctum 
scandat  perpetuis  heres  tropaeis." 
20  Haec  paribus  iterata  modis  plaudente  corona 

cantarunt  matres,  uatis  dictante  sorore,  500 

545  tjmpana  pulsantes  digitis,  dum  consona  dicunt. 

22  ilicet  intrepidi  postquam  Pharaonis  iniqui 
subuersam  uidere  manum.  per  deuia  tendunt, 


520  tullit  A  toUit  C     522  ad  similes  AC     524  rex  (m,  C     526  iugillig 
("uigillis  ?)  C    uigilis  A       528  corri|iens  A       532  uidit  A      533  suspi- 

rauit  A  parauit  suis  C  536  sub  diura  (pr,  corr.)  A  537  filistinoruni  A 
538  edones  AC  Edomes  k  539  chananni  A  channani  C  540  redemtus  A 
542  tropheis  AC  543  patribus  A  iterata  A  dictata  C  544  dicante  A 
546  illicet  C    intrepidis  A    faraonis  A       547  subucrsam  A  submersam  C 


76  Cyprianiheptateuchos 

quae  Surum  sunt  dicta  prius,  siccumque  per  aestum 
arentes  triuere  dies;  quos  lumine  trino 
550  fei-uidiore  coma  torrebat  lampada  solis. 

23  defessi  Myrrnm  ueniunt  tristique  sapore 
undantes  cemunt  latices,  quos  pectore  fesso 
libantes  longe  iaciunt;  quia  praegrauis  unda 
obsessas  fauces  sensu  torquebat  amaro. 

555  quod  uitium  propter  fontem  cognomine  signant 

24  et  fremitu  denso  uatem  liquentia  poscunt 
flumina,  quae  calidos  possint  mollire  uapores. 

25  ille  deum  poscit;  nam  qua  licentia  fluctus 
gigneret,  astiigera  dominus  nisi  mitteret  aula? 

560  confestimque  capit  quo  sedat  tristia  lignum 

pocula,  et  infecto  perfuadit  melle  fluores. 
illic  iusta  deus,  librato  examine  lancis, 
iura  dedit,  temptans  procerem,  dum  talia  dicit: 

26  „Si  mea  quaeque  memor  sincero  in  pectore  dicta 
565            sumpseris,  ut  facias,  quae  sint  accommoda  uitae, 

corde  gerens  mandata  dei,  nil  triste  per  aeuum 
peipetiere  tuum,  nec  te  iactura  grauabit 
damnorum  morbique  trucis;  distabis  ab  omni 
clade  mali,  quaecumque  feram  uastauit  Aegyptum. 
570  quandoquidem  ego  sum  dominus,  qui  pectora  curo 

27  et  sanos  praestare  queo."   post  Elima  uentum  est 
fontibus  inriguam,  bis  sex  qui  forte  meabant 
frondentes  inter  palmas,  quae  uertice  celso 
motabant  septem  denos  per  nubila  conos. 

575  16    1  ac  postquam  ad  Sinum  positis  sunt  otia  castris 
ti*ita  uiris,  quintoque  deliinc  decimoque  uiantes 

548    Surum]    sursum  A     siccum  j)    secum  AC  549    diesj   diues  A 

550  comati  A  torreat  A  terrebat  C  5ol  mirram  A  553  Vibantes  C 
555  fonte  C  fontes  A  corr.p  556  linquentia  C  557  possent  C  559  gig- 
nerat  C  561  infectos  n  melia  A  562  deusj  dei  A  564  quaequej  quae  A 
sincera  A  565  sumseris  A  quaej  q.  C  accomoda  C  568  dampnorum  C 
570  curis  A  o71  poste  lima  A  7uZ  quaej  q.  C  574  .vu.  C  conos  p 
cliunos  C  cunos  A 


Kxodus    15,«  -  16,d  77 

deproperant  per  opaca  die,  de  mense  secundo, 
2  extremam  gemuere  famem,  dum  uocibus  altis 
p»  obiurgant  uexantque  ducem :  ^Quae  tantamalorum  635 

580  causa  fuit?  quaeue  esse  potest?  quae  tristior  esse 

praeualeat,  quam  dira  fames,  quam  spiritus  ardens 

arentes  inter  fauces  mortemque  praesentem, 

quae  dilata  grauat  plus  quam  quae  comminus  instat? 

atque  utinam  nobis  letum  sors  una  dedisset  640 

585  Aegypto  positis  tum,  cum  substantia  uictus 

larga  fuit  cunctis,  nullo  mussante  seorsum, 

quod  desint  alimenta  sibi?  nunc  degimus  istic, 

est  ubi  uita  grauis,  etiam  si  tristia  non  sint. 

ergo  ualet  quisquam  squalentes  inter  harenas  645 

590  inuisum  tolerare  diem,  solemque  calentem 

siccus  ferre  potest,  nulla  quem  temperat  umbra? 

quin  potius,  si  nostra  mouent  discrimina  sensus, 

dux  grandaeue,  tuos.  Nilum  Pharumque  rogamus 

redde  tuis,  cunctosque  dehinc  iterare  labores  650 

595  poscentes  permitte  uiros,  quia  tristius  esse 

accisis  nil  posse  cibis  sententia  nostra  est, 
4  et  saturos  seruire  iuuat.*  post  talia  dicta 

profatur  uates,  socio  sermonis  Arone: 

^Quid  tantum  indomito  uoces  iactare  tumultu  655 

600  et  proceres  uexare  iuuat?  quid  poscere  uictum, 

quem  solus  praestare  potest,  qui  sidera  fecit? 
6  sed  tamen  occidua  cemetis  lampade  solis 

esse  deum,  uobis  cuius  pro  munere  panis 

mittitur  e  caelo;  qui  uos,  Mareotide  fiisca  660 

605  inplicitos  dudum,  laetos  nunc  mittit  ad  agros. 

580  qnaeue  p  quae  A  qae  C  quae]  q.  C  581  famiB  C  583  plns- 
quam]  magis  plusquam  C  quae]  (^.  AC  cdminus  C  584  loetom  AG 
585  posit'  C positi  A  corr.  ic  587  desint :  e  «c  6  C desinit  A  589  arenas  AC 
592  quin]  cnm  A  593  grandeue  AC  tnis  A  farum  AC  595  quia  tristius] 
qua  artiuB  A  596  accisisj  acceseis  C  nihil  A  597  iubat  post  A  illac  post  G 
598  uatia  AC  599  tumultus  A  600  iubat  A  603  pro  w  per  AG 
604  e  caelo]  aecelo  C  mariotide  A     605  implicitos  Cinplicitis  A   ad  agnos  G 


78  Cjprianiheptateuchos 

quare  agite  et  primo  redeuntis  lumine  solis 
insuetas  libate  dapes  mannamque  caelestem. 
7  8  iurgia  nam  populi,  nostris  non  congrua  factis, 

in  dominum  sunt  missa  magis,  qui  pascere  sueuit,  ^^^ 

610  quidquid  alit,  longoque  educit  saecula  pastu." 

10  haec  ubi  disseruit,  dominus  de  nube  supema 
12  emicuit  meliore  die  uictumque  caelestem 
despondit  cunctis,  quem  messis  nescia  iraudis 
progenerat  nuUoque  extinguit  semina  fuco.  ^"^^ 

615       13  inde  ubi  iam  croceo  radiauit  uesper  ab  axe, 
crebra  niuis  ritu  caelo  delapsa  cotumix, 
congerie  cumulata  graui,  camposque  iacentes 
castrorumque  situm  cunctis  mirantibus  inplet. 
quin  etiam  primo  cum  se  lux  reddidit  ortu,  6^5 

620       14  niuosos  dat  manna  cibos,  quae  farre  minuto, 
sunt  coriandra  uelut,   totis  defluxit  ab  astris. 
16  quam  iussi  oarpsere  manu  ratione  legendi 
certa  uiri,  ne  quis  forsan  plus  condere  mallet, 
quam  iusti  mensura  cibi  est.  quae  sufficit  uno  680 

625  18  quoque  die,  nec  uana  iuuat  soUertia  quemquam 
20  plus  iusto  posuisse  domi;  nam  sole  calente 

putria  multimodo  uitiantur  uerme  polenta. 

22  hoc  solum  nequeunt  geminae  disperdere  luces, 

quae  festo  mandenda  die  parasceue  prompsit,  685 

630  quem  sanctum  iubet  esse  deus  nullumque  laborem 

sustentare  homines,  quotiens  lux  illa  recurrit, 

23  sabbata  quae  memorant  lentae  concessa  quieti. 
25  quin  etiam  cunctis  penitus  haec  cognita  res  est, 

septima  quaque  die  nullum  descendere  uictum,  690 

606  redeuntes  A  607  siniair.  B  A  610  quicqnid  C  613  respondit  C 
Biissisui  615  croceor  adianit  (7  616  celo  .€.  C  est  om.  u4  dilapsa^C 
corr.p  618  implet  C  619  cum  se  Inx  primoil  620  quae  A^.C  622  car- 
pere  C     623  certanere  C    ddere  C      624  nno  C  uni  A      625  solertia  C 

626  domu  A  calenti  C  627  patria  C  628  gemini  disperdere  A  ge- 
minandis  perdere  C  corr.p  629  mandata  A  parasceua^  promisit  AC 
corr.  p  631  quoties  C  632  quae  ic  quam  AC  633  paenitus  A 
634  discendere  A 


Exodus    16,6    17.-I  79 

635  caelestis  quem  messis  habet;  quia  cura  sagaci 

27  progressi  per  rura  uiri  camposque  iacentes, 
nil  praeter  uudantes  uentorum  flatibus  herbas 
intuiti,  sinibus  uacuis  referuntur  ad  aedes.  695 

32  ac  ne  forte  dei  tantum  monumenta  uiderent, 
640  ad  quos  missa  fuit  melliti  muneris  esca, 

83  clauditur  aui-atae  quiddam  munimine  thecae, 
quod  uideat  generanda  manus  olimque  futura 
ac  uenerata  deum  uictum  miretur  auorum.  700 

17    1  post  haec  signa  mouent  longumque  educitur  agmen 
645  ad  Baphidam,  quae  sole  calens  atque  iudiga  lymphae 

2  mordaces  populum  fecit  depromere  uoces 
in  procerem,  dum  poscit  aquam ;  nec  mumiure  solo, 

4  sed  paene  est  grassata  manu;  nam  saxa  sacerdos  705 
in  semet  iaculanda  timens  emittit  ad  altum 

650  uerba  deum  siccisque  implorat  syrtibus  amnes. 

5  ilicet  instinctus  domini  sententia  magni 
maiores  pariter  natu  praecedere  mandat; 

tum  uirgam  capit  adsuetam,  qua  sistere  fluctus  710 

nouerat  et  medio  pontum  diducere  uaUo; 
655         6  Chorebumque  petlt  montem,  qui  plurimus  extat 

sacratumque  caput  uicina  ad  nubila  toUit.  718 

illic  dura  silex  conclusas  saepserat  undas,  — 

quam  super  adstabat  dominus  fontesque  ciebat  714 

uirtutum  ratione  pari,  qua  flumina  toto  716 

660  distinxit  mundo  inmensa  et  marmora  fudit. 
hanc  iussus  pulsare  ferit  rupesque  repente 
rumpitur  et  scatebiis  undantibus  euomit  amnes. 

688  mtuitu  C       689  hac  C       641  th^cae  C  thecem  A       648  hac  C 
uenerat  A     645  rafidaniilC    quaej  q.  C    Umphae  Climfae^      646  fecit  C 

r 

om.,  sed  gpaiium  6 — 7  litt.  relicium  A  648  pene  ^4(7  sacedosC 
649  iaculanda]  lactanda  (non  iactanda)  A  650  sirtibus  AC  651  illicet  C 
instinctu  A  658  assuetam  C  654  nocuerat  A  deducere  AC  corr.  p 
655  exstat^  657  sepserat  AC  658  astabat  C  659  qua  C  om.  spaiio 
5 — S   litt.   relicto  A      toto]   tecta  -4  660   distinxi  A     immissa  A 

661  hunc  A     rupis  AC      662  euomet  A 


80  Cypvianiheptateuchos 

cunitur  ad  fluctus  certatim  congrege  turba 
innumeraeque  ruunt  pecudes  aestumque  resoluunt  720 

665  expletisque  redit  defessa  in  corpora  uirtus. 

7  ilicet  ipse  locus  causae  de  nomine  nomen 
Temptationis  liabet,  populus  quod  pectoris  anceps 
ambigua  cum  mente  fuit,  an  summus  in  illo 

degeret  omnipotens,  et  quod  plebs  aspera  dictis  725 

670  optasset  maledicta  duci,  quae  concipit  ira. 

8  istic  belligeris  Amalec  instructa  cateruis 
Hebraeos  fudit  cuneos;  quod  dedecus  arcens 

9  lesus  lecta  rapit  bellantum  robora  secum ; 

quem  ferrata  manu  suscepta  in  bella  uadentem  730 

675  dux  uotis  precibusque  iuuat  collemque  Chorebum 

10  conscendit  celerante  gradu,  quem  iunctus  Aronus 
12  et  Hurus  uallant  medium  artusque  per  aeuum 

laboris  refugos  nec  standi  ad  munia  foites 
subposito  firmant  saxo  duioimque  sedile  735 

680  subiciunt  stemuntque  <duci>;  tum  deinde  fluentes 

sustentant  in  prona  manus,  ut  pectoris  oi*sis 
palmarum  prex  iuncta  foret;  nam  saepe  cadentes 

11  pondere  grandaeuo  dubium  certamen  agebant. 

18  has  ubi  subpositae  firmarunt  undique  dextrae,  74Q 

685  hostiles  cedunt  acies  campique  replentur 

caede  uirum  nullusque  e  tantis  milibus  extat. 

14  haec  fuerant  ut  gesta  deo  mandante,  propheta 
conscripsit  docili  uentura  in  tempora  libro; 

15  confestimque  deo  sacratum  construit  altar.  ^^^ 
690            conpellans  per  uerba  locum  fidelia  sanctum; 

663  CTim  grege  A  666  illicet  C  ipse]  inspe  A  669  dictis]  dicit  A 
670  obtasset  A  male  dicto  que  (duci  otnj  C  imA  iraro  C  671  amalech  A 
672  aebraeos  AC  673  iecta  A  robura  A  674  manu  t:  manus  A  om,  C 
snsceptam  bella  A  676  aaron*  C  ^ll  et  horus  A  aturus  C  carr,  p 
678  standi]  studia  A  fortis  A  679  subposito]  AC  duorum  A  680  duci 
add,  p  om,  AC  subiciunt  uati  stemuntque,  deinde  f.  ic  682  prez  ic 
preces  C  prsces  A  sepe  AC  683  grandeuo  AC  dubium]  bibiam  A 
684  suppoaitae  C  685  c^dunt  C  686  nuUis  C  exstat  A  690  com- 
pellans  A    fidelias  A 


Exodus  17,«     19,»  81 

,Spes  mihi  certa  dei,  cuius  protectio  semper 
l»j  subsidium  mihi  sola  dedit,  qui  robore  clauso 

absconsaque  manu  bellantes  dispulit  hostes 

Amalechas  necat  <et)  tota  cum  pube  cohort^s.'*  "^^ 

695  18    1  Interea  generi  lothorus  percipit  acta 

festinusque  uenit.  oculis  dinoscere  gaudens, 
is  quae  fuerant  memorata  sibi,  saeptumque  labore 
18  inuenit  inmodico.  dum  causas  noscitat  oranes 

carentis  turbae  numero,  magnumque  precatus  755 

700        12  ante  deum  mactat  pecudes;  tum  deinde  monendo 

21  efficit,  ut  lecta  fierent  de  plebe  tribuni 
atque  alii  aliique  gradus,  quos  ordine  miles 
accipit,  ut  certa  legiones  loge  regantur, 

22  ac  modicas  pensent  lites.  quo  iurgia  magna  TOO 
705             sint  soli  noscenda  duci.  quis  rite  peractis 

27  lothorus  sua  tecta  petit  generumque  reliquit. 
19    1  tertius  interea  sese  j)er  temj)ora  mensis 
festinus  uariata  dedit.  cum  sola  })er  arua 
Sinainum  ad  montem  domini  perducitur  agmen.  765 

710         8  quem  uates  propere  conscendit  uocibus  actus 
aetheriis  monitis(iue  dei;  mox  procubus  audit: 
„Haec,  (quae)  dicta  tibi,  cunctis  nan-are  memento: 

4  uidistis,  quae  monstra,  uiri.  tolerarit  Aegyptus. 

dum  uestri  me  cura  tenet  et  congrego  cunctos  770 

715  atque  ueho,  tamquam  pinnarum  tramite  ductos, 

quas  pandit  uolucrum  princeps.  dum  nubila  sulcat. 

5  et  nunc,  si  uestras  ueniant  mea  dicta  j)er  aures, 
ut,  quae  sunt  mandata,  fiant  et  consona  iustae 

691  deus  C  692  robure  A  ti.  094  deest  A  necat  ct  p  et  om,  C 
«lue  necat  ir  695  gener  A  iothorus  A  iethorus  C  percopit  A  996  de- 
noscere  A  697  septum  AC  laborem  A  698  Imodico  C  noscitat  p 
<leho8citat  C  discitat  A  699  numcro  turbae  ;r  pr8ecatu«  C  701  laeta  A 
703  certe  C  letrionis  A  (>  corr.  Mayor  704  hac  C  prnsont  A  psent  C 
4U0S  C  706  lothorus  A  Lothorus  C  reliquid  A  707  mensos  A  708  fes- 
tina-4  709  sinamum  AC  corr.  p  perducitur]  ducitur  C  710  uatis  AC 
712  quae  add.  p,  om.  AC  715  ductus  A  718  ut — fiant]  atque  mundata 
fiant  A 

XXIII.  Cypr.  poot.  6 


82  C  y  p  r  i  a  n  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  b  0  s 

corda  haereant  legi,  plebem  uos  semper  habebo 
720  ditibus  insignem  rebus  cunctisque  praeponam 

gentibus,  ut  toto  fortes  regnetis  in  orbe. 
haec  omnis  nam  terra  mea  est ;  et  quidquid  ubique 
gignitur,  id  iuri  subiectum  semper  aetemo  est. 

6  uos  eritis  regnum,  mea  fit  quod  dextera  clarum, 
725  et  gens  sancta  mihi,  longum  quae  prorogat  aeuum." 

7  ille  memor  iussi,  fuerant  quae  dicta  reuoluit 
principibus  plebis  populusque  insignibus  orsis 
credidit  et  magno  submisit  corda  tonanti, 
facturum  sese  mandata  inlustria  dicens. 

730         9  his  aliud  maius  dominus  de  sedibus  altis 

10  instituturus  agit  uatemque  ad  munia  mittit 
sueta  sibi  cunctosque  iubet  liquentibus  undis 
eluere  infectas  sordes  uel  ueste  uel  aiiu, 

11  abnoctare  uiros,  ut  mente  et  corpore  puris 
735             tertia  luce  deus  celsis  uideatur  ab  astris 

12  monte  procul  positis,  nuUus  quem  comminus  adstans 

13  tanget  agetque;  pecus  longa  in  deserta  minare 
praecipitur,  ne  poena  foret  coniuncta  nocenti, 
quae  saxis  ferro<ue>  uenit,  cum  missile  telum 

740  torquet  adacta  manus  aut  cautem  uerbera  uibrant. 

16  his  actis,  nuUo  maculatus  corpora  naeuo, 
prospectat  coUem  populus,  cum  prima  ruborem 
tertia  luce  dedit  stellis  aurora  remotis. 
ftilmina  iamque  micant,  iam  celsis  magnus  ab  astris 
745  auditur  fremitus  uocum  nimbosaque  nubes 

librata  se  mole  tenet  crepituque  uerendo 
19  terribiles  sonitus  iterat  tuba  saeptaque  uallo 
in  castris  plebs  maesta  tremit  montisque  sacrati 

719  uos]  qua  uos  A  722  quicquid  AC  724  sit  A  725  quaej 
que  -4  q.  C  praerogat  G  in  aeuum  A  726  quae  om.  C  727  populos  C 
733  Fluere  C  736  monte  p  mente  AC  qu6  C  que  A  c5minus  C 
737  aget  tc  urget  AC  in  om,A  manere  ACcorr.p  789  ue  add.  tz  om,  AC 
cum  missilej  comisi  li  C  744  micant  iam  n  micantia  AC  celsus  A 
745  nubis  AC      746  se  om.  A  747  septa  AC      748  montes  C 


Exodus  19,» -20.16  88 

18  aduentum  testata  dei  latera  ardua  fumant.  805 

750  et  quicumque  fuit  electa  ex  plebe  sacerdos, 

20  monte  procul  degit.  solis  quem  scandere  ius  est 
Aroni  Moysique  piis.  tum  perpete  fatu 
20    1  uiansura  dat  iussa  deus  hoc  ordine  legis: 

2  .Ule  ego  sum  dominus.  qui  te  discrimine  priuans  810 
75")             Aegypti  de  terra  tuli  durumque  laborem, 

seruilis  quem  cura  dabat.  desistere  iussi. 

3  me  tantum  tua  corda  colant,  neque  idola  pangas 

4  uUa  tibi  fictumque  deum  subnixus  adores; 

numina  nec  credas,  quae  sunt  inlustria  caelo  815 

760  sidera,  uel  quidquam  in  terris  mirere  perinde, 
uel  quod  glauca  tegunt  fluitantis  marmora  ponti. 

5  sum  dominus  zelans,  peccatis  congnia  reddens 
in  patres  prolemque  dehinc  quae  quarta  creatur; 

V,  misericors  multum,  maiora  et  grandia  reddens  820 

765  quae  iusti  meruere  uiri.  qui  corde  sub  imo 
amplexi  mea  iussa  tenent  et  mente  sequuntur. 

7  tu  nomen  uenerare  dei.  tu  sabbata  festa 
H  cum  natis  seruisque  cole  totumque  laborem 
pone  libens,  quotiens  mundo  lux  illa  recursat.  825 

770        11  bis  ternis  dominus  fecit  quaecumque  diebus 
in  terris  caeloque  uegent  pontoque  tumenti; 
10  septima  perfecto  uirtutum  fine  quieuit; 

hinc  festus  uiget  ille  dies,  hinc  semper  acerbus, 
semper  honoratus  domino  indulgente  sacratur.  y.so 

775       12  honorem  da,  nate,  tuis  genitoribus,  ut  sis 

perpetuae  in  tems  uitae,  quam  prorogat  ingens 
14  ingenti  de  sede  deus.  ne  dilige  moechas, 
1316  neue  hominem  perime,  nec  sacramenta  sinistre 

752  aaroni  C    perpete  AC      756  seruiles  C      757  pangas  G  pingas  A 
759nec]ne-4.    760  quicquam -4(7  mirare -4    perende  C  perenne -4  carr.p 

761  marmore^    768  et  764  desuntA    763  quaej  q.  C    765  quae  it  quam^C 

766  seqnntur  C  768  cole  C  tuis  A  769  quoties  C  771  uigent  A  post 
nigejii  spatium  aex  litt.  uacuum  A  773  aceruus  J.  775  donate  C  776 
praerogat  C       777  ne  A  nec  C    mechas  A       778  perhime  C    sinistr^-^ 

0* 


84  Cyprianiheptateuchos 

15  periurans  perbibe;  furtum  ne  feceris  ullum, 
780       16  neue  malus  testis  iurgantem  fraude  tuere. 

17  coniuge  ab  alterius  animum  uultumque  coherce 

et  quidquid  non  esse  tuum  mens  admonet,  hone. 
24  aggere  de  terrae  congesta  altaria  surgant, 
hic  ubi  deuotas  fas  sit  mactare  bidentes. 
785       25  quae  si  forte  sedet  saxorum  adtollere  mole, 
ferrum  linque  procul,  quoniara  sordentia  fiunt 
artifici  leuigata  manu;  quae  scandere  gressu 
26  non  sineris  prompto,  ne  forte  obscena  renudes. 
21    2  seruus  erit  quisquis  cognata  in  gente  creatus, 
790  bis  ternis  seruile  iugum  patiatur  in  annis; 

post  abeat  liber,  secum  sua  praemia  portans, 

3  coniuge  missa  simul,  si  nondum  feta  uidetur. 

4  ac  si  iam  natis  paterno  et  nomine  gaudet. 
uxorem  et  prolem  domino  dimittere  debet, 

795  ipse  sui  compos  nodoque  exutus  erili. 

5  quod  si  non  dubie  mauult  persistere  uema, 

6  ante  fores  domino  sanctas  sistente  locetur 
uulnera  passurus,  tenuis  quae  subula  pungit, 
aure  tenus  moUi,  numquam  laxandus  in  aeuum. 

800         7  uendere  progenitam  discreta  in  gente  parenti 

non  licitum  sociaque  manet  cum  plebe  potestas; 
quam  tamen  ut  seruam  nequaquam  emittere  ius  est. 

8  quae  si  displiceat  domino,  cui  uendita  cessit, 
reddentur  nummi,  fuerat  taxatio  quorum, 

805  ut  reuocare  queat  patema  ad  limina  sese. 

9  quae  si  forte  datur  nato,  sic  conuenit  ipsum 
10  ut  natam  tractare  suam.  qui  sumere  iuste 

781  deest  hoc  loco  A  782  quicquid  AC  ammonet  AC  783  terra  A  et  al- 
taria  Csequitur  781  in  A  785  quae  AC  an  quod?  sedit  A  attoUere  C 
mole  AC  molem  «  786  linque]  linti  A  7S1  artificale  uigat  manu  A 
790  terris  C  791  habeat  A  792  foeta  C  793  ac  A  hac  C  at  « 
795  nado  A  herili  C  797  sanctas  domino  C  locetur  p  loquetur  AC 
798  quae]  q.  C  799  auret  thus  molli  A  800  progenitum  A  genti  A 
803  displicuit  C      806  an  ipsam?      807  iustae  C 


Exodus  20,16    21,««  85 

si  mauult,  permissa  sibi,  quis  membra  teguntur, 
indumenta  palam  faciet,  nec  deinde  negabit,  865 

810        11  si  coitu  sit  nota  sibi;  uel,  si  rata  non  sunt 
haec  conmissa  uiro,  poterit  laxare  uadentem, 

12  nec  pretium  reuocare  datum.  qui  uulnere  duro 
adfligit  sternitque  uirum,  decumbat  eodem, 

13  quo  perimet,  leto;  at  si  discrimin^  casu  870 
815            sunt  inlata  magis,  domino  tradente  nocentem 

ictibus  alterius,  locus  est  qui  condere  possit 
donandum  uenia,  domino  indulgente  salutem. 

14  at  uero  qui  membra  dolo  uiuentia  ferro 

disicit  et  studio  gratatur  sanguine  fuso,  875 

820  crimen  habet  mortis,  nequiquam  tecta  requirens 

sublimi  sacrata  deo;  nam  demitur  inde 

seiunctusque  procul  rigido  truncabitur  ense. 
1517  et  qui  conpellat  tumide  pulsatue  parent^s, 

in  crimen  noxale  ruit.  quod  morte  piatur.  880 

82.")       le  nec  minus  ad  poenam  petitur,  qui  forte  doloso 

perfidus  ingenio  patema  in  plebe  creatum 

cleptat  et  acceptis  gaudet  transcribere  nummis. 
is  quod  si  litigium  fuerit  per  uerba  paratum 

pulsatusque  aliquis  pugno  saxoque  recusso  885 

830        19  reciperet  solitas  uires,  nil  fraudis  haerebit: 

soluendum  tamen  est.  sumpsit  quod  cura  medentis. 

20  ancillam  seruumque  suum  qui  uerbere  uirgae 
confestim  perimit,  poenam  non  uitat  haerentem. 

21  quod  si  post  aliam  morietur  uernula  lucem,  890 
835            nil  noxale  subest,  pretium  quia  perdidit  eius. 

22  at  si  forte  uiris  feruebit  rixa  duobus, 

810   cogitus    fsit   Ofn.)  A  811    comissa  C   omissa  A      uadente  A 

812pr^tiumC  813affligitC  814  loeto  C  lucto  ^  ad^  817  uenia  C 
uera  A  819  dis8icit-4  gradatur  C  823  copellat  C  conpellet  A  825 
p^nam  C  petatur  ACcorr,  k  827  gaudens  transscribere  C  828  ligitium  A 
829    que]   ue  A      recuso  A  830   herebit  AC         833   herentem  A 

884  alium  A  moriatur  A  moritur  C  corr.  p  uemacula  AC  corr  p 
835  prftium  C 


86  Cyprianiheptateuchos 

conmoto  dum  felle  calent,  nuptamque  tumentera 

germine  concepto  alius  pulsarit  eorum, 

in  plagam  porrecta  manu,  partumque  futurum 

840  fecerit  ante  diem  matemo  ex  pectore  trudi, 
restituet  pretio  partura,  taxante  raarito, 

si  nondum  perfecta  fuit  expressaque  forma. 

23  si  uero  explicitis  decessit  uultibus  infans, 

24  morte  cadet  raerita.  lumen  pro  lumine  rapto 

845  reddet  quisque  nocens,  dentem  pro  dente  resignans, 

proque  raanu  dabit  ille  manum  pedemque  uicissira, 
detruncat  quicuraque  pedera ;  conbustaque  flamrais 

26  expiat  ignis  edax;  dabitur  pro  uulnere  uulnus; 
liuida  liuenti  sedantur  corpore  raembra. 

850       26  quod  si  quis  rapto  faraulura  de  luraine  priuat 
ancillaraue  suara,  raissos  patiatur  abire, 

27  libertas  quocumque  uocat:  uel  fragraina  dentis 
si  fuerint  decussa  raanu.  solacia  suraat 
debilitas,  ut  dona  suo  pro  uulnere  penset. 

855       28  at  si  praeualida  gaudens  ceruice  iuuencus, 
expers  ruris  adhuc  cuniique  inraunis  aratri, 
comu  feiit  queraquara,  saxomra  raole  preraatur, 
obrutus  et,  nuUo  carpendus  dente  uiromra, 
raerabra  dabit  terrae  liquidos  soluenda  per  artus, 

860  insonti  nulla  domino  discrimina  linquens. 

29  quod  si  consuetum  lunata  fronte  ferire 

uicinos.  dudum  <monitu8>  non  cluserit  excors, 
decumbat  pro  caede  bouis  taumsque  necetur. 
80  si  uero  extincti  pretiura  sententia  raitis 

865  exigit,  et  soluat,  quidquid  taxatio  poscit. 

887   cSmoto  C  cominoto  A  838   pulsaret  C         839    correpta  C 

841  praetio  A  preti&  C  taxantej  iudicante  C  847  detruncant  C  co- 
busta  C  849  sedantur  AC  cedantur  ;c  an  soluantur?  851  misso  A 
854  debilitas]  debita  A  856  eipressuris  A  Imunis  C  859  liquidas  C 
liquidus  A  corr,  tc  860  discrimine  A  862  monitus  i:  om.  AC  :  apatiwn 
nouemuel  decem  litt.  uacuumA  clauserit  tc  dixerit  AC  864  exstincti  A 
865  exsoluat  ir     quioquid  AC 


Exodus  21,25    22,*  .  87 

81  hoc  etiam  pro  caede  sui  fas  poscere  nati 
32  uel  natae  quemcumque  uirum.  si  seruulus  ictu 
decubuit  tauri,  ter  denos  pendere  nummos 
cura  tenet  dominum  saeuo  pereunte  iuuenco.  925 

870       83  at  si  quis  multa  puteum  demittere  fossa 

egesto  uult  usque  solo,  mox  te^ine  claudat, 
34  ne,  si  forte  pecus  fuerit  per  prona  uolutum, 
damna  luat,  domino  pretium  poscente,  ruentum 
empturus  pecudum  tenui  solamine  carnes.  930 

875       85  quod  si  forte  bouem  bos  comu  occiderit  unco, 
uendatur;  pretiuni  fiat  commune  duorum 
diuiduaque  legant  mactati  uiscera  tauri. 
36  quod  si  iam  uitium  fuerat  testatius  eius, 

pro  pecude  pecudem  dominus  redhibebit  amissa  935 

880  innocuus,  strati  praesumens  membra  iuuenci. 

22    1  qui  uitulum  cleptat,  cogatur  reddere  quinque; 
bis  binas  soluat  quicumque  auerterit  agnam. 
2  nocturnum  furem  licitum  prosternere  ferro, 
dum  penetrat  postes  obsaeptaque  limina  mmpit.  q^q 

885  3.4  si  uero  exorto  fuerit  iam  sole  prehensus, 

dupliciter  redhibere  nocens  sublata  iubetur. 
quae  si  non  fuerint  in  censu  et  uiribus  eius, 
uendetur,  manuum  pensurus  furta  labore. 
5  cuius  forte  pecus  segetem  uitemue  uirentem  g^^ 

890  triuerit  aut  patulo  carptim  depauerit  ore, 

iugera  fecundi  mensuret  protinus  agri 
prouentu  spatioque  pari :  sic  damna  resoluet, 

866  cede  AC  867  quecumque  C  (luieumque  A  S()S  tauri  C&vaiA 
pandere  C  870  dimittere  AC  eorr,  ic  871  uultus  que  A  mulfq.  C 
degmine  claudet  A  873  dampna  C  luet  A  874  tenturus  C  tenuifl  C 
tenus  A  corr,  it  camesj  crines  C  876  pr^tium  C  comune  C  879  re- 
dibebit  A  redibibit  (ml  redihibit)  C  ammissa  A  883  licitum  om,  A 
spatio  non  relicto        SXA  obsepta  AC        8^5  oxortu  A    praehensus  AC 

886  redibere  C  redebere  A      887  fuerint :  i  ca:  a  6'    et]  ac  ^      889  ue] 

r 

que  A        890   captim  C         891    protinus    om.  A    nullo   spatio   relicto 
892  dampna  C 


88  Cyprianiheptateuchos 

(;  quae  fuerint  inlata  prius.  haec  formula  nectit 
hos  etiam,  qui  tota  simul  noualia  uemint  950 

895  pampineasque  metunt  consumpto  palmite  uites, 

ut  quae  magnifica  proprios  habuere  per  agros, 
amittant  ratione  pari.  nam  stridulus  ignis. 
fomite  de  modico  solitus  conprendere  uepres, 
arentem  stipulam  et  truncos  cortice  nudos,  955 

900  si  segetem  alterius  uitemue  absumpserit  aestu. 
crimeu  ad  auctoris  merita  per  damna  recurrit, 
ut  reddat  quidquid  noxalis  flamma  peredit. 

7  depositum  redhibere  decet:  quod  perfida  funim 
si  fuerit  populata  manus,  auctore  reperto  960 

905         s  duplex  summa  datur;  si  uero  est  abditus  ille. 
auersas  qui  dempsit  opes.  iuratio  sola 
exortem  culpae  faciet,  quia  fraude  carebit. 
9  at  si  mendoso  fallax  nudatur  in  astu. 
depositi  reddat  geminum  sub  iudice  pondus.  9^5 

910  haec  etiam  in  pecudum  causis  mensura  tenenda  est: 
12  propterea  ut,  furto  quae  sunt  direpta  sinistro, 

restituat,  cuius  fuerit  custodia  segnis. 
V)  at  si  moUe  pecus  rabies  uesana  luporum 

lancinat,  ostensa  mitescunt  iurgia  carne.  970 

915  14  quod  si  quis  geminos  ducenda  ad  plaustra  iuuencos 

commodat,  enormi  non  dicat  pondere  functos 
idem,  si  fuerit  praesens,  stimulator  euntum. 
hoc  etiam  in  reliquis,  quos  pressant  pondera  iussa. 
15  sed  si  persegnis  accepta  animalia  perdit,  975 

894  feiTunt  A  895  consuuipta  A  896  ut  AC  et  ::  (luaej  q.  C 
proprios]  propretiis  A  898  solitus  A  solitos  C  899  arentem  siluam  A 
arentgq.    siluam   C  corr.  p    arentesque    spicas    n  900    absumerit  A 

901  dampna  C  recursat  A  902  quicquid  AC  peraedit  C  peredat  A 
903  redibere  AC  decct  A  debet  C  905  dupplex  C  906  qui 
dempsit  p  quidem  sit  AC     907  exsortem  A    quia  C  qui  A       908  deest  A 

911  praeterea  A  quae|  q.  C  direstra  A  912  signis  A  913  aut  AC  corr.  p 
p^cus  C  uessana  furorc  luporum  ^    914  lancinat)  lacerat  A    mitiscunt  ^! 

916  comodat  C  oenormi  C  fenorimi  A  917  simulatus  A  918  praes- 
sant  AC    iussu  AC  corr.  k      919  persignis  AC  corr.  iz 


Exodus  22,6-»  80 

920  quisquis  agit,  ius  est,  ut  damiium  sentiat  omne. 

quae  si  perdiderit  posita  mercede  locatus, 
illa  operae  in  pretio  promptim  taxanda  locabit. 
IG  uirginis  haut  sponsae  si  quis  sibi  sumpserit  usum, 

uxorem  cum  dote  sibi  sociabit  eandem.  9^*0 

925        17  quod  si  coniugio  mens  est  non  consona  raptae, 

munera  det,  thalamis  quae  sunt  accommoda,  patri. 
18.19  maleficum  celare  nefas.  mors  dura  necabit 
permixtum  pecudi  coitus  deformis  in  actu. 

20  linquat  uita  uiros  demonum  sacella  uerentes,  985 
930            quandoquidem  soli  domino  fas  subdere  coUa. 

21  nemo  peregrinum  uiolet  uerboue  manuue; 
idcirco  quoniam  uosraet  suscepit  Aegyptus 
linquentes  genitale  solum  sedemque  priorem. 

22  femina  defuncto  ne  sit  temnenda  marito,  990 
93r)             sed  palpanda  magis  puerique  parentibus  orbi. 

24  ne  paribus  j^oenis  subeant  pecc  ata  nocentes 
destituantque  suos  celeri  cuni  funere  rapti: 

2ri  adflicta  nam  corda  deus  auditque  iuuatciue. 

25  credito  poscenti  nummorum  quos  rogat  usunu  995 
940             seposita  mercede  procul  usuiaque  tui^pi; 

nec  festinus  age  trepidantem,  ut  sumpta  reformet. 
2('.  ac  si  forte  sui  uelamen  corporis  idem 

committit  traditque  tibi  pro  pignore  numini. 

restitue.  sol  ante  caput  quam  condat  olympo.  1000 

945  27  misericors  ego  sum  dominus:  hos  audio  promptim. 
2s  extemis  cessate  deis  maledicere  cuncti 

praecipuisque  uiris,  populi  qui  frena  tenel)unt. 
29  fructibus  e  primis  domino  pia  dona  referto 

920  dampnum  C  921  quem  si^  922  opere^^^,'  promtim  C  prump- 
tim  A  928  aut  AC  corr.p  92«  det)  dc  .1  patri]  priat  A  927  ce- 
lare]  clare  A  929  demonum  C  demanu  A  980  soli  C  saeculi  A 
934  fsemina  C  non  sit  tempnenda  C  987  suo  sceleri  A  938  afflicta  C 
939  credite  A  usu  A  941  ne  festina  agere  A  942  hac  C  948  cO- 
mittit  C     tibi  ow.  A        944  olimpo  A   olimpho  C        945  pnimptim  A 

946  hesternis  C  hester  netis  A       947  populis  C 


90  Cyprianiheptateuchoij 

et  quemcumqiie  creas  primo  de  germine  nuptae,  1005 

950       30  sacrabis  domino,  sol  postquam  septimus  altum 
81  est  permensus  iter.  ut  sitis  sancta  propago. 
extinctam  pecudem  raptorum  dente  luporum 
•    nuUus  edat:  mensis  quae  non  sunt  digna  refutet. 
23    1  non  credes  narrata  tibi,  quae  nulla  fidei  loio 

955  firmamenta  iuuant.  neu  falsum  dicere  testis 

2  iniqua  cum  mente  uelis.  nec  pluribus  unum 
additus  in  coetura  certes  superare  nocentem, 

3  ut  tenuem  et  modicum  quaesito  ex  crimine  damnes. 

4  quin  potius  si  forte  pecus  errare  uidebis,  ioi5 
960             cum  quo  corda  tibi  non  sunt  coniuncta,  reforma. 

5  et  si  mole  graui  iumenta  obnoxia  sidunt, 
erige  et  alternis  conitens  subleua  palmis. 

7  innocuum  ne  sterne  uirum,  nam  pectore  iusto  est. 

8  munera  non  sumes  trepidi  pro  cura  nocentis  1020 
9(55             soUicitique  rei,  quoniam  mox  lumina  caecant 

sermonesque  uirum  cunctaque  examina  frangunt. 

10  uberibus  glebis  bis  temos  cultor  in  annos 

11  immineat  uegetus,  debet  quia  septimus  esse 

otia  lenta  ferens,  quo  pauper  quisque  capessat  1025 

970  quae  fuerant  generata  palam.  laetusque  relinquat 

quae  superant  mandenda  feris,  dum  saltibus  errant. 
U  circite  perpetua  uolucris  dum  uoluitur  annus, 

diuisos  in  trina  modos  sollemnia  uobis 
15  septeno  seruanda  die,  quo  moUia  ius  est  1030 

975  azyma  triticeo  gaudentes  sumere  farre, 

ut  monui  dudum,  primo  uos  mense  nouorum, 
libertas  eum  plena  fuit  discedere  Aegypto. 

949  creat  k  nupta  tz       952  exstinctam  A      953  que  suis  non  digna  C 
954  credis  A  955  neuj  ne  C  956  cum  om.  A  957  coetQ  C 

coetu  A  nocentem  A  nocentum  C  inter  957  et  958  legufUur  uu.  996 
et  999  in  C  958  et]  uel  A  dampnes  C  962  erige]  egrege  A 
963  ne  sternere  A  966  frangent  C  968  deesi  A  uegetos  C  973  so- 
lempnia  A      974  septenos  C  septima  A  corr.  tz      975  azima  AC    farrae  A 

976  mensel  iTisense  C 


Exodus  22,^0    23,«  91 

ante  nieos  uultus  uacuus  ne  prodeat  ullus. 

16  primitias  operum  messisque  exordia  nosce 
980  festa  tibi,  quotiens  sementem  sparseris  agro. 

uel  eum  decurso  requies  coniungitur  anno, 

omnibus  explicitis,  generat  quae  cura  labomm.  1040 

17  omnis  homo  trinum  distinguat  tempus  in  anno. 
ante  meos  possit  quo  sese  ostendere  uultus. 

985       18  nam  cum  laeta  tibi  fuerit  possessio  terrae 

gentibus  edomitis  commissa  et  credita,  nosce 

azyma  sola  meis  ponenda  altaribus  esse;  1045 

multimodas  pecudes  et  rubram  sanguinis  undam 

nil  festis  prodesse  tuis  adipemque  niualem, 

990  peniigilem  et  noctem  durare  in  tempora  lucis. 

quae  redeunt,  quotiens  sacrorum  cura  recursat. 

19  agnus  neue  tener  matemo  in  lacte  coquatur.  1050 

20  ecce  ego  sidereum  caelesti  ex  arce  ministrum 
ad  curam  dimitto  tuam,  qui  robore  multo 

995  uadentem  ad  terram  foueat,  quae  pinguibus   ainiis 

laeta  uiret  dulcesque  euoluit  nectaris  undas. 

21  hunc  audire  parans  sacratis  crede  loquellis.  1055 
coniunctus  est  ille  tibi  fidusque  manebit. 

perpetuum  retinens  caelesti  in  uertice  nomen. 

1000       2^  heia  agite  sanctisque  auditum  iungite  dictis, 
mandatumque  meum  sincera  adsumite  mente; 
ut  sitis  plebs  cara  mihi  populusque  beatus  1060 

et  regnum  sublime  dei,  gens  ardua  semper, 
omnibus  in  terris,  quas  sol  utnimque  recurrens 

1005  adspicit  et  calido  mundum  conplectitur  axe. 

23  concordes  palpabo  tuos  cunctisque  resistam, 

979  mensis  -4(7 carr.  j9  nosse  ACcorr.  k  980  quoties  C  spargeris  A  982 
qnae]  q.  C  986  comissa  C  987  azima  AC  988  multimodos  C 
990  tempore  A  991  quoties  C  sacrorum]  festorum  A  994  robure  A 
995  q.  C       997  hunc  C  hinc  A    credo  A    loquelis  A      998  sq.  uid,  ad 

957    coniunctus est  ille  f^patio  quattuor  uel  qtmique  litt.  uacuo  A 

1000   sancti  C     iungere  A        1001    assumite  C        1004    utrumque  AC 
ntrimque  iz      1005  aspicit  A(- 


92  Cyprianiheptateuchos 

qui  tecum  bellare  parant;  tibi  cedet  Amorreus  1065 

Cethaeusque  ferox  et  quos  nunc  optima  tellus 
sustinet,  in  saeclum  te  mox  uertenda  colono. 

1010  24  prouide,  ne  uetitis  adclines  colla  sacellis 
hostilesque  deos  trepide  subnixus  adores. 
quiu  potius  profana  rue  atque  idola  cuncta  i070 

disice  cum  titulis  inscriptaque  nomina  dele, 
2b  ut  possis  seruire  deo,  quem  cuncta  tremiscunt. 

1015  mox  uictum  sacrabo  tuum  fontesque  meantes; 

morborumque  tuo  demam  de  corpore  pestes. 
2()  nullus  inops  nati  tota  de  plebe  dolebit  1075 

paternum  non  esse  sibi  nomenque  decusque. 
longinquos  praestabo  dies.  quis  terminus  aeui 

1020  laxior  optatae  producat  tempora  uitae. 

21  ante  tuas  acies  tristis  formido  uolabit, 
28  atque  uenenato  praecurrent  uulnere  uespae.  iq;ko 

ut  tua  belligeris  metuantur  signa  maniplis, 
perque  feras  gentes  facilis  uictoria  cedat. 

1025       29  quas  tamen  edoraitas  iiaciam  decrescere  sensim, 
ne  uacua  sit  ten-a  uiris,  atque  agmiue  multo 
increscat  nimia  rabidarum  turba  ferarum.  ^q^^ 

31  milite  diffuso  faciam  se  extendere  fines 
telluris  sedisque  tuae,  qua  marmore  rubro 

1030  aestuat  oceanus  uentosis  lubricus  undis, 

usque  Philistinum  pelagus  terramque  carentem 

humano  cultore,  cluens  atque  agmine  multo  ^qc^q 

qua  fluit  Euphrates  uitreis  perlucidus  uudis.'* 


1007  amorru8-46'  1008  caetheus  (7  ceteus^  obtima^C  1009  sae- 
tulum  A  1012  rue  C  sua  A  1013  dissice  AC  1014  tremescunt -4(7 
1019  longeuos  A  prestabo  AC  1020  optate  AC  1022  uulner^  C 
uulnera  A  uespaej  uestrae  A  1024  cedat  C  1026  atque  C  quead  A 
1027  nimiflB  C  rabitarum  A  1028  difuso  A  se  C  om.  A\e  n  fineis  C 
1029  qua]  quam  A  marmore :  o  ex  m  A  1031.1032  Hsque  et  Vumano 
permutatis  initialihus  litt.  C  1031  filistinum  A  1032  cluensp  diu  J.C 
aji^ine]  tegmine  A  1033  fluit  C    finit  A      eufrates  C    eufratis  A 

perliquidus  A  praehicidus  T' 


Exodus    2:i-.M    24,15  93 

24      1       Haec  ubi  detonuit,  dominus  conscendere  collem 
1035  Aronem  Moysenque  iubet  ac  nobilis  aeui 

septuaginta  uiros  longeque  inflectere  colla 
2  aeterno  summoque  deo;  nam  comminus  ipsum  ^^^^ 

permittit  properare  ducera,  qui  iussa  facessens 

4  sancta  dei  celsum  confestim  construit  altar 
1040            monte  sub  eximio.  uacuas  qui  surgit  in  auras: 

bissenos  lapides,  tribuum  quae  summa  uidetur. 

5  comminus  adiungens.  hic  nondum  ffonte  iuuencos        HOO 
exhibet  armata  sacrisque  hos  inmolat  aris; 

6  sanguine  de  quorum  partem  diffundit  ad  altar, 
1045  creterrae  instillans  aliam,  pleberaque  frequentem 

8  spargit  rore  leui,  librumque  euoluit  aeterni 

7  seruantem  monumenta  dei.  quae  consona  postquam  1105 
dixit  cara  sibi  docilis  sententia  plebis, 

9  conscendit  tumidum  lento  molimine  coUem 
1050  grandaeuosque  senes  fratremque  in  uertice  sistit. 

10  hi  simul  adspiciunt  rutilantem  fulgure  gemmara, 

in  qua  siderei  steterant  uestigia  regis:  1110 

sapphira  noraen  habet;  caeluraque  hic  uisitur  albeus 

11  praetentum  per  dorsa  iugi;  quae  cuncta  uerentes 
1055  sublimi  cum  laude  ferunt  uictumque  capessunt. 

14  interea,  monitis  uates  senioribus  illic 

13  sidete,  lesutem  secum  subiungere  gressus  1115 

14  pacato  de  corde  iubet,  Hunimque  relinquit 
Aronemque  suis,  certantum  ut  iurgia  noscant 

1060  aequa  lance  uirura  iurisque  ut  uerba  loquantur. 

15  ipse  ubi  sanctifici  tenuit  iuga  plurima  coUis, 

1035    aaronem    niosem«iue  A     hac  C  1042    iuuencus  AC   corr.  « 

1043  Imolat  C  immolat  A       1044  partem  d.ad  altar]  per difudit 

altar  (ad  otn.)  A  1046  rore]  ore^  1047  seruaauteraJ.  quaej  quem  C 
1048  dicit  A  docili  AC  corr.  p  1049  tumidis  A  1050  grandeuos  AC 
1051aspiciunt  ^r;  fulgore  AC  1058  saphyra  Csaffira^  1054  q.  C  1056 
monitus  A  uatis  AC  1057  siderei  esutem  A  sidere  hiesutem  C  105<S 
iubet]  uidet  C  Hurumque  p  utrumque  AC  relinqui  A  1059  que  ow.  A 
noseat  A       1061  prurima  A 


94  C  y  p  r  i  a  n  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  li  o  s 

labitur  aetherio  propere  nubs  fulgida  caelo  1120 

et  montem  conplexa  tegit  uatemque  seorsum 
l()  occulit  a  sociis  terno  bis  lumine  solis. 
1065  septima  iamque  dies  niueum  patefecerat  axem, 

cum  dominus  inedia  conpellat  nube  prophetam, 

17  mirificas  inter  flammas  dum  fulgidus  infit,  ii25 

18  atque  quater  denis  uati  dat  iussa  diebus; 

25    8  noscere  quis  posset,  quae  sint  sacraria  summo 
1070        10  digna  deo,  lignisque  iubet  haec  ardua  pangi 
perpetuo  ualidis,  nuUa  quae  dissipat  aetas. 
haec  miris  conser'.a  modis  mensuraque  iussa  1130 

11  lammina  conspicui  praeuelat  ductilis  auri, 

12  conectens  geminos  tereti  uertigine  circlos 

1075  in  dextrum  laeuumque  latus,  qua  sancta  coluntur. 

18  inde  leuigatis  intexit  frondibus  arcam, 
16  in  qua  perpetui  maneant  mandata  tonantis.  1135 

18  quin  etiam  rutilo  Cherubinos  perficit  auro 

19  diuersosque  locat,  qua  sese  altaria  paudunt, 
1080       20  alarum  splendore  pari  similique  uolatu, 

ceu  moueant  agiles  uentosa  in  nubila  pinnas. 
22  sqq.  multaque  praeterea  rerum  commenta  nouarum  1140 

mirificis  sunt  facta  modis,  quae  dicere  qui  uult, 
expromet  citius  pelagus  quas  uoluat  harenas. 
1085  sed  neque  quam  multae  species  nec  nomina  quae 

sint, 
lex  numeris  adstricta  potest  depromere  fando, 
29  dum  cyathos  uates,  phialas,  mortaria  pangit  1145 

caelatasque  facit  gestanda  ad  munera  lances 


1063  conspcxa  C      1066  compellat  C      1069  quis  tc  quas  AC      1071  dis- 
sipet  r  1072   iussa  AC  iusta  k  1073    lamina  A      praeferat  A 

dactilis  A  1074  circlos  A  ciclos  C  1075  sancta]  sca  lineola  <m.  C 
1077  maneat  A  1082  nouaru  C  novarunt  A  cf.  Aediluulf  1083  q.  C 
qui]  quis  A  1084  exprimat  A  arenas  A  1085  q.  C  sunt.4  1086  hu- 
meris  C  d/epromere  A  dicere  C  1087  cyatos  C  uatis  AC  crates  1: 
^alas  A  fyalas  C    pingit  C 


Exodus   24,16    29,s7  95 

31  et  quae  uoctilucis  subduutur  fulchra  lucernis. 
1090  26    1  iam  quaecumque  tegunt  sacratam  desuper  arcam 
aut  uelant  postes,  ardenti  e  raurice  tinxit. 
28    4  quin  etiam  uaiio  texuntur  pallia  peplo,  1160 

Aroni  uatibusque  piis,  qui  munera  libant 
in  tectis  sacrata  dei,  gemmaeque  coruscae 
1095     i7-2linhaerent  sinibus  signantes  nomina  sena 

distinctim  tribuum,  quarum  de  corpore  plebs  est, 
singula  nobilibus  signantes  nomina  gemmis.  115,5 

17  sardia  prima  loco,  topazo  adiuncta  smaragdus; 

18  sapphirus  hanc  sequitur,  cum  qua  carbunculus  ardet, 
1100  iaspisque  uiget  fuluoque  intermicat  auro: 

19  tertia  ligurio  sedes:  hic  iunctus  acliati 

atque  amethysto.  fulgens  quem  purpura  tingit.  1160 

20  chrj'solithus  quartus,  berillo  adnexus  onychnus. 
:^6  additur  aetherii  signum  uenerabile  regis, 

1105  lammina  conspicui  formatum  quod  tenet  auri. 

39  lintea  quin  etiam  niuoso  albentia  textu 

in  laxos  cohibere  sinus  atque  indere  membris  1165 

42  praecipitur  partemque  obscenam  condere  carnis, 

43  ne,  dum  sacra  uehunt,  denudent  turpia  uates. 
1110  29       haec  inter  totus  sacrorum  euoluitur  ordo: 

10  sqq.  peccatum  quae  dona  leuent,  quaeue  hostia  feiTo 

icta  cadat  sanctamque  dei  determinat  iram.  1170 

nam  quicumque  uirum  sacrata  altaria  tangit, 
37  sanctior  efficitur  purgatus  pectora  naeuo. 

1099J    Exempla    poetamm     ed.    H.    Keil    u.    191:    Saffirus-ardet. 
1100]  Mico  :  Intermitat :  laspisque— auro  .  Alchimus 

1090  arcam  A  araih  C  1 09 1  ardentiae  A  1093  libunt  A  1094  choruscae  A 
1095  inherent  Cinhererent  A  1096  distinctum  A  1098  primo  ACcorr.p 
topaza -4C  corr.  p  1099  saphyrus  C  saffirus  ^  Rr.empla  1100  iaspis 
qn§  C  1101  tertio  A  sedis  AC  corr.  p  hinc  C  1102  amethisto  C 
amithisto  A  tingit  C  tinguit  A  1103  chrisolitus  A  crisoUtus  C  biriUn  A 
adnixus  C  onichnus  AC  1104  aetherei  A  1106  post  niuosa  spaHum 
quattuoT  uel  quinque  litt.  uacuum  A  1111  q.  C  q.  C  ue]  uel  A  1112 
icta  C  iacta  A      1113  sacra  A 


96  Cyprianiheptateuchos 

1115  30    8  pendeat  ut  lychnus  seraper  laquearibus  altis 
incensus  noctemqne  suo  de  lumine  uincat. 
edicit  censura  dei.  ne  foite  tenebrae  1175 

horrificam  faciant  per  sancta  altaria  noctera. 
2o-32  ponitur  et  liquidi  nonnumquam  sucus  oliui, 

1120  sanctificans  hominum  carnes.  dum  uertice  summo 
liquitur  et  crasso  perfundit  unguine  membra: 

U  adice  tusque,  leuis  cuius  fit  naribus  aptus  1180 

halitus  et  dulces  inrorat  sensibus  auras. 

31  ilicet  ut  magni  splenderet  machina  templi 
1125  oraatuque  suo  cunctas  transcenderet  aedes, 

8  perdociles  tribuit  sensus  et  maxima  fabris 
ornamenta  deus  omnesque  his  indidit  artes  H^^ 

6  2  Achisamo  de  Dana  tribu  iunctoque  Beselo, 
ex  luda  cui  classe  fuit  clarigena  origo. 
1130       18  utque  forent  doraini  populo  notissima  dicta. 
accipit  e  geraina  forraatas  caute  tabellas 
propheta  tribuente  deo,  quas  pollice  sancto  1190 

et  paribus  scripsit  digitis  manus  inclita  regis. 

32  1  interea  populus.  metata  in  castra  locatus, 
1135  dum  uatem  deesse  suum  iara  terapore  raulto 

mordaci  sub  corde  geniit  nusquamque  uideri 

murraurat.  adsidue  deposcit  nuraina  deraens  1195 

2  Aronem  peruersa  sibi;  quos  ille  freraentes 
instantesque  diu  deferre  ac  tradere  iussit 

1140  ornatus.  quos  aure  gerunt  nataeque  nurusque, 

natiua  dum  forma  parum  splendoris  habere 
ducitur  et  turpi  de  uulnere  defluit  aurura.  1200 

3  hoc  ubi  congessit  populus,  coniecit  in  ignem 

4  moUitumque  dehinc  feruentis  flamma  camini 
1145            miscuit  et  torua  formauit  froute  iuuencum 

1115  lichnus  AC      1118  sCa  A  sacra  C     1119  liquidis  C     1120  suinmi-4 

1121  crasso  horas  supfundit  ^  unguinej?  lumine -46^  1122  aditus 
que  leues  AC  corr.  p  adiectusque  leuis  cuiusuis  n.  a.  tc  1124  illic  et  C 
1128de  donatribuit  J.  1129  cui]qui  C  clarigenus  ^(7  1130  utquae -4 
1137  assidue  C      1145  turua  A 


Exodus    80.H    32.ti  97 

5  ueiiturumque  diem  soUemiiem  confore  dixit. 

i)  ilicet  albentes  cum  priraum  lucifer  ignes  1205 

protulit  et  celso  noctem  seclusit  olympo, 
consurgit  ludaea  manus  damnosaque  festa 
lloO  laeta  colit  raultisque  infundit  pectora  poclis, 

atque  exultantes  ducit  fiiriata  choreas. 

7  aspicit  haec  celsa  dominus  sublimis  in  arce  1210 
innocuumque  iubet  propere  descendere  uatem, 

dum  memorat:  «Decurre  citus.  monteraque  relinque. 
1 155  peruersi  ductor  populi  plebisque  magister, 

8  quam  profana  iuuant;  peccauit  praesule  multum 

te  ludaea  suo,  dum  sanctos  despicit  actus.  I2ir, 

en  quibus  indomiti  Pharaonis  soluere  uincla 
principe  te  licuit  furuaque  exire  Canopo, 

1 1 00  praeuaricatores  taurinis  uultibus  adstaiit 

proque  deo  celebrant  mentiti  membra  iuuenoi 

et  libertatis  memoraut  id  uunc  suae  numen.  1220 

tu  motus  ne  flecte  meos  neue  obuius  ito, 

dum  meritos  his  mitto  metus  dignamque  ruinam. 

1165  uec  tu  iacturam  metuas.  ne  dempta  potestas 

culmen  ad  alterius  confestim  raissa  recuiTat. 

10  dabitur  iu  tenis  multum  praestantior  armis  1225 
genslgnota  tibi,  quae  sit  te  principe  uictrix." 

11  Tenitus  his  uates  dominum  subnixus  adorat 

1170  talibus  effatus:  ,Cur  tantis  motibus  exit 

in  populum  nunc  ira  tuum,  quem  dura  gementem 
imperia  nimium  metuens  laxauit  Aegyptus,  i28o 

dum  te,  magne,  timet,  dum  celsae  robora  dextrae 
terrificant  fracta  misenim  ceruice  tvrannum? 

1146  solemnem  A  1147  illicet  C  1148  nocte  .1  olimpo  A  olimpho  (J 
1149  darapnosa  C  1150  infudit  A  1152  ab  arce  C  in  arcae  A  1154 
citius  K  1156  prophana  C  1157  despicit/?  deposcit -4.C  deposuit  tz 
115«  Enp  -E  C  E&  A  ex  K  fiiraonis  AC  1160  astant  A  1163  tu| 
tnm  C     neu  A        1168  te  om,  A        1169  uatis  AC        1170  aifatus  C 

1171  nunc  k  tua  AC      1172  imperio  C     1173  temct  C  dum]  tua  s   robura 
dexterae^      1174  fractu  ^ 

XXIII.  Cypr.  poot.  7 


98  C  }  p  r  i  a  n  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  li  o  & 

1175       12  et  nunc,  o  domine,  quid  dicet  turba  Canopi. 
captiuis  priuata  suis  infensaque  plebi, 
quam  cernit  nunc  esse  tuam,  nisi  te,  deus  ingens.         1285 
nequiquam  consueta  tibi  pietate  fauentem 
produxisse  uiros  deseiia  in  sede  necandos. 

1180  dum  uastos  inter  saltus  sua  funera  ducunt. 

sublimis  indulge  tuis  uultumque  serenum 
exhibe  poscenti;  nam  te  quis  uiuere  moto  1240 

in  terris  caeloque  potest?  quem  currit  ad  unum 

13  quod  moritur  uiuitque  tibi.  tandemque  recurrat 
1185  ad  sensus.  uenerande,  tuos.  quae  dona  pararis 

Abramo  quondam,  proceri  quae  deinde  lacobo 

Isacique  pio,  felix  quos  seruitus  ornat,  1245 

quod  placuere  tibi:  iuratus  per  tua,  sancte, 

robora  dum  spondes  prognatos  his  fore  curae, 

1190  rex  inuicte,  tuae.  densandos  pube  frequenti 

innumeraque  acie,  ceu  magni  sidera  caeli 
stellantesque  micant  mundano  in  cardine  gemmae.         1250 
cur  promissa  labant?  cur  ditis  commoda  terrae 
nuUus  habet  uatesque  insistit  sedibus  exul. 

J195  cui  mellis  spondes  latices  et  flumina  lactis?*" 

14  Flectitur  his  dominus  totamque  expectorat  iram. 

15  ilicet  excelso  descendit  coUe  propheta,  1255 
conscriptas  referens  domini  de  lege  tabellas 

introrsus  extraque  simul;  nam  pagina  sancta 
1200       17  et  tergo  commissa  fuit;  cumque  incitus  exit. 
uocibus  inmodicis  populi  defigitur  Auses 
clamoremque  putat  bellantis  hunc  fore  turbae.  126O 

18  sed  uates  non  bella  uidet,  sed  languida  uino 

1178  fouentem  A  1183  quejue  C  curat  A  1186  proceriq.  C  pro- 
cerioque  A  1187  isaci  .^.isaaci  C  Isaaco  1:  1188  quodj  qua  1:  eCae  C 
1189   robura  ^    spondis  AC  curae-tuae]   cura-tua   k  1192   stellan- 

tesque]  stellant  et  A  1193  cur]  cum  A  cdmoda  C  1194  uatis  AC 
1195  spondis  AC  1196  totam  C  tetram  A  exspectorat  C  1197  illic 
Acelso  C  1198  conscriptas/  (postslitt  erasa  pr.  m,)  A  1199  exutra  C 
que  ow.  A  1200  etergo  C  cSmissa  C  dum  A  cum  C  1201  aures  AC 
corr.  p       1202  putant  A      1203  uatis  AC    uidit  AC 


Exodus    32.12— st  PO 

pectora  multimodas  in  caelum  mittere  uoces. 
1205       19  iamque  adeo  ingressus  castrorum  limiua  ductor 

bacchantis  cernit  populi  feruere  choreas 

auratumque  uidet  tumida  ceruice  iuuencum:  1^65 

quem  uelut  aetherium  speetabat  turba  parentem. 

ilicet  infensus  calidam  dum  coneipit  iram, 
1210  confringit  tabulas.  totum  dum  surgit  in  ictum, 

20  iniectumque  focis  uitulum  dissoluit  et  exin 

porricit  in  pelagus  sumptisque  exinde  fluentis  1270 

21  attonitos  libare  iubet:  fratremque  deinde 
increpat  oflfensus  ualide,  quod  uana  petentes 

1215  audierit  iustaque  deum  uiolauerit  ira, 

22  ille  pacem  poscens  crimen  populare  fatetur, 

exortem  sese  faciens  culpabilis  ausi.  li>75 

26  at  princeps,  punire  parans  dementia  uulgi 
crimina.  Leuitas  totis  discurrere  castris 
1220       27  et  ferrum  nudare  iubet  atque  obuia  passim 
corpora,  cognata  quamquam  de  plebe,  ferire. 
28  illi  alacres  per  nota  sibi  diuortia  currunt  i^so 

oblatosque  ruunt  cuneos  raptimque  uirorum, 
ultores  domini,  circum  tria  milia  caedunt, 
1225  quis  uicena  simul  studio  quasi  milia  iungas. 

30  his  gestis  propheta  suis  iam  mitior  exit 

31  aeternumque  rogat  populi  pro  crimine  regem,  ^osb 
talibus  efifatus:  ^Peccauit  turba  tuonim, 

rex  inuicte,  uirum  plus  quam  mortalia  quaerunt 
1230  pectora,  mutarum  pecudum  simulacra  colendo. 

his  et  uota  dedit  et  numen  credidit  aunim. 

1206  bachantis  AC  1207  uidit  AC  1208  uelud  C  parentum  A 
1209  illicet  C  callidam  C  canspicit  A  1211  iniectum  A  intectum  C 
infectumque  foris  k  exim  C  1212  porrigit  AC  corr,  p  1214  ualde  t: 
1215  Aaudierit  C       1217  exsortem  A    sese]  sere  A       1222  diufortia  A 

ri 
1225   nicena   (ah    Vi  88.)  C     quasi  miliap   similia  ^C  studiosi   milia 

iungunt  ic  1226  exiit  C  1228  affatus  C  1229  quaeruntj  suerunt  C 
1230  pectorum  A  pecodum  A  colenda  A  1231  his  deuota  ::  credidit 
aurum  A  credita  uro  C 


1 00  Cypriaiii   heptateuchos 

et  nunc,  o  domine,  si  dignum  me  prece  ducis.  1200 

quam  faciam  fundamque  tibi,  dimitte  reatum, 
:42  quem  solus  laxare  potes.  sin  amplior  illos 
1235  poena  manet  cunctosque  tenet  sententia  mortis, 

nomen,  sancte,  meura  caelesti  ex  pagina  dele, 
quam  scripsit  ueneranda  manus,  cui  subiacet  orbis."         1295 

33  orantem  responsa  dei  felicia  palpant: 
«Quisquis  me  uetito  peccator  crimine  laedit 

1240  me  contra  ueniens.  hunc  sancti  pagina  libri 

nuUa  tenet  nomeuque  nocens  delebitur  inde. 

34  at  tu  depropera  captumque  Linc  explica  cursum  1300 
promissosque  locos  susceptae  adscribito  turbae. 

ac  ne  sollicita  tangat  te  cura  uadentem, 
1245  nuntius  anterior  semper  gi-adietur  euntem. 

ast  illos  sua  iacta  grauant,  quos  crimina  fuscant* 
33    3  erecta  ceruice  uiros  sensuque  tumentes:  1^^^* 

quapropter  socio  tecum  non  ambulo  gressu.** 
4      Haec  populus  maesto  suscepit  dicta  reatu, 
1250  inriguoque  gemit  ob  tanta  obprobria  fletu, 

poUutas  sumens  nigranti  stamine  uestes. 
5  ()  quem  bonus  eloquiis  uates  deponere  tristes  1310 

indutus  luctumque  iubet  multumque  precatur, 
ut  uideant,  ne  forte  dei  sit  grandior  ira, 
1255  si  fortasse  pari  fuerit  de  crimine  laesus. 

7  His  actis  conposta  sibi  tentoria  promit 

semotisque  locat  castris  nomenque  decenter  1315 

indidit  a  teste,  cuius  sententia  uera  est. 

8  illum  facta  deo  subeuntem  limina  cuncti 

1284  illis  A       1285  p^na  C      1286  sanctse  C      1287  quam  A  quod  C 

subied  A       1238  felicia  p  facilia  AC       1289  Qnisquis  inuetitor 

orimina  ledit  (spatio  6~  7  litt.  uacuo)  A  1 242  hinc]  dehinc  A  1248  loeo  A 
1244  hac  C  1245  nuncius  C    eunte  Mayor  eunti  «         1246  illos  C 

alios  A  1248  tecum]  secum  ic  1251  polluta  A  pulluta  C  corr.  k 
e  stamine  C  1252  quem]  quae  it  uatis  AC  1258  pcatur  C  prae- 
catur  A      1255  de  crimine  A  discrimine  C      1256  conposta  A  coposita  C 

41 

1257  q.  al,  88,  C    loco  A    docenter  :r       1258  indit  C    in  test«*m  n 


E  X  0  d  u  s  H2,9i    34,8  1 01 

1260  certatim  uidere  uiri  ipsique  uicissim 

gaudebant  inferre  gradum  uel  sistere  conti-a: 
9  cum  subito,  horrendum  uisu,  nubs  fulgida  caelo  1820 

labitur  et  summi  perfimdit  culmina  templi; 

11  dumque  pius  uates  graditur,  dum  deinde  recursat. 
1265  aedibus  in  domini  semper  se  condidit  Auses 

12  nusquam  progrediens.  at  uates  dicta  reuoluit 

cum  domino  consueta  sibi.  quaeque  antea  non  sunt        1825 

13  mortali  concessa  uiro,  deposcit.  ut  ora 
comminus  aspiciat  domini  ueneranda  beati, 

1270       14  utque  deus  procerem  semper  comitetur  euntem, 
quamlibet  aetherius  uallaret  nuntius  illum. 
adnuitur  dictisque  deus  sublimibus  infit.  1330 

20  quae  facienda  prius,  quam  tanti  gratia  doni 
obtutus  pascat  mundana  inuisere  suetos. 

1 275       21       ff Heia  age,  depropeians  rupem  conscende  minaceni 

22  et  gressum  defige  tuum,  ac  dum  meus  alto 

sic  rediens  decurrit  honor,  sub  fomice  saxi,  1335 

umbratus  mea  dextra,  mane,  dum  praepete  cursu 

23  praeteriens  refero  diuinae  umbracula  palmae. 
1280            tum  tantum  spectare  dei  postrema  meantis 

crura  potes:  uultum  non  fas  est  uisere  cuiquam 
spirantum  ex  numero,  mundana  quos  fouet  aura.'*         1340 
34    4  haec,  fiierant  ut  iussa,  fiunt;  mox  caut^  dolata 
consimiles  tabulas  diuina  ad  iura  reformat 
1285  consuetamque  sibi  solitis  de  cursibus  arcem 

8  incomitatus  adit  montemque  accedere  iuxta 
non  patitur  cunctos  ipsasque  eliminat  illinc  1345 

lanigeras  pecudes,  quia  sunt  contigua  noxae 

1261  gaudebat  A  gradura  <ww.  A  1262  uisa  AC  corr.  r.  1268  per- 
fudit  C  1264  uatis  AC  dum  A  tutn  C  1265  auses  C  auris  A  1266 
ad  C  uatis  AC  1267  quaeque]  q.  C  1272  annuitur  C  1274  mun- 
daria  C  inuiscere  AC  corr.  1:  1275  conscendere  in  arcem  C  1276 
tuam  A  Sic  A  hac  C  nam  ic  meos  (■  1278  dextera  C  1279  umbra- 
culo  C  1280  mctantis  C  1282  aura|  ira  A  1285  curribus  C 
1287  elimat  A  1288  contagia  AC  corr.  p 


102  Cypriani   lieptateuchos 

talia;  coiTuptis  nequaquam  sancta  coliaerent. 

1290         5  ilicet  optatis  domini  sermonibus  usus 

cognoscit  uentura  suis  seque  ingerit  ultro:  i:>5(> 

6  „0  domine,  quem  larga  facit  clementia  magnum 
in  caelo  terraque  tuis,  tu  mitis  in  aula 
aetheria  solusque  potens,  iustissimus  idem, 

1295  indulgens  pariter  populis,  quos  mundus  ubique 

laetus  habet  tota  dominum  cum  mente  fatentes:  1.355 

tu  cunctos  de  fraude  leuas,  tu  quidquid  iniquum  est, 
condonare  potes,  solus  quia  crimine  cares; 
idem  mortiferos  solitus  damnare  reatus 

1800  in  prolem  natosque  patrum  natosque  natorum: 

nobiscum  praecelsa-  deus  uirtute  maneto.  i^fio 

nam  plebs  ista  ferox  rigida  ceruice  superbit; 
crimine  si  cuius  commissa  piacula  donas, 
10  uiuemus  per  saecla  tui.'^  mox  sanctus  ab  aula 

1305  effatur  dominus  caeli,  quae  iusserat  ante; 

ut,  cum  uulnifica  populus  post  bella  quiesset,  i.sr,5 

otia  respiciens,  tantum  consortia  nosset 
de  populo  concessa  suo,  ne  foi1;e  uirorum 
incautas  mentes  fallaci  cluderet  astu 

1310       16  coniunx  sumpta  foris  profanaque  sacra  doceret. 

28  iamque  quaterdenos  celeri  cum  lumine  soles  ^^;,) 
triuerat  hic  uates,  nullamque  adsumpserat  escam. 
ieiunum  referens  ad  castra  ingentia  pectus. 

29  illum  conspicuae  fulgent«m  lampade  flammae 
1315       80  obtutus  timuere  uirum  fi*aterque  ueretur 

31  mortales  reuocans  fulgenti  a  lumine  uisus.  1375 

88  nescius  at  uates  subitae  uirtutis  honorem 

1289  corraptus  A  cohereiit  AC  1290  illicet  C  obtatis  AC  dftf  0 
1296  cum  A  om.  C,  te  jr  1297  quiequid  AC  1299  item  A  dampnare  C 
1302  ceruice]  uirtute  A  1803  cdmissa  C  1304  Viuemus]  Quemuis  A 
saeclal  A  1806  post  bella  popuUus  C  quiescet  tz  1307  tantum]  toto  A 
1310  coniux  A  sumta  A  profanft  C  1311  nam]  iam  C  soles  A  solis  C 
1312  uatis^C  adsumserat^  1315  obtutu  Traube  1316  mortalis  r 
aom.A    fulgentia lumina  «      1317uatis^C   honorc  Aediluul/ 


Exoaus    84,s    40,^«  108 

sacrato  fulsisse  sibi,  formidine  plebis 
noscitat  inmensi  uelandum  luminis  ictum, 
1320  ne  ludaea  cohors  cum  uisu  auerteret  aures. 

84  sed  cum  pacifica  domini  se  ad  uerba  ferebat,  13^0 

lutea  pei:spicuo  toUebat  lintea  peplo. 
35    5  ilicet  exhibitis  populo  certante  metallis 
6  et  quae  Sidonio  tinguntur  uellera  luto, 
1:325  artibus  eximiis  sacratam  pei-ficit  aedem. 

M)  32  quam  dominus  missa  sublimis  nube  repleuit  13^') 

in  tantum,  ut  uates  non  posset  scandere  postes 
38  sanctificos,  quamuis  toto  se  limine  uelum 
panderet  et  foribus  custos  non  obuius  esset. 
1330       84      Haec  cum  mobilibus  sese  dimouerat  auris, 

36  castra  mouebantur;  nox  rursum  sueta  reuerti  loiio 

fulgebat  rubrae  nimio  de  lumine  flammae, 
<jum  uolucris  deferuet  apex  numenque  praesentat. 

1318  fuLsissej^  uisisse  .1  uisie  C  sacrata  uisa  sibi  de  ::  sacratum 
aisum  esse  sibi  Traube  13*22  lutea]  lintea  A  lintea  AC  1323  illioet  C 
1326  replebit  A  1327  uatis  AC  possit  A  1328  lumine  uelum  A 
imine  uallum  C  1329  foribusj  frontibus  A  1330  dimouerct  A  «limo- 
uerit  K      1381  nox  A  mox  C  mox  s    reuertit  A 

FINIT  LIBER  EXODVS  .  CA 

INCIPIT  LIBER  LEVITICVS  C  (f.  50-  imoj 


LEvmcvs. 

1    9  1  ostquam  conspicuo  longinqua  in  deuia  teniplo        n^       r^ 
extrema  est  inposta  manus,  mox  cura  sacrorum 
uatibus  incubuit.  quo  ritu  quaeque  litarent: 
hostia  peccatum  demeret  quae,  quaeue  salutem 
5  caesa  daret ;  quae  dona  potens,  quae  pauper  ad  aram  5 

&    7  poneret  et  geminus  quae  ferret  commoda  turtur: 
11  quaeue  columba  pari  sociata  et  iuncta  columbae 
8  24  sed  mirum,  pecudum  caesarum  uiscera  raptini 
ignis  edax  celso  mpiebat  sidere  missus. 
10  10    1       Interea  iuuenes  uegeti  iam  fortibus  annis.  ]o 

esse  sibi  licitum  stolido  dum  pectore  credunt. 
Nabdus  et  Abiudus,  Aronis  nota  prophetae 
pignora,  sacrilegis  accendunt  ritibus  ignem, 
2  haut  multum  dilata  nece:  nam  fulgur  ab  axe 
15  emicuit  supero  atque  inter  uota  necauit  j5 

non  sincera  uiros.  multum  genitore  maerente. 

5  frigentumque  dehinc  tumulantur  membra  senulchro. 

6  mox  tamen  abstinuit  genitor  lugere  sepultos 
gennanique  omnes,  fletum  prohibente  propheta. 

20         7  qui  populo  permissus  erat:  namque  igneus  ardor,  20 

caelesti  de  sede  uolans.  concusserat  omnes 
inserto  ten-ore  uiros  palamque  uidebant 

INCIPIT  LIBER  LEVITICVS  AC  (A  f.  125"«;  C  f.  57')  1  -2(\2  AC 

1  templum  C         2  indm  6[>po8ita  AC    sacrum  C        4  quae  demeret 
quaeue  AC  corr,  p     quae    dem.    atque  iz         5    celsa  A     quae   om.  A 

6  comoda  C  7  pari  sociata  p  priscociata  (pscociata  C)  AC  piae  sociata  - 
9  »dax  C  12  aronis  AC  14  haut  A  haud  C  dilati  A  nece  dilata  k 
15  inter  haec  uota  k      21  concussernt  A  concluserat  ( 


Leai  ticu  s  l,t-   12.4  105 

temnendum  non  esse  deum.  qui  non  foret  absens. 
9      Haec  inter  domini  cognoscit  uoce  sacerdos 
25  uina  negata  sibi  mellitaque  sicera  natis, 

ne.  quando  dominum  positas  uenerentur  ad  aras. 
halitus  oifendat  uinoso  ex  pectore  missus. 

11  2  communis  populo  distinguit  regula  iiictus: 

et  quid  uel  liceat  uel  fas  adsumere  non  sit. 
:30  eloquitur.  quem  nostra  etiam  conuiuia  moreni  30 

18-15  caelesti  sub  lege  tenent:  ne  uultur  in  escis 

aut  coruus  picaue  fiant,  neu  buteo  fumus 

accipiterue  sagax  aut  miluus  ore  obuuco. 

et  quae  difficile  est  metato  edicere  uei-su: 
35  ne  quae  munda  parum  congesta  in  pectore  sidunt. 

innocuas  tactu  faciant  sordescere  fibras.  36 

12  2  femina.  quae  licito  uacuatur  uiscera  partu.  ^ 

si  puerum  generat,  septeno  in  lumine  sordet 
8  coi-pore  cum  toto;  sed  cum  se  uerterit  axis 
40  octauus.  quo  soUemne  est  tiiincare  pudenda. 

4  pelliculum  demet  ueretri.  atque  inde  sedebit  ^ 

ter  denis  tribusque  dehinc  iam  feta  diebus. 

ne.  quae  sanctificis  adolentur  cultibus,  audax 

poUuat  aut  uisu  aut  foedo  altaria  tactu. 
45         5  quodsi  concepta  laxarit  membra  puellae, 

obsenians  geminum  tenipus  nil  fraudis  habebit,  j(t 

6  quo  ddnde  expleto  confestim  dona  uouebit 

turtures  aut  geminos.  similes  aut  terga  columbas. 

23  tempnendum  C  24  voce///  (m  eram)  A  25  que  om.  A  28  co- 
munis  C  29  assumere  C  31  aescis  C  32  pigaque  A  buteo/  (s  eraso 
iterumque  in  marg.  Nota  buteo//)  A      33  ore  miluus  abunco  A     obunco 

miluus  ore  C         35  q.  C     munda  om.  A      congesto in  pectore 

{septemlitt  spatio  uacuo)  A  congesto  ACcorr.p  86  fybras  C  37 — 94  : 
om.  TC*  37  uiscera  A  uiscere  C  88  septimo  A  39  reuerterit  A 
40  .".  octauus  qui  sol  nitet  A  octaua  qui  sole  nitet  C  corr.  i:  41  pelli- 
culum  AC  demet  A  debet  C  42  quc  om,  A  iam  C  om.  A  foeta  C 
43  neque  AC  sclficus  A  adulentur  C  aduletur  A  corr,  Mayor  44  pol- 
luta  AC  cofT,  p  aut]  ut  C  45  an  conceptae?  laxaret  AC  corr.  p 
puellam  C        47  quod  A     fauebit  A 


1 06  C  y  })  r  i  a  11  i   h  e  p  t  a  t  e  u  c  h  0  s 

aut  grege  de  molli  candentis  uelleris  agnum, 
50         7  ut  saniem  precibus  ualeat  cohibere  sacerdos. 

13  14      Morborum  quoque  effigies  et  signa  docentur,  75 

dumtaxat  quos  lepra  creat,  quae  corpore  toto 
lutea  pallenti  perfundit  uiscera  tabo 
albenteraque  cutem  mactrlis  feralibus  implet 

55  ut,  quia  per  domini  nonnumquam  exaestuat  iram, 

hoc  medicante  fugam  capiat  corpusque  relinquat  20 

orantis  pro  n6xa  uiri  munusque  ferentis,  • 
paupertas  quod  praiestat,  ouans  quae  uincere  dites 
saepe  solet;  dominus  uotum  quia  simplicis  haurit. 

00  nec  grandis  inpensa  tamen  praestanda  medendi: 

14  10  nam  pullos  offerre  duos  agnosque  gemellos,  ^5 

ut  uitulo  coniungat  ouem,  ius  praecipit  omne, 
poUine  cum  tenui,  quam  sparsit  riuus  oliui. 

21  liaec  diues  offerre  potest:  sed  munera  paruum 

65  parua  manent;  namque  aut  uitulum  mactabit  ad  aram^ 

qui  uiget  explicito  bis  senis  mensibus  anno,  so 

et  quiddam  de  farre  pio,  quod  miscit  oliuo, 

22  turtures  aut  geminos,  similes  aut  forte  columbas. 

15  2      Quin  etiam  somnos  hominum  quia  saepe  uoluptas 

70  per  noctem  deludit  iners,  si  foite  ueretro 

semina  destillant,  fit  corpus  turpe  iacentum  .j^ 

7  inmundumque  manet,  donec  iam  uesper  ab  aethra 
conspicuus  laeto  praecedat  lumine  noctem ; 
4  :^qq.  nec  solum  foedo  deturpant  corpora  naeuo, 
75  sed  quidquid  contingit  agens,  quem  ^omnia  fusc<ant : 

13  id  propter  fluuio  fas  est  perfundere  membra, 
puritas  ut  redeat  propere  cessante  reatu. 

49  uelleri  signum  C  50  F//t  (u  eraso)  C  52  quae]  q  :  C  quos  A 
58  paUente  A  paUauti  C  .  tabo  A  peste  C  55  dominum  A  inaestuat  C 
57  orantes  A  ferentes  A  58  q.  C  dites  C  diues  A  59  saepae  A 
quia  Cquae -4  aurit  6'  61  gemelies^  62  ouesC  precepit  ^  omnS  T 
64  parum  A  67  Et  quiddam  p  aut  quiddam  AC  miscit]  AC  oliuo  A 
olinum  C  68  aut  forte  A  n&qne  Ccf,  u.  48  69  etiam  per  s.  C  quia]  quae  A 
saepae  A    70  deludit  tenero  siA  deludit  ener  si  C  corr.  p  (an  ludit  tenero  ?; 

71  distiUant  C         75  quicquid  AC        11  re/deat  ut  puritas  (d  eras,)  A 


40 


L  e  u  i  t  i  c  u  6    12,«     16,» 


107 


12  testea  quio  etiam  fas  est  perfiingere  uasa 
contactu  maculata  uiri,  at  facta  metallo 
80  diluere  ac  uitreo  sordes  diducere  riuo. 

16      Hac  etiam  liciti  coitus  sub  lege  piantur.  ^;> 

13-15  ilicet  eiutis  membrorum  labe  molesta 

antistes  praestabit  opem,  cum  sole  reuerso 
septima  puniceis  aurora  eluxerit  astris, 
85  turture  si  gemino  ueniat  subnixus  ad  arara 

peccati  uotique  reus  paribusque  columbis.  r^o 

19      Femina,  decurso  quae  fit  iam  menstrua  meuse. 
foedatur  sanie  madida,  quae  promitur  aluo. 
et  quidquid  tangit,  maculat,  dum  septimus  exit 
90     25  lucifero  redeunte  dies;  sin  auctius  urget 

unda  nocens  certique  abscedit  temporis  ordo.  .-^^ 

indiscreta  mali  facies  idemque  reati 
29  finis  erit,  sanctam  si  promat  munus  ad  aram 

ex  his,  quas  domino  constat  placuisse  uolueres.         .;.s 
95  1«  1       Interea  eitinctis  merito  sub  crimine  natis 
Aaronis  proceris  dominus  haec  intimat  ingens. 

2  ut,  quia  praetentis  dimissa  umbracula  uelis 
altai*  habet  sacraque  sinml  praenubitur  arca, 
temporibus  certis  sese  referatque  locetque 

100  sacerdos  pia  uota  ferens,  quia  sanctus  ibidem 

consistat  dominus  albenti  in  uube  uidenius. 

3  sic  tamen  ut  uitulum  proprio  pro  crimine  mactet. 

5  7  proque  synagoga  similes  mox  immolet  hircos.  45 

8  10  soi-te  sub  oblata,  unus  qua  deuius  en*et, 
105  peccantum  delicta  ferens  secumque  recondens. 

9  ast  alius  placidam  ut  domino  mactetur  ad  aram, 
optima  siderei  laturus  commoda  doni. 


87 


40 


19  inetalli  A  80  ac]  hac  C  diducere  C  deducere  A  81  hac  piz 
haec  AC  82  ilUc  et  C  87  faemina  A  tit  A  sit  C  mens^  A 
89  quicquid  AC  roaculat  om,  A  96  aronis  A  97  quia]  qua  A 
98  qu/e  ex  quae  A  100  quia]  quae  A  101  constat  A  consistit  n 
102  sic  p  ia  AC  108  quae  A  sinagoga  C  Imolet  C  hyrcos  AC 
104  qua|  qui  :c        105  peccatum  A       106  placitam  A       107  C(5moda  C 


108  C  y  j)  r  i  a  n  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  h  0  s 

17  14      Bestia  iiel  uolucris,  nullo  quae  sanguine  fuso  hO 

functa  fuit,  nuUis  prandentura  est  congrua  mensis: 
110  idcirco.quoniam  multorum  in  sanguine  mens  est. 

18  atque  etiam  si  forte  pecus  mucrone  peremptum 
laxarit  croceam  sectis  de  faucibus  undam. 
debet  terra  tegi.  ne  sit  non  condita  fraudi.  55 

18  Instruit  hinc  dominus,  quae  sint  consortia  noxa^ 

115  quaeue  iuuent  parili  concordia  pectora  nexu. 

quae  certis  digesta  modis  hic  explicat  ordo :  5j^ 

7.  inprimis  genetrix  cubili  accommoda  non  est.  i>9 

in  quo  nupta  iacet,  nullumque*agnouerit  usum        eo 
excepta  pietate  sui  mens  sedula  nati. 
120  ut  quae  patemis  nonnumquam  amplexibus  haesit. 

9  sqq.  hoc  geimana  modo,  eadem  de  matre  creata. 
aut  neptis  inspecta  tibi  natoue  nataeue: 
12  non  amita  affectu  nec  sit  matertei-a  foedo  65 

15  iunctior  inue  nurum  noxalis  luxus  oberret. 
125       16  uel  nuptam,  quam  frater  habet;  non  nouerit  usum 
17  filia,  quem  genetrix,  lectoue  incumbat  eodem, 
uni  mixta  uiro,  coniunctaque  nomina  turpet. 
si  nouerca  fiat  canonim  feta  nepotum.  •;o 

ut  quae  priuigno  coniungitur.  et  duas  uno 
130       18  germana^  cohibei-e  sinu  res  absona  iuri  est. 

20  uel  quam  coniuncta  uobis  de  plebe  capessit 

21  proximus;  haut  natus  detur  seruire  potenti, 

ne  uetito  nomen  domini  uioletur  in  actu.  -5 

22  masculus  obsceno  ne  sit  permixtus  amore, 

108  uolucres  A    q.  C        109  prandenda  A  prendentfl  C  corr.  p  pren- 
denda  r     111  etiam]  iterum  k    112  laiaret  A  laxare  C  corr,p  roseam  tc 

116  degesta  A      117 — 139  om,  7:^       117  genitrix  C    comoda  (ac  om.)  C 

120  nipeiAC  121  de^  1'  C  122  natae]  nata  C  124  iuntior  (c  minio  is.)  C 
inuenorum  C  inuenarum  ^  com  p  fcf.  c.  XVIII  14)  afUea  in  uenerem  p 
oberret  C  abhorret  A  125  usu  A  126  quem]  4.  C  quam  A  corr.  p 
incubat  A  127  coniunctaj  iuncta  A  que]  ue  C  128  foeta  C  129  ut 
Mayor  et  AC  131  nobis  C  182  aut  AC  corr.  p  138  actu]  ictu  A 
uu.  132  sq.  non  8Uo  loco  Jetfi  mdenfur 


Leuitirus    16.«     19,1«  109 

135        23  iieu  sexum  detuipa  tuuni.  uec  quadrupes  ulla 
nouerit  informes  coitus  nuptaeue  uiriue: 

24  crimina  quae  propter  dominum  laesere  potentem 

25  gentes  multimodae,  terraque  liis  omnibus  iras  ho 

exhibet  et  sordes,  quibus  est  infecta,  refutat.  si 

*  * 

140  19    9  at  cum  triticeas  tondet  iam  messor  aristas,  5i> 

10  uel  cum  ilauentes  resecat  uindemitor  uuas.  60 
nemo  legat  totum,  ut  p.ars  linquatur  egenti, 

11  quae  suprema  fuit.  mendum  ne  dixerit  uUus. 
neu  fui-tis  seruire  uelit  nec  perdere  fratrem 

145        12  nec  super  iniustum  iui*andi  inponere  iura. 

18  laedere  ne  libeat  quemquam  uel  rapta  tenere.  65 

ueue  operi  pretium  demat  mercede  locati 
14  uel  una  sub  nocte  uiri:  neu  dicere  surdo 
surde  uelis  damnumue  exprobres  corporis  ulli. 
150        15  iudicis  arbitrium  ne  sit  propensius  umquam 

in  laeuum  dextiiimue  latus,  quia  pauperis  una  70 

eximiique  uiri  debet  persona  uideri 
illis.  qui  posita  rectum  discernere  lance 
1«)  mente  queunt  docili.  mox  turgida  pectora  frena, 
155  inuisus  ne  forte  fias,  dum  despicis  omnes. 

17  oderis  aut  fratrem,  tacita  si  cogeris  ira,  75 
sed  castiga  magis  coramque  euolue  locato,  79 
ut  uitet  commissa  prius  mentemque  refonnet.                   ^^ 

18  et  cum  iura  tibi  fuerint  commissa  nocendi, 
160            motus  pone  libens  iramque  emitiga  totam, 

pectore  quae  tacito  dudum  contmcta  uigebat; 

185  dcturpat  tuum  C  quadnipis  A  137  lesere  AC  138  q.  C 
nuae  A  iras  C  om,  A  140  at|  aut  A  tundet  A  141  uindemiator  C 
142  flegenti  C  143  supprema  C  144  fortis  A  pdere  C  proderc  A 
145  iniustum  p  iustum  A('  imponere  C  147  operi  A  opere  C  149  sur- 
de  .4C  surda  k     dampnum  C  150  ne)  non  A  151    leuum  AC 

153  rectum]  rerum  it      154  quaeunt  A    pectora  am.  A      155  dispicis  A 
post    156    K   nescio  quo  errore  ponebat  J63~Jfi5  158   •N^missa  C 

159  cOmissa  C      161  tacito  AC  tacita  n 


110  Cyprianiheptateuchos 

ne  dominus  sis  ipse  tui  uindexque  doloris. 

utque  tuis  cupies  iucunda  et  commoda  rebus. 

sic  fratri  deposce  tuo.  ne  dissona  mens  sit. 
165       19  hoc  seruate  uiri  sanctoque  insistite  iuri. 

Sint  iumenta  tuis  subnixa^et  subdita  plaustris 

corpore  consimili,  nec  taurum  iunge  caballo. 

frena  regens;  uirides  inter  nec  spargito  uites 

farra  serens;  uestisque  tibi  nec  discolor  uUa 
170  diuerso  sit  texta  modo  filoue  biformi. 

20  diligit  ancillam  si  quis  mercede  seorsa. 
nondum  iure  dato,  quod  seruis  missio  praestat 
et  data  libertas,  mortali  crimine  caret, 

[puella]  si  non  iuncta  uiro  sensum  coniunxerit  unum, 
175  si  facilis  nullo  coitus  luctamine  praestat. 

21  lenitur  per  uota  deus,  si  de  grege  molli 
uotiuus  aries  domini  mactetur  ad  aram. 

23  insita  siluestri  quotiens  sunt  germina  trunco. 
carpite  post  temos  nequaquam  poma  decembres, 

180  24  sed  summo  sacrate  deo;  quia  quintus  edendi 

25  iura  dabit  uobis  licitis  cum  uictibus  annus. 

26  auguriis  seruire  nega  atque  auspicis  orsa 

27  pro  ueris  audire  fuge ;  rectumque  capillum 
crispanti  rutilare  conMi,  uel  carpere  barbam, 

185       28  aut  ferro  signare  cutem,  uel  stigmata  membris 
indere  corporeis  haut  umquam  mitia  membris. 
29  filia  blandiloquis  ne  sit  te  mancipe  moechis 

31  aut  turpi  transcripta  toro:  cantuque  medentes 

32  euitate  uiros;  dignaque  accersite  noxa. 
190  si  iuuenis  uetulo  non  adsurrexerit,  et  si 

barbato  cuicumque  puer,  quia  grandior  aeuoi 

163  utque  C  iudicanda  et  rebus  comoda  C  168  reges  A  1 71  ancillas  A 
ancellas  A  corr.  Mayor  174  si  puella  non  C  puella  si  non  A  corr.  p 
175  praestet  A         176  laenitur  C  178  quoties  C         180  edendi  C 

181  conuictibus  A  182  auguris  C  184  crespanti  C  185  cutem  signare  C 
186haut]aut^C  188  transscripta -4  thoro  AC  189  accersite  noxa  A 
arcersit  enoxa  C      190  uitulo  A      191  cuiquam  puero  A 


Leui  t  i  c  us  19j»»— 22.IS  111 

postulat  of&cium,  paternis  quod  datur  aniiis. 

35  sit  modio  mensura  tuo  non  debilis  umquam: 

36  nec  trutinam  serues,  cui  sit  semuncia  fraudis. 

195  iustus  iusta  deus  quocumque  exquirit  in  aetu.  n^ 

20  6  et  qui  uentriloquos  poscunt  responsa,  refuta. 

21  5  defunctum  propter  nullus  deponere  barbani 

aut  nudare  caput  studeat  frontemue  serenam 

poUuat  aut  quidquam,  quo  sit  deformior,  optet. 
200         7  femina,  noctiuagus  si  quam  possedit  adulter.  ^20 

coniugio  est  indigna  uiri,  quem  postea  sumat. 

et  quae  de  sensu,  quo  sunt  diuoi-tia,  missa  est. 
10  uesciat  alterius  thalamos;  puinisque  sacerdos 

omnibus  in  rebus  nitidum  praestabit  oliuum. 
205  quo  perfusa  prius  sacrati  uerticis  arx  est.  125 

13  buic  coniuni  de  gente  sua  conpertaque  soli 

14  haereat  et  uiduam  uitet  luxuue  nocentem. 

15  ne  maculosa  fiat  uetita  de  matre  propago. 
Hsqq.  et  si  quis  uitium  quodcumque  in  coi7)ore  gestat, 

210  (ille)  haud  dignus  erit,  qui  (munia)  sancta  capessat.  130 

22  3  corpora  pura  placent,  maculis  haut  inlita  foedis. 
4  femineus  quae  luxus  habet,  cum  uota  sacrantur. 

quae  captu  pro  quisque  suo  deuouit  ad  altar. 
'  21  23  quin  et  uela  simul  nequaquam  iungere  fas  est ; 
215  22   9  nam  maculis  sordent.  purus  est  rector  in  altis.  135 

12  filia  sanctifici  fuerit  si  tradita  uatis 
extemi  sub  iura  uiri,  libamina  prima 

13  nequaquam  contingat  edens:  si  coniuge  functo 
aedibus  in  patriis  coepit  consistere,  sumat 


192  patemi  A  196  refutat  C  deuita^  corr,  ic  197  difunctura  A  198  uej 
qne  A  199  quicquam  AC  optetj  obtet  A  aptet  i:  200  si  quam  i: 
si  om,  AC  205  arx]  ara  ic  206  coniux  A  coperta  C  207  ue| 
que  A  210  haut  (haud  C)  dignus  erit  qui  sancta  capessat  (capissat  A) 
AC  (nuUa  neque  in  fronte  neque  in  medio  uersu  lacuna),  Munia  non 
hic  dignus  e  .  q  .  s  .  c  .  k,  eim  secutus  corr.  p  212  quae]  q.  C  quas  tz 
floxus  jt  217  hestemi  (he  C)  AC  con\r:  iure  AC  corr.  p  libana  A 
218  ^dens  C 


112  Cyprianiheptateuchos 

220  quem  geiiitor,  secura  cibum  panemque  uicissim.  l-io 

14  quod  si  sancta  manu  quicumque  admouerit  ori 
nescius.  ob  culpam  quintas  deportet  ad  altar. 

24  2      Pendeat  ante  tholum  lychnus  laquearibus  altis,    ^;j     u:\ 

noctibus  ut  praestet  flammatum  lumen  oliuum. 
225  ne  decursa  dies  pallentes  misceat  umbras 

aedibus  in  domini  sanctaque  altaria  condat.  s5 

10      Haec  inter  calidu  iuuenes  duo  felle  mouentur:  144 

hic  Hebraeus  erat,  alius  generatus  Aegypto.  14:» 

dumque  alterna  sibi  dicunt  maledicta  frementes. 
2S0        11  inmensum  domini  nonien  fuscare  querella 

non  timuit  ludaeus  inei*s.  dum  ducitur  ira. 
14  quod  facinus  propter  castrorum  ex  aggere  tractus 

et  positus  campi  medio,  mandante  loquella  i5t) 

sublimis  domini.  saxonim  concidit  ictu, 
235  percurrit  pia  iura  deus  atque  omnia  pandit.  152 

25  25  Indigus  alt«rius  quotiens  uult  sumere  nummos        so 

pignore  deposito,  si  rus  addixerit  illi, 
cuius  poscit  opem,  reddat  sibi  credita  promptim, 
cum  fuerit  ditata  manus.  atque  illa  receptet, 
240  quae  fuerant  transcripta  prius;  in  perpete  uita        ffO 

28  indigus  extiterit,  illo  fit  liber  in  anno, 

quo  cunctis  est  missa  quies  et  dulce  leuameii. 

29  quod  si  forte  domum  media  quis  mancipet  urbe, 
restituat  hic  aera  sibi  commissa  per  annum. 

245       80  ne  post  emissum  dimittat  praedia  tempus.  95 

85  sic  tamen  orantum  danda  est  pecunia  dextns. 


220  genito  A     cum  genitore  cibum  secura  tc  221  quaecumque  A 

ore  A  223  ante  tholum]  &  holum  A  lignus  C  Ucinus  A  224—226 
oin,  K*  224  flammiatum  AC  227  duo  p  dum  AC  228  aebreus  C 
ebreus  A  229  quaerella  A  quaerela  C  231  dicitur :  sed  ic  nif.  ex 
u  con\,  ut  syllaha  uc  efficeretur  C  232  loquela  C  236—265  ow*.  k^ 
286  quoties  AC  240  trans  scripta  AC  241  exstiterit  A  244  cS- 
missa  (J      245  praesidia  C      246  tamenj  tunc  A    omantum  A('  corr.  /jx 


Leuiticus  22,i3- 26,»4  113 

36  exigat  inplicitum  ne  post  usura  lucellum. 

89  quisquis  inops  tenuem  uitae  non  sustinet  usum 

ac  duros  perferre  dies,  meliusque  putabit 
250  subdere  se  domino  iam  libertate  remota,  loo 

non  ferat  ille  iugum  ueluti  de  serua  creatus, 

40  sed  uelut  adscitus  positae  mercedis  ad  actum, 

41  donec  decurso  redeat  iam  tempore  liber, 
quo  cunctis  concessa  simul  suut  otia  rebus. 

255       48  ac  si  ceu  domini  imperio  distractus  abibit,  105 

proximus  hunc  redimat,  aut,  si  non  adfuit  ille, 
contribulis  quicumque  sui  commercia  fratris 
iussus  agat  iugumque  uiro  seruile  sequestret. 
50  nam  si  legitimo  fuerit  diuenditus  aere, 
260  seruiet,  optato  ueniat  dum  tempus  in  anno,  iio 

quo  cuncti  sua  iura  simul  dimissa  resumunt. 
52  aut,  si  parua  fuit  annorum  summa,  labore 

conpleat  hanc  proprio  manuum  quem  praestitit  actu. 
54  sic  abeat,  quocumque  uolet,  secumque  reducat 
265  libera  securos  pariter  cum  coniuge  natos.  iii} 

26    3  talia  sincero  condentem  pectore  iussa  153 

6  pax  tranquilla  manet,  nuUo  quam  bella  tumultu 

proturbare  queunt;  longos  sed  missa  per  annos  155 

5  otia  multimodo  conplebunt  horrea  fhictu. 
270         7  quin  etiam  si  tela  ferox  destrinxerit  hostis, 
8  exigua  beUante  manu  detrusus  abibit, 

quam  libet  inmensas  acies  in  proelia  ducat. 
14  ast  illum,  qui  iussa  dei  sublimia  uitat,  160 

16  mortis  terror  aget,  ceu  ferrum  torqueat  hostis, 

247  implicitum  C    urura  C     248  inobs  C     250  se  nomino  A    252  uel 
MiA  uelud  C    mercedes  C    253  decursQ  C    254  quo]  afi  C    257  contribulis] 
Tribulis  C    258  iussus]  uisus  A   seruire  C    259  deuenditusC     260  serui&  C  ' 
seruiat  A  262    annorum  p   nuramorum  AC  263    EXPLICIT  263-309-4^(7 

EXPLANATIO  [sc.  Wighodi]  LIBRI  EXODI;    Conpleat  e.q.s.  (continua  (<i>  =  ABC, 
^criptura)  B  f.  129\  2  med.  compleat^lC    manuura  A  manum  BC    quem |     L  =  AB) 
quam  A  abiat  a>     quoc.J  quaec.  A       265  securos  A  securus  C  securas  B 
266  pectora  C    iusa  B    268  quaeunt  L    269  coplebunt  C     270  ferox  L 
uelox  C  distr.  to    272  praelia  BC    274  agit  w  corr.  ^hostes  uj  corr.  Mayor 

XXIII.  Cypr.  poet.  8 


114  Cyprianiheptateucho8 

275       17  praecipitique  fuga  trepida  condetur  in  urbe. 

20  hinc  postrema  fames  morbis  pallentibus  illum 
ambiet  et  saturus  quamuis  ieiuna  putabit 

ora  sibi  semperque  metu  redeunte  timebit.  kj^ 

21  ac  si  conlibitum  portis  bipatentibus  ire, 

280  quo  sensus  duxere  sui,  hunc  maesta  per  agros 

•22  undique  desertos  heremus  confundet  euntem, 
raptoresque  lupos  et  quae  sunt  dente  uel  ungui 
terribiles  per  nira  ferae,  plus  triste  timebit:  170 

26  et  quamuis  pingui  generetur  caespite  teiTae 
285  uerna  seges,  teneras  culmis  non  promet  aristas. 

29  natorum  tum  membra  pater  ceu  dulcia  morsu 
adpetet  atque  fame  genetrix  demittet  ad  aluum, 

quod  genuit  fecunda  prius.  tum  uincula  captis  175 

33  inponet  iam  uictor  ouans  flammaeque  micantes 
290  adtollent  rutilos  per  tecta  ingeutia  crines, 

urbibus  in  cinerem  uersis,  quae  foeda  gerentes 
ambierant  ualido  quondam  tutamine  muri. 

30  deficient  tituli,  uauanim  insignia  laudum;  \m 
et  quae  pulchra  prius  fuerant,  destnicta  peribuut, 

295        44  ut  deus  in  celsis  semper  uenerandus  ametur, 

idola  quem  nequeunt  mentito  adtingere  cultu.  183 

27  Quae  deinde  in  uotis  maneat  taxatio  dragmae,    n^ 

femina  si  fuerit  seu  mas  donatus  ad  altar, 

perscripsit  rubrica  dei,  seu  gi-andior  aeuo, 
800  seu  puer  aut  uirgo  nondum  pubentibus  annis, 

seu  domus  aut  fundus,  seu  quidquid  mente  dicatur,  jf^o 

275  conditur  o)  corr.  p  condatur  s  276  hincjphucChic  L  famis  cu 
psallentibus  C  211  ambiit  BC  281  desertos  A  deserto  BC  aeremus  C 
confundit  AC  confudit  B         282  ungui  AC  lingui  B         284  cespite  cu 

285  culmis]  culmes  B  culmus  ic  promit  J.6^  promittit  J5'  (tit  poai   eras.) 

286  dulcida  B  287  appetet  C  genitrix  C  dimittet^C  dimittit  B  corr.  r 
al/uum  B  289  impone  dam  uictor  C  290  attoUent  C  per  tectaj  per  te  B 
293  difflcient  C  dificiente  B  uariarum  ic  294  quaej  q.  C  fuerant  prius  BC 
295  cehi  B  coelis  ?t  296  nequaeunt  B  attingere  C  297—809  om.  s' 
297  teiatio  A      301  quidquidj  B  quicquid  AC 


Leuiticus   26,64-27,81  115 

eum  secura  deo  gaudet  mens  credere  summo, 
seu  cum  sollicitis  agitur  permota  periclis, 
iii  quibus  inplicitus  ne  sese  inuolueret  error, 
305  pars  expressa  manet,  pars  est  concredita  uati, 

80  ut  decimos  etiam  taxet  sententia  fructus.  ^^^ 

31  si  libitum  retinere  pecus  agrumue  domumue, 
donantis  sub  iure  fuit:  mox  pendat  ad  altar 
commoda  quae  pretiis  indunt  concordia  nummi. 

302  Bienso  B  credere  A  reddere  BC  303  sollitis  B  periculis  B 
304  implicitus  C  305  expraessa  B  congredita  B  306  decimus  B 
308  alta  B      309  cdmoda  C  conraoda  B    praetiis  B    indnunt  a>  corr,  j^ 

FINTr  LIBER  LEVITICVS:'  INCIPIT  METRVM  SVPER  NV- 
MEKVM  A 

EXPLICIT  METRVM  SVPER  LEVITIC^T^  (f  130/0 

EXPLICIT  LEVITICVS  INCPT  METRVM  8VPER  NVMERVM 
(J  J35-^)B 

EXPLICIT  LIBER  LEVITICVS    INCIPIT  LIBER  NVMERI  C 


XXin.  Cjpr.  poet. 


NVMERV8. 

1        1  Verterat  interea  solitis  recursibus  annus, 

mensibus  explicitis  sua  per  uestigia  currens,  1^5 

postquam  lecta  deo  pubes  Nilotica  liquit 
litora  et  e  Pharia  tandem  migrarat  harena; 
5  2  cum  deus  astrigera  fulgens  de  sede  locutus 

imperat,  ut  uates  tribuum  mandata  tribunis 
certa  ferat  plebemque  dehinc  percenseat  omnem,  190 

3  sepositis  pueris  et  quos  iam  grandior  aetas 
eihibet  inmunes  trepidi  sub  cura  duelli, 

10  ut,  quae  sunmia  fiat,  bis  denis  noscat  ab  annis. 
18  illi  alacres  relegunt  numero  currente  per  omnes 

turmas  quisque  suas  cursimque  inspecta  locuntur  195 

nomina,  bissenis  tribubus  quae  condita  perstant. 
46  haec  seicenta  simul  conplerunt  et  tria  iunctim 
15  milia,  quingentos  pariter  si  iungere  cures 

44  ?  quinquies  et  denos,  domuum  cum  deinde  uiritim 

notio  perdocuit  procerum  bis  milia  sena.  200 

49  Leuitas  uero,  domini  quos  cura  sacrorum 
sola  manet,  uetuit  plebis  coniungere  summae. 
20  hinc  adlecta  deo  Getsonum  milia  septem, 

3  17  28  quingentis  pariter  positis;  Gaada  seorsum 

bis  quaterna  facit  sexcentis  comminus  auctis;  205 

83  tertia  bis  temis  sed  milibus  atque  ducentis 

8  pnbis  tt)    Uquid  C       4  e  faria  A  ef  faria  BC    migraret  B       5  lo-   1-61  AJBi 
quutus  ^      6  uatis  o)      7  feret  B      8  aetasp  aeuum  w      10  quae]  q.  C  (f»  =  ASi 

11  omnS  A    .    12  tgrmas  B    loquntur  C        18  quae]  q.  BC    pstant  A    ^  =  ^^) 
14  sescenta-BcoplerantC    15  cu/res  (r  eras,)  A    16  domuum  C  doemum  A 

domum  B      21  gaada  C  caada  A  gaad  B      22  cominus  C  conminus  B 
23  sed  milibus  p  simiUbus  o> 


Nnmeri  l,t— 5,,i  117 

84  exhibuit  patrio  dicta  sermoiie  Merara. 
25  25  31 36  has  diuersa  manet  quoniam  custodia  summas 
sacrorum  templique  dei,  sic  castra  sequestrant. 
28  prima  legit  pelagus;  alia  se  porgit  ad  austrum;  ^IO 

29  85  tertia  praegelidas  aquilonis  respicit  auras. 
38  at  qua  prima  rubet  uenientis  flamma  diei, 
30  maxima  conspicui  ponunt  tentoria  uatis. 

40  hinc  genitos  primo  pueros  dinoscere  partu 

et  domino  sacrare  parat,  qui  milia  conplet  215 

43  bis  undena,  simul  bis  centum  si  superaddas 
septies  et  denos,  pro  quis  adsumere  dragmam 
35     46  47  uatibus  est  licitum  sacrisque  addicwe  templi, 
49  emptos  cum  ueluti  diuina  eliminet  ara. 

4  48  ilicet  adplicitos  sacrarum  ad  munera  rerum  220 

ex  Getsona  manu  Gadaque  et  dicta  Merara 
bis  quaterna  legunt  quingentis  milia  iunctis, 
40  quinquaginta  super  positis,  quos  ferre  seorsum 

49  omamenta  domus  domini  uel  promere  iussit. 

5  sic  ibi  iam  positis  sumebant  otia  castris;  225 
2  ex  quibus  excludi  placuit  trans  limina  portae, 

morborum  quis  dira  tabes  corruperat  artus, 

45  8  ne  ualidos  iuter  positi  contagia  feirent, 

abdita  dum  ealidis  errant  discrimina  uenis. 
12  ilicet  uxori  tacito  qui  pectore  zelat,  230 

18  nec  testem,  qui  prodat,  habet,  si  serus  adulter 
polluerit  casti  quondam  cubilia  fulchri, 
50         15  ad  uatem  festinus  eat  coramque  praesentet, 

24inerara^    27  porgit  A  pergit  C  porrigit  Ji    29  At  qiiaj^Et  qua  k 
a  qua  A  atq.  C  adqua  (&  al,  ex  a)  B    ueiiientes  C/  82  eomplet  AC 

33  ondena  simul  bis  centum  A  undenas  bis  simul  (simus  C\  centum  BC 
35  scaris  A  37  illicet  (illic  et  C)  oj  88  exiget  sona  A  mana  oi  corr,  p 
39  quingintis  B  42  sic   ibi  p  sicubi  lo         43  ex]  e  ^    lumina  AC 

44   tabis  B('     corrilperat   C  45    ualidos  L   ualidus    C  ualidis  ic 

46  uenis|  ueniis  B  47  illicet  u»  zelat  C  48  si  serus  (rerus  B) 
adulter  BC  sir  seruus  serus  adulter  A  49  pulluerit  C  condam  A 
50  at  C 


118  Cjprianiheptateuchos 

quani  credit  peccasse  sibi,  canamque  farinam, 

hordea  quam  faciunt,  sacratum  promatad  altar,  235 

quam  nec  ture  linat,  nec  pingui  inroret  oliuo. 

17  praeuidus  hic  uates  undam  de  fonte  capessat 
55  fictilibus  labris,  modico  quam  puluere  tinguat 

quem  capit  e  media  pronus  testudine  templi. 

18  mox  illam  nudare  caput  palmisque  tenere  240 
conpellet  geminis  memoris  libamina  sacri. 

utque  bibat  latices  secum  maledicta  tenentes. 
60         19  conpellet  senior.  quae  fit  si  criminis  exsors, 
inlaesa  cum  mente  manet  uultuque  sereno. 

20  at  si  sub  tacitis  celantur  crimina  fibris,  245 

21  turgebit  subita  mulier  tentigine  morbi, 
obscenumque  femur  putri  cum  carne  liquescet. 

65         27  insuper  et  plebis  acuit  maledicta  iocantis, 
dum  facili  exprobat  commissa  piacula  risu. 
6       2      Haec  inter  casto  uitam  si  ducere  ritu  250 

mente  parat  quisquam  uotique  implere  reatuni 
peruigili  exoptat  sensu,  ne  luxus  in  ipso 
70  corporeus  certo  possit  sub  fine  uigere: 

8  uina  neget  sibi  nata  libens  et  cuncta  refutet 
pocula,  quae  calidis  in  uinum  uertere  lympliis  255 

aut  melle  aut  pomis  consueuit  cura  bibentuni, 
4  cum  liquidos  puris  renouant  de  fontibus  haustus. 
75  horreat  hic  iiuas,  acinum  nec  mordeat  ullum. 

qui  uini  uel  rore  madet,  uel  solibus  aret 
in  passum  crispo  concretus  margine  rlmae;  200 

quin  etiam  laticem  mordacis  uitet  aceti, 

51  52  coramqne  farinam  fam.  praesentet-canamque)  A  53  ture  B 
thure  C  tere  A  54  prouidus  it  uatis  a>  capisset  A  57  illam  p  illa  o» 
capud  A  58  conpellet]  u>.  conpellit  k  59  quej  quae  u>  tenentis  o>  60  quae]  ~7h* "" 
q.  Cfit]  sit  K  eiors  C  62—172  am,  B  68  subito  A  tertigine  A  64  absce- 
num^qu^C  faemur^  putri|  pariterul  liquiscet^  65iocanti8|>locanti8 
(sic)  AC  loquentis  it  66  facile  A  comissa  C  67  hic  A  casta  A 
seducere  C  69  exobtat  A  70  uigere  sub  fine  ^  72  limphis  A 
Ih  modeat  A    76  qui  AC  quod  k     77  inpassum  C  insparsum  A   mai^ine  A 


Numeri   5.1*    6,m  119 

sobria  mobilibus  delibans  pocula  riuis; 
80        5  concretamque  gerat  toto  cum  tempore  barbam, 
qui  uoto  perscriptus  erit;  crinemque  fluentem 

6  intonsus  conseruet  apex;  lustrare  sepulchra  265 

7  nesciat  et  patnim  tumulos  bustumque  sororis, 

8  ut  sanctus  persistat  honor.  si  forte  sub  isdem 
85         9  conpositus  tectis  aliquis  laxauerit  artus, 

morte  obita,  infectum  ueluti  sordescere  coget. 

is  igitur  ueniam  curi^  mordacibus  oret,  27o 

tondeat  et  crinem  squalenti  in  uertice  pastum; 

10  et  cum  clara  dies  septeno  eluxerit  ortu, 

90  turtures  aut  simili  candentes  pluma  columbas 

11  offerat,  ut  uitium  uatis  per  uerba  leuetur 

12  atque  precem;  iactura  tamen  sit  temporis  eius,  275 
quo  prius  abstemius  fuerat,  rursusque  capessat 

principia  optatis  iterum  currentia  uotis, 
95  quaesitam  ut  meritis  ualeat  contingere  metam. 

14  omnibus  his  gestis,  postquam  sua  praemia  conpos 

certa  tenet,  similes  albentis  uelleris  agnos  280 

offerat,  expliciti  bidentes  cursibus  anni; 
16  unus  ut  occumbat  quaesitae  ad  praemia  mercis 

100  17  peccatumque  leuet;  nitidi  iam  corporis  alter 

atque  salutiferos  aries  decumbat  ad  actus. 

15  ille  etiam  niueos  panes  conspargat  oliuo,  285 
et  quidquid  sacri  ueteris  sollemnia  poscunt, 

20  ut  ualeat  rursum  desueta  adsumere  pocla. 
105       23  ergo  agite,  et  plebem  quotiens  sacrare  precatu 
orantem  cupitis,  hoc  Chri^tum  poscite  fatu: 

79  dilibans  A  81  perscriptus  A  ^scriptus  C  praescriptus  it  84  utj 
ei  A  hisdem  AC  86  obita  p  oblita  A  sopita  C  uelutij  uelisti  A  morte 
uelut  subita  infectum  ic  88  crin&  A  partum  A  89  septimo  A  92  AtqueJ 
Et  C  praecem  A  lactura  (sic)  C  sitj  si  A  93  capissat  AC  94  obtatis  A 
95  metamj  A  iTitS  C    96  cOpos  A  campos  C     98  bidentes  A  uiuentes  C 

101  salutiferus  A  102  illej  uel  A  niueosj  nouos  A  conspargat  AC 
103  quicquid  AC  soUempnia  C  solempnia  A  104  pucln  A  105  quo- 
ties  AC    praecatu  A 


120  Cypriani  heptateuchos 

^Dextera  uerticibus  hominum  dum  prona  recumbit,  290 

24  candidus  aetheria  uobis  benedicat  ab  aula 
omnipotens,  custosque  iiat  per  saecula  uester, 
110       25  fulgentemque  deus  faciem  super  omnia  uestrum 
attoUat  capita,  et  sit  miserator  in  aeuum; 
26  eleuet  et  uultus,  ut  uos  de  sede  reuisat  295 

inclita  et  ingenti  dominus  det  munere  pacem/ 
7      1  nec  minus  interea  uates  circum  omnia  promptus 
115  iussa  dei  primam  castris  socialibus  aedem 

exomat  domini  pinguique  inrorat  oliuo. 
et  quaecumque  nitent  argento  efifecta  uel  auro  300 

uasa  domus  sanctae,  simili  de  flumine  lauit. 
2  3  plaustra  dehinc,  tribuum  dederant  quae  iuncta  tribuni, 
120  comigeris  bobus  parilem  diuisit  ad  usum 

6  Leuitisque  dedit;  geminis  bis  ducta  iuuencis 

7  carra  duo  primae  Getsonum  tradita  turmae;  305 

8  at  Merara  cohors  quaterno  bis  boue  iuncta 
quattuor  accepit  rebus  carpenta  ferendis, 

125  quae  sacris  sunt  facta  dei;  nam  sola  Gaada 

9  inmunis  donis  gestauit  pondera  collo.  30^ 

11  Interea  tribuum  proceres  pia  dona  ferentes         139 
discretos  habuere  dies;  namque  agmina  plebis       130 

?  sunt  quingenta,  simul  uiginti  et  milia  bina, 
130  bis  senis  ducenda  uiris,  quomm  ordine  primo 

12  uouit  luda  tribus  donum  Nassone  tribuno; 
18  14  in  quo  uasa  dedit  argento  insignia  fuluo, 

quae  simul  eipletis  faciunt  bis  pondera  centum      23^ 
atque  decem,  niuea  prorsum  siligine  plena, 

111  attollet  A  miseratus  A  112  de  sidere  uigat  (siderae  A)  ACcorr.p 
113  inclyto  n  114  natis  AC  prumtus  A  118  simile  A  labit  AC 
119  quae]  q.  AC  120  b6bu8  A  124  accipit  C  gauada  A  126  donis  C 
doni  A  127 — 175  om»  ir*     128  discr&  (os  uel  is  otn,J  C  discretis  A  corr.pn 

129  quingenta  p  quinquaginta  AC    XX   C      180  senis  C  denis  A   dxx- 

centa  AC  corr.  p  ordini  n     131  uou't  A    nassone  A  nasone  C    133  .c.  C 
134  decim  A      siligine  (1.  simile  ss.  pr.)  A  siligenae  A 


Numeri   6,m    8,7  121 

135       13  sacrorum  ex  more  riuo  uiridantis  oliui 

15  praemadida  uitulumque  dehinc  agnumque  nitentem 

16  arietemque  simul,  haedus  cui  iungitur  albens, 

17  qui  peccata  leuat,  simili  cum  fronte  iuuencas         uo 
una  duas,  quae  sacra  iuuant  coniuncta  saluti, 

140  arietes  quinque  hircosque  aguasque  sequentes 

consimili  numero:  primi  sunt  muneris  ista. 
Idsqq       Post  haec  quaeque  tribus  discretis  laeta  diebus 

dona  dedit  nusquam  fratemo  in  munere  discors,     i#5 
omnibus  in  uasis  pariter  si  summa  locetur. 

145       85  at  uero  in  gabatis  caelato  ardentibus  auro 
uiginti  centumque  fiunt  per  pondera  librae. 
89      Haec  ubi  deuouit  sacrorum  insignia  uates, 

effantem  dominum  sacrata  audiuit  in  aede,  iiiO 

dum  super  eximia  rutilans  fastigia  candet 

150  atque  Cherubinos  inter  dat  dogmata  legis. 

8     2  nec  minus  et  positae  diuersa  in  pai*te  lucernae 
bis  senas  uomuere  faces,  quas  candidus  ordo 
distinctim  iiitilare  dedit,  dum  brachia  pandit  ibH 

aurea  cerifoi-um,  discreta  et  lumina  fulcit. 

155       24       Interea  Leuita  manus  donaria  tractans 
a  bis  uicenis  et  quinque  adsumitur  annis, 
25  et  qui  seruitium  iam  denis  quinquies  annis 

explerit  domini,  uacuus  sit  cura  parendi  leo 

inque  locum  uetuli  iuuenis  succedat  et  adsit. 

160         7  quorum  rore  leui  redduntur  corpora  pura 
fluminis  aut  fontis,  et  acuti  lammina  ferri 
caesariem  comit,  si  crinis  sorduit  ingens. 
indumenta  dehinc  studio  curaque  lauantur,  i65 

ne  quando  occultum  maculent  contagia  corpus.- 

135  oliuo  A  136  nitente  A  137  hedus  AC  139  duos  A  140  hyrcos  AC 
agneas  C  141  primis  ^4  146  quc|  m^  C  fiant  A  147  uatis  AC 
148  effantem  A  affantem  C    aed^  C      150  cherubin  ostendat  dogmata  A 

151  diuerso^  154  cereforum  ^C  156  Aabis  T'  assumitur  6'  159  uc- 
tili  A  161  acuti  et  AC  corr.  p  lamina  A  162  caesaream  A  sordi 
uit  A      164  ne  quando  .4  nequa  uel  C    cccultim  s 


122  C  .V  i>  r  i  a  n  i   li  e  p  t  a  t  e  u  c  h  0  s 

165  Haec  inter  de  plebe  uiri,  quos  criminis  atrox 

9  cura  sequebatur,  animo  dum  teste  fatentur,     * 
Tsqq.  exorant  procerem,  si  possent  pascha  sacratum 

consueto  celebrare  die;  quos  ille  parumper  170 

sustinet  ac  dominl  subnixus  iussa  precatur 
170  mandatumque  refert,  quod  tinctis  crimine  ius  est 

insignem  sacrare  diem  cultumque  referre, 

quem  nox  laeta  monet,  decui-so  cum  uenit  anno. 
13      At  uero  innocuus  populi  si  festa  retractet,         1Z5 

nec  procul  a  templo  teneat  hunc  cura  uiandi. 
175  crimen  habet  mortia:  lex  est  haec  omnibus  aequa.ir7 

10  Postquam  cuncta  pius  perfecit  munia  uates.  310 
12  13  quae  templo  sunt  digna  dei,  mox  agmina  mouit 

2  terriiicasque  tubas  uaUdis  clangoribus  implet. 
quas  prius  argento  domini  per  iussa  pararat, 

180  lammina  dum  tenuis  teretem  sinuatur  in  orbem. 

3  exiguum[que]  signum  uentosa  ad  murmura  pandit  315 
ordinibus  positis,  ut  primo  bucina  cantu 

soUicitas  acies  ad  sancta  oracula  sistat. 

*  * 

5  haec  properat  prima  castrorum  portio,  quae  se 

185  porrigit  aurorae  primaque  ad  lumina  solis. 

6  cumque  alios  sonitus  iteret  tuba,  prodeat  agmen,  320 
quod  leuis  obuerso  de  cai'dine  respicit  auster. 

tertius  at  crepitus  litui  legionibus  illis 
dat  signum,  quae  castra  tenent  contermina  ponto, 
190  post  quas  uasa  legit  aquiloni  obiecta  iuuentus. 

168  caelebrare  A       169  hac  C    praecatur  A      171  sacrare]  seruare  A 
10 
referrej      fer^re  A        172  noxj  moi  A    conuenit  A         173  innocuius  B173-228^^( 

(f  135'',  2)      176  praeficit  B    uatis  u>       178  clamoribus  A       179  quasj  (*^  Z.'^^ ' 

quam  B    parat  B        180  tenetem  B        181  que  signum  o>  que  deh  p; 

que    sonum  ic  182  ordibus  B  182  183  cantu  sollicitas  ad  es 

ad  sCm  moracula  sistat  B     183  exc%dtT%mt  aliquot  uermcuU      185/.  primi  p 

186  prodiat  A  prodigia  agme  B  187  lenis  ic  respitur  B  188  at  C 
ad  Z  ut  K  craepitus  A  189  quae  p  quem  o>  190  post  quas  uasa  p 
post^u&  suasa  C  post  quam  suas  L  post  sua  selegit  ic  aquilon  C  obiec- 
tatio  eius  (iuuentus  om.)  B 


L  =  AB) 


Nuiiieri   8,t     10,8i  123 

7  at  cum  Leuitae  diuina  ad  munia  lecti  325 

agmina  conmorant,  Aronis  pignora  uatis, 
iam  tum  pontifices,  lituos  inflare  manebat 
cura  decens  cunctaque  deo  transcripta  ciere. 
195       12  deueniunt  primis  longa  in  deserta  uadentes 

29  ad  Pharana  locum  castris;  hic  uates  amico  330 
exorat  generum  fatu  Baguele  creatum 

Obabum  iuuenem,  terrae  Madanitis  alumnum, 
ut  pariter  gradiens  promissa  ad  regna  ueniret, 
200  in  quibus  ubertim  manarent  dulcia  plenis 

mella  fauis  niuei  multo  cum  flumine  lactis.  835 

30  sed  piger  et  dubia  paulisper  mente  moratus 
ad  patrias  mauult  cursum  conuertere  sedes, 

31  nequaquam  edomitus  soceri  sermone  rogantis: 
205       32  ^Cur,  inquit,  diuersus  abis?  huc  dirige  mentem: 

quo  domini  nos  regna  uocant,  quae  ditia  semper.  340 

semper  honorata  nuUa  sub  labe  uacillant. 

et  quae  causa  tamen  tam  dura  et  nescia  nobis 

te  mouet,  ut  fines  repetas  gentemque  patemam? 

210  quam  procul  et  dudum,  sensu  meliora  petente, 

dimissam  mediis  heremus  disiungit  harenis:  345 

in  quo  nuUa  tuos  mouit  sententia  sensus. 
et  potuit  tum  causa  fore,  quia  iustius  ista 
percuperes,  cum  nuUa  uagis  currentia  riuis 

215  pocla  forent  calidoque  arderent  sidere  solis, 

cumque  iter  ambiguum  et  spes  ineerta  futuri  350 

ignaros  quateret.  at  nunc  iam  fine  sub  ipsa 

191  at]  aut  B  192  aronis  u»  193  inflare  C  ianflare  A  iam  flare  B 
194  transscripta  B  trans  scipta  A  195  primas  B  uadentis  B  196  farana  cu 
locnmj  longa  B  uatis  u»  197  raguhele  A  raguel^  B  198  alumpnum  BC 
199  Vut  C  200  manerent  BC  niueo  B  203  patris  A  mauult 
c*arsum  A  cursum  mauult  C  cum  summauult  B  204  soceris  A  205  in- 
quid  BC  abhis  B  206  nos  reuocant  B  208  et  quaej  et  om.  B  210  qua/// 
(m  eraao)  B        211  dimissa  u>  corr,  p    medis  BC     heremusj  h^remus  C 

h 

eremus  A        212  mouet  m  corr.  p        213  tumj  cum  ^4     quia  C  qua  L 
214  uacis  B      215  siderea  B      216  iter]  inter  A      217  nuntiam  B 


124  Cjpriani  heptateuchos 

laboris  modici,  cum  se  felicia  regna 
exhibeant  iungantque  dei,  sic  mente  uacillas, 

220  ceu  suadeam  peiora  tibi,  quam  sensibus  opto. 

quin  potius,  iuuenis,  caro  te  redde  parenti,  355 

et  coeptam  percurre  uiam  munusque  receptum 
perfice,  ut  optatis  cum  primum  sedibus  omnes 
condiderit  dominus,  quae  sunt  meliora  capessas, 

225  et  proceres  inter  positus  sis  grandior  actu.* 

83      Inde  abeunt  montemque  dei  posterga  relinquunt :         ^^^ 
nec  minus  aetherii  custodem  dogmatis  arcam 
castra  sequebantur,  postquam  se  tertius  alto 
lucifer  extulerat  caelo,  iam  nocte  relicta, 

230  ut  sanctis  domini  semper  praeeuntibus  esset 

iusta  quies  populo,  multo  sub  fasce  uianti.  365 

inde  prius  uates,  dum  signum  sedulus  offert 
agminibus  primis,  haec  supplex  uerba  profatur 
35  „Sublimis  consurge,  deus,  atque  hostica  promptim 

235  milia  disperge;  fugiant  bellare  pai-antes 

aduersum  tua  castra,  deus,  quique  inpete  sensu  370 

oderunt  te,  summe  sator;  tu  robora  contra 
quamuis  fiima  uales  uerbo  sternenda  perenni." 
34  dicentem  nubs  clara  tegit  agmeuque  refertum 

240  inmensasque  acies  obtentu  uestis  inumbrat. 

11    1  at  populus  truculenta  ferox  dum  murmura  uoluit,  375 

misit  et  in  dominum  rabiosae  obprobria  linguae. 
quae  propter  sublimis  apex  delabitur  ignis 
aethere  de  supero  plebemque  et  castra  peredit 

245         2  parte  tenus  certa,  sed  flammas  triste  micantes 

218  modice  B        219  iugant  B        220  tibi  peiora  tibi  A      obto  A 

221  raro  B  222  ceptam  B  224  condederit  B  225  proceris  A 
positds  B  sis]  si  B  226  habeunt  C  abiunt  A  posterga  BC  post 
terga  A    relinqunt  C        227  aetherei  A  aetheriae  B    arcaC  B      228  se 

tertiusj  stertius  B    229—284  om,  B    229  relicto  C      230  pereuntibus  A  229-284  AC 
232  uatis  AC       233  profatur  praecatur  (utrutnqtie)  A        284  hostia  (' 
pruraptim  A      236  quiqui  A   impete  C     237  robura  A     243  dilabitur  AC 
244  peraedit  C  paedit  A 


Numeri    10  «12.1  125 

in  segetem  poenae  iucunda  oratio  sanctis  380 

auribus  extinxit  canoque  in  puluere  soluit; 

11  sqq.  dum  pius  obstipa  uates  ceruice  laborat 

inmensumque  deum  tanto  pro  crimine  poscit, 
250       14  atque  iterat  solum  populi  tolerare  tumultus 

adsiduos  fesso  nequiquam  pectore  uelle.  385 

sed  dominus  consueta  deus  solacia  uati 
16  exhibet  atque  senes  fratemo  ex  agmine  poscit 

septuaginta  simul,  quorum  sententia  iuncta 
255  24  25  et  numero  facile  iurgantum  frangeret  iras, 

cum  prophetarum  pariter  tot  consona  corda  390 

uno  uelut  sensu  diuina  oracula  ferrent: 

hi  tamen  ut  pariles  cunctis  dixere  loquellas, 

se  remouent  suetoque  prius  sermone  loquuntur. 
260       26  nec  minus  et  iuuenes,  castrorum  in  parte  manentes, 

diuina  cum  mente  duo  certissima  fantur  395 

atque  prophetali  pariter  sermone  praesagant 

27  Modus  et  Eldadus;  quod  postquam  nuntius  aures 

28  detulit  ad  proceres,  lesus  instantius  urget, 
265  ut  uelut  inlicito  narrantes  uera  relatu 

29  frenet  et  obiurget;  sed  uates  protinus  almo  400 
arguit  adfatu  mentemque  ex  aethere  missam 

inuidia  cohibere  docet  non  esse  fidei. 

*  * 

« 

34  ilicet  Aserotum  ueniunt  atque  aggere  uasto 
270  castra  locant,  ceu  bella  forent  noctuma  timori. 

12  1  hic  germana  pii  uatis  fraterque  tumescunt  405 

inuidiaque  fremunt:  „Cur  coniunx  iuncta  prophetae 


246  seget^m  A  pen^  C  poena  A  corr,  p  paene  it  iocnnda  C 
248  uatis  AC  250—253  desunt  A  251  assiduos  C  nequicquam  C 
254  quorum  petentia  A  255  faciles  AC  corr.  p  256  corda]  uerba  k 
258  hii  A    loquelas  C      259  locuntur  C  260  in  parte  C  in  om.  A 

264  proceris  A      urguet  A  265  narrante  A  266  frenet  et  C 

fremu&  &  A    uatis  AC     al//mo  (duahus  litt.  erasis)  A        267  affatu  C 
268  inuidiam  A       269  illicet  C  aserotum  C  asrotum  A       272  coniui  A 


126  C  y  p  r  i  a  11  i    h  «i  p  t  a  1 1»  u  c  li  0  8 

2  Aethiopissa  foret,  et  cur  praesumeret  unus 
^rermanis  commune  decus?  nam  se  quoque  summi 
275  percipere  monumenta  dei  atque  inclita  iussa." 

8  sedulus  haec  uates  et  cunctis  mitior  audit  410 

innocua  cum  mente  silens  seque  abdicat  irae. 

4  non  tamen  indomitos  dominus  procedere  motus 

5  sublimi  de  sede  sinit  coramque  locatos 

280  increpat  et  liquida  uallatus  nube  profatur: 

6  ^Quisquis  erit  uobis  cognata  e  gente  propheta,  415 
somnia  uera  magis  sensu  spectante  uidebit 

nocte  super  media,  cuin  se  sopita  relaxant 
sensa  uirum  sanctique  deus  dat  gaudia  uerbi; 

285  dum  loquor  et  paribus  sermonera  accommodo  dictis. 

qua  me  perspiciat,  oraque  et  lumina  cemat  420 

iuncta  sibi,  quae  nemo  ualet  dinoscere  uiuens? 

7  at  non  hic  mos  est,  mea  cum  sententia  uerax 
donatur  uati,  tota  qui  sede  fidolis 

290  est,  mea  dum  licitis  adnectit  pectora  sacris. 

8  ille  meos  coram  potis  est  consistere  uultus  425 
perspicuoque  deum  lustrare  et  cernere  uisu. 

ambiguum  nihil  est  nuUaque  aenigmata  uerbis 

sunt  inseita  meis:  confesso  me  fero  uultu: 
295  ille  igitur  potuit  domini  regnantis  honorem 

cemere  et  inuisum  mortali  aduertere  lumen.  430 

et  uestros  inter  uon  quiuit  ponere  motus 

mitificam  pacem  tristesque  abolere  susurros?" 
9  10  uix  haec  ediderat,  cum  raptim  nube  remota 
300  ira  uenit  domini  Mariamque  amplexa  trementem 

perculit  et  toto  perfundit  corpore  lepram.  ^35 

273  aothyopissa  C  275  monumentaj  AC  monuneuta  k    dei  atque| 

iuuat  dei  et  s         276  sedulus  C    uatis  AC         277  silensj  si  plebs  .1 

281  cognate  gente  A    282  somma  A    285  B  f  13(i, '  ii  med.  accomoda  C  285-779-4  Bc 

286  perspiciatur  aq;  et  (q  et  A)  L         288  cun  A         293  enigmata  <«  (*"  = -^-^^^ 
294  me  fero  B  uer  me  fero  A  me  fore  C     297  non  q:  uit  B      298  tri-    ^' "  ^^^^ 
stis  L    abolerei)  absoluere  BC  absoluit  uere  A      299  edideratp  dederat  lu 

iube  B      301  percutit  L 


Numt?r     12.1     13,4  127 

liaec  exempla  uideiis  Aaron  contemtus  iniit: 
11  ,Parce,  precor,  domine,  iramque  auerte  nocentem 
peccatumque  meum  nostraeque  omitte  sororis. 
305        12  fecimus  ignari:  nostros  quod  percutit  artus, 

uerberat  et  sensus,  id  mors  ne  missa  sequatur,  440 

ultrix  nequitiae,  custodi  et  consule  nobis!* 
13  nec  mora,  cum  uates  precibus  dat  corda  fratemis, 
supplicibus  uotis  domini  medicamina  poscens 
310  letiferam  ob  pestem,  totos  quae  sparsa  per  artus 

germanae  tristi  torquebat  uiscera  morsu.  445 

talia  dum  clamat:  „Excedit  poeua  reatum 
tanta!  deus,  dimitte  metum,  morboque  medere.* 
15  ilicet  adnuitur;  sed  castris  femina  trusa 
315  exulat  atque  tabem  septenis  passa  diebus 

inlaesos  recipit  laetis  cum  uultibus  artus  450 

consuetoque  dehinc  plebis  celebratur  honore. 
13  At  ludaea  pbalanx  promissa  ad  praemia  tendens 

signa  mouet  castraque  dehinc  Pharanis  in  aruis 
320  conlocat  et  tuto  conponit  moenia  uallo. 

2  3  illic  sidereo  conpulsus  mittere  fatu  455 

bissenos  iuuenes,  tribuum  quos  esse  tribunos 
diximus  anterius.  qui  terram  urbesque  Chanannas 
ocius  inspicerent  sociisque  exacta  referrent. 
325       22  illi  abeunt  saltumque  petunt  Ematha  uocatum 

23  permensifque]  deserta  heremi  Chebronaque  lustrant,  450 
quam  populi  tenuere  feri  Sesique  Thalique. 

24  ut  uentum  ad  uallem,  iam  tum  quae  consita  ficis, 

302  aaron  X  aron.C  inilit  B  303  parca /^  praecorM>  304  nostrae] 
«rae  (lineola  om,)  B  omite  roris  B  306  deest  B  307  custodi  et]  o> 
custodia  tc  308  uatis  w  praecibus  L  310  laetiferam  AC  loetiferam  B  q.  C 
818  metum  B  metum  C  deest  A    314  illicet  BC   trussa  B    316  inlaesus  B 

u  Itibus  A  317  caelebratur  L  318  iudea  falanx  BC  319  qu  A 
faranis  A  faraonis  BC  320  coUocat  C  toto  Zr  coraponit  C  conponet  B 
821  copulsus  C  822  iuuenis  B  328  interius  B  cannanas  B  324  socii  A 
exaeta  A  referent  A^B  325  petent  A  326  pennensiciue]  que  oni,  A 
827  /  Sesi  Thalamique     328  quae]  q.  BC  facis  B 


128  Cypriani   heptateuchos 

dulcibus  et  inalis,  sed  quae  lapidosa  uocantur 
330  seu  granata  magis,  laeta  cum  uite  uirebat. 

ex  hac  poma  ferunt  signum  latura  fidei 
atque  etiam  ex  aliis.  diues  quae  prompserat  aruum. 
ingentem  lenti  detondent  palmitis  uuam 
transuersoque  dehinc  nitentes  fuste  reportant: 
335       26  atque  quaterdenis  trepida  cum  cura  diebus 

praeteritis  tandem,  fuerant  quae  uisa,  reportant, 
29  terrorem  addentes,  dum  dicunt  moenia  uasto 
34  edita  suspectu  gentesque  inmensa  leuantes 
'  ad  caelum  capita,  ueluti  cum  plurima  quercus 

340  stipitis  annosi  stellatis  iungitur  astris. 

14    1       Frangitur  his  populus,  sensuque  adfectus  amaro 
triste  gemit  largoque  umectat  flumine  uultus. 
3  talia  dum  memorat:  „0  semper  laude  ferendi 
digna  uiri,  quos  nuUa  mali  tam  grandis  imago 
345  terruit  et  solitafunctos  tellure  locauit! 

quos  nec  triste  solum  calidis  ambussit  harenis, 
et  multum  tolerata  sitis  mannaeque  minutal: 
dulce  quidem.  sed  felle  madens.  quia  non  iuuat  artus, 
adfecit  gi-auiore  fame,  cui  sola  coturnix 
350  iungitur.  et  tenui  consumit  corpora  uictu. 

at  non  in  Pharia  quondam  regione  manentes 
(11  5)  tam  tristes  torsere  cibi,  cum  ueiTere  pisces 
ludus  erat  totumque  in  mensis  ponere  Nilum 
uel  mare  uentosum  uaria  de  plebe  natantum 

329  q.  B  uocatur  B  330  malis  laetaih  B  uitae  to  331  signum 
qu^?  latura  A  332  diues|  diue  BC  q.  C  promserat  A  promiserat  C 
promisera  B  333  decondunt  C  detundent  B  334  fuste]  feste  A 

335  et  336  oni.  C^  (non  eadem  sed  coaeua  m.  imo  in  marg.  adscripsit 
addito  post  u.  337  ^  signo  ;  primam  litteram  idem  rubricatar  uidetur 
scripsissej.  335  adque  B  838  aedita  AC  aedit  B    suspecto  B 

339  om.  A  340  stillatis  (o  corr.  r.  341  adfectas  C  342  gemet  L 
humectat  C  343  memoratos  semper  C  memorato  semper  B  346  am 
busit  BC     arenis  C  347    toUerata  A     minuta  B  348    artur  B 

349  affecit  (•  cutumix  B  351  faria  w  352  cibis  A  uerro  rcpisces  C 
354  uentuosum  A 


Nunieri    13,i4- 14,«  129 

85o  exuere  et  laeta  uentres  laxare  sagina. 

nos  dites  gi*egibu8.  cunctis  nos  pinguibus  hortis  490 

11  o  inemptos  pepones  aluumque  infiare  solentes 
cucumeres  auido  mordaces  carpsimus  baustu. 
nos  alia  et  caepe.  nos  illic  sectile  pomim 
:W>  pauit  et  expletos  somno  marcente  refouit. 

14   4  quin  agite  et  finem  iam  duris  ponite  rebus.  495 

uertite  signa  citi  Niloque  has  reddite  turmas 
conspicuumque  ducem  cognata  ex  plebe  create, 
qui  nostrae  anterius  ponat  momenta  salutis, 
3<5r)  quam  suae  uel  trepidi  proceris,  qui  dicta  secutus. 

ut  dicit.  metuenda  dei,  deserta  per  arua  ooo 

destituit  miseros  hostique  obponit  enormi, 
ut  mortis  grauiora  metu  patiamur  inertes, 
dum  coniunx  dilecta  cadit.  dum  filia  uirgo 
870  ducitur  et  tumido  seruit  captiua  tyranno.* 

10       His  dictis  grauiora  parant;  namque  incita  turba         .505  - 
saxa  capit  totoque  insurgens  corpore  librat. 
sed  dum  praetrepidant.  dum  sese  ad  crimina  firmant, 
6  discindunt  habitus  proceres  pronique  ruentes 
37o         5  ad  terram  fluxere  metu  cunctosque  precantur. 

9  ne  stolida  in  dubiis  mittant  conuicia  rebus  510 

in  caelum  sedemque  dei,  neue  ardua  credant 
6  decretis  promissa  dei;  cum  deinde  Chalebus, 
lesutis  comitante  fide,  sic  procubus  orat: 

357J  Exempla  poetarum  195  K.    Mico:  Pepones.  Inemptos — solentes. 
Alchimus. 

356  hortns  B  857  in/emptos  A  ineptos  Exempla   inepitos   Mico 

(ineptos  deterior  codex)      358  cocumeres  B    capsimua  C     359  et  coepe  C 

n  re 

ex  cepe  L  360  som,  0  A  sompno  B  fouit  A  862  nolo  (0  in  1  pr, 
corr.)  A  363  creat»  C  364  nostrae  a>  nostra  k  (C  ?)  interius  B 
monumenta  (mnnomenta  B)  «)  conr.  Mayor  365  suae  u»  sua  w  uel  A 
uelut  JBC  sequutus /^C  367  distituit  i  obponit]-4  369  coniui  i 
870  tiranno  B  373  praetripidant  B  374  descendunt  B  375  prae- 
879  hiesutis  G    conmicantur  B  876  eonuicia]  A  378  discretis  C 

cum  <i>  quos  n   calebus  AC  tante  B 

XXIII.  Cypr.  poet.  9 


130  Cypriani    heptateuchos 

380  «Tempore  quo  placuit  tems  temptare  repostas 

hostilesque  domos  uisaque  expromere  uobis,  515 

omnibus  e  tribubus  primi  placuere  tribuni, 
quorum  nota  fides  nequaquam  dissona  posset 
dicere,  uel  ciues  mendaci  eludere  fatu. 

385  et  nunc  si  parilis  perstat  reuerentia  nostri 

nominis  et  nuUis  uentosa  emittimus  orsa,  520 

credite  conpertis;  nam  quae  fiducia  ciues 
fallere  nos  faciat,  domini  responsa  sequentes 
uobiscum  parilique  modo  per  cuncta  uadentes? 

390  quae  quidam  metuenda  putant,  dum  uultibus  albus 

pallor  inest  sensusque  labant  formidine  capti  595 

uana  quidem.  quia  iussa  dei  nos  maxima  firmant 
nec  uinci  pelliue  sinunt,  licet  alta  gigantes 
coUa  leuent  densoque  obponant  milite  turmas. 

395  nobis  terra  patet,  post  quam  perditibus  aruis 

felicem  lustrasse  iuuat,  quae  flumine  multo  ^o^, 

lactis  opima  fluit  et  dulcis  gurgite  mellis. 

uos  tantum  ne  corda  deo  disiungite  sancto. 

neu  timidas  cohibete  manus;  quia  signa  sequentes 

400  numquam  uicta  dei  famulans  uictoria  ditat.*' 

10  Haec  ubi  dicta,  dei  confestim  sedibus  altis  ^0=- 
maiestas  ueneranda  uenit  populumque  patresque 

atque  synagogam  miro  perfudit  honore. 

11  Haec  inter  dominus  tristes  denuntiat  iras 
405       12  extremamque  luem,  qua  gens  inmensa  necetur. 

380  quo]  quod  B  temtare  A  repositas  B  post  380  imo  in  marg.  /. 
i54"  TUinin  filium  lini  et  oannabis  add.  m.  8.  XII A  381  domus  B 
382  eA  etBC    prim  C         383  dissono  A    disona  B  384  mendacie 

ludere  B  386  emittemus  B  387  copertis  C  nam  quae  jp,  namque  (o 
390  albis  B  392  quia  ngs  iussa  dei  nos  A  iussa]  iosa  B  nos]  nox  B 
393  gygantes  B  394  obponant]  A  opponant  BC  395  postquam  A 
perquam  BC  editibus  C  ditibus  L  quam  de  perditibus  (uel  e  perquam 
ditibus)  Tz    ante  aruis  spafium  duai-uvi  litt.  uacuum  B         396  iuuat  C 

h 

iubat  A  seiuuat  B  q.  C  397  fuit  C  399  coibete  A  conhibite  B 
seQuentee  numquam  etc,  B      400  dictat^      403  sinagogam  A 


Xumeri  14,f     15,w  131 

squalentes  inter  saltus  terramque  relictani,  540 

30  exceptis  tantum  metuenda  a  peste  duobus. 

quos  socium  robur  parili  firmauerat  usu, 

uidentes  nil  posse  dei  confligere  iussis. 
410  I3sqq.  quamlibet  id  uates  orando  auertere  temptans 

mollibus  adloquiis  timida  inter  uerba  rogaret,  545 

ue  stolida  incassum  mittentes  uerba  Chananni 

perstreperent  nulla  populum  uirtute  iuuari, 

([ui  foret  optatus  dominique  ad  praemia  lectus: 
415  298qq.  nec  tamen  eualuit  metuenda  inflectere  dicta, 

quae  firma  sub  lege  uolant;  nam  uisere  nuUi  650 

arua  fuit  licitum  soli  concessa  fidei; 

namque  quaterdenis  populus  bellator  in  annis 

occidit  et  natis  sublimia  regna  reliquit. 
420       40      Haec  inter  stolidis  annata  et  incita  curis, 

consurgit  legio  summoque  in  uertice  coUis  555 

signa  locat  praecepsque  obliquum  fertur  in  liostem. 

et  quia  pugnaces  dominus  non  terruit  alas, 

uincitur  et  fuso  conuertit  milite  terga. 
425       44  praescius  id  uates  castrorum  in  sede  remansit, 

sacratam  cohibens  uallis  tutantibus  arcam.  560 

16  82      Interea  ex  populo  quidam  sub  lumine  festo 

dum  sarmenta  legit,  legis  contemptor  aetemae, 

corripitur  sanctaque  dei  per  iussa  necatur 
430       35  missilibus  saxis,  uetitum  ne  serperet  ausum. 

38  quin  etiam  quo  saepe  uiros  mens  cauta  moneret  565 

aeternos  domini  ad  monitus  conuertere  mentes, 


408   usu  (M    ausu  k  409    fidentes  L  410    uatis  o>     temtans  A 

h 

411  all.  touerba  sona  rogaret-4         412  cananni  ^   chanani^    praestre- 
perent  B  414  obtatus  A     lectis  A  415   eualuit]    eupluit  B 

416  uiscere  B  417   licitum  A  419  reg/na  B    reliquid  C  relin- 

quit  B      420  incita  B      422  signo  BC     praeceps  A.  pces  C  prae/ces  B 
oblicum  B     hoste  B  425   praecius  B    uatis  o>  427   limine  B 

428  contempto  BC    429  iusa  negatur  B     430  misilibus  BC     431  sepe  BC 
sep^  A       432  mente  B 

9* 


132  Cypriani   heptateuchob 

timbria  conserto  cunctis  hyacinthina  nodo 
nectitur  et  noto  distinguit  limite  uestes. 
435  16    1  exim  causa  mali  uetito  consurgit  ab  actu : 

namque  Coras  Leuita  tribu  pariterque  Dathamus 
5sqq  atque  Abirus,  licitum  canctis  offerre  tonanti 
incensum  cum  ture  pio  dementibus  ausis 
credentes,  tumida  uates  petiere  querella. 
440       81  nec  longum  dilata  nece;  nam  cardine  rupto 
terra  patens  cunctos  inferna  ad  tartara  misit. 
.85  cum  quibus  extincti  pariter  sua  funera  cernunt 
bis  centum,  qui  sacra  deo  non  iussa  ferebant, 
quinquies  et  deni  cunctonim  congrege  turba, 
445  et  pecora  et  quidquid  fuerat  sub  iure  nocentum; 

84  ac  uelut  in  totos  pariter  nex  una  ueniret, 
dispersi  trepidare  metu  ignemque  supernum 
nequiquam  fugere  ac  sese  abscondere  temptant. 
41  quin  etiam  reuoluta  die  feniere  tumultu 
450       47  non  ueriti  magna  confestim  clade  premuntur. 

49  atque  eadem  sub  morte  ruuut  bis  milia  septem 
sexcentique  uiri:  et  ni  discrimina  uates 
tanta  uidens  dominum  blanda  inter  uota  rogasset. 
grandior  infandura  punisset  poena  reatum. 
455  37  39      Verum  ubi  post  trepidos  redierunt  otia  motus, 
17  auratas  pateras,  iuuenes  quibus  ante  sinistri 

438J  Mico:  Fimbria — nodo.  Alcliiraus. 

433  fymbria  C  fybria  B  hiacinthina  C  iacin/tina  (c  erasoj  A  iacintina 
Mico  thyacintyna  B  434  nectatnr  A  notoj  toto  ic  distingxdt  C 
distingnit  distringit  A  distringit  B  485  eximj  u>  acto  B  436  choras  B 
438  ansisj  auiis  B  489  tumi/da  A  peti^ere  A  quaerella  L  440  nece 
dilata  n  441  misit  ad  tartara  B  cartara  A  443  iusa  B  444  et  denij 
eademni  B  cum  grege  A  445  pecore  «>  corr.p  quicquid  AC  446  uelud  C 
nix  B        447  dispersit  trepidare  C    supremum  n  448  nequicquam  A 

449  I  reuoluta  (I  male  incohata  littera)  A     450  praemuntur  B      461  .vu.  C 

I 
452  sescenti  B    uatis  o)  458  uota  uocasset  B  454  grand  or  A 

455  postj  p  C 


Numeri   15,3«    19,is  133 

obtulemut  iusueta  deo  libamiua  caeli, 
38  89  dissipat  et  teuui  sollerter  lammina  cunctas 
deuouet  ac  domini  Moyses  altaribus  indit; 
460  idcirco  quia  sacra  fiunt,  quaecumque  feruntur 

ad  dominum  celsaque  dei  ante  ora  locantur.  595 

17    1  nec  minus  ut  uates  inter  discretio  summos 
2  atque  tribus  fieret,  uirgam  deposcit  ab  omni 
principe,  bissenas  donec  iam  summa  repleret; 
465         3  sepositamque  dehinc  Aaronis  nomine  uates 

4  exhibet  et  domini  media  intra  tecta  relinquit.  600 

8  cumque  reuertenti  micuissent  «idera  sole, 

9  res  haut  nota  prius,  populo  mirante  coacto, 
cemitur  et  magnum  domini  patefecit  honorem. 

470         8  enodis  nam  uirga  prius  truncataque  ferro 

Aaronis  proceris  nullo  de  fomite  terrae  605 

floruit  atque  nuces  sicco  iam  stipite  prompsit. 
19    2  additur  ad  legis  monumenta  et  iussa  sacratae, 
ut  uitula,  cui  flaua  cutis  per  membra  nitebit, 
475      3  5  occidat  ante  fores  domini  corpusque  cremetur 

9  ignibus,  utque  cinis  oonbusto  e  uiscere  natus  610 

corpora  purificet  foedo  sordentia  tactu, 
6  conspersus  per  membra  uirum,  cui  gramen  hygopi 
iungitur,  ut  tenui  diffundat  uerbere  rores 
480    7sqq.  flumineos  mundaque  infectos  diluat  unda. 

llsqq.  nam  quicunque  manu  contingit  corpora  fuucta,  ei5 

483       13  uel  iacet  exanimum  cuius  sub  tecta  cadauer, 
482  sordibus  afficitur  teraplumque  infuscat  aetemum. 

458  solerter  C  solenter  B     lammina  cunctas  A  flamma  incunctas  BC 
flamine  n      459  moses  A       460  quia]  qui  A    q.cumque  C      463  uirgas  cu 

465  sepositam  A  repositam  B  depositam  C    aaronis  L  aronis  C    uatis  o> 

466  mediam  A  intra  L  inter  C  468  haud  C  conacto  B  471  aronis  C 
472  promsit  AC  prumpsit  B      473  iudsa  B      474  nitebat  A       475  ac- 

e 

cidat  C    for^s  A  476  ut]  vt  (v  %n  ras.  al.)  B    cines  B    Cbusto  C 

477  foedus  ordentia  B  478  gramin  B  esopi  u>  481  func  (ta  am.)  B 
482  post  483  tramposuit  k  482  sordibus  AC  sordidus  B  effioitur  u> 
corr.  p  (nisi  inalis  inficiturj 


134  Cypriani   lieptateuchos 

15  uascula  quin  etiam  patulis  sordentia  rostris 
485       16  cuncta  fiunt,  uulnusque  dehinc  quicumque  cruentum 
contingit  ossaque  uirum  bustumue  sepulti, 
19  tertia  luce  potest  sese  uel  septima  purum 

reddere,  si  dominum  tacito  sub  corde  precatus 
18  dona  ferat  medici  purgatus  flumine  rami. 

490  20    1      Haec  inter  ludaea  phalani  deserta  per  arua 

dum  graditur,  Cadessa  uenit  procerisque  sororem 
2  extinctam  tun^lat  multaque  accenditur  ira, 
quod  deserta  siti  regio  non  promeret  uUos 
fontibus  e  gelidis  riuos;  quodque  arida  cunctis 
495  ora  forent  tostoque  arderent  corpora  sole. 

8  id  dominus  meditans  uati  depromere  uirgam 
imperat  et  gemino  rupem  contingere  tactu. 
•       quam  tamen  incutiens  dubio  cum  pectore  Moyses 

10  obiurgat  populum  dicens:  „Heu!  mente  feroces 
500  sensibus  et  duri,  numquidnam  saxa  madere 

uUa  queunt  riuis  uiuosque  emittere  fontes?'' 

11  haec  dum  motus  ait,  lenta  dat  uerbera  uirga. 
rumpuntur  cotibus  amnes. 

12  attamen  omnipotens  cunctantum  pectora  uatum 
505  increpat  obiurgans:  «Quoniam  sententia  uobis 

ancipiti  sub  corde  fuit  meque  omnia  posse 

mens  haut  firma  uidet  paruumque  inpertit  honorem 

sublimis  domini  imperio,  cui  credere  coram    - 

503  sqq.J  Aldheimus  p.  314:  coticula  . . .  paeoni  primo  adsciscitur 
uersifico  de  aqua  contradictionis  „rumpuntur  cotibus  amnes**. 

Aptd-jjL,  20,  11  xa\  iicapag  McDoafj?  rJ^y  yii^fJ.  aoroo  Ixzdxotj^t  x:?;v  icsTpav 
vq  ^aP$(])  ol^  xa\  feJvjXd-ev  5Su>p  itoXb  xal  eirtsv  -fj  covaYtuY*^^  xa\  la  xtt^v/j 
a'>Ttbv  12  xa\  etne  x-ipio?  tz^u^  MtooT/jv  xa\  Aaptov  xtX. 

486    osaaque]    quique    ossa  s  487    tetia  B  488    praecatus  L 

a 

489  medicij  medi  C         490  iud^ea  B  iude  a  A  iudea  C     falanx  BC 

491  cadesa  A  493  uUus  B  494  gilidis  B  rouos  :  ro  in  ri  corr,  A 
495  oro  B  496  medicans  tw  corr,  p  497  tactu]  tantum  B  498  moyses  A 
moses  B  mores  C  500  sax  B  num  quidnam  A  50B  ex  Aldhelmo 
ddJiciui.  om.  u>      505  quoniam]  q  :  B      h()l  haud  C 


Numeri    19,is— 21,e  135 

ludaeas  acies  decuit  fidemque  referre 
510  nil  non  posse  deum:  id  propter,  ducere  plebem 

ad  sedes  dudum  sponsas  terramque  feracem 
haut  licitum  uobis  magnaque  adsumere  dona.*  6^5 

U      Interea  populus  Edomum  adiungitur  aruis, 
per  quae  pacificas  acies  deducere  Moyses 
515  26-29  percupiens  placido  regem  sermone  poposcit 

20  praetumida  uirtute  ferum  pugnamque  parantem. 
22  quem  tamen  euitans  monti  coniungitur  Oro,  650 

29  in  quo  decursae  post  tempora  plurima  uitae 
28  conditur  Aronus  notaque  insignia  liquit 
520   26-29  festa  sacerdoti,  celsis  qui  altaribus  addit 
maiorem  cunctis  Eleazaron,  ut  deus  ingens 
iusserat  et  placitis  ministrum  adlegerat  aris.  655 

21    1  illic  multimoda  fidentes  pube  Chananni 

terrorem  inmodicum  ualida  cum  clade  dedere 
525  ludaeis,  cum  terga  darent  nudata  per  agros. 

8  sed  tamen  adsumunt  animos  dominoque  fauente 
hostiles  sternunt  cuneos  atque  urbibus  ignem  660 

subiciunt  ualidis  inmensa  et  laude  triumphant. 

4  Sed  quamuis  fluerent  optatis  commoda  rebus, 
530            non  tamen  obliqui  fremitus  nec  murmura  desunt 

5  in  uatem  coniecta  pium;  dum  quisque  feroci 

uoce  gemit  multa  terrarum  dote  refertam  665 

Aegyptum  post  terga  datam  Nilumque  feracem 
frugum  et  securo  semper  cultore  colorum. 
535         6  id  deus  omnipotens  aequato  examine  plectens 

509  iudeas  £0         510  nihil  non  A  512  haud  C        assumere  C 

513  iterea  populos  eedomum  B  514  perq:  BC  moyses  AC  moeses  B 
515  poscit  B  517  Horo  k  (Vulg.)  519  natoque  Mayor  520  qui  p 
que  w>  (sacerdoti  pro  sacerdotii  positum  putabat  izj         521  eleazarum  C 

b 

523  c  ananni  A  chanani  B  525  iudaeis  A  iudeis  BC.  ludaei  ic  nudata 
nudataque  L  que  om.  C     526  assumunt  C      527  adque  B     528  subicunt  B 

qnis 

triumfant  A  529  obtatis  A  530  murmora  A  531  dum  que  A 
532  dota  A  refertum  C  533  egiptum  A  datum  C  534  colonum  ci>  (colu- 
num  B)  eorr.  p  (cf.  u.  3  52  sqq,  ex  Num .  11, 5)  Canopum  Mayor    535  deus]  ds  B 


136  Cypriani   h e p t at e uch o s 

uipereas  acies  uiroso  ex  foraite  prompsit: 

quae  multos  strauere  uiros.  dum  tenuia  quamquam  f>70 

uulnera  letali  distendunt  corpora  suco. 

7  At  populus  lugubre  gemens,  dum  procubus  orat 
540             ante  pedes  uatis  et  publica  funera  narrat. 

agnitione  probri  cunctorum  in  corde  reposta 

accipit  optatam  domino  saluante  medellam.  G75 

8  namque  probus  princeps  tumidum  formare  draconem 
aere  flauo  iussus  malo  suspendit  ab  alto. 

545  ut,  quemcumque  uago  fixissent,  dente  cerastae. 

exueret  letum  pendentem  uersus  ad  anguem. 
10  11       Hinc  populus  Obetha  uenit.  Achina  deinde  680 

12  15  arua  petit;  Zaredina  dehinc;  mox  transit  ad  Adar. 

iam  uiridi  in  campo,  sedis  ubi  cultor  amoenae  684 

550       13  Amon-eus  agit  et  opimo  pascitur  aruo.  6^5 

16  illic  est  puteus  uitrea  perlucidus  unda. 
quem  iuxta  dominus  sancto  sermone  locutus 
Moysetem  iussit  populum  densare  refertum. 
duceret  ut  riguos  latices  undamque  nit^ntem. 
555        17  consona  tunc  penitus  diuina  in  cantica  cunctis  690 

lingua  fuit.  domino  dum  laudes  hoc  canit  hvmno: 
^Tnmensus  dominus  fluenta  misit 
et  totum  populi  remouit  aestum, 
pleno  dum  puteus  patet  profundo 
560  et  multum  gelidis  scatet  fluentis: 


636  uiroso]  uiroso  loetali  (letali  C)  o>  letali^  promsit  AC  537  tenuia  B 
quaequam  w  538  loetali  L  538  sucoj  suo  B  540  pede  B  541  agni- 
tionem  B  probri  p  prius  m  in  eorde  reposta  p  incendere  L  impendere  C 
pesti  (u  542  obtatam  A  545  caerastae  A  caeraste  B  cerastae  C 

546  loetum  w  647  Obotha  p  obetha  L  obetha  Cachima-4  548  aredina  lu 
corr,ppo8t  548  neado  quo  errore  perductus  uu,  50!)  et  510  (ludaes — plebem) 
repeHutt  k  549  sedis  co  sedes  k     cultura  menae  B  cultur  am^ne  C 

550  et  opimo  j^  opimo  etw  551  est|  et  -  perliquilucidus  A  552  loquutus  A 
553  mosetem  A  mosotem  B  densa  B    referentum  A  555  paenitus  A 

556  domini  «    ymno  A  557  nqq,  no7i    discemuntur  nersicuU  in  A 

557  immensus   .4    dominis  i&      559petet^     560gilidis7i 


N  uiiMTi  21,e-  22,«t  187 

15S  quem  quondam  ualidi  fecere  reges. 

gentes  dum  ualidas  regunt  habenis 
et  sceptris  pauidos  premunt  clientes: 
usus  ceu  proprius  pateret  ipsis. 
o65  extemis  procul  omnibus  remotis.  "^O 

hic  nostrae  a  domino  datus  saluti 
uiuis  inriguos  repleuit  undis.'- 
Haec  ubi  sidereo  dixere  cantica  regi 
castra  mouent.  uariosque  locos  post  terga  relinquunt. 
o70       21  Seonem  ad  regem  decursq  limite  ducti.  "05 

24  ob]>o8itas  acies  ualido  certamine  fundunt, 
23  quas  ille,  innocui  deridens  dicta  prophetae, 
struxerat.  et  uana  nequiquam  laude  ferebat 
gentis  AmoiTeae;  duro  quae  subdita  bello 

575       25  decubuit  ualidas  iam  dudum  saepta  per  urbes.  710 

«  * 

« 

32  lazera  quin  etiam.  simili  uastata  duello, 
»uscepit  protrita  iugum  atque  oppida  multa 
dedidit.  optatae  deposcens  otia  pacis. 
22    2      Haec  ubi  soUicito  dictauit  fama  Balaci. 
oSO  qui  Moabitarum  populos  urbesque  regebat,  715 

5  concutitur  grauiore  metu  Balamque  prophetam 

umbit  lionoratis  precibus.  ut  tanta  gerentem 
(>  impediat  dictis  populum  cursumque  refrenet 
bellantum  penitus;  quoniam.  quae  procubus  oret 
585  audiat  omnipotens  et  tristia  quaeque  secundet.  720 

12  ille  negat  fas  esse  sibi  maledicta  referre 
in  plebem  domino  semper  ductore  uadentem 

5(51  queriilrondaTn^Cualidil  tumidiKregisZ^  502abenisi^C  563prae- 
inunt  L  5f)4  proprius  C  propriis  A  prius  B  565  hestemis  w  corr.  ic 
567  inriguor  B  569  relinqunt  BC  570  8eoncm]  semem  B  duco  C 
571  obpositas]  A  572  propheta  C  573  struxeruntl/  574  amorreae  C 
amorrae  L  quae]  q.  C  575  septa  u»  sazera  o>  corr.  p  576  deuello  A 
577  suscipit  potrita  B  adque  B  post  575  aliquot  uerswt  exciderunt, 
quae  sequuntur  576 — 578  lacera  sunt.  578  dedidit  p  dedit  L  edidit  C 
obtatae  A  579  solicito  B   dictabat  A  582  horatis  B  praecibus  L 

583  inpediaf  C      584  paenitus  A   quaej  q.  C   procubi  B      585  tristitia^ 


138  C  y  p  r  i  a  n  i   h  e  p  t  a  t  c  u  e  h  0  8 

ad  sedem  regnumque  suum,  longeque  uideri 
iustius,  ut  meritis  accommoda  quaeque  precetur, 
590       13  quandoquidem  dominus  noctumo  in  tempore  uisus  725 

inhibeat  reserare  senem  responsa  Balaci. 

14  talia  sed  post«quam  dimissus  nuntius  iniit, 

15  et  regem  sua  cura  tenet,  perquirit  anhelus 
^lectos  proceres  rursusque  ad  limina  uatis 

595  mittit  oratores  dudum  iam  dicta  rogantes  730 

18  nequiquam,  quia  dicta  dei  contraria  pugnant. 

21  sed  tamen  emersus  uates  conscendit  asellam 
atque  praecedentes  conlatis  passibus  aequat. 

22  ecce  uiae  medio  domini  mox  angelus  offert 

600       23  strinctam  aciem  contra  pronamque  obuersus  et  instans         735 
comipedem  terret,  celeri  quae  concita  saltu 
in  partem  conisa  fugit  campoque  pererrat. 
quam  dum  praecipiti  temnentem  frena  timore 
circumagit  uates  ac  pressis  pugnat  habenis, 

605  calcibus  et  fodicat  uirgaque  euerberat  acri,  740 

24  pampineas  inter  uites  iam  tegmine  lapso 
semirutus  paries  cunctanti  obiectus  asellae 

25  procursum  inpediit;  pedem  quae  ad  saxa  recussit 
oblisitque  senis  sensuque  adfecit  acerbo. 

610       26  nuntius  inde  citus  diuersa  in  parte  resistit  745 

calle  perangusto,  tenuis  quo  semita  duxit, 
circumitus  nuUos  quacumque  in  parte  relinquens. 
27  quadmpes  bunc  strincto  uidit  mucrone  micantem 

588   ad  u4.   at  C  ut  B    sede  BC  longequej   longe  B  nam    longe  ic 

c 

589  a,  cdmoda  C  acquomoda  B  praecetur  B  592  imfit  B  593  per- 
quiret  B    hanellus  L         594  uates  B  595  oratores  L  ut  orarent  C 

iamdudum  B  597  emersus  p  emensus  L  emensos  C  uates  C  uatis  L 
598  praecedentes^  procedentesii^C'  collatis  C  599  midio  ^  600  strinc- 
tam  L  strictam  C  et]  6  i?  601  terrae  A  quae|  q.  BC  602  fuigit  B 
608  quan  B  tempnentem  BC  604  uatis  a»  pr^ssis  C  pr^ses  B  605  cul- 
cibus  B  et  fodicat]  et  fodiat  C  607  semirutis  C  simirutus  B  608  impe- 
diit  A  inpediit  B  impedit  C  quae  n  que  A  q:  BC  recusit  B  609  aceruo  A 
612  circumitus  L  circuitns  C      613  strincto  A  stincto  B  stricto  C     . 


Numeri  22,i»     22.i6  139 

et  multuin  pauefacta  ruit.  quam  surgere  iussam 
615  uerberat  et  multa  uector  uibice  cohercet.  750 

28  illa  ubi  perdoluit,  subito  sermone  locuta  est, 
dum  deus  eloquium  desueta  in  uerba  relaxat: 
,Quid  feci  meruiue  tibi,  quod  uerbere  multo 

30  labentem  conixus  agis?  num  terga  negaui 
620  sueta  tibi?  umquamue  pauens  mea  pondera  fugi,  755 

praecipitemue  dedi,  prono  dum  cemuus  armo 
laberis  et  prona  fiisus  ceruice  rotaris?** 

29  talia  dicenti  commotus  dicta  sacerdos 
tristia  saepe  refert  multaque  exaestuat  ira, 

625       31  dumque  fremens  saeuit,  claro  mox  angelus  ore  760 

emicat  et  sancta  conpellat  uoce  prophetam: 

32  .,Inmeritam  pecudem  trino  iam  uerbere  pulsas, 
quae  me  prona  fugit  terraeque  inlisa  recumbit 
idcirco,  quoniam  non  est  tua  semita  summo 
680  grata  deo  longeque  uagis  dudc  gressibus  erras.  765 

88  et  nisi  comipedem  diuersa  in  parte  uadentem 
ten-or  abegisset,  duro  te  uulnere  ferri 
strauerat  ista  manus  cmdumque  exegerat  ensem, 
ut  te  deposito  mihimet  possessa  fuisset.** 

635  84  desilit  hic  uates  sanctumque  inflexus  adorat  770 

delictumque  dolens  reditum  uitamque  precatur. 
85  dimissus  celerat  suscepta  et  munia  conplet, 
uerba  locuturus  domini  dictanda  relatu. 
•    86  iamque  uiam  uincens  Moabae  adiungitur  urbi 
640  conspicuumque  uidet  condenso  in  milite  regem  775 

auxiliumque  sibi  timida  cum  uoce  rogantem 

614   pauesfacta  B    surgeret  B  615   uecto    uibice    cohorcf't    (con- 

hercet  B)  BC  corr,  p  cum*  uibice  cohercet  uecte  A  616  loquuta  L 

u 

619  labentem  A  labantem  BC      620  pauens  L  parens  C      621  praecipite  B 

628  comotus  BC      624  tristitia  A    sepe  co      626  Cpellat  C      628  fuigit  B 

629  quoniam]  quod  B  quod  haec  k  630  longae  A    nunc  uagis  BC 
682  terro  abigisset  B     633  stauerat  A  que  om,  A     635  uatis  to  inplexus  B 

636  dilectum  C  praecatur  B  pcatur  (lineola  euanida)  A      637  complet  A 
coplet  C        638  loquutunis  L  640  uidit  lo  eorr,  n    milite|  limite  C 


790 


140  C  v  1«  r  i  a  11  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  h  o  s 

23    1  inspicit  et  domino  septenis  supplicat  aris; 

2  conspicuosque  simul  uitulos  lectasque  bidentes 

3  inmolat  et  cuncta  conmittit  munera  regi 
645         4  iudiciumque  dei  tacita  sub  nocte  meretur. 

6  quod  deinde  euoluens  his  regem  terruit  orsis : 

7  «Montibus  e  patriis  Moabo  a  principe  iussus. 
unde  rubet  uentura  dies  lumenque  serenum, 
({uaque  iacet  tellus  geminis  inclusa  fluentis 

650  Tigris  et  Euphratis,  ut  dictis  saeuus  acerbis 

b^  exoptem  nou  digna  uiris,  quos  sanctus  ab  alto 

protegit  omnipotens  terraeque  indicit  opimae. 
9  hos  igitur  de  coUe  procul  mox  uisere  ius  est 
optatosque  mihi  iamiam  dinoscere  uultus 
655  felicis  populi.  quem  solum  magna  secuntur 

dona  dei,  gentesque  procul  seiunctus  et  exsors 
percipit  optatas  placido  de  numine  sedes. 

10  quisnam  igitur  prisci  quaesiuit  clara  lacobi 

pignora  uel  plebem  nuroeris  percurrere  quiuit?  795 

660  occidat  hos  inter  potius  mea  uita  relinquens 

corpoream  sedem  iustisque  adiuncta  quiescat 
progeniesque  mea  tali  cum  germine  uiuat!- 

11  Haec  ubi  disseiiiit  sensu  torpente  Balacus  800 
coneidit  et  uatem  diuersa  et  dissona  fantem 

665  13  14  increpitat.  tumidum  iussus  conscendere  coUem. 
ut  partem  exiguam  populi  subiecta  per  arua 
cemeret.  haec  iterum  digestis  uocibus  addit: 
18  ^Confestim  mea  dicta  tuas  demitte  per  aures,  b05 

Moabi  reetor  populi,  testisque  uenito! 

643  lectas  A   laetas  BC        B44   linmolat   C  imiiiolat  L   eomittit  (/ 

o 

committit  A  646  uoIueni>  u*  corr.  p  647  e]  et  B  moab  ,  a  principe  C 
650  tygris  C  eufratis  «)  aceruis  A  651  sanctos  B  652  protigit  A 
653  collc»  B  654  obtatos  A  optatus  BC  655  sequuntur  A  657  obtatas  A 
placito  cw  corr.  j>.  659    pigrnore  BC    numerus  A  660   occida  B 

663  balachus  C  664  etj  ut  H  665  collam  A  667  degestis  a> 

audit  (0  corr.  p       668  dimitte  w 


Nuiiieri  23,i     24,6  141 

670        11;  dissimilis  hominum  deus  est  iiec  iiera  locutus 
inrita  uerba  facit  quidquamue  inpuue  minatur. 

20  qui  me  magna  monet  subnixus  dona  precari, 

ut  facio ;  plebemque  dei  per  uota  sacrabo,  ^IO 

21  quam  dolor  effugiet  totus  operumque  labores. 
675  participi  iunctoque  deo,  qui  dura  repellit 

omnia,  ditificae  condonans  munera  pacis. 

liuius  tu  procerem  sacro  de  sidere,  rector 

caelorum  ten-aeque,  uide:  nam  digmis  honore  est  «l"> 

22  ille  tuo,  qui  pressa  diu  ceruice  gementem 
680  eduxit  populum  regno  Pharaonis  acerbi, 

signifer  et  nuUi  uirtutum  laude  secundus 

23  unica  regna  fouet  nulloque  in  augure  fidit. 

carmina  nuUa  canit  nec  quidquam  captat  inane.  820 

tempore  sub  certo  felicia  dicta  superni 
685  accipiet  secura  dei  perfectaque  uirtus 

lebusaea  fiet  domini  de  robore  summi. 

24  emicat  hic  populus,  ueluti  cum  sola  per  arua 

crinigera  ceruice  leo  sese  arduus  infert,  ^25 

non  ante  adsuetae  repetens  cubilia  siluae, 
690  quam  crassa  toruus  sanie  praedaque  refertus 

temierit  uirides  minaci  ex  murmure  montes.** 

27  Haec  etiam  renuit  multa  rex  saucius  ira  830 

28  tertia  dicta  rogans  diuerso  in  coUe  prophetam; 
24    2  uertice  de  cuius  populum  per  castra  locatum 

695  ut  uidit,  docili  deprompsit  pectore  uerba: 

5  «Sublimes  magnaeque  domus,  quascumque  lacobi 

semen  habet,  paribusque  attoUunt  culmina  tectis,  ^^^ 

6  ut  cedrus  siluaque  nitens,  quae  frondis  honorem 

670  disimilis  B    loquutus  A      671  irrita  C    quicquam  w      672  monet] 

m 

monuet  A  mouet  B  -d  onet  C  pr^cari  B  675  reppellit  A  676  munera  A 
munere  BC  678  quc  om.  B  679  praessa  B  680  faraonis  (o  acerui  A 
683  quicquam  w  684  filicia  B  686  iebusea  AC  rubore  B  robure  A 
687  sole  C  688  arduos  B  689  assuete  C  690  crasa  B  691  terru- 
erit  C  terruit  L  692  rennuit  B  694  Tertice  C  695  depromsit  A 
697  testis  B     698  ccdros  C    f/rondis  B 


1 42  C  y  p  r  i  a  n  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  h  0  s 

uentilat  et  quenilis  modulatur  sibila  ramis. 
700  uel  quae  laeta  uiret  sub  ripis  fluirjinis  acta. 

7  has  dominus  struxit  celsaque  erexit  ad  astra. 

semine  de  cuius  quondam  nascetur  in  omnes  840 

iura  ferens  populos  regnoque  insignis  aeterno. 

8  quem  deus  e  Pharia  clemens  arcessit  Aegypto 
705  conspicuum  nullique  parem  socioque  carentem. 

diriget  hic  gentes  diuersa  in  parte  rebelles, 

plurima  letali  contorquens  spicula  dextra.  845 

9  adclinis  cum  deinde  cubat  similisque  leoni. 
se  coram  somno  lapso  explicat,  inde  soporem 

710  dimouet,  ad  uigiles  confestim  redditus  actus. 

et  quis  hunc  tactu  faciet  consistere  lairsum? 
qui  tua  sanctifico  laudat  praeconia  fatu,  850 

felix  ille  fiet;  at  qui  coutraria  dicit. 
is  male  dicta  sibi  uentoso  ex  ore  facessit. 

715  13  haec  sunt  quae  nostra  dominus  te  uoce  moneri 

imperat,  eloquio  quod  fas  inMngere  nuUi  est 

nec  mutare  uiro  quidquamue  adiungere  praeter.  §55 

quamlibet  argenti  magnum  des  ferre  talentum 

atque  tuos  census  inmensi  pondus  et  auri: 

720  munera  nil  prosunt;  fixum  quod  dicitur  hoc  est.* 

25      His  actis  sua  tecta  petit  regemque  relinquit 

attonitum  duraque  inmensum  dicta  gementem.  860 

25  1  2  at  manus  interea  bellis  ludaea  secundis 

luxuriat  sanctasque  putat  quas  uicerat  aras:  ' 

725         3  idolaque  inlicito  celebrat  gentilia  cultu 

699  quaerulis  L  700  q.  C  sub  rupis  C  702  nascitur  B  703  in- 
signes  ^  704fariaw  7071^tali  Cloetalii  708  acclinis  jL  cubat/? 
iuuat-4.  uiuat  J5  uenit  C    709  securumwco^T.i^sompnolaprol?    710  reddit'  C 

d 

redditurJ?  reditur-4  711  faciet-4  efficiet/yC  712  qui]  quaeB  713dici^ 
714    facesit  B  715   sunt   om.  C    (pr.   m.  ss.)     q.  B    uoce]  uoue  C 

716  fas]  uas  C  717  uiro  A  uero  BC  quicquam  o)  718  differre  L 
deferre  C  corr.  Mayor  720  nihil  B  prosunt]  pp  A  721  his]  hic  C 
reliquit  BC  723  at]  aut  B  iudea  L  724  luxoriat  A  sanctos  A 
uiserat  A        725  quac  A    caelebrat  B 


Numeri  24,«— 26,53  143 

Beseli  deuota  prius  mutoque  Phegoro. 

hinc  ingens  mox  ira  dei  congrargit  et  exim  865 

4  patentem  ad  campum  proceres  procedere  ^mandat. 
conuersusque  iubet  redeuntis  lumina  solis 

730  cemere  et  attentos  factum  noxale  piare. 

5  id  uates  festinus  agit  ferrumque  renudat  >  8*^0 
innocuos  sontesque  uago  mucrone  secutus. 

0      Haec  inter  quidam  fratema  obprobria  prodens, 
quod  sibi  non  licitum  Madia  ex  gente  parasset 
735  conubium,  coram  cunctos  uatemque  praesentat 

14  15  Zambrium  Chasbumque  pari  sub  fraude  nocentes.  «"5 

7  quos  Phinea  citus  aiTepta  euerberat  hasta 

8  inndensamque  plagam  per  iusta  piacula  sedat, 

9  quae  bis  dena  uirum  consumpsit  milia  leto 
740  atque  tria.  domini  dum  telum  cumt  in  omnes. 

12  13  hoc  facinus  propter  sacrata  altaria  uates  880 

accipit  et  domini  sublimera  sumpsit  honorem. 
26    2      Interea  generata  nouo  de  germine  pubes 

adlegitur  numerisque  dehinc  subducta  notatur, 
745  primaeuo  quae  flore  uirens  iam  germine  moUi 

uestibat  uultus  uicenos  laeta  per  annos.  885 

51  quae  deinde  summa  sexcenta  ad  milia  uenit 
atque  bis  octona,  tercentum  insuper  auctis. 
53  haec  meruit  sedes  domino  donante  beatas; 


726  muto  :  VL  ex  in  corr.  B    fegoro  A  fegore  B  fegori  C      127  hin  A 
cxim]  u>  729  que  om.  C         730  moxala  B  731  uates  C  uatis  L 

732  in  nocuus  L  sequutus  C  733  obprobria  lo  prodens  L  prudens  C 
734   media   C  735    conobium  B  736    zambrium  L    zambriam  C 

chabum  A   chabam  BC  corr.  p    uocentes  B  737  finea  AC  finusa  B 

arepta  B        738  inmensam :  in  ex  im  rasura  co)r.  A       739  consumsit  A 

n 

loeto  A  740  tria  L  atria  C    telu  B    om  es  C         741  sacrata  om,  C 

uates  C  uatis  L       742  et  om.  T*  (2)r.  ss.J    sumpsit  om.  B      743  pubis  L 

745  primeuo  BC    quae]    q.  w     germ.    molli]     germine    uir   moUiens  A 

746  ucstibat]  florebat  B  loeta  C  747  suramam  A  sescenta  L  miliaj 
limina  C  748  adque  B  octena  B  octono  A  insuper  p  super  <» 
749  hae  A    sedes]  fides  B  beatus  BC 


144  C\v  p  r  i  a  u  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  h  0  s 

750  31    2  ilicet  omnipotens  obliquum  uertere  in  hostem  s90 

signa  iubet  uati  coeptoque  insistere  bello. 

6  ad  quos  bis  senis  liominura  cum  milibus  itur, 
quo  se  cuncta  tribus  miserat,  dum  milia  quaeque 
singula  de  propriis  numerant  pugnacia  turmis. 

755         H  Phineus  haec  ductor  agit.  dum  uascula  sancta  ^^95 

terrificasque  tubas  consueta  in  proelia  portat; 

7  atque  alacris  lecto  confestim  milite  caedit 

8  Moabas  acies  regesque  interficit  omnes: 
fusorum  dum  terga  premit  uatemque  Balamum 

760         9  enecat  et  domita  praedam  de  gente  reportat.  ^^^q 

15  sed  quia  femineas  acies  post  bella  trahebat 
17  agmine  captiuo,  proceris  per  iussa  monetur 
ib  uirginibus  tantum  meritam  non  demere  uitam, 
19  corporeasque  uirum  maculas  purgare  fluentis. 
765        27  nec  minus  et  praedam  populum  partitur  in  omnem.  ^jq?^ 

.80  Leuitisque  dedit  merito  de  munere  partem. 

quos  domini  in  templo  semper  pia  cura  tenebat. 
28  primitiaeque  deo  nec  non  redduntur  aeterno 
omnibus  ex  rebus  domita  de  gente  relatis. 
770  32    1       His  actis  ^ubena  tribus  mediaque  Manasses 
33  atque  Gada  sedes  laetae  Galaditis  orant. 
pecudibus  facilis  tellus:  nam  gramine  multo 

5  herbida  lordani  fluuio  coniuncta  uirebat. 

6  quos  licet  intrepido  ductor  sermone  negarit, 

775  dum  mutare  putat  futura  ob  proelia  mentes,  gj^ 


750  illicet  AC  illi  et  B    oblicuuin  B      751  cepta  B      752  militibus  B 
758  quod  B  quos  ecuncta  A    miserat  tribus  u>  corr.  n  755  fineus  A 

tinaes  B  fines  C  doctor  B  dum  k  tum  u>  756  praelia  B  ^elia  :  e  ex 
incohato  1  corr.  C  757  alacres  A  758  moabs  B  interfecit  L  759  prae- 
mit  L  761  qm&Jj  q;  C  faemineas  A  post  aet^r  bella-4  762  captiuoj 
optiuo  C    percussa  C         766  Iseuitis  C        768  reduntur  B  770  hiis 

actib ;    B     medifr]   dimedia  A     mannasses  C  manases  B  771  Gada| 

Gadae  :t  (ex  C,  ubi  a  post  d  litterae  ae  simili^  est)  772  pedibus  B 

tellus  om,  C       774  quas  B       775  praclia  B 


910 


Numeri   26^— 32,«  145 

17-40  concedit  praestatque  tamen,  si  milite  toto 

arma  gerant  sociasque  iuuent  in  bella  cohortes. 

777  iuuent  B  iuu»nt  C  iuuant  A    bello  A    coortes  C  ^hortes  B 

FmiT  METRVM  SVPER  NVMERVM  A  (f.  137,- 1)  am.  B  (f.l  40,' j) 
INCIPIT  METRVM  SVPER  DEVTERONOMIVM  AB  (A  f.  144,"  i 
B  f.  148,  »■  i) 

FINIT  LIBER  NVMERI  :  ^  INCIPIT  DEVTERONOMIVM  .-.  ^ 

C  (f.  84  ) 


XXIII.  Cypr.  poet. 


10 


DEVTERONOMIVM. 

1      1  jlacteDus  informis  heremi  uexatus  harenis 

lordanem  ad  fluuium  populus  promouerat  arma; 
qui  uirides  inter  saltus  dum  lubricus  errat.  920 

eximiam  Hiericho  fluctu  labente  reliquit 
5  et  sequitur  pontoque  dehinc  miscetur  aperto. 

5  illic  sanctificus  uates,  dum  funera  cernit 
aduentare  sibi  summamque  instare  dierum. 
quae  mundo  perscripta  fuit:  dum  degitur  istic,  925 

coUectum  in  turmas  populum  numerosque  frequentes 
10  congregat  et  tali  uerborum  munere  ditat: 

4  ^Si  placet  hostiles  penitus  prostemere  gentes 

et  placidam  pacem  uentura  in  saecla  tenere. 
formidate  deum  totoque  in  pectora  sensu  g^ 

condite,  ut  inlaeso  semper  sit  iunctus  amore; 
15  qui  uos  oppressa  dudum  ceruice  maerentes 

sustulit  e  uinclis  et  carcere  soluit  Aegypti; 
qui  nebulas  inter  uosmet  hostemque  locauit 
instantem  trepidis  nudataque  terga  prementem; 
qui  dedit  et  nubem  securi  ad  signa  diei, 

20  et  piceam  claro  detersit  lumine  noctem : 
ut  uos  ignoto  terrarum  in  tramite  postos 
firmarent  elementa  dei,  mutantia  sese, 

quo  nox  fusca  uenit,  quo  candent  sidera  cursu;  94Q 

ille  et  altemo  solitum  procurrere  motu 
25  oceanum  semperque  uagum,  quo  fiamina  uenti 

indeprensa  femnt,  sicca  nudauit  harena. 

1  hierimi  B    marg,  sinistr.  -[  min.  A     2  popopolus  A     3  quij  qua  A 
erat  B       4  hierico  B       6  uates  C  uatis  L      8  perscriptaj  perscribta  A  1—2S4  ABC 
praescripta  1:        12  saecla  AC  saecula  B        14  uti  A       15  oppr^ssa  B    {^=ABC, 
merentes  a»  16  e]  et  1:  solus  u)  corr.  AOxe      aegypti  L   egypto  C     ^--^) 

21  postos  C  pastos  L        22  elimenta  L      mutantias  esse  A        23  QuoJ 
Qui  A      26  indepraensa  L 


9?5 


Dcuteronuraium  1.6—8  147 

sanguineam  exsudans,  rubrantia  litora,  terrani; 

ut  uos  ancipiti  constrictos  clade  laborutn  945 

duceret,  erectis  altema  ad  bracchia  muris,  ^ 

30  aequore  diuiduo,  bifida  dura  pendet  in  unda. 

uidistis.  quae  cura  foret  tum  numinis  alti 
uos  circum,  dum  pone  uolans  se  concitat  hostis 
consimilemque  uiam  uentoso  in  marmore  quaerit.  950 

at  non  ille  potens  tumidos  transmittere  fluctus 

35  concidit  et  madidas  inter  uersatur  harenas. 

uos,  spoliis  dites  dederat  quos  moUis  Aegyptus, 
informes  heremi  terras  domibusque  negatas 
uicistis  tutante  deo,  dum  flumina  saxis  955 

8  3  ilicet  et  maunam  nitido  demittit  olympo. 

40  grandibus  et  nimbis  per  noctem  lapsa  coturnix 

aequora  conpleuit  positis  circumdata  castris. 
4  indumenta  pedum  longus  non  discidit  usus, 
(29  5)  nec  uestes  periere  situ  uel  corpore  tritae;  950 

omnia  uos  circum  non  perdit  fessa  uetustas. 

45  hostiles  cedunt  acies  urbesque  patescunt: 

signifer  est  dominus,  celeri  formidine  missa 
debilitans  omnes,  uestris  qui  gressibus  obstant. 
et  nunc  aequorei  quoniam  lordanis  ad  undas  955 

uenimus  et  tellus  sose  iam  proxima  iungit 

50  ab  summo  transcripta  deo,  per  sidera  testor 
et  quidquid  celsa  domini  praefulget  in  aula, 

ut  legem  aetheriam,  quam  scripsit  dextra  tonantis. 

27  sanguinea  u>  corr,  1:    ex  udans  B      29  ducere  retis  A      31  uidistis  C 

n 

uidisti  L  32  pone  reuolans  B  33  que  oni.  C  34  pote  s  A  trans- 
mitere  B  35  ma/didas  (d  eraso)  A  36  spolis  L  quos  C  quas  L 
quae  ir     egyptus   C  aegypt6s  A  37    herimi    ex   erimi  pr,   corr.  A 

38  uicisti  A  39  illicet  L  manna  :  a  tn  a  rasura  nif.  corr.  A  dimittit  (/» 
■corr.p  olimpho  C  40  cotusnix  A  41  copleuit  C  42  discedit  L 
43   uestis   petiere  L   sitis  A  46    celere  B  47   uestris]   urls  C 

uentres  L      48  iodanis  A      50  ab  p  ad  A^B  at  C  siA-    tran*sscripta  L 

51  quicquid  a>  cel/sa  (l  eras.)  A  praefulgit  L  52  aetheream  C 
^cribsit  A    dextera  A^     (e  postea  eras.J  B 

10* 


148  Cyprianiheptateuchos 

sensibus  et  toto  uelitis  corde  tenere. 
5       nil  durum  rigidumue  iubet.  sunt  omnia  iusta.  970 

55  mollia,  iocunda  longaeque  accommoda  uitae, 

utpote  quae  iubeant,  ut,  quidquid  non  placet  ulli 
conmissum  in  sese.  id  nuUi  inferre  laboret. 
14  sabbata  diligite.  sincero  et  corde  fouete, 

quos  lex  una  tenet.  dominus  quos  exhibet  unus.  975 

60  nil  uetitum  fecisse  uolet.  qui  diligit  omnes 

nascendi  sub  lege  pares.  sit  pascka  quotannis 
16    8  peruigili  cum  npcte  potens  septemque  diebus 
otia  lenta  ferat  nullique  obnoxia  curae. 
sit  pater  et  genetrix  cari  semperque  uerendi.  '  980 

65    7     8  coniugium  uetitum  externa  in  gente  cauete. 
5  idola  disicite  litumque  auertite  laeuum, 
quem  gentes  peperere  ferae,  dum  mortua  curant 
numina  et  umbrosis  statuunt  donaria  lucis. 
20    1  quin  etiam  quotiens  dat  signum  rauca  cruentum  935 

70  bucina  et  aeratas  educunt  classica  turmas, 

5  6  constructas  sacrate  domus  uinetaque  laeta 
7  coniugium  et  lieitum  consuetis  iungito  festis: 
nam  dubios  semper  faciunt  instantia  casus 
bella  uiris  nuUusque  sibi  dat  tempora  uitae.  99Q, 

75         8  inbelles  cohibete  domi:  mens  saucia  turbat 
saepe  uiros  fortes.  omnique  in  tempore  belli 
11  parcite  supplicibus  et  debellate  superbos. 


58  aellitis  X    cordo  B  54  regidum  h  55  iocnnda  o>    longe  ux 

accOmoda  C  accomada  L      56  utpute  L    quicquid  01    illi  A      57  comis- 

h 

8um  C  iniferre  X  59  exibet  B  60  fecisse  :  se  cjc  s&  cwr,  A 
61  quodannis  C  (54  caris  L  ue//rendi  (re  ercu.  ut  uid.J  A  66  ex- 
tema-cauite  in  rcts.,  al  m,  tU  uid.  A  cauite  L  uitate  ic  66  idola 

disicite  ritum  C  idcladissicitertium  L  queaue  rtite  l^  uum  A  67  peperere] 
perere  C  68  nnmin^  (^  tn  e  corr.)  A  numinse  B  nomina  C  et  umbrosis  C 
tum  umbrosis  L  69  quoties  u>  70  (a)erata  seducunt  oi  clasica  L 

71  sacratae  L  ueneta  L  72  coniugiumj  congium  B  iungito  festis  B 

iungit   ofestis  A   iungere  festis  C  iungite  :c  78   dubio    ui  eorr.  ic 

74  tepora  A      Ib  cohibet  C  conhibet  L  corr,  «    liens  ^      76  sepe  tu 


Deuteronomiiiin  5  — 28,i  149 

19  euitate,  uiri,  fecundam  euertere  siluam 

20  nobilibus  pomis;  steriles  succidite  saltus  995 
80  21    1  tempore  beliorum.  coi-pus  si  forte  perempti 

cernitur  intectum,  Leuitas  cura  tenebit 
4  iuuencae  truncare  pedem,  ne  maximus  ultor 
8  11  sit  deus  innocui.  captiuam  iungere  lecto 

si  placuit,  ius  omne  sinet  sub  tecta  tenere,  looo 

85       12  crinigerum  tondere  caput  unguesque  secare 
18  terdenosque  dies  lacrimis  praestare  maerentis 
extinctos  caesosque  senes.  quis  illa  creata  ejt. 
coniugioque  sibi  tum  demum  adnectere  iusto. 

14  ac  si  displicuit  post  damnum  capta  pudoris,  i005 
90            deponat  seruile  iugum  dominumque  relinquat. 

15  uxores  si  foi*te  duas  uir  duxerit  unus 
et  non  aequali  seruat  consortia  cura, 

17  pignora  contemptae  bissem  cum  iure  tenebunt 

omnibus  ex  rebus,  peperit  quas  cura  parentis.  loio 

95       28  damnatos  tumulate  uiros  cunctosque  sepulchris 
condite  percussos;  nulli  nam  terra  negatur. 
22    5  uestimenta  uiri  nequaquam  femina  sumat 
mulierumue  mares ;  uetito  fit  noxia  cultu. 
(5  inplumes  auium  si  quis  uult  prendere  fetus.  ioi5 

100         8  ne  matrem  cum  prole  ferat.  qui  culmina  pangit, 
prouldeat,  ne  forte  faber  uoluatur  ab  alto. 
9  uinea  ne  grauidos  pariat  bis  feta  racemos: 
nec  tibi  duplicibus  carpatur  messis  aristis. 
28isqq.gentiles  uitate  uiros;  et  quidquid  abhorret  io20 


78  uertere  A  uetere  h    silluaro  A        79  succidere  k         82  iuencae  B 
83  deus  om.  B      84  sinit  X    teneri  fc      86  roerentis  ui      89  dampnum  m 

n 

90  i  gum  A  relinquant  L  92  aequale  ot  9B  inre  tenebunt  |>  iuge 
ire  tenebunt  C  inge  k  retenebunt  A  iuge  retenebunt  B  94  quas J  quos  L 
95  dampnatos  AC  (sed  fs  pr.  corr.  A)  97  nequam  Ij  99  praendere  L 
foetu8-4Cf^tu8i/  101  fauerX  102  foeta  C  recemos-A  103  mensis 
arestis  L  104  .  cntiies  (inUiali  negUcta)  C  uiros]  ritus  coni.  ic  quic- 
quid  «M     oborret  L 


150  Oyprianihcptateuchos 

105  inoiibus  aut  cultu,  longe  lex  sancta  repellit. 

17  18  inmundas  inhibite  lupas,  ne  praemia  noctis 
uenditae  ad  aetemam  domini  sacraria  portent. 
15  fugacem  ne  reddat  ero  quicumque  tenebit, 

ne  ferus  adficiat  duro  sub  uerbere  captum.  1025 

110       24  messem  nemo  legat  alieno  in  rure  creatam; 
nec  uinum  pressare  uelit,  quod  protulit  uua 
25  uicini  de  parte  sui;  praecerpere  sane 

racemos  spicasque  licet,  non  demere  totum. 

24  2  coniunx  pulsa  domo  alio  si  forte  marito  1030 
115         3  nupserit,  amisso  si  post  uiduetur  eodem, 

4  ne  redeat  spreti  repetens  consortia  lecti. 

5  nemo  nouam  nuptam  infecto  eliminet  anno. 

6  nec  mola  uendatur.  gemino  quae  concaua  saxo 

in  goerum  sinuata  uolat  frumentaque  frangit.  i035 

120        16  alter  ob  alterius  ne  pendat  crimina  poenam. 

25  3  ille  quaterdena  susceptet  uerbera  tergo, 

qui  stolido  sermone  ferox  conuicia  iactat. 

4  ora  triturantis  fueriut  ne  uincta  iuuenci. 

5  pignore  non  genito  si  fors  decesserit  ille.  1040 
125             cui  frater  adstabit.  dimissam  ducat  ad  aedes, 

qui  superest.  natosque  creet.  ne  semine  nullo 

6  sit  uacuata  domus  gentemque  infuscet  inanem ; 

7  at  si  uir  renuit,  causam  mox  femina  dicat 

ad  proceres  legemque  citet,  quae  cogit  inertes.  1045 

130        11  iurgia  se  quotiens  in  rixam  perfida  uertuct 

106  lupvs  A  107  uendite  C  uindite  L     aeternam  w  aetema  uel 

aetemi  1;    an  in  sacraria?      109  adficiat  B  atficiat  A  afficiat  C  sub  erbere  L 
110  ro/re  A        111  nec]  ne  A    praessare  A^B    uellit  A^B        112  per- 

cerpere  i        113  racimus  i        116  spraeti  A^  B    le  ti  i^         117  noua 

e 

(a  «r  u  corr,)  B      118  q.  C    saxa  X      119  goerum  B  gomro  A  gimm  C 
uolat  li  uocat  C  rotat  k     frangat  (postea  a  m  i  corr,J  6"  120  ob] 

ab  A         121  tego  C         122  conuicia  A  conuitia  BC  123  uinta  C 

124  pignere  C         128  at]  ad  L    rennuit  L  129  que  AC  inaertes  X 

130  iur^as  equotes  L  quoties  C  riya  o>  corr.  Mayor  perfid?  A 


DeuttTonominm  23,i  -  32,i  151 

irendentesque  uiros  alterna  in  iurgia  pulsant, 

inserat  his  mediam  sese  ne  femina,  neue 

inguina  corripiat  alieni  obscena  mariti. 
Haec  quisquis  deuotus  agit,  non  tangitur  ulla  1050 

135  peste  mali,  nec  bella  timet  morbosque  calentes, 

nec  sterilem  sentit  consumptis  mensibus  annum, 

sed  placidus  toto  laetatur  tempore  uitae, 

diuitias  donante  deo,  qui  crimina  mundi 

despectat  mitis  iraeque  in  tempore  punit.*  1055 

140  Talibus  orabat  uates  cunctosque  monebat 

31 9  25  Leuitas,  quos  cura  manet  uenerabilis  aulae 

sacrorumque  dei,  ut  legis  iussa  perennis 

omnibus  adsidue  legerent;  quo  promptior  esset 

soUicitudo  dei  cunctorum  in  corde  uirorum;  1060 

145       26  utque  etiam  tabulas  gemina  de  caute  politas, 

bis  quina  quae  iussa  tenent  metuenda  per  orbem, 

sanctificae  adsenient  clausas  penetralibus  arcae. 
14      His  actis  prodire  iubet  Nauete  creatum 

iudicioque  dei  plebis  dat  iura  regendae,  1065 

150       20  utque  libens  ludaea  manus  subuerteret  aras  • 
19  mentitosque  deos,  hymno  dat  uerba  melodo. 

CANTICVM  MOYSI. 

32  1  Auditum  tribuat  deumque  laudet 

caelum  quodque  supra  praetexit  astra; 

et  tellus  tumido  diuisa  ponto  1070 

131   alternam  iurgia  A     in  :  i  in  ras.  B  132  hiis  L    ne  sese  n 

neae]  neuem  L  135  necj  ne  L    timi  t  A  136  steriles — annos  k 

137tempor§X  139dispectattt»quae^  140uati8u>  1421ege8X  HSassi- 
due  C  adsiduae  L  promtior  C  prumtior  A  prumptior  B  146  q.  B  iusa  L 
147  sanctifice  L    adserent  L    clausis  k        148  hiis  L       149  dat  iura  C 

datura  L  (datur?  A)      150  quae  B    iudea  u>       151  yrano  L    meledo  L 

INCIPIT  CANTICVM  MOYSIJ INCIPIT  praef.  C  om.  L,  MOYSI AC 
MOYSIS  B 

152  dftmque  laudat  L      153  que  om,  L    castra  C 


152  Cypriani    hep t ateu cho s 

155  aures  conmodet  et  sonos  receptet. 

mentis  nuntia  quos  ait  loquella: 

2  ut  sueuit  pluuios  potare  rores, 
aestus  cum  rapidi  calente  flamma 

messis  puluereo  tabescit  aruo;  1075 

160  rident  gramina  parturitque  mundus 

et  multum  patulis  diuisa  rimis 
nimbos  frugiferos  hiulca  sorbet. 

3  nomen  nam  domini  mei  poposci. 

cuius  gloriae  conuenit  honores  1080 

165  et  laudes  raeritos  referre  seruos. 

4  cuius  eloquiis  uerum  cohaeret, 
quae  semper  ualida  uigent  iuuenta. 
rectum  iudicium  uiaeque  iustae 

nuUis  flexibus  inplicant  uiantes:  1085 

170  iniquum  nihil  est  nihilque  prauum. 

5  beatae  dominus  fidelitatis 

non  reddit  meritis  pares  reatus. 

quamuis  progenies  iniqua  pactis 

pernix  supplicium  sibi  laboret.  1090 

175  6  heu  plebs  tristificae  dicanda  morti. 

haec  reddis  domino  deoque  nostro, 

illi,  qui  genitor  mauult  uocari. 

seruis  dum  tribuit  nomen  natorum: 

cunctos  numine  cum  regat  perenni,  1095 

180  ac  possit  subito  delere  letoV 

hic  te  constituit.  creauit  ille. 

qui  nunc  obtinet  et  tenebit  olim. 
7  mementq  potius  aeui  perennis. 

155  comodet  C  156  ntintio  L  loquela  C  157  patarc  A  159  messes  L 
160ridente^ridenter^  mundus]  tellns  r  161ramis^  162inimbo8X 
hiiulca  L  1 53  numen  ui  corr.  p  165  meritas  n  166  coheret  C  conheret  L 
167  quae]  cui  ituigenti  uenta  L  uigent  inuenta  C  corr,  p  171  felicitatis 
(88,pr,  fidelitatis)  C  172  ante  meritis  spatium  duarum  litt.  B  173  qua- 
mui  A  174  labret  A  175  tristifiee  L  176  deoquej  quae  deo  L  177  iUi  L 
iUe  C      179  nomine  (o  corr,  r.      180  delere  h»eto  C  de  re  lecto  L 


Deateronomiam  32.i— to  153 

et  quae  post  obitum  funusque  uiuant;  UOO 

185  annos  quos  series  futura  sumat 

et  quae  sint  iterum  creanda,  quaeie. 

aut  si  mens  hebetat,  patrem  preeare, 

qui  te  eontinuo  totum  docebit: 

uel  de  presbyteris  unum  rogato:  1105 

190  uubem  discutiet  dabitque  lucem. 

;s  cum  semper  dominus  in  astra  celsus 

diuisos  populos  dedisset  orbi. 

primus  quos  genitor  creans  Adamus 

terrarum  trepido  dedit  labori:  lllO 

195  uerbum  iusserat  ut  dei  perennis, 

finem  gentibus  indiditque  summam. 

qualem  sidereae  tenent  cobortes. 
9  cohaesit  domino  plebes  lacobi. 

cuius  cretio  conrogatur  ipsi:  1115 

200  heres  nam  domini  deique  uiuit 

sola  sufficiens  sibique  firma: 
10  qua  tellus  iacet  abnegata  tectis 

et  solis  calidis  anhela  flammis 

nuUis  perpetuum  rigatur  undis.  1120 

205  istic  eliciens  deus  nocentes 

adfecit  merita  subinde  plaga. 

et  mox  sanctificae  dedit  medellae. 
lisubdens  dexterae.  ceu  laborat  ales 

puUos  tegmine  sub  fouere  pinnis.  112.:, 

210  10  lumen  ut  medium  solemus  ipsi. 

l>er  quod  cernimus.  abditum  tenere. 

186   sint  L   sunt   C    quaerere  L  187  liaebetat  A    praecare  L 

189presbiteris  L  unumpsenemco  192diuisuspopulu8L  196iinemj  firemi 
indedit  L  197  conhortes  L  198  conhaesit  L  cum  hesit  C  plebis  u* 
200  quae  L  uiuitj  uiui  k  208  hanhella  B  hanbella  A  204  nullus  A 
205  deus  p  dominus  i»  206  affecit  C  adficit  L  subunde  X  207  me- 
delae  C         208   dexterae  L  dextera  C  laboret  alies  A  209  pullos  i: 

populos  C  popuius  L    tegmine  :  ib  p  sub  tegminis  oi  sub  geminis  Mayor 

r 

pennis  C    pullos  tejrmine  confouere  prnnac  t:      211  pe  C 


154  Cyprianiheptateuchos 

ne  sit  fors  aliqua  molesta  j)lagae. 
12  solus  quos  dominus  ademit  hosti, 

qui  caelum  statuit  fecitque  terras,  1130 

215  13  ipsis  multimodum  cibum  parauit, 

quem  tellus  parit  inrigata  nimbis; 
mellis  et  latices  dedere  saxa, 
et  pingui  pariter  fluente  oliuo. 

14  lac  uictum  pecudum  dedere  mammae;  1185 
220                  tellus  triticeas  fecunda  messes 

et  uinum  madidis  creauit  uuis. 

15  cuius  laticibus  repleta  pubes 
gestit  ebria  denegare  numen, 

cuius  muneribus  ditata  regnat!  1140 

225  16  quin  et  pestiferos  secuta  ritus 

17  pingues  daemonibus  parauit  aras. 
19  uidit  haec  domini  deique  lumen 
et  iustam  meritis  necem  parauit 
sontes  dissocians  proculque  pellens,  ii45 

230  21  dum  rectum  potius  uidetur  ipsi 

ignotam  refugis  praeferre  gentem. 
'32  ignis  e  domini  coruscat  ore, 

qui,  cum  perpetuum  pererret  orbem, 
ipsis  emicat  inferis  timendus.  1150 

285  sternit  pabula  diruitque  messes 

et  quae  seminibus  uenere  iactis. 
2B  lucent  sidera  fulgurantque  montes, 
iusta  cum  dominus  mouetur  ira 

et  telo.  timidos  petit  calenti.  1155 

240  24  pallor  cprpora  luridus  necabit, 

ieiunum  soiitus  adire  pectus. 

212  ne  fit  sors u> corr.|7 (sit  t:)  214  quij^etu»  215  parabit^  216  inrigata 
nimbis  C  aniHibis  (litt,  inrigat  om.)  L  220  menses  L  222  pubis  u> 
223  febria  C      225  pestiferus  L      226  demonibus  u>    iras  B      232  igni 

r 

se  L    orem  B      233  peresset  L    o  bem  A      234  imferis  B      235  papula  L 
2H7  fulgorant  u»      239  telo  tz  cspIo  C  tello  L    timidus  L 


Deuteronomius  32.«    -ii  \;y7} 

illos  pennigerae  ferent  uolucres; 

fillos  bestiae  mordicus  uorabunt: 
25  illos  uulnera  duriora  ferro  1160 

245  consumptis  facient  lugere  natis ; 

27  tandem  desinai  ut  sibi  uideri 

diues  ceu  proprio  ludaea  dono. 
30  illam  uulnificus  delebit  hostis, 

unum  dum  fugiunt  timentque  mille.  116b 

250  sed  rursus  dominus  redit  serenus, 

ut  totam  protinus  [placidus]  sedauit  iram ; 

longe  dissimilis  deis  reorum ; 
32  quorum  uinea  uitis  est  Gomorrae 

fellito  nimium  fecunda  musto.  1170 

255  33  cunctis  dirior  aspidum  uenenis. 

35  tempus  iam  properat,  uidete.  leti. 

omnes  quo  dominus  cohercet  ultor. 

37  et  nunc  pestiferos  rogate  diuos: 

38  adsint,  subueniant  leuentque  poenas,  1175 
260                 ut  uotis  redeat  medella  uestris. 

39  solus  sum  dominus,  uidete:  solus 
uitae  conditor  arbiterque  leti; 

ius  est  parcere,  ius  mihi  ferire! 
nullus  fortior  arbiter  caelorum  HgQ 

2<55  extat,  qui  ualeat  leuare  leto 

illum,  quem  domini  manus  cohercet. 

40  quam  dum  stelligera  per  astra  tollo. 
dicam:  ,,Perpetuis  mandabo  saeclis 

41  educens  gladium  uagina  nudum:  jlg^ 

242  illos  Tc  illo  C  ille  L    pennigere  u>    ferunt  co  carr.  p      243  uorabant  C 
245  legere  B  246  designat  B  247  ceu]  ceum  L  248  illa  L 

delibit  L  251   ut  totam  protinus  scdauit  placidus  iril  C  ut    totam 

protinus  placidus  sedabit  ira  L  252  reorum  C  reuorum  L  eorum  s 

255  uenenus  A  uenemus  B  256  locti  w  laeti  ir  257  quo  u)  quos  ;r  conhercet  L 
ultos  L  258  rogare  diues  L  259  atsint  C  paenas  B  262  loeti  m 
263  ius  est  mihi  ferire  u*  corr.  k  265  exstat  L  loeto  m  266  con- 
hercet  L 


156  C  j  p  r  i  a  n  i    h  0  p  t  a  t  e  u  c  h  0  s 

270  qui  dum  per  trepidos  rotatur  hostes. 

lucet  fulgure  candidus  corusco. 

imis  pestifer  et  timendus  altis." 
43  semper  cum  domino  laetare,  caelum  I 

quem  cunctus  polus  angelique  laudent  1190 

275  et  gentes  socia  parique  plebe. 

longa  nam  dominus  erumpit  ira 

^t,  dum  percutit  inprobos  superne, 

parcit  subditis  et  pios  reseiniat. 

34    1      Postquam  digna  deo  cecinit  modulamina  uates,  ^195 

280  uisurus  terram  Nabali  e  uertice  montis 

donatam  populo,  cnius  moderamen  agebat, 
conscendit  sublime  iugum  functusque  deinde 
5  occubuit.  nuUo  oontcctus  membra  sepulchro. 
7  cuius  uita  fuit  bis  sexaginta  per  annos  ^^q^ 

285  omnibus  in  rebus  felici  intemta  cursu, 

nullis  fiDcta  malis  nuUique  obnoiia  mor))o: 
7  quin  etiam  occiduo  sub  tempore  lumina  flammas 
seruauere  suas.  uisu  sincera  sereno. 

270  hostis  L      271  fulgore  uj      272  hiinis  C      274  populus  to  corr.  p 
277  improhos  C  inprohus  L     supernae  C  279    cicinit  L     uatis  tu 

280  Nahali^  Hahali  (»  281  donata  10  corr,  r.    moderaminagehat  L 

283  nullo  :  0  ex  u  H    sepulcro  C  scpu  chro  A  285—288   desunt  C 

(statim  post  u.  284  nuUa  lactma  intariecta  paenultinw  uersu  folii  91' 
sequitur  liber  lesu   Xane   u.    14H   sqq.   C)  286   fracta  p   facta  L 

288  seruare  sua  suis  uisu  L  corr.  r. 

EXPLICIT  METKVM  DEVTEKONOMU  L  om.  C 


lESV  NAVE. 

1      1  rlaec  inter  dominus  lesum  dignatus  adire 
I^romittit  ualidis  sublimem  confore  donis, 
2  admonitum  transire  uadum  lordanis  amoeni 
castraque  metata  hostili  inponere  ripae; 
5  utque  nouas  sedes  terrarum  in  parte  reposta 

()  constiluat  plebemque  locis  disponat  opimis. 

4  quin  etiam  gentes  distincto  ex  nomine  noscit 
monte  tenus  magno,  quem  Libanon  incola  dicit, 
usque  tuas,  prono  qui  laberis  agmine,  ripas, 

10  Euphrates.  Syrio  disiungens  limite  Persas, 

uel  mare,  quod  tumidum  uentosis  fluctuat  undis. 

5  nam  praeter  eximium  conserta  in  proelia  robur, 
terrorem  late  populis  pallentibus  indens, 
ludaicus  miles  domini  tutamine  fidit. 

15  cui  meritum  insigne  dominus  largitus  ab  astris 

praestitit.  ut  caperet  dites  sine  uulnere  terras. 

7  ,Heia  age  uiriles,  deus  intonat,  arripe  curas, 
ut  populus  donata  sibi  mox  regna  capessat. 

8  legiferoque  simul  uisus  ne  dimoue  libro, 

20  ut  domino  tutus  numquam  uiduere  perenni." 

10  ille  citus  scribis  mandata  gerentibus  infit, 

11  ut  uictum  populus  et  congrua  tela  capessat, 
moturus  ualidas  uicina  ad  bella  cohortes, 

INCIPIT  METRVM   SVPER  LIBRVM  lESU  NAVE  A  f.  151'  Ji 
f.  154°  (SVPER  LIBRVM  mn,  B) 

4  imponere  B      6  disponit  A      7  distincto  L  distinete  ic      8  libano  L  \—\^%  j^s 
10  eufrates  A  eufratis  B    sirio  A      11  uent/Zosis  (u  eraso)  A      12  con-   (L  ^ABJ 
serta  p  referta  L    praelia  B?        17  uiriles  B  uiriliter  A    deus]  diis  A 
20  tdtns  (y  al  88.)  B      21  gentibus  imfit  B      22  capissat  A      28  con- 
hortes  B 


1 58  C  V  p  r  i  a  n  i    li  e  p  t  a  t  e  u  c  h  o  s 

tertia  puniceum  signet  cum  linea  mundum, 
25       12  adfatusque  tribus  iuncto  lordane  manentes. 

14  ut  pecora  et  natos  percepta  in  rura  relinquant, 

15  at  bellum  commune  gerant  uictisque  deinde 

se  referant  populis.-  domino  quos  principe  pulsent. 

16  illae  alacres  iungunt  cuneos  atque  agmina  miscent. 
30  aspera  quaeque  pares  ferro  uotisque  petentes. 

2      1       Haec  inter  iuuenes  pugnaci  ex  agmine  lectos. 

quae  loca  quiue  habeant  homines,  ubi  moenia  gentis, 
uestigare  iubet  cursimque  inspecta  referre. 
pinguia  qui  Medium  lustrant  dum  praedia  terrae, 
85  inrumpunt  urbis  aditus  custode  uacantes 

occultique  situm  lustrant  et  tecta  Hiericho. 
excipit  hos  meretrix,  dudum  quae  dicta  Kachaba  est, 
clamque  tegit  trepidos  ac  uerbis  sedula  mulcet. 
2  quod  postquam  regi  dictum,  terrore  minaci 

40  3  4  exigit  absconsos  stabili  cum  mente  loquentis 

5  egressos  dudum  portis  bipatentibus  ambos. 

6  quos  tamen  occultim  lignorum  texerat  antro. 

7  illos  cura  ducis  per  deuia  quaeque  requirit 
et,  uelut  hostis  agat,  portarum  limina  claudit. 

45         8  at  meretrix,  postquam  cessauit  cura  tyranni, 
uertitur  ad  iuuenes  et  uatis  more  locuta  est: 
9  „Nota  mihi,  fratres,  dominus  quae  praemia  uobis 
10  deferat,  ex  furua  cum  primum  dempsit  Aegypto: 
ut  mare  per  medium  fluctu  suspensa  tumenti 
50  unda  fuit  uobis  ueluti  pro  moenibus  ingens. 

uel  cum  per  uacuas  heremi  squalentis  harenas. 
caelicolum  uictum  niualis  manna  parauit. 
uel  cum  terriCci  reges,  trans  flumina  rauca 

27  at  Mayor  ad  -4  ac  J?  comune  J?  28  referunt  A  29  adque  B  82  gentes  A 
34  an  Madiam?  35  uagantes  B  36  iericho  B^  37  excepit  os  B 
q.  B         38  clamque  tegit]  cum  tegit  B  40  loquentis  A  loquenti  B 

41  egressus  B  42  an  linorum?  48  IllosJ  Illos  quos  B  diuia  B 
44  ostis  B  45  ac  JB  46  uatiis  B  loquuta  B  48  deflferat  B  demsit  A 
49  per  dium  B 


lesu  Naue  l,it    3,4  1 59 

lordanis  poditi,  aestro  mucrone  cadentes 
55  liquerunt  patrias  uobis  uincentibus  urbes. 

11  quid  moror?  obsedit  mentes  et  pectora  pallor; 
nuUus  tela  capit  curuo  nec  fidit  in  arcu: 

non  pedes  aeratas  acies  in  proelia  denset: 
non  quadriga  uolat  ferrato  bellica  curru. 
60  uobis  uera  datur,  iuuenes,  uictoria,  uobis 

sidereo  ab  rege,  qui  terram  fecit  et  astra. 

12  et  nunc,  o  iuuenes,  iuratis  dicite  uerbis. 

ut,  cum  depositis  procumbent  moenia  muris. 
sit  salus  in  uestris  conposta  et  credita  dextris, 
65       13  ne  captiua  fiam  socia  cum  stirpe  domuque 
patribus  et  caris,  quonim  me  cura  fatigat.* 
14  adnuitur  cunctosque  domi  seniare  iubetur. 

uiuere  quos  cupiat  secum,-  atque  indice  signo 
18  spartea  uincla  sua  suspendat  cauta  fenestra: 
70  ut,  cum  per  captam  legio  se  fuderit  urbem. 

inlita  puniceo  cematur  lana  colore. 
22  illi  alacres  superant  fossas  et  tuta  capessunt 
Aisamo  in  colle,  trina  sub  luce  latentes, 
ne,  dum  praepropero  repetunt  sua  castra  recursu. 
75  incurrant  aliquos  diuersa  ex  parte  sequentes. 

at  meretrii  secura  sui  mandata  facessit. 
3      1  nec  non  et  princeps,  iuuenum  sententia  doctus, 
raptim  castra  mouet  Sattina  ex  ualle  proculque 
aduolat  atque  animos  palpat  dans  otia  cunctis 
80         2  trina  die;  scribasque  instigat  dicere  plebi. 

3  ut,  cum  sacratam  praeferri  adspexerit  arcam 
atque  sacerdotes  post  altar  pergere  celsum, 

signa  leuent  alacres  promptim  spatiumque  relinquant. 

4  milia  quod  sensim  duo  conpleat:  atque  fluentis 

55  liquaerunt  uobis  patrias  B  56  pecora  pullor  B  58  praelia  B 
62  0  0171.  B  68  adque  B  69  spartea  B  sportea  A  73  Aisamo  p 
(ex  Num.  33,  49)  Osamo  L  colle]  colore  B  76  sui]  sua  B  78Sattinai) 
Attina  L  79  auolat  B  80  Trina  p  Una  L  die  i:  dies  L  aspexerit  L 
82  adque B   83  prumptim  A  prumptum B   84  adque  B  fluentes  L  corr.  Mayor 


100  Cypriaiii   heptatuuchos 

85         T)  coi-pora  purificent,  domini  ante  ora  locandi. 

7      Haec  inter  princeps  domini  dignatus  honore 
emicat,  eximio  .Moysetis  stemmate  dignus. 

15  iamque  sacerdotes  fluuium  transmittere  iussi 

nuda  in  primori  mergunt  uestigia  ripa: 

*  * 

* 

90  4      2  tura  bissena  tribus  dat  lectos  iussa  tribunos, 
qui  medio  e  fundo  legerent  candentia  saxa, 
6  7  calculus  ut  madidis  bissenus  demptus  harenis. 
flumina  testetur  populo  siccata  uianti. 
9  consimiles  etiam  cautes  numeroque  modoque 
95  in  medio  posuere  sinu,  quas  mobilis  unda 

diluit  et  rauco  perfundit  lubrica  fluctu. 
12  at  Bubena  tribus  nudatum  ti*ansmeat  amnem; 

quam  Gada  subsequitur.  media  properante  Manasse. 
18  quadraginta  uirum  mittentes  milia  bello. 
100   3  13  cum  subito  eluuies-,  fluuio  decurrere  sueta, 

16  stringitur  et  glacie  cursus  frenatur  aquarum: 
euolat  inferius  positi  pars  fluminis  ac  se 
condit  in  oceanum  uastoque  inmergitur  aestu 
a  regione,  pii  quae  condit  membra  Mosetis, 

105  usque  ad  inmensum  dubiis  cum  fluctibus  aequor. 

4   18  atque  ubi  lordanem  transmeauere  frequentes, 
laxatur  glacies  solis  moUita  tepore 
exsuctasque  prius  coniungit  flumine  ripas. 
6     1      Haec  ubi  cognorunt  diuersa  in  parte  tyrauni. 
110  demittunt  mentes;  nullum  constantia  firmat. 

2  hic  princeps  cultros  bissena  ex  caute  parauit, 

3  de  quibus,  ut  iussum  est.  populi  praeputia  dempsit. 
6  nam  bis  uicenos  heremo  plebs  tanta  per  annos 

ediderat  ualidos  maiora  in  milia  natos. 

87    aemicat  B    moysetis  B   mosctis  A     stemate   B  89  lacunam 

indicaui  p  90  tum  nobisBcna  B  95  mobiles  B  97  at]  aut  B  ampn^  B 
omnem^  98qaScadai^  101  glaciae  ^  108  inmergitn  J?  lOGadquci^ 
107  tempore  B  108  exsuctas  B  exsuetas  A  adsueta^  ic  109  cognouerunt  B 
llOdimittuntXcofT.i?     112de|)ejL    113hercmo]aeremeJ?    114aediderat/J 


lesu  Naue  3,4_6j  161 

115         8  praebetur  his  lenta  quies,  ut  tristia  maestis 
uulnera  mitificet  sensim  coitura  cicatrix. 
10  pascha  dehinc  colitur  et  candens  manna  negatur 
12  ditibus  annona,  quam  passim  plurima  messis 
exhibuit  populo  certatim  farra  metenti. 

120  11  azyma  niuosa  pascit  de  polline  laetos. 

10  noctis  festa  piae  campo  celebrantur  aperto, 
nouorum  in  iiiense  senis  bis  solibus  actis. 
(6  i)  haec  super  e  portis  despectat  turba  pauentum, 
castra  modo  et  lecto  conseruans  milite  muros. 

125  18  interea  uates  quendam  mucrone  minantem 

perspicit,  et  celere  gaudet  coniungere  gressus. 
talia  dum  memorat:  „Qua  te  de  parte  praesentas? 
noster  es,  an  potius  Phoenicum  ex  gente?  fatere.* 

14  accipit  optati  sermonis  protinus  usum. 
130  sublimi  narrante  deo.  «Delnpsus  ab  alto 

aethere  nunc  ueni,  totis  cui  militat  astris 
insignis  legio  et  quo  sub  principe  degit.'' 

15  ille  sub  haec  mixta  tacitus  formidine  gaudet, 
fusus  humi  ueneransque  deum,  dum  talibus  infit: 

135  „0  domine,  inmensam  dignatus  linquere  sedem, 

quae  famulum  celerare  iubes,  quas  sumere  curas?* 

16  dicitur,  ut  propere  plantarum  uincula  soluat, 
fixerat  in  sancta  quoniam  uestigia  tena. 

6      1  quin  etiam  ualidam  muris  atque  obice  firma 
140  casuram  Hiericho  uidet,  gentesque  feroces 

2  atque  obitum  regum,  quibus  est  coniuncta  ruina. 
3  7  ille  celer  toto  circumdat  milite  muros, 

115   tri£titi&   estis  B  118   didibus  B  120   azima  A   azema  B 

121  noctis  B  nocti  A  piae  A  pie  B  122  altis  it  123  dispectat  L  corr,  p 
124  et  delecto  B  125   uatis  L    mirantem  L  corr,  p   micantem  k 

126  perspecit  B  celeri  L  corr,  p    celeres  Mayor  congaudet  coniungere  B 

127  pate  B  presentas  L  128  foenicum  A  fenicum  B  129  obtati  A 
130  dilapsus  L  corr,  p  136  quae]  quo  ic  iubis  B  curas]  causas  B 
137  ut  propere]  propere  ut  B  uincola  B  139  atque  p  ad  L  ab  ic 
140  casnram  B    cesuram  A      141  atque  abswnptum  A     142  totos  ic 

XXTII.  Cypr.  po«t.  11 


102  Cypriani   heptateuchos 

poue  sacerdotes  statuens  arcamque  sacratam. 
8  uatibus  inperitans,  quo  plebs  audentior  esset. 
145  terrificos  sonitus  septem  proflare  tubarum. 

11  iussa  dehinc  legio  tacite  circumuenit  urbem, 
10  ut  tum  belligenim  tollat  stipata  clamorem. 
terrificum  dederit  proceris  cum  tessei*a  signum. 

15  septima  iamque  dies  laetum  patefecerat  orbem. 
150  cum  iubet  aeratas  acies  in  proelia  lesus 

16  fidentem  proferre  gradum  uastumque  fragorem 
mittere  pectoribus,  quem  promptim  tela  sequuntur 
non  aiies  caementa  quatit  tuiTesque  retundit 
incessens  etiam  muros  portasque  superbas. 

155  sed  fragor  et  uastae  concordi  munnure  uoces 

20  tormentum  mortale  gerunt,  quo  moenia  sidunt 
nudataque  suis  patuerunt  omnia  claustris. 

21  innimpunt  alacres  subuersam  protinus  urbem, 
omnia  uertentes  gladio  flammaque  uoraci. 

160  22  femina  sola  iiiit  meritae  donata  saluti, 
2.S  ciuili  discreta  neci  atque  abdita  castris. 

cognata  comitante  manu,  ne  nescius  illam 

interimat  miles,  totis  dum  postibus  eiTat. 
24  seruatur  domino  uirtutum  lauta  supellex 
165  omnibus  ex  rebus,  poterant  quae  pascere  uisum. 

26      His  actis  princeps  populum  iurare  coegit, 

ne  studeat  quisquam  muros  renouare  iacentes 

pigfnore  multandus  primo  fundamina  propter, 

extremo  dehinc,  temptet  si  attollere  portas. 
170    7    1  interea  euentus  comimpunt  praua  secundos. 

idola  sectatur  populus  ct  pronus  adorat 

148  poene  A  144  imperitanB  A    ardentior  H         145  territicus  B 

146  orbem  B      147  (7/.  Idl  tierm  paene  ultimo.  tvimp  cum  a>       148  t**-i47.363 -A^ 
eera  BC         14d  iamque]  que  om.  BC    letam  BC  152  prumptim  L  (a>  =  u4^C 

153  cementa  C  cimenta  i  quatitur   resque  B      155  uaste  ^C  condimur    L  —  AISj 
mure  (cor  om.)  B      156  mortale  A  morale  BC  murale  k      160  donate  0 

161  adque  B  162  comitata  A  163  erat  B  164  suppellex  u» 
165  q.  C  166  conegit  B  167  lacentes  (sic)  C  168  mutandus  B 
fundaminei^       169  extremoque  Mayor       171  pronus]  protinus  B 


lesu  Naue  6,»    7,t  168 

saxa  leuata  manu.  dum  cautes  uumina  credit. 

signifer  est  Acharus.  Carmeli  filius  Ambri, 

quem  sectata  cohors  dominum  legemque  reliquit. 
17')         2  in  uetitis  haut  laeta  diu:  nam  milia  postquam 
8  trina  uirum  consueta.  nefas.  sunt  missa  per  arua 

hostica  credentum  facili  formidine  uinci 
4  Georum  pubem,  trepide  dant  terga  per  agros 

praecipitique  fuga  repetunt  sua  castra  ducemque. 
180         0  dedecus  id  postquam  ductoris  contigit  aures, 

discindit  uestes  et  prouida  pectora  tundit. 

quem  comitata  senum  confestim  turba  maerentum 
7  supplicat,  innocuis  dum  poscit  uocibus  Auses: 

,0  domine,  quae  causa  fuit  producere  plebem 
185  Aegypti  de  sede  tuam?  quid  pendere  fluctus 

aequoreos  cunctaque  dehinc  quae  tradita  nosti 

ingenti  donante  manu,  qua  ditius  est  nil? 

an  ideo.  adflictam  tumidus  ut  stemat  Amorreus? 

tutius  ergo  fuit  trans  magnum  degere  flumen, 
190  qui  patuit  nobis  bibula  siccatus  harena. 

saucia  quid  faciet,  aut  quid  confusa  loquetur. 

quod  mage  seruitium  cupias  detrudere  lectos. 

atqui  uera  salus  et  certae  dona  medellae 

te  penes  et  quidquid  mitis  clementia  praestat. 
195         9  conuenient  gentes.  dederas  quas  uincere  nobis; 
mixta  Tebusaeus  Amorreusque  phalange 

aduersum  te,  summe  sator,  fera  bella  mouebunt. 

172  sexa  leuita  C  iiomina  B  173  acbarus  C  canueli/  H  174  con- 
hors  B  dominumque  L  que  om,  C  legemque  om,  B  reliquit  C  reliquid  A 
relinquit  B  175  haut  A  aut  B  haud  C  177  credentum  L  credunt 
tum   C  178  Georum  AC  Seorum  B    pubem]   urbem  k    trepide   C 

181  descendit  B  prouida  A  praeuida  B  prseuida  (o  in  ae  an  le  in  o 
corr.  ?)  C    tondit  B  182  quem]  qu^  C    comitante  B    confestim  dat 

turba-4C  dat  om.  B  merentum  C  183  auses  C  aures  L  185  aegipti  C  quidj 
quiB  pandereic  IHStumidos^  amorrus^Camorreos^  190arena£ 
192  seruitum  B  ditrudere  C  193  autqui  L  certe  BC  194  paenes  A 
pene  sed  C  quicquid  AC  196  iebuseus  AC  falange  m  197  sume  B 
merebunt  B 

11» 


164  Cyprianiheptateuchos 

ergo  tuum  nomen  pateris  ridere  superbos 
ifi^notaeque  tibi  gentes  plus  iuris  habebuntV* 

200       13  flectitur  his  dominus  uatemque  adsurgere  iussit, 
commemorans  sensim  deformis  crimina  culpae 
plectenda  exitio  capitis,  quod  talia  suasit. 
16  hinc  ubi  prima  dies  noctem  dimouit  opacani. 
corripit  e  somno  corpus  sociosque  fatigat 

205  cognatasque  tribus  per  nomina  singula  uisit; 

25  deprendens  noxale  caput  dat  corpora  morti 

inproba,  dum  pariter  pecudes  mittuntur  in  ignem. 

20  quod  facinus  primus  conmissum  dixit  Achanis 

21  infelix  praedae  et  spoliorum  accensus  amore. 
210  quae  sepulta  domi  propria  tellure  tegebat. 

22  continuo  haec  missi  quaerunt;  quae  cito  reperta 

23  et  coram  conposta  duce  populoque  frequenti. 

24  ille  ubi  quaesitam  uidit  non  defore  praedam. 
talibus  eloquitur  rector  terretque  timentem: 

215  25  «Fare  age  nunc  cunctis,  quae  te  dementia  cepit. 

aut  quid  adiuuit  rerum  tibi  nescius  usus. 
inmemor  ut  legis  ritum  sequerere  nocentumV 
et  nisi  saluasset  sublimis  gloria  plebem, 
libera  colla  iiigo  pressisset  uictor  AmoiTus. 
220  heia  age,  pro  cunctis  admissa  piacula  pende, 

ut  saluata  deus  dominusque  in  castra  recurrat* 
haec  ubi  disseruit,  saxorum  tollitur  imber 
damnatumque  premit  stirpemque  euerberat  eius; 

198  redire  a»  corr.  n     .199  iure  B      200  hiis  B      201  comemorans  C 
commerans  B    crimine  C      202  plaectenda  B  plectanda  A    quod]  qui  A 

203  demouit  u>  carr.  p  dcm (spatio  rdicto)  A    204  e]  &  i    206  depraen- 

dens  noxiale  B  corpore  C  207  improha  C  peccudes  B  208  cdmissum  C 
commissum  A  211  haec]  huc  ic  missi  n  missa  A  misso  J?Cquaerunt 
ITayor  Buntci)  q.  C  cito  cuncta  reperta  i:  212  quoram  B  conposita  AC 
conposito  B  corr.  <        214  tumentem  A        215  detementia  B    coepit  L 

216  audiuit  L  adiuit  C  corr.  p  217  legis  ut  B  ritus  it  sequere  B 
219  pressisset  iugo  BC  (praessisset  B)  220  per  cunctos  i:  admira  B 
pande  ic  221  deus  dominus]  htt.  dSd  in  ras.  B  222  deseruit  B 
ymber  BC      223  dampnatum  BC    praemit  B    uerberat  B 


lesu  Naue  7,9     8,,i  .  165 

et  pecora  et  quidquid  rerum  seruauerat  ideni, 
225  candens  flamma  rapit  canoque  in  puluere  soluit. 

8      1  his  actis  curae  emotae;  deus  omnia  mitis 
respicit  et  cunctis  pariter  consueta  resignat 
robora,  quis  ualeant  acies  detrudere  cunctas. 

3  accipit  hic  domini  mandata  insignia  rector, 

230  instniat  ut  socias  quaecumque  in  bella  cohortes, 

mille  legens  iuuenes  insigni  corpore  et  armis, 

4  ut,  belli  dum  furta  parant,  dumeta  capessant, 
haut  procul  hos  tacite  Gergesi  a  moenibus  abdens, 

5  ut  cum  mentita  formidine  uertere  terga 
285         0  occipiat  clausosque  uiros  educat  in  aequum, 

7  continuo  celeres  nemorosa  cubilia  linquant 
nudatasque  uiris  studeant  peruadere  portas. 
nec  mora,  propositis  respondent  omnia  uatis. 
postquam  obliquo  decertant  agmine  turmae, 
240        15  princeps  terga  suos  confestim  uertere  iussit, 
11)  quos  inimica  super  denso  ruit  agmine  turba 
ac  multo  clamore  premit  ferrumque  coruscat. 

19  quod  speculata  cohors,  quae  concaua  ualle  latebat. 
euolat  et  uacuis  perrumpit  moenia  portis, 

245  subiciens  rapidos  tectis  sublimibus  ignes. 

20  confusus  cum  deinde  sonus  ac  flebile  murmur 
Gergessos  conferre  caput  uisumque  coegit. 
respiciunt  atram  in  caelum  uolitare  fauillam 
flammarumque  globos,  quos  culmina  capta  uomebant, 

250       22  diuersamque  manum  tergo  frontique  minantem: 

224  quidquid  J  quicquid  A  C  quid  B  idem  |  id  est  B  item  ic  225  cadens  B  C 
canoquej  canope  C  228  rob6ra  C  229  hic]  haec  «  dominij  dilm  C 
280  conhortes  B  232  uerha  dumeta  capessant  otn.  C    dummeta  A 

233  haut  A  aut  B  haud  C         233  Gergesi  ajp  gergesia  AC  gersia  B 
Gaeorum  k     menibus  BC  235   occipiat  C  accipiat  L     clausus  B 

'286  nemorosa  BC  numerosa  A    linquat  L     237  nudata  B     239  oblico  B 
242   praemit  B    choruscat  A  243   speculati   C     conhors  B     q.   C 

244  m^nia  C      246  ac  ^  e  BC      247  gergessos  C  gergesos  L  Gessaeos  n 
conpgit  B       249  globus  B    capta  uomebant  alstdwpta  A    uomeb'  C 


166  Cypriani   heptateuchos 

deprensi  horrescunt  exossaque  tela  relinquunt. 
confixa  ante  oculos  lacrimantumque  ora  parentum 
pars  in  praecipites  fossas  uictore  ruente 
truditur,  aut  captae  portls  sese  arietat  urbis. 
255       25  sternuntur  ferro  iuuenum  bis  milia  sena. 

23  ipse  quoque  exultans  aususque  erumpere  in  aequum 

rex  primo  incursu  capitur  uinctusque  teuetur 
29  configiturque  cruci;  miserum  dant  saxa  sepulchrura. 
27  omnibus  absumptis  solum  non  sorbuit  ignis. 
260  quod  rapuit  festina  manus;  iumentaque  tantum 

sunt  dirempta  neci,  subeunt  quae  pondera  tergo. 
9      1  interea  ad  reges  reuolat  uictoria  cunctos. 
audit  Amorreus  lordani  adiunctus  amoeno 
et  qui  dumosis  posuere  in  montibus  aulas 
265  uel  campos  habitant  laetos  uallesque  supinas, 

et  qui  caenilei  consistunt  margine  ponti. 
Cetaeusque  simul  Chananaeusque  susurrat 
Eueusque  pauet  Pherezeusque  labascit, 
et  lebusa  manus  pariter  Gergessaque  pallent. 
270         2  nec  tamen  infracti  penitus  penitusque  iacentes 
attollunt  animos  seseque  in  proelia  firmaut: 
omnibus  unus  amor  lesum  detrudere  regnis. 
conueniuntque  Gabana,  loco.atque  agmina  sistunt. 
8    30  ipse  inter  curas  bellorum  construit  altar. 
275       31  Moysetis  de  moie,  deo;  quod  uincula  fem 


2.")1  depraensi  B  exossa  «o  relinqunt  C  252  confixa  u>  an  confixi? 
pars  fixa  tc  2-54  arieta  turbis  L  255  sena  p  dena  co  257  deest  A, 
adest  BC  ih  prirao  C  260  lumenta  (sic)  C  que  om,  C  261  direpta  i»  coir.p 
queLq.C  inter  26 1  e 1 262 un.ii74—286 potiendi  uidentur  263  ad iunctos B 
arneno  C         265  supinos  A  267  cetheus  L  ch&teus  C    Hetaeus  « 

simul— Eueus  om.  B   chananeus  AC      268  pauit  («   ferezeus  «o   labascit  L 
labescit  C  269  Et  lebusa]  Icbusaea  k    gergesa  B  270  penitus 

Hemel  tantum  L    iacentis  B      271  seseque]  que  mn.  C    praelia  i^^jelia  C 
272  iesu  C    regnis]  ignis  B  273  gabana  A  gebana  BC  /.  Gabaona 

(ut  287)  Gibana  k    loco  C  loca  L    adque  B    274—286  post  261  collo- 
candos  suspicor      274  alta  B       275  moysetis  C  moysetiis  B  mosetis  A 


lesu  Naue  Sa    9,i8  167 

nuUa  ligant,  dum  saxa  siraul  conpacta  cohaerent, 
aequali  coeunte  situ.  libamina  promens 
gi-ata  deo,  quis  spirat  odor  iucundus  in  altis. 

32  quin  etiam  legis  discribit  iura  magistrae: 

280  Deuteron  est  nomen,  quoniam  transacta  reuoluit; 

quam  pariter  totum  fas  est  cognoscere  mundum. 

33  arca  sacerdotum  uehitur  ceruicibus  alma, 
quicumque  ut  uideant  domini  donaria  summi. 

34  atque  etiam  uates  populo  benedicere  suetus 

285  percurrit.  quae  iussa  prius,  quae  cauta  deinde, 
gestoi-um  ratione  pari  atque  ordine  certo. 

})     3  at  Gabaona  manus  postquam  successibus  altis 
ludaeos  creuisse  uidet  caesosque  tyrannos 
urbibus  euersis  nuUumque  obsistere  posse, 
290         4  callida  uersuto  celerant  conludia  facto 

16  et,  quos  contiguis  regio  coniunxerat  aruis. 
9  confingunt  discreta  procul  sese  adfore  teiTa 

mirantes  tropaea  uiri  palmasque  recentes, 
11  si  ualeant  precibus  uictori  adiungere  dextras 
295  et  sociare  domos  totamque  adnectere  gentem 

uicturam  ratioue  data,  ni  dissona  corda 
despiciant  humiles  et  subdita  colla  retractent. 
utque  fidis  certae  ualeant  seruare  colorem, 

12  4  deprensos  multo  conpellant  pondere  mulos, 
300  putria  portantes  celeri  molimine  farra, 

quae  ueteres  lasso  cohibebant  tegmine  sacci; 

13  5  uinaque  consuti  multo  cum  uulnere  folles 

302]  Mico  :  Vinaque— folles  Alchiraus 

27G  saxaj  sueta  C  c6pacta  C  coherent  AC  conaerent  B  cocrcent  k 
277  aequale  B  278  quis  C  qui  L  iocundus  BC  279  discribit  C  des- 
cribit  A  descripsit  B   iure  C     284  adque  B   uatis  t»     285  que  AC  q.  C 

286  «jestorum  rat  abscissa  A  adque  B  287  at|  au  B  gabatna  C  288  uiditw 
cesos//  cessos  C  290  calidaJB  caelerant  ii  conlodiai^  293tropeaco 
294  praccibus  B  adiunge  B  295  adnectege  regentem  B  296  data  C 
nisisona  B  297  dispiciant  <»>  con,  p  298  fidis  C  fides  L  fidei  ir  299  depren- 
sos  B  depraehensos  B  cupellant  C  compollunt  z  multos  B  301  ueteres] 
neres  (■     conhibebant  B      302  (|Uiv  consua  C    mnlto  C  multum  Tj  Mico 


163  Cyprianiheptateuchos 

uix  retinent,  dum  plaga  negat  uincire  liquorem. 
uestitus  lacero  nudabat  corpora  panno, 
305  calceus  adtritis  misere  dat  tegmina  plantis. 

15  frangitur  his  ductor  populi,  dum  supplice  palma 
uincitur  et  mentes  credit  cohaerere  loquellae. 
suscipit  orantes  ueniam  castrisque  receptat. 

16  set,  ut  saepe  solet,  non  longum  ficta  teguntur, 
310            conpositosque  dolos  aperit  testatio  ueri. 

22  ilicet  hos  uates  coram  castigat  amice; 
19  et,  quia  iurarat  domini  per  nomen  aeterni, 

mansit  amica  fides;  sed  ius  commune  negatum  est: 
21  23  lixarum  ofBcio  circum  sacraria  iussi 
315  conuehere  exortes  puris  de  fontibus  undas. 

10    1  hos  Donibezelo  postquam  descisse  relatum  est, 
regna  lebusaea  qui  tum  tractabat  in  aula, 

5  quinque  mouet  reges  suscepta  in  proelia  fidos. 
acrius  obliquus  sociis  pro  foedere  rupto, 

320  quam  <in)  populum,  inmensas  acies  qui  fuderat  armis. 

6  at  Gabaon  coetu  multorum  tenita  regum 
mittit  oratores  uatemque  exposcit  amicum. 
confestim  toto  succurrat  milite  maestis. 

7  nec  mora,  correptis  dimittit  Galgala  signis 

325         8  hostica  castra  petens,  domino  subdente  uigorem 
talibus  adloquiis:  ,,Timeas  ne  nomina  regum 
multa  simul  ualidasque  putes  his  esse  cohortes; 

303  uiiicere  co  304  lacere  B  305  calceus|  caleus  L  adtritus  CBecker 
missere  BC  306  ductor]  ditor  C  dum  om,  C  307  mentis  B  coh^rere  C 
coherere  A  Cherere  B  loquellae  A  loq.lse  C  loquella  B  309  set  p  Et  u> 
sepe  A  seper  B  810  aperi't  BC  uiri  B  311  illicet  BC  uatis  w  amice  C 
amicis  L  812  et  id  quia  L  id  om,  C  313  fidis  B  conmune  B 
comune  C  negatur  «  314  iussi  A  iassis  B  iusis  C  315  eisortes  B  xsortes 
(e  om.)  C  exsordes  it      316  discisse  B       317  iebusea  w       318  plia  C 

proeli  B  819    atrius   ut  uid,  C    obliquus  A  oblicuus  B   obliqs  C 

obliquans  socios  ic    federe  A  phoere  B  320  in  om.  o)  add.  p  an 

populo?         321    aut  B    gabaona   caetu   C         323   totos   occurrat  B 
succurrit  A       826  alloquiis  w        327  ualidans  B    putos  A    conhortes  B 


lesu   Naue  9,6-  10„s  169 

quanilibet  inmensa  contidant  nube  cateruae. 

nil  pedes  efficiet  equitura  nec  tela  ualebunt, 
330  falcibus  et  curuis  armatas  temne  quadrigas. 

namque  ego  pallenti  quatiam  formidine  gentes; 

nusquam  fronte  pari  concurrent  comminus  l.ostes 

palantes  tumida  ualido  cum  milite  caede." 
9  haec  ubi  cognouit,  numerosum  tendit  ad  hostem; 
335  namque  Apaphum  belli  tenuerunt  sede  tyranni 

10  confestimque  fugam  dimisso  milite  sumunt. 
cetera  turba  uirum  confusae  stragis  aceruo 
occubuit  camposque  inpleuit  fusa  patentes. 

11  nec  tantum  exanimes  uincentum  perculit  ensis. 
340  quantum  praegelidi  conferta  ex  grandine  nimbi; 

et  licet  hinc  enses,  hinc  fulmina  clara  coruscent. 
una  dies  tantis  non  est  sat  longa  triumphis. 

12  ergo  hebetes  cemens  gladios  et  funera  lenta. 
auxilium  a  domino  princeps,  quod  sueuerat,  orat. 

345  ^jQuamlibet  extentis  lux  haec  non  suflicit  horis. 

tempora  ni  iubeas  noctis  se  adiungere  luci. 
sit  nunc  flamma  uagi  librato  in  pondere  solis 
nec  moueat  tremulos  lunaris  circulus  ignes, 
ut  elementa,  suis  ceu  nescia  currere  metis, 

350  tempora  protelent.  condensus  dum  ruit  hostis.- 

13  auditur  propere:  sol  sistitur  et  uaga  luna 
cohibuit  faciles  utroque  in  cardine  cursus. 

350]  Mico :  Protelo  .  Tempora— hostes  .  alc. 

328  contidant :  2k  ex  \x  ut  uid  C  nubie  B  329  elticiat  B  (efficients) 
toela  330  fal/cibus  B  tempne  BC  331  namquej  nam  B  332  fronti  B 
conminus  B  cominus  C  hostis  C  hortes  B  333  tumido  (sic)  palantes 
(pallantes   BC)   m    corr.   k  335    apafum  a>   ex   a^voi  LXX  natum 

uidetur  p  sede]  caede  ic  837  confusa  .  S  regis  aceruo  C  338  occo- 
hmt  B    impleuit -4C         339  enses -4  340  praegilidi -B    conferta/^ 

conperta  A  Cperta  BC    grandine/  B  341  flumina  C    choruscent  A 

corruscent  B  343  cemes  B  344  quod  gsueratorat  B  347  librata  A 
in  am.  B  349  aelimenta  BC  elimenta  A  ceu  C  seu  L  350  consensuS 
Mico    dum  om.  Mico    hostes  L  Mico  352  conhibuit  A  coibuit  B 

utrosqun  .4 


170  Cypriani    heptateuchos 

16  nec  minus  et  reges.  quos  concaua  saxa  tegebant, 
18  obstricta  ceniice  palam  consistere  iussit. 
355       24  undique  tum  positis  concurrit  ludaea  telis 
inpressoque  genu  conculcat  coUa  gementum. 

26  ilicet  exsangues  cnicibus  figuntur  in  altis 
pcndentes,  donec  sese  nox  reddidit  atra. 

27  tum  suspensa  uirum  deponit  corpora  ligno, 
3G0            quae  super  adgestis  onerantur  saxa  ruinis. 

29  his  actis  properat  bellator  subdere  Lemnam, 

30  grandaeuosque  necat  pueris  nec  defuit  ensis; 
nil  penitus  tota  permissum  uiuere  gente. 

31  inde  petita  Lachis  prostratis  moenibus  ardet; 
865        33  rex  etiam  populi  capitur  ferroque  necatur. 

38  Dabira  quin  etiani,  paribus  cooperta  ruinis, 

extincta  legione  perit  socioque  tyranno. 
40  et  qui  dumosis  habuere  in  coUibus  arces 
aut  curuas  coluit  ualles  camposque  iacentes. 
370  occidit,  extinctis  pariter  cum  rege  maniplis. 

11    1  ac  dum  cuncta  fluunt  successu  laeta  secundo, 
labirus,  acta  uidens  uictricis  fortia  gentis, 
ditia  qui  populis  Asonim  regna  regebat. 
festinans  tiammam  uicini  extiuguere  belii, 
375  congregat  eximios  reges  populosque  feroces. 

quem  Soboamus  adit  propere  Ma[che]donis  ab  aula ; 
et  Soraorus  factusque  comes  Axinus  in  arrais, 
2  8  et  qui  Sidonia  ductor  regnabat  in  arce. 

Ceneritus  Arabusque,  quibus  conterraina  regna, 
380  firmabant  animos  sceptri  socialis  amore. 

355  iudaea  C  iudea  L  tellis  B  356  inprcssu  B  conculcat  L  pro. 
culcat  C  357  illicet  BC  858  pendentis  B  donet  (?)  C  359  uirum] 
aurum  B      360  onerantur  A  honerant  BC       362  grandeuos  a»    negat  C 

363  gentem  B     uu.  364—546    desufU   (nulla   in  codice  fenestra)   C  364-546 -47> 

364  petit  a  lachis  L  petit  Lachis  tc    prostatis^      369  coluit^  coUuit-B    (L-AB) 
370  cum  sege  A      372  abirus  L  corr,  p    gentes  L  corr,  k      374  flamma  B 

376  Eoboamus]  an  lobabus?    macliedonis  L  corr.  p    377  axinus  ir  axnus  L 
.S78  et  quis  odonia  B   arcae  A     379  cincritus  X  rorr.  ;>  arabu.s  r  aratus  L 


lesu  Naue  10,i«    12,i  171 

iungitur  Einaduiiis  et  qui  coniuncta  Chanannus 
8  rura  colit  ponto.  uel  qui  priniordia  solis 

rubra  uident,  roseus  cum  primum  panditur  axis. 

his  super  adproperat  lebuso  adfinis  Amorrus 
385  Cetius  Eucheusque  Pherezeusque  sequuntur. 

qui  deserta  colunt  squalentis  deuia  Thitsae. 
4  omnibus  est  animus  stipata  incurrere  turba. 

exim  quisque  suo  contorquent  spicula  ritu: 

hic  peditum  incedit  legio  densataque  nube 
89C>         «  quadriiugique  ruunt  fen^ato  milite  currus. 

ut  fragor  ipse  fuget  nitentem  comuiiuus  hostem. 

7  at  parte  ex  alia  lesus  nil  territus  instat, 
propter  aquas  ueniens  Maronis  nomine  dictas; 

8  atque  ubi  cum  lecto  consceudit  milite  colleru, 
895  desuper  incurrens  securum  proterit  hosteni. 

omnia  caede  madent  tellusque  infecta  cruore  est. 

9  mox  currus  celeres  subiectus  deuorat  ignis 
cornipedumque  pedes  gladio  truncantur  ac^uto. 

10  ipse  regum  princeps  ferro  dat  peetus  Asurus; 
400       11  urbs  etiam  totis  procumbit  subruta  muris. 

14  communis  hic  praeda  datur  uictoribus  omnis. 
12  24  bis  denos  hac  pugna  duces  nouemque  peremit 
unus  ab  astrigera  signum  qui  sumpserat  jiula. 
11  28  protinus  adscribit  uates  populoque  uiritim 
405  12    1  diuidit  ahlatas  tantis  pereuntibus  urbes 

gentibus.  obtentu  positas  et  cardine  terrae, 
unde  rubet  croceum  uenientis  flamma  diei 

404 1  ExiTtijila  poetaruiii   T.K)  K.   Mico:  Protinus— uiritim  .  Alchiiiius 

381  clianannus  A  chananis  B  388  cum  p  tum  L  ^un  k  8S4  his 
is  n  385  cetius  A  cetinus  Ji  Ceteus  n  et  Eucheus  L  Euthaeusquo  k 
secuntur B  38()  squalent«s  li  hitsae  B  immo  Mas])hac  387  animos  B 
891  eminus  7i  392  aut  ii  393  propteraquas  ^  MaronisT?  aronis  X 
394  adque  B  litt.  te  coUem  ahsdssae  A  396  cede  L  398  truncatur  B 
399  asurrus  B  400  urbis  B  401  conmunus  B  onmes  B  402  hacj 
ac  B  408  sumserat  B  404  protenus  Exempla  uatis  L  Exempla  et 
Miro.      AOfy  cantis  B      401  fiammea  B 


172  Cyprianiheptateuclios 

trans  amnem  prisco  lordanem  nbmine  dictum 
usque  supinatam  Chebronis  nomine  uallem. 
410  Hermonium  ad  montem,  uasto  qui  uertice  surgit, 

3  atque  ad  Amar  pelagus  Cheneri  et  marmora  glauca, 
sepositam  et  Phasgam  dudumque  Asedota  uocatum. 

4  solus  conpositis  restabat  praeda  duellis 
Bassamum  rector  (Ocum  dixere  uetusti), 

415  gigantum  uirtute  ferox,  quos  rector  agebat, 

Astarota  cui  domus  est  et  sedes  in  Aedra. 
6  huius  terra  datur  tribubus  sulcanda  duabus 
et  mediae,  dum  laeta  placet  atque  herbida  uallis, 
Eubenae  Gadaeque  simul  sociaeque  Manasse. 

420         7  cetera  partitur  sociis  dux  aequus  in  omnes. 
Vi    b  accedit  regio  qua  Libanus  exit  in  auras, 

0  et  mare  Masrefatum  fecundaque  Sidonis  arua. 

14     (14  4)  Leuitas  dominus  uillarum  nomine  priuat. 
•22  Balamus  occumbit  uentura  edicere  suetus. 

42")  14    0  at  socius  semperque  duci  coniuncta  Chalebus 
corda  gerens.  placido  subnixus  pectore  fatur: 
,Nota  tibi,  ductor,  animi  sententia  nostri 
tempore  iam  ex  illo,  pariter  quo  uisere  terras 
hostiles  missi,  cunctis  pauitantibus  unus 

430  te  socio  exprompsi  nil  posse  obsistere  nobis; 

quamlibet  inmensi  facerent  noua  bella  gigantes, 
stare  deum  contra  nostraeque  adsistere  parti. 
nempe  tenes,  placidus  ut  nobis  maxima  quaeque 
pollicitus  fuerit  senior  ac  sorte  seorsa 

48.')  hunc  dederit  coUem  mihimet  cunctisque  meorum. 

408  apnem  B  dictam  A  409  crebronis  B  410  uaste  B  411  adque  B 
ad  Aroar]  Adamar  w  chemeri  A  ehemeri  B  corr.  p  mannore  L  corr,  p 
glauca  A  faura  B  412  uocatam  B  413  compositis  B  414  basamuni  7/ 
indixere  B  415  Titatnm  L  Titanum  «  carr.p  416  sedis  L  edra  B 
418  adque  B  419  mannasse  B  420  portitur  B  421  exiit  B 

422  Masrefatnm  p  masafatum  A  masefatum  B  424  uenturae  diceres 
uetus  B  425  ad  socioa  B  calebus  B  427  doctor  B  429  misi  B 
430  litt.  te  socio  ex  alscissae  A  nihil  B  482  adsietere  L  obsistere  k 
433  tenis  B  tenus  A  corr,  -x      434  sortes  seorsa  B 


leen  Naue  12,-22.«  173 

et  nunc,  quod  belluiu  Enachina  ex  gente  superstat, 
cognata  cum  pube  geram,  non  degener  aeuo. 

14  10  etsi  quater  denus  bis  iam  mihi  uoluitur  annus. 

12  ordinis  esto  memor  sedemque  adlega  petenti. 

440  quam  propriam  teneant  nati  prolesque  natorum.*    . 

13  talia  poscentem  Chebrono  in  coUe  locauit. 

15  additur  et  magnis  haut  decolor  urbibus  Ardoc. 

15  15  his  actis  properat  Dabiram  exscindere  gentem, 

cuius  opus  suetum  dociles  conscribere  fatus 
445  et  elementa  graues  pueris  dictare  magistros. 

16  elicit  ille  uirum  promissae  ad  foedera  natae. 
prompta  cui  uirtus  animusque  in  pectore  praesens. 

63  omnibus  interea  populis  seruire  coactis 
lebusaea  manus  patriis  non  cessat  ab  aruis. 
450  Chananno  perstante  domi  tectisque  parentum. 

20  cetera  ter  temis  tribubus  metata  traduntur. 

20  2  Leuitis  merito  bis  temas  segregat  urbes 
3  perfugioque  dedit  factum  noxale  timenti, 

ne  poena  adficeret  admissa  piacula  casu. 
455         4  quae  proceres  mandat  librata  expendere  lance, 
ut  facto  grauiore  reum  nex  congrua  damnet. 

21  39  ipse  quater  denas  Leuitis  deuouet  urbes 

fenoris  exsortes.  tum  plebis  consona  uoce 
19  50  accipit  Ephremum  uentura  in  tempora  coUem. 
460  urbe  super  iuncta,  mansit  cui  Thamnatha  nomen. 

21  46  condidit  hic  cultros  dura  de  caute  paratos, 

de  quibus  obscenos  dictu  truncauerat  artus. 

22  1  omnibus  explicitis  socios  remeare  uolentes 

436  Enachina  p  echina  L  ex  g  .  s  .  ]  in  gentes  upestat  B  437  pupe  B 
degme  raeuo  B  438  denus  A  denios  B  annis  B  439  esto  mnemor 
ordinis  B  adliga  L  corr.  ic  442  haut  A  KMi  B  an  Arboc?  445  eli- 
menta  B  447  prumpta  L    animos  L  cott,  p  448  conactis  B 

449  iebusea  L  cessit  A  450  channano  B  451  cetera  terrenis  B 
453  perfugitiuoquae  B  464  cassu  B  455  lanc^  A  lana  B  466  dam. 
pnetfi  457deuouiturbi8  5  458  foenorisJB  plebesJD  corr.p  459  eff- 
remum  L      460  cui}  qui  B    tamnata  L      462  de  Mayor  e  L  obscenus  B 


174  C  y  p  1"  i  a  11  i  ■  li  e  p  t  a  t  e  u  c  h  o  8 

lordanis  trans  stugna  uagi  Ins  inbuit  orsis:  . 

465         2  -Grata  iiianus  nobis  sanctoque  electa  tonanti 
fortibus  e  factis  pariles  raeniistis  honores, 
quos  dedit.  omnipotens  cunctis.  qui  coUibus  istis 
4  conposuere  domus.  et  nunc  remeate  laetantes. 
illud  pro  cunctis  repetens  uos  saepe  monebo. 

470         5  ut  memores  sitis,  quanta  uos  cura  perennis 

diligat  omnipotens,  dederit  quae  praemia  uobis; 
et  quae  constituit  sanctis  facienda  loquellis. 
noritis  seruanda  fore.  quia  uita  perennis 
his  quaeritur  rebus,  maneat  si  gratia  legis 

475  inoffensa  dei  semperque  in  pectore  degat. 

ergo  deus  dominusque  simul  timeatur,  ametur 
uisceribus  totis  totoque  e  pectore  nostro: 
sic  fiet;  ut  uestra  pressentur  sub  iuga  gentes.*' 
22    6  haec  ubi  dicta  dedit  cunctisque  optando  poposcit. 

480       10  illi  iter  incoeptum  peragunt  fluuioque  propinquant 
conspicuamque  locant  turrito  culmine  molem. 

11  quaetribubus  ubi  facta  nouem  monumenta  patescunt. 

12  ceu  domini  inmemores  cupiunt  conlidere  bello: 

13  ante  tamen  missi,  certum  qui  noscere  possent; 
485  Phineus  legitur,  Aaronis  candidus  heres, 

14'  atque  decem  primi  tribuum  meritoque  locoque, 
16  qui  memores  mandata  simul  procerisque  patrumque 
euoluunt,  maestis  quamquam  nil  criminis  esset: 
„Dicite,  quae  fiierit  substructi  cura  sacelli? 
490  excideritne  deus?  sanctaene  oracula  legis? 

ergone  deserto  gentilia  sacra  tonante 
quaeritis  et  uiui  fimctorum  conditis  aras? 

465  gratamanusl   grataus  B        466  effactis  B  468  composuere  B 

domusX  470quantoJB  474  quaeritur  his  ic  sijfif  475  inoifensia 
incq>ta  i  litt.  statim  dd.)  B         478  praessentur  B  479  obtando  A 

optanda^  480  ille  iter  coeptum  B  481  mole  B  482—484  monumenta 
patescunt  ceu  d  .  i .  c .  conliderej  beUo  ante  tamen  etc.  B  483  coUidere  A 
484  misi  A  485  fineus  A  finees  B     aronis  B  486  adque  B 

489  saculi  B      490  sanctaene]  ne  om.  B 


lesu  Naue    22,1     22,s«  1 75 

17  nuinqiiid  parua  dedit  cunctis  monunienta  Phagorus, 
exitio  infonni  misero  daninatus  in  ausu? 
495  haec  odio  in  gentes  mandant  populosque  patresque, 

dum  bellum  sociale  parant  atque  arma  resumunt. 

19  numquid  parua  data  sunt  uobis  iugera  terrae. 
quae  placuit  uobis?  aut  (si)  producere  fines 
ac  proferre  libet,  de  nostris  sumite  campis: 

500  dum  modo  sidereo  semper  sacrata  tonanti 

sit  synagoga  parens,  nobis  nec  dissona  distet. 

20  conmoneat  sensus  factum  dementis  Achari, 
idola  cum  rigidis  formauit  mortua  saxis. 
nonne  raalum  praeceps  contracti  criminis  egit, 

505  unius  ob  noxam  populum  qui  perculit  ultor?" 

21  illi  humiles  blandis  respondent  talia  dictis: 

22  ,No8  colimus.  qui  cuncta  pio  sermone  creauit 
quique  uidet  tacitis  haerentia  crimina  tibris; 
nec  opus,  ut  testes  ad  publica  facta  uocemus: 

510  ipse  deus  nouit.  quae  causa  extruxerit  aram. 

27  nobis  cura  fuit  condeudae  ad  flumina  molis 
perpetuae,  ut  captae  maneat  testatio  terrae: 
ne  quandoque  fiant  uenturae  obprobria  proli 
credentum  sancti  diuisa  oracula  templi. 

515       29  nescimus  uanis  oblata  libamina  diuis. 
ne  uero.  ne  tanta  pios  dementia  mutet. 
ut  placeat  quidquam,  domino  quod  displicet  alto ! 
iUa  nobis  tantum  mactare  ac  stemere  fas  est, 
quae  sueuit  synagoga  deo  libare  perenni.** 

520       31  his  dictis  manifesta  fides  placidique  tribuni 
32  laudibus  ornatos  meritis  liquere  laetantes. 


493  fagobus  L  corr,  p  (an  PhogorusV)  494  dampnatds  B  495  iri 
gentes  p  ingens  L  ingenti  ic  496  adque  B  497  datae  it  498  aut 
8i  fc  si,(wi.  L         500  sacrata  :  ta  in  ras,  al.  B  501  Aobis]  uobis  k 

disona  Ji  502  commoneat  A  demente  sachari  B  505  qui]  cum  B 
508herentiaX  510  ezstruxerit  J^  514  Ne  credentum^  Credendum(«tc^JB 
515  oblata  uanis  A      517  quicquam  L      519  sinagoga  A.    dfio  liberare  B 


176  Cyprianilieptateuchos 

33    1  interea  lougo  uates  iam  senior  aeuo 

2  accitum  populum.  monitis  fidelibus  iuplet: 
^CerDitis  ut,  ciues,  me  iam  longaeua  senectus 

525  ingrauet  et  motu  tardentur  membra  supremo: 

3  et  nunc  uel  moneo,  uel,  si  non  displicet,  oro, 
ut  uestra  sit  uita  deus,  lex,  semper  in  ore, 

et  quae  praestiterit  nobis  cunctisque  parentum 
patribus,  euoluat  memori  sententia  fatu. 
530         4  namque  feras  gentes,  quarum  nunc  regna  tenetis, 
non  gladius  domuit  noster,  non  perculit  arcus, 
sed  dominus,  qui  signa  pius  agmenque  praeiuit, 
praegrediens  nosmet,  quotiens  fit  comminus  hostis ; 

5  qui  populos  tantos  gelida  formidine  missa 

535  subdidit  ac  reges  uoluit  succumbere  nobis; 
quique  parans  uacuos  nostris  cultoribus  agros 
post  bellum  atque  arma  feras  prorumpere  iussit, 
ut  reliquam  partem  conductis  morsibus  essent. 
ergo  agite  et  pontum  siccatum  discite  uobis 

540  insuetoque  modo  fluuium  sistente  meatu 

concretum,  tenuis  si  nondum  desuper  unda 
stringitur  in  glaciem  calidum  durata  per  aestum: 
ut  deus  inmensi  per  saecla  ingentia  facti 
aecipiat  meritas  laudes.  dum  consona  plausu 

545  lingua  canit  nil  esse  deum  sublimius  uno. 

6  pergite,  quo  ducit  docilis  sententia  legis; 

7  ne  uariis  actus  sub  flexibus  ambitus  erret. 
24  14  idola  nuUa  uirum  deuicta  ex  gente  supersint. 

sit  dominus  uobis  deus  arduus  et  deus  ingens. 

522  uatis  L  523  iroplet  A  525  et  om.  L  add,  ic  ardentur  corr.  p 
Bubpr^mo  B  527  /*.  uestro  p  529  patribus]  parentibus  B  530  fera  B 
telT&is  B  532  que  praeiuit  n  qui  spreuit  A  quis  pr^uit  B  533  quo- 
ties  A   quoti//es  B     conminus  B  535   subdita  greges  L  corr.   r. 

536  culturibus  L         537  atque  A  adque  B  postque  ic         538  morsibus 
essent  abscissa  A      539  discite  ic  dicite  L       541  tenuisse  se  nondum  L 

corr.p    545  an  deo?   sublimius.  Vna  Pergite  «    546  docili  L  corr.  k  legi  k  ^47  toc  j  t^^ 
547  ah  hac  u.  C  f.  96  u.  ex.    esset  k  548  deuicta  ei  g.]  de  uicta   /<„  _  jjbc 

gente  k      deus  C  diis  L  L=.  AB) 


lesu  Naue  23,t— 24.fa  177 

550       15  quod  si  cassa  placent  et  mortua  numina  cordi, 
dicite.  discedam,  noceant  ne  uana  colentes. 
eligite,  o  cuncti,  quae  sunt  accommoda  uobis. 
deserit  omnipotens  refagas  longeque  refutat, 
9  qui  sub  pestiferi  quondam  monumenta  Balacis 
555  omnia  laeta  magis  uati  despondit  amico. 

adspice,  quae  teneas,  quam  fortes  fuderis  hostes 
et  quam  magna  deus  cunctis  fidelibus  addat. 
hunc  colite  et  ualidas  legi  conectite  mentes.* 
16  consona  respondit  populi  sententia  uati: 
560  ^Accipe.  magne  ducum,  quae  sit  fiducia  nobis; 

illum,  Niliacis  qui  nos  educere  terris 
dignatus.  colimus  solumque  agnoscimus  omnes 
esse  deum  caeli  terraeque  et  marmoris  alti, 
.17  quo  mandante  maris  patuerunt  aequora  Bubri 
565  et  qui  signa  dedit  nostris  percongrua  uotis, 

18  qui  gentes  nostris  subiecit  gressibus  omnes." 

haec  ubi  disseruit  populus  fidelia  fatu, 
26  pagina  sanctificis  legitur  laudabilis  orsis. 
ipse  senex  cautem  terebinthi  in  codice  ponit. 
570  ut  sit  perpetuae  testis  noscenda  fidei. 

29  expletis  igitur  uitae  dux  optimus  actis, 
cuius  uita  Aiit  centum  distenta  per  annos 

30  atque  decem,  ftinctus  merito  dat  membra  sepulchro 
Ephremo  in  coUe,  fuerat  qui  sedibus  aptus. 

553]  Mico  :  Disserit— refutat  .  Alchiinus. 

551  neceant  neuuna  u>  corr.  p  ne  cernam  uana  n  552  elegite  L 

acconmoda  B  ac5moda  C  553  disserit  L  Mico  refugas  cu  Mico 
(refugat  deterior  codex  MiconisJ  quae  A  554  po8t  Balacis  pauca 
deesse  uidentur  ic  555  despondit  C  des  ponit  L  556  aspice  (u 

fortis    f.    hostis    L  559     populos    L   populus    C  corr,    Mayor 

uati  SJ  nati  L  560   magna    C    nostri    ic  562     dignatur  ic 

564  equora  L  566  subiecit  nostris  u>  corr.  KBecker  567  deseruit  L 
fidelio  L  568  laudabiles  L  569  cautem]  autem  B  terrebinthi  B 
caudice  C  571  uitae]  ductae  L  574  efremo  C  efromo  B  ephremo 
in  coll  absumpta  A 

Cypr.  poet.  XXUI.  12 


178  Cypriani   h ep tateucho s 

575  iustitiae  ob  meritum  nuUi  defletur  amico: 

cultellos  tantum  proceris  iunxere  fauillis, 
circumcisa  quibus  fuerat  ludaea  iuuentus, 
32  ossaque  in  Sicimis  losepi  inposta  quiescunt, 
in  quibus  et  membra  fuerant  tumulata  lacobi. 

580       83  post  hunc  terrenos  linquit  Eleazarus  actus. 
ergo  uiris  tantis  post  acta  insignia  functis, 
gentiles  populus  cultus  atque  idola  sumpsit, 
defiigiens  dominum  terrae  dominumque  caelorum. 
87  subditur  Eglomum  quae  propter  facta  tyrannis, 

585  atque  quaterdenos  uiiit  captiuus  in  annos. 

575  defletus  C  576  cultellos]  coltelius^  collectus5  577  iudeaJBC 
578  iposita  C  580  linquid  C  581  postata  C  post  acto  L  corr.  p 
post  tanta  ic  582  populus  :  us  in  os  wc/  os  in  us  A  us  in  os  corr,  B 
adque  B  583  difugiens  L  diiTugiens  C  corr.  p  584  quae  (q.  C)  pro- 
pter  u)  propter  sua  n  tirannis  B 

FINIT  lESV  NAVE :  ^    ITEM  INCIPIT  LIBER  IVDICVM   ;•  C 
Explicit  metrum  lesu  naue  B  Explicit  metrum  .*.  A 


IVDICVM. 

1      1  ±  ostquam  conspicuo  lesus  decesserat  actu 

reddideratque  deus  famulum  post  bella  quieti, 
confestim  ludaea  tumens  sibi  poscere  regem 
incipit  et  dominum,  quae  sit  sententia,  poscit, 
5  ut  Chanana  manus,  quae  nondum  subdita  bello 

aemula  pugnaci  uersabat  corda  tumultu, 
suesceret  imperiis  excusso  aecedere  ferro. 
2  3  inditur  his  ludas,  qui  fratre  cum  Simeone 

4  inlata  extinguit  confestim  pugna  Chananos. 

10  cum  quibus  admixta  sternuntur  caede  Pherezi: 

milia  ferme  decem  fuso  cecidere  cruore. 

5  ipse  caput  belli,  magnorum  causa  malorum, 
dux  fiiit  et  princeps  Donibezecus:  aberrans 

6  corripitur  meritasque  luit  pro  crimine  poenas. 

15  nam  manibus  pedibusque  simul  sine  more  recisis 

7  uberibus  maeret  lacrimis,  quos  non  habet,  artus, 
quosue  gerit,  simili  dum  perfurit  inprobus  actu: 
septuaginta  prius  truncarat  corpora  regum. 

ergo  dedit  poenas,  quas  fecerat,  et  mala  pendens 
20  congrua  decessit  Solymis  regnumque  reliquit. 

8  ipsa  etiam  leru  capitur  flammisque  perusta 
concidit,  ingenti  propere  conuulsa  ruina; 

18]  Aldhelmus  ad  Acircium  (p.  244  G.) :  „libro  Iudiciiin:  „Septua-  1—9ABC 
ginta—reguin.**  (w  =  ABC 

T    —     AJi) 

[p  Peiper,  k  Pitra  ,  qui  tM  idem  inuenerunt,  nullum  signum 
adpoeitum  est.J 

mCIPIT  METRVM  SVPER  LIBRVM  IVDICVM  L  FINIT  lESV 
NAVE :  ^    ITEM  INCIPIT  LIBER  IVDICVM ;  C 

1  posquam  C    5  chanana  AB^  channana  B^C    quae]  q.  C       9  inlata 
ctbsumptum  A  chanannos  C         10  ferezi  C      14  penas  C      16  artis  C  10 — 69  C 
17  Iprob;  C       20  solimis  C    reliquid  C        21  leru  p  ieuru  C  lebus  w 

12» 


180  Cypriani   heptateuchos 

10  post  Chebrona  ruit  et  Cbananaea  iuuentus. 
quae  iuga  celsa  tenet  surgentis  in  aetbera  terrae. 
25       11  Dabira  post  capitur  trepido  fecunda  duello. 

praescia  doctiloquae  numeros  euoluere  linguae. 

12  quoque  magis  celeri  lapsarent  moenia  casu. 
obtulit,  ut  tbalamis  natam  coniungeret  Ascham 
Chalebus  genitor  illi.  qui  fortibus  armis 

30  arduus  obliquas  uertisset  funditus  arces. 

13  ilicet  incensus  promissae  ad  coniugis  usum 
Gotboniezelus,  proles  laudata  Genezae; 
atque  ubi  perfectis  conpleuit  gaudia  uotis. 
accipit  emeritam  grandi  cum  dote  parentis. 

35       15  nam  praecelsa  dedit  et  collibus  ardua  curuis 
iugera,  et  optatos  lympharum  praestitit  usus. 

16  dimissi  properant  Phoenicum  et  moenia  nota 
linquentes  solas  heremi  scrutantur  harenas. 
deueniunt  celeres,  ubi  concitus  explicat  alas 

40  auster  et  umbrosis  obducit  sidera  nimbis. 

fit  domus  ambobus,  Aradam  quam  nomine  dicunt. 
atque  Amalec  placitis  adscita  adiungitur  aruis. 

17  inde  petit  ludas  Sephetam  cultore  Chanano 
et  domitam  tristi  conpellat  nomine  terram, 

45  esset  ut  extorris  et  semper  facta  seorsa. 

18  solam  non  potuit  sceptris  subiungere  Gazam, 
Ascalon  atque  Accaron,  nec  fines  subdere  Azoti. 

19  ipse  deo  fidens  dominoque  adiunctus  aetemo 
successus  bello  faciles  capiebat  in  omni. 

50  possedit  montem,  curuam  quia  subd&re  uallem 

20  non  ualuit,  forti  fuerat  quae  uota  Chalebo. 

S8  thebrona  C  26  numerose  uoluere  C  27  quodque  C  corr,p  m^niaC^ 
CMauCcarr.p  29 fortibus Jlf oyor furentibus C7  SOobliquusC  31illicetC 
32  Crotoniezelus  C  corr.  p  prolis  C  38  copleuit  (et  ubique  co  pro  con)  C 
36  linifarum  C  inter  86  et.  37  unus  et  alter  t^sus  excidit ;  dimissi  8c. 
fim  Cinaei,  cognati  Moysi.  37  foenicum  et  m^nia  C  38  linquente  C 
h^emi  C  40  aucer  C  43  sefetam  C  cultores  hannanno  C  47  Azoti  « 
loeti  C      51  quae  fuerat  C 


ludicum  1,1-  1,»4  181 

22  his  actis  losepa  cohors  cum  uindice  luda 
Bethelam  properant  pugnaci  excidere  ferro. 

23  Luza  prius  fuerat,  mutauit  tempore  nomen. 
55       24  hic  cum  terrifico  uallassent  moenia  coetu, 

egressum  casu  quendam  capiuntque  rogantque, 
ut  doceat  urbis  aditus,  quibus  agmine  denso 
intrantes  ualeant  ferratas  frangere  portas. 

25  merces  prima  fuit  iuueni  deposcere  uitam, 

60      .      quam  meruit  patrium  gaudens  conuellere  uallum 
proditor,  occulto  penetraus  sua  moenia  furto: 
dum  redimit  sese,  cognatam  uendidit  urbem, 

26  ac  post  interitum  sociorum  ad  iugera  Cetae 
auolat  et  patriae  de  nomine  construit  aulam. 

65       27  at  parte  ex  alia  Manasses  praedia  Bethsae 

non  tenuit,  Scythicis  fuerant  quae  capta  colonis, 
nec  Tanacam  natasque  suas,  nec  culmina  Dorae, 
nec  Balaam  nec  quae  sunt  iuncta  <his)  arua  Madogi; 
his  quoniam  suerat  Chananus  sidere  terris. 

70       30  qui  solus  cunctis  ludaea  uindice  captis 

emeruit  medius  patrias  non  perdere  sedes, 
commoda  perpetui  solitus  praestare  tributi. 
33  is  tantum,  quem  Midsa  fouet,  quem  cultio  Bethsae, 
inmunis  nullum  uectigal  praestitit  hosti. 

75       34  nec  minus  intrepidus,  dum  bellum  temnit  Amorras, 
exturbat  subolem  Dauis  ferroque  cohercet, 
turgenti  quoniam  molitus  degere  colle 
non  dederat  faciles  ad  subdita  plana  recursus; 
incoluit  montem,  quo  plurima  turba  ferarum 

80  pullulat  et  uario  proterret  murmure  saltus. 

52  indice  C  corr.  Mayor  55  iiii  C  56  cassu  C    rogvnt  (?)  C 

62  cognotam  C  63  Cetae]  c&ee  C  65  betsae  C  66  scithicis  C 
quae]  q.  C  67  natas  p  nazas  C  68  Balaamj;  abalam  C  his 
flkW.  p  om  C  69  channanus  C     sidere]  fidere  C  70  iudaea  A     7q__506 

iudea  J3  iudeo  (litt  o  non  prorsus  certa)   C      72  conmoda^        73  his  C  ABC=^io 
midsa  B   midfa   C  idsa  A    betsae  C  betthsae  B  74  uictigal  B    AB  =  L 

75   tempnit  u>    ftmorras  L   amorrus  C  76   sobolem  u)    conhercet  L 

77  colla  A        80  pollulat  L    proten-it  L 


182  Cypriani   heptateuchos 

35  exim  fusa  manus  redeuntem  concipit  iram 
uulneribusque  accensa  suis  pugnacior  exit, 
ac  modo  uictorem  sublato  nudat  honore 
inpositumque  iubet  uectigal  pendere  Amorreum 

85  magnaque  terrarum  multatum  parte  cohercet. 

36  nam  qua  plana  iacet  grauidae  telluris  Ydomea, 
scrupea  quaque  tument  pendentis  saxa  Crabinae, 
omnia  uictor  habet,  subiectum  seruitus  urget. 

2    1  haec  inter  dominus  contractas  concutit  iras 
90  et  iubet  aetheriis  famulum  descendere  regnis, 

qui  memor  aetema  domini  depromeret  orsa. 
emicat  ille  uolans.  Clauthmona  ex  Galgala  uisens. 
Bethelam  Ueniens,  in  qua  ludaea  iuuentus 
dulcia  sopitis  adsumpserat  otia  bellis, 
95  gentiles  uenerata  deos,  profanaque  tura 

sculptilibus  dederat  iam  dudum  noxia  saxis. 
ergo  his  adgreditur  dictis  ten*etque  timentes: 
^lnmemor  imperii  rerumque  oblita  tuarum 
quo,  ludaea,  ruis  ?  uel  quae  nunc  numina  fingis  V 

100  quaeue  superstitio  est  terram  praeponere  caelo 

fictilibusque  deis  uesano  adsistere  cultu? 
quo  abiit.  profana,  deus,  qui  dura  gementera 
Niliacas  inter  gentes  Pharaone  tyranno 
per  mare  diuiduum,  heremi  per  torrida  saxa 

105  exhibuit  tantasque  dedit  tibi  cedere  gentes, 

ut  uictrix  totisque  simul  perfuncta  duellis 

82  que  adcL  C  om,  L  pugnatior  u>  exiit  L  83  nuda  C  84  im- 
positum  C  85  multarum  C  conhercet  B  86  grauide  AC  tellurus  B 
ydomea  L  ydem^  C  87  quamque  L  (quaque  B)  qq.  C  Crabinac  uel 
Acrabinae  p  chabinae  AC  schabinae  B  90  aetheris  C  discendere  ignis  L 
91  aetemi  n  92  chlatlmonia  L  chlaimona  C  coir.  p  ex  p  et  w  uicens  C 
93  bethela  co  corr.  p  uenens  L  iudeaJ5C  95  uenerat  adeos  C  96  sculpti- 
bus  -4(7  scultibus  B    97  adcreditur  u)    98  ruarum  C    99  quod  B  iudea  ruis  C 

iudeae  aruis  L      101  dehis  C      102  abiit  C      103  Niliagas  B  Ailiacas  C 
faraone  C  faraoncs  A^B  104  herimi  B^  serimi  C  105  exibuit  A 

qu^  A  cedere  C  caedere  k 


ludicum  1,»4— 2,tft  183 

difflueres,  alios  ritus  et  sacra  dicares, 
quam  quae  sidereae  dederat  tibi  regula  legis. 
ecce  tenes  terram,  uatibus  iurata  sacratis 
110  quae  fuit  atque  datur  lectae  per  saecula  plebi. 

2  testamenta  mei  non  sunt  iam  cognita  uerbi, 
quo  mixta  populis  gentilibus  ac  male  suadis 
exoras  mutos,  fabrorum  pignora,  diuos. 
quin  potius  uestrae  fuerat  res  congrua  uitae 
115  omnia  conterere  fictosque  auertere  cultus. 

8  sed  quia  nuUa  meis  data  est  fiducia  iussis, 
uictis  regna  dabo;  uos  rursum  sub  iuga  mittam, 
ut  similes  sitis  diuis,  quos  creditis  esse.'' 

4  quae  postquam  ludaea  dei  mandata  recepit, 
120  uertitur  ad  gemitus  et  tristia  pectora  tundens 

uberibus  lacrimis  ueniam  rogat;  nec  mora  uotis 
ulla  fuit,  sawctaque  dei  per  templa  peteutes 
prosequitur  pietas,  quae  maestis  laeta  resignat. 

6  dispersus  igitur  populus  ad  nota  recursat 

125         5  tecta  libens  locoque  dedit  plorabile  nomen. 

*  * 

13  Sursus  corda  labant,  redeunt  ad  crimina  sueta 
Bachalimque  colunt;  domino  per  talia  laeso 

14  sustentant  meritas  mentita  ob  numina  poenas. 
subduntur  dominis,quo8  uicerat  —  heu  dolor  atrox!  — 

130       15  nec  miseris  quoquam  respondet  conscia  uirtus. 

107  di  frueres  L        108    quftque  L  quiq.  C  sidereae  Mayor  sederae  A 
sedere  B  si   daere  C  109   tenis  lo  uatibus  o)  patribus  «        110  ad- 

que  B    lecta  u)   corr,  p   lacta  n     secula  C  specula  B  112   quo] 

quod  K    gentibus  a>  114   fuerant  lo   corr.  iz  litt.   ua   uitae   in  ras, 

ai,   ut  uid,  B  115    auerrere   C  116   nullft   eis  B  fidutia  L 

117  uinctis  B    sursum  m  corr,  tc       118  siniile   B    diues  o>       121   gro- 
gat   B  122    s^cae    dei    fom.    que)    C      petentes    C   petentis   A 

tenentis  B      128  mestis  u>      124  notas  B    post  125  intercidit  de  morte 
lesu  Naue  narratio  127  bachalem  C  bachilem  L  corr,  p     Imso  C 

128  sustentant  C  sustant  L    nomina  L    p^nas  C  129  uicerat  p  ui- 

cerant  o»  uicerunt  k    heu  p  qui  a>      130  miseriis  L  meserus  C  respondit  (u 
corr,  p 


184  Cjpriaiii   heptateuohos 

16  lenitur  mox  ira  dei  proceresque  creantur, 

qui  male  praecipiti  populum  rapuere  periclo. 
19  his  quoque  despectis  rabies  consueta  resurgit, 
3     6  nec  solos  sociant  ritus:  consortia  miscent 
135  intonsosque  dicant  lucos  arasque  reformant. 

nec  tamen  inlaesa  procedunt  facta:  premuntur 

8  seruitio  regemque  tremunt  Achusa  Bathomum, 
qui  tum  iura  dabat,  geminos  qua  diuidit  amnes 
insula  ab  Assyrio  disiungens  limite  Persas. 

140  subiectos  cohibens  annis  redeuntibus  octo. 

9  tandem  congemuit  merito  ludaea  reatu 

ac  dominum  prostrata  rogat;  qui  fractus  amico 
numine  restituit  trepidis  solamina  uitae; 
nam  missus  saluator  adest  populoque  salutem 
145  exhibet  ac  maestas  deterget  pectore  curas 

bellator.  Ceneza  satus,  Gothozelus  heros. 
Chalebo  cum  fratre  uigens,  sed  iunior  aeuo. 

10  spiritus  hunc  do^Bini  uirtutis  dote  cluentem 
extulit  et  celsa  sublimem  sede  locauit. 

150  hic  ualidus  fidusque  deo  discrimina  uictis 

abstulit  et  regem  pauidum  seruire  coegit. 

11  talibus  in  rebus  multos  ludaea  per  annos 
eualuit  nuUique  fuit  obnoxia  fraudi. 

sed  postquam  princeps  decurso  tramite  uitae 
155       12  decubuit,  ritus  ueteres  plebs  laeta  reformat; 

tempora  mutantur  bellumque  et  seruitus  instant, 
concurrunt  populi,  quos  rex  Eglonus  agebat, 
13  Ammones  Moabique  simul  fortesque  Amalechi, 

182  precepti  A  praecepit  B      133  hiis  B    dispectis  L       134  aolus  L 
Bocians  L    ritos  G  136  premnntur]  pmuer  C  137  ratomum  L 

138   dabat  C  dat  L    apnes  B  139   insola  u>    assyrios   C  asyrio  L 

ABsyriis   ic      disiugens  B  140    conhibens   L    annis    C  animis   L 

141  iudea  BC  145  hac  C  mestas  L  146  belatur  L  Ceneza  p 
gezea  C  zezea  L  147  calebo  L  149  eitolit  B  151  conegit  L 
152  iudea  C  154  decurse  tramitee  C  decursa  etramitae  B  decursa  k 
tramite  A  corr.  Mmjor      155  leta  BC      158  quae  A^B 


I  u  tl  i  c  u  m   2,ifc  -  3,14  1 85 

Hebraeamque  aciem  ferrata  grandine  fdndunt 
160  ipsaque  Phoenicum  uictores  sceptra  reuellunt. 

deduntur  proceri,  qui  mortem  euadere  quaerunt. 

14  perpessique  decem  dominos  ac  messibus  octo. 

15  his  inflexa  malis  natio,  quae  fecerat,  horret 
deposcitque  deum,  qui  solus  crimina  donat. 

165  ilicet  adlegitur,  qui  sceptrum  sumat,  Aotus: 

hic  utraque  manu  conitens  robore  dextrae 
degenerem  nullo  sensit  sub  pondere  laeuam. 
16-18  is  cum  uictori  sociorum  munera  ferret, 
ancipiti  gladio  furtim  sub  ueste  recinctus 
170  admissusque,  dehinc  regem  subnixus  adorat 

inualidum ;  nam  membra  toris  uacuata  lababaut 
in  tantum,  ut  raodico  posset  procumbere  culsu. 
19  adfirmat  superesse  sibi,  quae  dicere  uellet 
confertamque  rogat  comitum  discedere  turbam. 
175  adnuitur,  mediaque  sedens  dux  barbarus  aula 

*20  surgit  et  admotus  toto  se  corpore  iungit; 
ac  postquam  longe  fidorum  abscesserat  agmen, 

21  eripit  a  femine  gladium,  quem  ueste  tegebat, 

22  perque  uterum  regis  capulo  tenus  abdidit  omnein. 
180  proripit  hinc  sese  ferrumque  in  uulnere  linquit, 

23  limina  concludens  proceris  postesque  superbos. 

24  at  famuli  dominum,  prodire  ad  munia  suetuni, 
mirantur  tacita  solum  consistere  cella, 
uentris  onus  forsam  subducta  effundere  ab  aluo 

185  secretum,  sociae  dum  uitat  lumina  turbae. 


159  haebraeam  L  aebream  C  160  quae  L  fenicum  u»  161  q.ft  C 
credunt  L  162  decim  L  messibus  p  mensibus  (u  163  hiis  imflexa  C 
quae]  q.  C  165  illicet  u>  Aotus]  actus  A  166  huc  C    robure  L 

167  degenere  L     ponere  A    leuam  BG  169   subuertere   cinctus  co 

corr,  p  170  atmissus  C  172  modice  L  culsu  L  pulsu  C  178  at- 
firmat  C  uellit  L  uelit  C  175  Dinuituri  177  agmen  absumptum  A 
182  at]  tid  B  184  forsam  B  forsft  AC  subduct^  fundere  L  185  socie  cu 
lumfne  C   post  185  Aodi  fuga  exoidit 


186  Cyprianiheptateuchos 

27  iamque  memor  facti  socios  in  bella  lacessit 
terribilesque  tubae  sonitus  permiscet  Aodus: 

28  raptira  signa  mouens  lordanis  litora  claudit, 
ne  quisquam  breuibus  ualeat  transire  fluentis. 

190       29  cumque  decem  duro  fudisset  milia  ferro, 

reddidit  amissum  sociis  nomenque  decusque. 

30  exin  bella  silent<  nullum  dant  proelia  motum 
bisque  quater  denos  cessarunt  tela  per  annos. 

31  post  haec  Semogras  parili  nirtute  superbus 
195  ludaeos  rexit  populos  clarosque  reliquit. 

4      1  sed  dum  securis  pascuntur  gaudia  rebus. 
fastidit  gens  torua  deum  cassoque  precatu 
numinibus  miseris,  quas  uicit,  consecrat  aras. 
ergo  exercentur  poenis  et  crimine  digna 
200         2  supplicia  expendunt.  labinus  regius  heros 
Chananaea  manu  ex  Asuris  pube  coacta, 
Sisara  militiae  ductore  et  principe  pugnat 

3  ferratasque  acies  nongentis  curribus  implet, 
et  licet  inmensas  fido  trahat  agmine  turmas, 

205  plus  terror  quaesitus  agit:  namque  axe  uolanti 

quadrupedante  putrem  sonitu  quatit  ungula  campum. 
uincuntur  Solymi  passim  grassante  Chanano 
bisque  decem  ducunt  per  tristia  quaeque  decembres. 

4  tempore  non  alio  prophetis  Debbora  regnat, 
210  cui  coniunx  Lapidotha  fuit,  Metibile  sedes. 

5  iura  ferens  populis  adclinis  caudice  palmae. 

187  terribilis  L    permisceat  C    Aodus)  audos  w  coir.  p      190  decim  L 
192  eiim  BC    praelia  B  plia  C  194  §  0     semegras  L  simegras  C 

an   Samegras?      superbos  Ij  195    iudeos   C  iudaeus  L     clarus   L 

reliquid  A  197  quae  A    pr^catu  A  pretatu  B  198  numenibus  C 

quas  (o  quae  i:  199  paenis  B  200  herus  L  201  chanannea  C 

chananea  X  ch-am  anu  B  ex  Asuris  j)  iasuris  w  conacta  L  202  si- 
sarra  X    203  non  gentes  L    205  quassatus  t:    207  solimi  AC  passum  A 

solimparsum  B    chananno  A  C  cha  nano  B  208  decim  L     tristitia  L 

decembris  L  209  profetis  BC  debora  L  210  coniux  L  metibile  w 
an  in  Bethele  (ava  jieoov  BauVr/A  iA^X^  .^  sedis  u>  211  populus  addinis 
cladicae  C 


ludicum    8.»T    5.«  187 

6  euocat  haec  procerem  Baracum  ex  urbe  Cadessa 
et  rnonitis  inbuta  dei  bis  milia  quina 
Sisareos  mandat  cuneos  consistere  contra. 
215         8  ille  timet  sociamque  rogat  in  bella  })rophetin, 
nescius  ingentis  coepti  sibi  defore  palmam. 
si  pariter  ad  castra  uocet.  cui  gloria  prima  est: 
9  at  mulier  solo  sexu  noua  munia  sumit 
10  delectasque  mouet  per  barbara  culta  cohortes 
220         7  Cisonem  ad  fluuium.  ueniens  qui  gurgite  prono 
saxa  rotat  ripasque  tumens  euincere  gaudet. 

14  iamque  intra  iactum  teli  uenere  phalauges, 

cum  dominus.  cui  uirtus  inest.  qua  sidera  mutat 
quaque  tremunt  terrae.  qua  fulmen  nubibus  ardet. 
225  qua  mouet  incertum  refugo  molimine  pontum. 

15  terrore  inmisso  Sisaram  fugat;  is  male  praeceps 
dimittit  currus  et  deuia  quaeque  capessens 
casuram  medio  liquit  certamine  pubem. 

19  conpulsusque  siti.  pedibus  nam  fugerat  hostem. 
230  ■     18  pocula  loelam  poscit:  mox  pellis  opertus 
tegmine  femineo    estinat  uiuere  dono; 
21  sed  laudem  loela  uolens  fastidit  inertem 

perrumpitque  uiri  properans  caua  tempora  palo. 
qui  gelido  captus  leto  fluitante  cerebro 
235  exspirat  tenuem  transfixo  uertice  uitam. 

5      1  tum  psallunt  proceres  simili  serraone  tonanti: 
3  „Quisque  cluis  regno,  magnas  qui  temperas  urbes, 
qui  satrapes  uel  sceptra  geris  a  rege  secunda, 
procuruus  uenerare  deum.  da  digna  perenni 

212  cadersa  L  218  imbuta  C  215  profeten  C  profetent  B  pro- 
phetent  yl^  (t  eras.  in  fine  A^J  corr.  p  216  ceptis  L  ceptis  C  217  uoce  L 
218  At]  Aut  L  219  dilectas  to     conhortes  A^B  220  iurgite  L 

222   teli]   laeti  L   loeti  C    falanges  o)  224   qua    ante   fulraen)   q  C 

quft  L  226  Imisso  C    sisarram  L    fugatis  o)    male  pceps  in  ras.  B 

227  diuia  L    capersens  X  228  cassuram  o>  232  inertem  :  ertem 

in  ras,  B  233  tirapora  w  234  gilido  X  gelidido  C  laeto  Z  loeto  C 
fluit  ante  oj  236  sallunt  L  tonant  L  238  septrageris  B  septrigeris  A 
239  da]  dft  C    perenni  Ij  parendi  C  (an  parenti?) 


188  Cyprianiheptateuchos 

240  cantica;  nam  aliud  doniinus  te  cogere  non  uult, 

qui  terras,  qui  saxa  quatit,  qui  (lamine  pontum 
emouet  et  tonitni  nigrantia  nubila  sulcat, 
exiguis  qui  celsa  leuat,  qui  grandia  mutat. 
dulcisoni  cantate  chori,  coUesque  nemusque 

245  responsent  laudesque  nouet  tinnitibus  <aether>. 

protinus  et  uestrae  concordent  murmura  uoci. 
respexit  dominus,  quos  liquerat,  et  male  fractis 
reddidit  imperium  medioque  ex  hoste  recepit." 

32  Ergo  quater  denos  requies  est  mira  per  annos. 
250  6  1      dumque  bonis  fruitur,  iterum  redeunte  reatu, 

quae  fuerant  damnata.  placent;  namque  idola  laeti 
instituunt  nomenque  dei  numenque  relinquunt. 
quos  dominus  laesus  septem  disperdidjt  annis 
ac  pauidos  regi  iussit  seruire  Madiae. 
255         2  non  uUi  dare  se  campo,  non  obuia  ferre 

pectora,  sed  solis  gaudent  se  condere  muris:    . 
castra  modo  celsaque  metu  munimina  lirmant, 
fornicibusque  cauis  absconsi  sic  quoque  pallent. 
4  tum  pecus  omne  capi,  tum  praedia  cuncta  cremari 
260  incipiunt  saeptisque  nihil  nisi  poena  relinqui. 

7  ergo  xnopes  famemque  simul  ferrumque  timentes 
ad  dominum  rediere  deum,  qui  supplice  turba 

240  nainque  ic      242  euomet  C  tonitu  cu      245  nouus  &  tinnitibj  q.  C 
aetherad^.jp  a?ii.  u>  246  protinus  ut  uerae  o>  corr,  k       248  recipit  L 

po8t  248  fmdta  intercidisse  suspicor  p  „8enem  ampliorem  cantid 
Debborae,  quod  poeta  j^ro  more  suo  homerico  perrexit  heroicis 
metris  intexere"  interiisse  putat  n  249    erdenos-annos   del   in  A 

mira]  mir&  B  missa  C  250  nis  fruitur-reatu  del  in  A  251  ampnata- 
laeti   del,   A   dampnata  BC  loeti   C  252   nomenque   relinquunt 

del.  in  A    nomen   utrobique  BC    relinqt    C  253  laesus  C  laesos  L 

annis   del.    A  254   madiaej   iae    del.   A  255   non    nulli  o> 

obuia   ferre]    una  o    litt.   remansit   in  A      obia  B  256    condere 

muns]  litt.  e  m  del  A  257  firmeN  C  litt  ant  del  A  258  caues  L 
absconditiitis  L)  u>  corr.  Mayor  pallent]  litt.  nt  del.  A  259  capi.  tum] 
captum  oj      260  septis  o)    nil  L    p^na  C      261  fam?o  B 


lu  dicum  5,»     6,t4  189 

8  (lectitur  ac  uateiu  mittit  pia  iussa  ferentem, 
ut  tandem  memores  rerum  bellique  recentis 
265  respiciant  dominumque  colant,  qui  numine  dextro 

dilectum  Pharia  populum  reuocauit  ab  urbe, 
ne  rursus,  uetitis  adolent  dum  altaria  flammis. 
non  semper  faciles  incurrant  numinis  iras. 

11  nuntius  inde  dei  sub  quercu  sedit  amoena 

270  et  Gedeum,  dum  farra  terit,  his  uocibus  urget: 

12  ffHeia  age  rumpe  moras !  dominus  te  sumere  iussit 
sceptra.  quibus  ualeas  populum  subducere  fraudi.'- 

13  ille  docet  dominum  mordacibus  undique  dictis 
infensum  tristes  nimium  librare  ruinas; 

275  quin  etiam  populum,  nuUo  iam  milite,  fessum 

seque  parum  fortem  non  posse  insistere  bello. 
,  14  16  urgetur  seruire  deo,  qui  robore  celso 
17  multimodas  acies  inuicto  numine  terret. 

19  adnuit  imperiis  sanctumque  ad  prandia  poscit; 
280  aedulus  eligitur,  solo  qui  lacte  refertus, 

mollior  et  cunctis,  errabat  nescius  herbae; 
azyma  mox  niuea  de  polline  facta  locantur: 

20  haec  iuuene  admonito  uicino  infundere  saxo 

21  ipse  manum  tendens  summo  de  uertice  uirgae 
285  contigit  atque  uirum  medio  sermone  reliquit. 

22  ergo  ubi  dispexit  Gedeon  dominique  ministrum 
ante  oculos  uolitasse  suos  pia  mente  reuoluit, 

24  continuo  domino  sacratum  suscitat  altar 
atque  loco  nomen  posuit  Pacemque  uocauit. 
290       25  noctumis  monitus  uisis  gentilia  templa 

263  iusa  B  265  nomine  L  266  dilecti  C  faria  cu  267  dum  om.  C 
270  urguet  C  272  fraudi  L  fraude  C  274  infessum  C  trites  L  275  po- 
pulo  L  277  urguetur  B  278  nomine  L  280  aeludus  u)  elegitur  L 
laete  (laetae  A)  refertus  L  lacter  eflfertus  C  refectus  k  281  molior  L 
cunctiseruabat  C  herbae  w  282  azima  AC  azema  B  284  tendens 
p  tenens  (u .  retinens  ::  285   contingit-  sermon  del.  A  contingit  B 

adq^e  B  286  ergo-dominique  m    del.  A  287    ante   pia  m 

del.  A         288  continuo-sacrat  del.  A    altor  C        289  atque  loco  del.  A 
290  noctumis  m  del.  A 


190  Cypriani   heptateuchos 

subruit  et  lucos  alta  ab  radice  reuellit. 
27  ac  ne  profanus  genitor  contraria  ferret 

iurgia.  per  noctem  tacitus  male  condita  uertit, 
26  28  constituens  iuuenem  subuersa  ad  templa  iuuencum. 
295       28  quae  postquam  conperta  patent  subitaeque  ruinae 
flammarunt  animos.  auctor  per  moenia  facti 

29  quaeritur  et  lucos  Gedeon  strauisse  docetur. 

30  poscitur  ut  dedat  loas  pro  crimine  natum, 

31  qui  renuens  diuos  memorat  sibi  uindices  esse 
300  et  debere  sua,  si  sint  uiuantque,  tueri. 

34  spiritus  hic  domini  Gedeonem  ad  proelia  firmat, 

classica  iamque  sonant,  dat  comea  bucina  signum. 
37  oratur  dominus,  canenti  ut  uellere  lanae 
caelestes  fluitent  nocturno  in  tempore  rores: 
305        38  nec  mora,  permaduit  ac  peluem  pressa  repleuit: 
inde  aliud  posuit  rursus.  terramque  madentem 
sicca  pruinosos  nec  sensit  lana  liquores. 
7      3  additur  his  aliud,  bis  dena  ut  milia  plebis 
atque  duo  iubeat  rursus  remeare  timentum, 
310  milibus  inque  decem  certandi  ut  summa  locetur. 

4  hanc  etiam  monitus  minuit,  ne  turba  coacta 
robore  fida  suo  domini  non  cemeret  arma. 

5  ut  iuuenum  princeps  aciem  deducit  ad  amnem, 

* 
atque  canum  ritu  fluitantes  lambere  lymphas 
315  praecipit,  ut  socios  laetae  uirtutis  haberet. 

6  ter  centum  placuere  uiri;  nam  cetera  turba 


291  subruit  et  luco  del  A  292  profanusj  Utt  fai  del.  A  293  condit'  C 
295  pallent  o*  corr,  p  296  m^nia  BC  297  lucus  L  299  rennuens  u> 
uendicesC  301hic]hucC  praelia^pliaC  SO^clasicaX  303  canentiX 
candenti  C  304  fluuitent  L  305  praessa  J5  pssa  C  306  terraque  madenteir 
307  nec  p  non  to  309  duo  L  duci  C  310  decim  L  311  conacta  A 
dactaJ?  312  cemet^  313  utj  autXatO  ampnemC  postSlSexci- 
denmt  pauca  314  fluitante  L  limphas-  C  lirofas  L  315  praecepit  B 
]aetae  L  letae  C  lectae  k 


I  u  d  i  c  u  m  6,x6- 7,16  191 

palma]  monstratos  noii  sumpsit  languida  gustus. 

7  in  sedes]  reditura  suas  ceu  nescia  pugnae. 

8  hoc  fretus]  cuneo  bellum  tot  milibus  infert, 

320  quot  numer]are  uiri  nequeunt,  quibus  arte  magistra 

porrectis]  mos  est  digitis  concludere  summas: 

12  hinc]  acies  equiti^m  mixtis  peditumque  maniplis, 
illinc]  innumeros  torua  cum  mole  camellos. 

10  at  6edeo]n  properans  famulo  Pharane  sequaci 
325  hostica]  castra  petit  ac  nocte  obtentus  opaca 

13  degredi]tur,  lustransque  situm  mentesque  animosque, 
audiu]it  socio  narrantem  somnia  quendam, 

quae  m]ale  sopitus  sensu  uigilante  notarat. 
namque]  uidebatur  panem  sibi  uisere  uolui, 
330  hord]ea  quem  faciunt  quotiens  frumenta  negantur, 

et  ua]rios  glomerare  modos  per  castra,  per  agmen ; 
donec]  per  media  uenit  munimina  ualli 
et  penitus]  regis  inuasit  pondere  sedes. 

14  haec]  ostenta  uiri  cecinerunt  sanguinis  esse 
335  augurium]  flnemque  ferunt  uenisse  Madiae. 

15  hinc]  postquam  dominum  iuuenis  ueneratus  abiuit, 
somnia]  tum  conperta  uiris  sublimior  infit 

16  soluere,  ia]mque  manum  trino  mox  agmine  ducit. 

317  sqq.  primas  multorum  uersuwn  uoces  archetypus  librorum  ABC 
non  hdbebat :  Ubrarii  lacunas  non  indicant ;  minio  scriptae  initiales 
litterae  in  C .  pleraque  suppleuit  it  qui  uu.  317-352  ediderat  SpicUegii 
Solesmensis  t,  I  p,  XXXVIII.  817  Palmap  Lymphae  tc  monstratus  A 
monstratur  J5  318  redditura  X  ^l^suppl.pimieri  B  320  Quot^wppZ.p, 
Quaere  Are  uiriZBellareuiriCnequeant  C7    322  Hinc  j?  Tot  it*  aequitum^ 

323  Illinc  p  Insimul  n    cum]  cu  L    camellos  L  (came  los  B)   camelos  C 

324  Inproperans  u>  «u^Z.  pfarane  u>  325  obtentus  L  obtectus  C  326  Egre- 
ditur  C  corr.p  Ter  L  Ingreditur  s  327  Audiuit]  it  BC  id  A  socia  L 
narrantes  omnia  (omni  B)  L  328  Male  C  Ale  L  sense  C  noctarat  C 
noctaret  L     329  Namque  suppl.  p  Ipse  it      330  quoties  w      332  modia 

ut  uid.C  an  Madii?        333  £t  penitus  p  £t  praeceps  n    reges  L  pen- 

II 
dere  L      334  cecidert  C  cicinerunt  B     336  domlnum]  diis  C    ueneratus 
iuuenis  a>  corr.  p         337   imfit  B         338  Soluere  p  Dicere  n    Iftq.   C 
Inque  L    amine  L 


192  Cyprianiheptateuchos 

cornea]  tela  tubas  .manibas  et  lampadas  indit 
340        17  exemplumque  suis  sese  iubet  esse  laborum 

18  projmentesque  deo  grates  primordia  pugnae 
edjere,  ne  desit  dominus,  quo  principe  uincant. 

19  iam]  uigiles  prima  noctis  mutauerat  hora, 

20  cum]  rapidi  incurrunt  portis  clausasque  reuellunt 
345  serras  at]qu6  tubas  uentosis  fiatibus  implent; 

hyd]rias  inde  rotant,  magno  quae  pondere  quassae 
dissiliunt.  saltusque  cient  atque  aere  canoro 
dant  sonitus  fractasque  leuant  ad  sidera  uoces. 
agmina  flammarum  laeuis  protenta  coruscant 
350  et  noctem  multo  radiantes  lumine  uincunt. 

21  quo  fremitu  concussi  animi,  mens  territa  cunctis: 
qua  data  porta,  ruunt  et  territa  castra  relinquunt. 

24  raox  omnis  ludaea  coit  sequiturque  palantes; 
pars  fontes  riguos  ac  raucos  occupat  amnes. 

355  ut  dispersa  metu  sitientibus  arida  uenis 

hostica  turba  ruens  custodum  incurrat  in  arma. 

25  nec  tanti  cecidere  doli;  namque  agmine  prono 
Madiae  proceres  ueniunt  Orebus  et  Axes 
inplacidi,  ferrumque  simul  pro  gurgite  sumunt. 

360  8  1-3  et  licet  inuidia  uirtutis  torserit  illos. 

qui  procul  afuerant  communi  et  laude  carebant. 
attamen  eloquio  Gedeon  et  supplice  fatu 
leniuit,  quod  bina  ducum  monumenta  tenerent. 
6  Soccodum  post  bella  dapes  dum  poscit  amice. 


339  Comea  n  tubasp  torbae  u>  tubaeic  340  excmpluin  tion  deest  tu 
341  Promentes  p  clamantes  k  342  Edere  p  Abere  C  £re  L  Pendere  ic 
343   noctes  C    ora  C  344    incurrant  C  incursant  ii    portisq  A 

345  Serras  p  Postes  ic  Atq.  C  Quae  L  flatibus  G  uentibus  L  346  Rias  L 
Rigas  C  quaej  q.  u>  pandere  L  quasse  u>  347  disiliunt  L  adqne  L 
aera   u>  348    sonitusj    sds    C  349  leuis    u>    choruscant    C 

354   riguosa    craucos  A    ampnes   B         857    ammine   L  359    In- 

placidi  p  Nil  plaudi  u>  Nil   pauidi  tc  360   uirtutes  A  361  co- 

muni  C  363  deest  uersus  C    Linuit  L  364  Occodum  u>  corr,  p 

amic^  C 


ludicum  7,1«    8.18  193 

31)')         0  speniitur  ob  reliquum  niedii  certamiuis  actum. 
hostilesque  etiam  dieuntur  uiuere  reges; 
'^-9  suspendit  plectenda  tameu  minitansque  recedit. 
inde  opus  inceptum  peragit,  fugientibus  haeret. 

10  inuenit  in  Carris  metantes  eastra  Sabaeos; 
370  namque  quater  denis  stipabant  milibus  agmen 

post  cladem,  centum  ruerant  qua  milia  ferro 
ac  bis  dena  simul:  numerus  hic  bella  nouabat. 

11  sed  meritis  innexa  suis  gens  concidit  omnis. 

12  Zebeus  ductor  post  fimera  tanta  suorum 
375            et  Salmana  fugit;  nam  ineus  euicta  periclo 

haesit  ad  extremae  ueniens  ludibria  sortis. 
15  nam  captos  pariter  Gedeon  per  singula  ducit 
ostentatque  uiris.  qui  dudum  murmure  duro 
poscentem  uictus  stolidis  risere  cachinnis. 

380       i()  nec  mora,  per  sentes  raptantur  membra  nocentes 
intonsique  uirum  rorantur  sanguine  dumi. 
17  quin  et.  nequa  forent  sceleris  uestigia  tanti. 
urbs  fen*o  subuersa  ruit  turresque  minaces 
conuulsae  penitus  longain  traxere  ruinam. 

385       18  post  reges  iubet  esse  palam,  quos  undique  turba 
mirantis  claudit  populi;  tum  dicere  iussit, 
quos  et  quanta  uiros  strauissent  caede  superbi. 
qua  ludaea  perit.  tantos  dixere  fuisse, 
ut  regum  natos  formarum  proderet  ardor. 

365  reliquum  A  requA  B  relicam  C  medii]  f,  Madii  actu  C  867  mini- 
tansque]  minitenda  C  368  heret  X  haret  C  369  carris  Ccastris  h 
castras  abeos  B  370  an  nam  quater  et  denis  ?  militibua  X  371  fu- 
erantui  oorr.J/at/ar  quao>  378  inexa J3  innixa  ic  375  fugitj  fuit  C  376  ad 
pr.  88,  L  379  deest  uer8U8  C  post  centum  L  881  rotantur  a>  corr.  p 
382  deest  uer8U8  C  aceleres  L  uestigia  tanti|  uestiganti  B  384  deesl 
uer8U8  C  886  roirantes  L  387  quarta  L  trauissent  Jj  cede  L  388  iu- 
dea^CperiitX  inter  388  et  889  in  marg,  crux  uiridi  colorepieta  tr  etsuper 
«.  3S8,  qui  e8t  primu8  folii  106'* ,  eodem  colore  scripta  qtiaedam  partim 
inter  ligandum  absufnpta:  loi  rotat  (roiat^)  amo  retard  cec  1l  C  {an  nie 
raptat  amor  per  a»dua  dulcis  ex  VergiL  G  TII  291  sq,  ?)  389  regnum  L 
perderet  o»  corr,  p 

Cypr.  poet.  XXIII.  13 


194  Cypriani   heptateuchos 

390       19  ille  8U08  fratres  germano  in  pectore  uersat 

caesorum  speculans  habitus,  ceu  corpore  inhaeret. 
tum  sic  motus  ait:  ^Testor  te,  sancte  deorutn 

omnipotens.  et  facta  tuae  sublimia  dextrae, 

*  * 

« 

9  54  femineae  meritum  dare  te  memorabile  laudi." 
395  10 1-5  Hunc  sequitur  Tholamus.  bis  denis  qui  fuit  annis 
2  atque  tribus  nulla  uexatus  peste  duelli. 
8  ladirus  inde  uiget  Galaditicus  atque  quiete 
aeq]ue  multa  potens  [sceptrum  bis  denis  possidet 

annis]  .  .  . 

4  praediues,  genitor  deno  ter  pignore  gaudens, 

400  3  nobilis.  undenis  regnum  bis  possidet  annis. 

5  cuius  post  obitum  raptim  noua  idola  crescunt; 
t>  nam  praeter  adsuetum  daemonis  Astaratis  aras 

et  deos  Assyriae  uel  Sidonis  atque  Moabi 
nescios  ante  sibi  ritus  ludaea  parauit. 
405         7  quos  propter  duris  Ammanum  pressa  duellis 
8  bis  nonas  hiemes  traxit  confecta  periclis. 
10  ex  alt]o  tandem  recolit  tandemque  reuoluit 

placandum]  magis  esse  deum,  qui  numine  summo 
possit  uel]  longum  populi  sedare  reatum. 

390  in  peccato  reuersat  B  391   caessorum  C    hiheret  A  leret  C 

392  testor]  testator  A  s^e  C  893  et — dextrae  deL  A  394  ie[mineae — 
laudi  del,]  A  femine  li  dare  te|  daret  BC  de  Ahimelechi  historia 
unu8   hic  uersus  mperest  395   h[unc — annis  deL]  A    tholam'bis  C 

tholam  urbis  B  396  adque  B  n|ulla — duelli  del.]  A  397  uig[et — quiete 
del,]  A  398  aeque  raulta  p  Ac  multa  co    sceptrum — annis  cibrepta  A 

septrum  bidenis  B  possedit2?6' :  haecnihH  adladirum,  ef,  u,  400,  deleuip 
399  gen[itor— gaudens  del,]  A         400  regnum-annis  del.  A    possedet  B 

401  raptim — crescunt  del.  A  raptum  B  402  pr&eter  B  preter  AC 
<adsue[tum— aras  deh]  A  demonis  BC  403  asyiiae  L  uel-moabi  del,  A 
adque  B  404  nescius  u>  ant{e — parauit  dei,]  A  405  ammanum — 
duellis  del,  A  praessa  B  406  h[iemes — periclis  del,]  A  rexit  t, 
pillis  C  407 — 434  pleraque  ipse  suppleui  407  £x  alto  tandem  p  Alto 
tandem  C  &  tandem  L  re[co]it-reuoluit  del,]  A  408  qui— summo 
del.  A      409  Possit  uel^j  Assuetns  t:    popul|i — reatum  de/.]  J.    populis-tt 


ludicum  8,1«     11,1«  195 

410       16  et  renouant]  pia  iura  dei;  nam  protinus  aras 
proiciunt]  cunctosque  deos  et  saxea  frangunt 
idola,  ina]nsuri  memores  per  saecla  tonantis. 
11    1  uertitur]  interea  distinctis  cursibus  ordo 

ductor]emque  legit  populus,  qui  milite  firmo 

415  uel  bello]  uel  pace  queat  moderarier  urbes. 

iephthea]  placuit  quidam  Galadite  natus, 

2  cuius  no]bilitas  maculam  de  matre  trahebat, 
quae  pas^sim  prostrata  uiris  sub  fornice  uixit. 
hunc]  fratres  pepulere  domo.  quia  decolor  heres, 

420  patre  c]arens  certo,  rebus  genetricis  haerebat. 

3  quos  fug]it  metuens  et  coUes  inter  opacos 
inue]nit  scelerum  comites  raptoque  potitur. 

4  at  pa]rte  ex  alia  Ammonus  bella  regebat 
Iebuseo]s  urgens  SolymoR:  ludaea  carebat 

425  uam]que  duce  facilesque  dabat  labefacta  triumphos. 

5  mittu]ntur  iuuenes.  qui  clarum  lephthea  bello 
()  conueniant]  blandoque  uocent  in  proelia  suasu. 
7  auxilium]  primum  renuit:  mox  agmina  miscet 

38  arbit]riumque  tenens  Ammones  submouet  hostes. 
430  12-28  sed  prius]  adloquio  restinguere  bella  paratus 

410   iurapirai»    protinus    aras    dth  A     laras  1/       411    Proiciunt  p 
Subuertunt  t,     saxea    frangunt  del,  A  412   Idola  p   Numina  n  man- 

suri  pr,  Insuri  C  Nsuri  B  Nsuri  (N  in  ras.  ut  uid.j  A  pseda  C 
pensaecla  (sccla  BJ  L  418 — 419  suppl.  pr,  414  Omque  L  (.'.  super  0 
in  B)  Emq.  C  rectoremque  ::  415  qneat  C  quo  eat  L  moderari  m  corr,  p 
urbes  moderari  ir  417  Nobilitast'  C  Bilitas  L  418  uerie  C  tumiceZ 
419  pepuluere  A    quia  p    qui  lo        420  Patre  c.  p  Atque  c.  -    heret  L 

cwi. /)  liereret  C  421  fugit]  it  BC  it  al.  m.  praefixum  A  Atque  fugit :: 
422  Nit  L  (N  al.  m.  praef.  A)  Nitibi  C     Consciuit  ;:     raptos  to  corr.  p 

raptis  i:  potetur  A  putetur  B  423  Parte  C  Rte  L  ised  I*  al.  praef. 
inA)  corr.j?  fcmammonus  u>  regebatX  gerebat  C  424  Surgcns  to  Assurgens  r, 
solimos  (0    iudea  L    425  Quae  AC  Q:  B  Absque  duce  ic    426  InturBC 

Ntur  (N  al.  praef.)  A  corr.  pn    ieptea  oi  427  praelia  BC    suasse  C 

428   Auxiliura  p   leptea  r,    rennuit  to  429   Arbit  ri  um  p    Imperium 

[Riumque— ho  e/eZ. jstes  A    430  Sedquio  (sic  BC)  drius  pK  aUo  paratus  del.  A 


196  Cypriani  heptateuchos 

legatis]  mandata  dedit,  qui  deinde  reuersi 

nil|  actum  referunt  hostemque  instare  loquuntur. 

sicj  ubi  deposita  est  optatae  gratia  pacis, 
80  in]  ferrum  lephthea  ruit  dominumque  precatus 
435  grandia  uota  uouet.  multum  dolitura  parenti, 

31  ilicet  ut,  quisquis  primus  redeuntem  adisset. 

uictima  perpetuo  fieret  condigna  tonanti. 
82  his  actis  procedit  ouans  ac  milite  lecto 

signa  mouet  hostesque  fugat,  quos  caede  crueuta 
440       83  conficiens  propere  bis  denas  subruit  urbes; 

84  sed  dum  regreditur,  dum  laudis  nuntius  ipse  est 
et  sequitur  longa  ueniens  uictoria  pompa. 

filia,  quae  patrios  seruabat  sola  labores, 
occurrit  blandumque  canit  cum  cougrege  turba 
445  et  leuis  erecta  consurgit  ad  oscula  planta: 

85  quam  pater  ut  uidit,  constrictos  scindit  amictus 
et  mala  cernentes  in  fletum  concitat  orbes. 
^Heu  fatis  funesta  meis  uictoria!  uotum 

hoc  potius  hostile  fuit!  quo  filia  curris, 
450  quo  ruisV  extremum  nobis,  quod  te  adloquor,  hoc  est. 

nam  dum  signa  mouens  dominum  munimina  posco, 
uictima  facta  deo  sanctas  sisteris  ad  aras.*" 

86  at  uirgo,  secura  sui  mortisque  beatae, 
blandius  exultat  interque  pericula  ludit. 


481  Legatis^i  Blaiitla  uiris  k  inandata— reuersi  del,  A  432  Nil  pK 
[actum— inst  del,\9.re  A  loqunturC  438  ^ic p  Ast  k  f ubi— grati  de/.]a -4. 
optate  B  434  In  prc  [ferrum— dorninumqn  del,]e  A  gephthea  B  neptea  C 
praecatusX  485grandiauotai^  grandia-raultumc/e/.  ^l  4SQ  {IWiet-re  del.'] 
deunte^Illic  etCIlli  et  B  i^ciMcet  K Becker  ^prirafi  C  rejdeunte  madisset^ 
437  uictima-co  del.]ndignsiA  488  [his-m  del.\i\itc  A  hiis  ^  489  signa- 
fugat  del.  A  cede  L  ceda  C  440  [conficiens- de  r/e/.|nas  A  441  [sed- 
lau  del.]dia  A  442  [et-uicto  del.^TiA  A  seqniturj  s  e.r.  1  Jttatim  corr,  B 
ponpa  L  448  [filia-sol  del,]2i.  A  444  occurrit-cum  del.  A  canet  B 
cli  pr,  88,  B  445  [et-os  del,]  caia  A  446  [quam-constrict  del,]  us  A 
constrictus  B    scindit]    dcidit  Ij  447    et-iniietu   del.    A  inllettu  B 

infletu  C      448  Eu  C  factis  »>  corr,  Mayor      450  adlocor  L      458  ad  L 


ludicum   ll,n    12,«  197 

455  quin  etiam  exorat.  sua  sit  sententia  certa 

neu  dubitet  haereatque  parens.  (et  parca)  precatur 
87  tempora,  quis  ualeat  lacrimis  lugere  iuuentani. 

adnuitur  mensesque  duo  praestantur  ouanti. 
89  ergo  aderat  praescripta  dies  genitorque  sacerdos 
460  uirgineam  domino  mittebat  in  aethera  mentem. 

12    1  liaec  inter  rabies  populi  concurrit  ad  arma 
cognatasque  acies  urget  furor.  et  liuor  edax. 
dum  carpit  pia  facta  uiri.  sese  ipse  pereniit: 
(')  nam  triginta  duo  decumbunt  milia  ferro 
465  ex  populis.  Ephrema.  tuis  uictorque  duello 

ciuiles  etiam  meruit  lephthea  triumphos. 
conmutat  ludaea  ducem  uiduata  priore. 
8  Israhelita  prius  Esebon.  dux  postea  dictus. 
nccepit  patriae  lectus  moderator  habenas. 
470         9  multorum  genitor:  nam  quadraginta  fuere 
cx  iustis  thalamis  nati.  spes  tanta  nepotum, 
ter  denas  cohibens  uno  sub  tempore  nuptas. 
(*xpletis  septem,  dum  rector  iudicat,  annis 
10  occidit  et  tectus  tumulo  mundana  reliquit. 
475       11  insequitur  sceptrumque  tenet  Zabulonius  Helon. 
qui  geminis  rector  lustiis  moderamina  liquit. 
\n  subditur  huic  propere  princeps  Abalenius  Abdon. 

467 1  Mico:  Cominutaiit  (('oiiimutat  al.)  —  priori».  AKliiTims 

455  sua  sit  p  uasit  L  ut  ^it  C  456  hereat  AC    et  j»arca  p  om.  o> 

praecatujj  L  457  iuuentam  C  iuue(ntam  om,)  L  458  annuitur  C 

que  om,  V»      460  uirgeneam  B      461  cocurrit  L    ad  arama  B      462  ur- 
guet  L    aedax  C  audax  n  463  ipsi  L  465  ex]  et  C    effrema  L 

efrema  C  Ephreme  r     uicto  C  466    ciueles  B    ieptlna  L    optea  C 

467    comutat   C    commutant    f*el     commutat    Micanis    fihri    iudea    o> 
46b<  dus  C  469  accipit  «j    abbenas  C  471  thalaini   L   natis 

])e8  A  472     conhibcns  L     una  B      nuptas    om.   C      474  testus 

tumlo  L    reliiiquit  B  475  taballonius  (ta  an  ca  non  satis  certumj 

C  tabollonius  L  476   liqirt  B  477    aballenius  «>     abdon   C 

abdo  L 


198  Cypriani   heptateuchos 

14  natanim  triginta  pater;  nam  mascula  proles 
quaterdena  fuit,  multo  cum  ditior  esset 
480  supposita  de  matre  parens  numeroque  nothomm. 

iudicium  populi  bis  quattuor  obtinet  annis. 
13  Ac  dum  sola  dei  uiguit  cultura,  perennis 

1  pax  laetis  seruata  fuit;  namque  idola  rursus 
adorata  uiris  beUum  mouere  cruentum; 

485  namque  omnes  dominus  bellantum  subdidit  aimis 

et  poenas  fecit  octono  expendere  lustro. 

2  illis  temporibus  iuuenis  Manoea  uigebat 

et  nondum  genitor;  sterili  nam  coniuge  iuncta 
optabat  uotis  titulis  gaudere  natorum. 

490         8  huius  mulieri  dominus  super  aethera  lapsus 
adstitit,  insueti  promittens  munera  partus, 
4-5  imperitans,  natus  ne  uina  et  sicera  libet, 
neu  maculosa  sinat  patulo  decerpere  morsu, 
idcirco  quoniam  cunctis  felicior  esset 

495  matribus  et  numeri  damnum  pensaret  in  uno. 

5  ffNam  uirtus  generosa  fiet,  nullique  licebit 
inuictum  uiolare  caput  uel  laedere  ferro. 
adlectus  domini  fecundo  ex  uiscere  fetae. 

ut  populum]  saluare  queat  bellumque  retundens 

500  acer  in]  hostiles  conuertat  damna  maniplos.' 

6  uenit  et  est]  confessa  uiro ;  nam  flammea  dixit 
ora  uiri]  uisumque  dei  fulgentis  honorem, 
quaerenti]que  dei  nomen  tacuisse  tonantem. 

478  trigeDta  i^  mascri  (7  masculiria  Zrcorr./)  prolisL  480  subpositaX 
noiorum  C  481  .  ini  •  0  482  ac]  Hae  C  sola  his  script.  L  pere- 
nenisJ?  484  cruentum  L  quietum  G  485  omnisZ  omiis  C  486  penas  C 
octone  B         487  Manoea]  habea  u*         488  stereli  L         489  obtabat  C 

r 

titolis  L  titulos  C       491  numera  A       493  decersere  B      494  cun  tis  .1 

495  dampnum  a>  497  V  ledere  C  dedere  (uel  am,)  L  (puneta  om,  B) 
498  atiectus  C  at  lectus  KBecker  foetae  L  fo&e  C  499—530  pUraque 
suppUui  p         499  quaeat  AC  quaead  B         500  hostilis  L    dampna  lo 

501  confessa  del,  A  Cuncta  suo  confessa  t:  502  Ora  px  (um  om,  »> 
508  que]  quae  AC  q:  B 


ladicnm  12,i>    13,i«  199 

7  ,Na2araeu]8  erit,  de  te  qui  gigDitur/  inquit. 
505         8  adiuuat]  uxorem  uotis  Manoea  iugatis, 

missus  qui]  fuerit  sanctus  pia  dicta  retexat 
accend]atque  nouum  lumen,  quo  noscere  possit. 
quid  pu]ero  deceat,  qui  nondum  natus  ametur. 
0  ilicet]  et  caelo  dimittitur  et  noua  pandens 
510  adproper]at  nuptamque  uidens  in  gramine  fusam, 

coniuge]  seposito,  confestim  conminus  adstat. 

10  haec  8ur]git  cursimque  uiro.  quae  uiderat,  infit. 

11  hic  sequi]tur  pauitans  sanctumque  inuisere  gaudens, 
et  uidet]  eximio  fiilgentem  lumine  uultum. 

515       12  adgr]editur  poscitque  uirum,  si  uera  loquatur, 
expon]at,  quae  facta  uelit.  quibus  ore  sereno 
13  angel]us  expromit  paribus  fas  esse  teneri 

omnibus],  inmundis  nec  conmodet  ora  creandus. 
u  neu]  uinum  siceramue  bibat,  neu  pocula  sumat 
520  uUa],  quibus  ualeat  mentem  depellere  sensu. 

15  exul]tans  iuuenis  haedum  dat  sumere  sancto, 
10  mox  ius]sus  potius  consueta  offerre  tonanti 

munera,  quae]  suscepta  uelit  pro  munere  uitae. 
17  quaerunt]  quin  etiam  domini  condiscere  uomen. 
525       18  scrutari]  quod  nemo  potest:  mirabile  namque  est. 
19  tum  iuuenis]  mandata  sibi  libamina  profert, 
cap]rigennm  prolem  sancta  ad  donaria  sistens. 


504  Serit  lu    inquid  tu      505  mano  ea  (ea  in  rcts.)  B      506  retff  xat  B 
507   adque  B  508  pu]ero  deceat  (ud  faciat)  p     .-.Erese    queat  L    507—700 

510  lit  L    nutam  B  511  Comuge /)  Ipsi  sepositae  ir  512  Haec 

Burg-itj)   Exsurgit  K    .-.Gati    imfit  B  518   Hic   sequitur  p    Cnr  L 

516  Atque  X    uellit  X      blT  Ange\]xLS  pn  Vs  eijiromitL/^punctaotn.Bj 
518  in  mundis  L    comodet  B    creandis  ic       519  ue  om.  L       520  Vlla  p 

Mixta  fc    sensum  L  521    tans  L  suppl.  pn    haedum  p  haec  dum  L 

522  SU8  L  (puncia  om.  B)    oflTerri  L      523  mppl.  p  uellit  L      526  Tum 

d 

iuuenis  p   Interea  s  527    caprigenam  jpic     probem  L     a  donaria  B 


200  Cypriani    heptateuchos 

20  mox]  autem  flammis  ad  candida  sidera  surgens 
aetjhera  pulsabat  uertex  caelumque  tenebat. 
530  per]  quem  conspicuus  scandebat  nubila  sanctus. 

28  nec  mora,  promisso  turgescunt  uiscera  fetu 

24  et  proles  optata  datur,  quam  nomine  cei-to 
Samsonem  dixere  patres:  hoc  sedit  utrique. 

25  ac  dum  prima  puer  titubans  uestigia  figit. 
535            incedit  comitante  deo;  nam  spiritus  illi 

rector  erat,  quem  teira  tremit.  cui  sidera  parent, 
quo  fretus  per  castra  (fuit)  Danisque  Thalique. 
14    1  inde  pubescenti  uenit  iam  corpore  Thamnam. 
in  qua  conspicuae  capitur  candore  puellae. 

540         2  patribus  eloquitur.  uxorem  postulat  ille: 

H  dissimulant  licitumque  negaut.  quia  femina  non  sit 
ex  tribubus  generata  suis.  hoe  acrius  instat 
confirmans  iuransque  sibi  placuisse  parentes. 
quos  habeat:  optatori  quaesita  iugatur. 

545         5  ac  dum  per  uirides  laeto  cum  palmite  uites 
incedit  tacitumque  mouet  per  singula  uultura. 
ecce  leo  quasi  Maxillae  per  auia  regnat: 
rugitu  horrisono  stimulans  se  uerbere  caudae 
excutiensque  toros.  patulo  uenit  obuius  ore. 

550         fi  hunc  ille  exceptum,  neque  enim  labor,  inpete  dextra 
disicit  et  lacero  diuisum  dissipat  artu. 
dotatus  tacitae  uirtutis  munere  factum 
occulit  atque  animo  contentus  teste  laetatur. 
8  post  aliquot  redit  ipse  dies  praedamque  requirit: 

555  hic  uero.  horrendum  ac  dictu  mirabile  monstnim, 

528  fiainmi  B    siigons  B       529  Aethera  pr.    Ncra  /.  (puncta  om,  1$) 
580  conspicuius  B    candebat  A    nubilia  B  531  promissu  L    fotu  L 

532  prolis  L  opta  B  537  Mt  p  oin.  L  thaliSque  B  538  pubis  uenti  L 
thamn//n  A  than  ft  B  539  conspicue  L  conspicuo  s  candere  L  540  uxorem  p 
uxore  L     iUi  L   corr.  p  541    disimulant  X    sit   abscissum  in  A 

544  optatoris  L  carr.  p  iungatur  L  547  maiiUa  L  corr.  p  54ii  horri- 
sonos  L  549  thoros  B  550  hinc  L  551  artum  L  552  tacite  X 
5go  adque  B    laetatur  A    legatur  B        554  requiret  L        555  dictfl  B 


ludicum   13,w.  14,18  201 

mella  uidet  mediis  in  faucibus  esse  leonis 
9  flauenti  pemixta  fauo.  quae  protinus  aufert 

10  et  gustu  teraptata  suo  fidentior  offert 
fratribus  egregiis  iuuenis.  iamque  esse  timori 

o60  coeperat  eximio  uirtutis  nomine  multis. 

11  ter  denis  igitur  pariter  comitantibus  exit 
praestanti  uirtute  uiris;  tunc  quaestio  cunctis 

12  ponitur  et  plectens  ignaros  multa  iocatur. 
i.s  ut  uestes  niueo  confestim  stamine  textas 

565  exhibeant.  si  uera  queant  non  promere  fatu. 

incipiens  uaria  conuoluit  uerba  figura: 
14  ,Ex  mandente  uiri  communis  prodiit  esca, 
dulcius  atque  fauo  ualidi  de  coi-pore  fluxit.*- 
id  cum  ueridico  nuUus  depromeret  ore 
570        ir,  et  septem  post  poena  dies  remearet  amicis, 
confusi  stnixere  dolos  sociumque  perosi 
ad  ciuem  uenere  suam.  quam  diximus  ante 
conubio  placuisse  uiro.  rogitantque  minaces. 
Samsone  ut  luso  secretum  nuntiet:  ac  ni 
575  id  faciat,  flammas  testantur  uindices  esse. 

1«  territa  femineo  permulcet  pectora  fletu 

dura  uiri;  nam  clausa  tegit.  meraoransque.  parenti 
et  matri  non  dicta  suae  cur  garrula  poscatV 
17  sed  quid  femineus  non  tendat  cogere  fletus? 
580  uincitur  ac  tacitae  mentis  secreta  renudat. 

et  docet  illa  uiros.  septena  in  luce  diei 
is  occiduus  dubio  pallebat  lumine  mundus: 

respondent  socii:  ^Quid  melle  duleius.  aut  quid 

557  4uae|  «juo  ^  q.  li  bbb  (Jeesf  uersus  B  559  patribus  KBecher 
561  exiit  L  502  questio  A  questi  B  563  ignarus  /.  locatur  L  corr.  p 
565  quaeant  J?  507  cmunis-B  prodita  escaZ.  corr.p  proditurn  568  dultius  A 
569  uiridico  L  570  paena  B  571  confusis  B  perossi  (per  ossi  Aj  L 
572  uenire  J/  corr.  p         573  [con  r/e/.]ubio  A     uiri  L  corr.  p         574  [s 

ilel.  lainsone  A  ac  ni  A  (pnncia  om,  B)  575  id  del.  A  testatur  (m')  esse 
uindices  L  576 1  ter  (feL  |  rita  A  faemineo  A  flexii  L  c(prr.  p  hll  f d  del.  |ura  A 
57S  dita  7>       581  sextona  L  corr.  p      582  orciduos  /.       5^8  socimelh'  A 


202  Cypriani   heptatcuclios 

fortius  esse  potest  crines  uibrante  leoneV* 
585  coniugis  esse  dolos  confestim  noscitat  heros 

et  simul:  «0  iuuenes,  non  haec  sententia  uestra  est: 
nam  nisi  me  blando  lactasset  femina  suasu, 
cognita  non  fuerat  permiitis  quaestio  causis.* 
19  spiritus  inde  dei  iuuenem  dimittit  in  hostes; 
590  ter  denos  detruncat  ouans  et  cuncta  ruentum 

uictor  habet  uestesque  suis,  quas  dixerat,  offert. 
15    1  paulatimque  uiro  uirtutum  semina  crescunt; 
nam  socer  ambiguae  ductus  cupidine  mentis 
2  denegat  uxorem  iuueni  atque  ipse  negatam 
595  conloc]at  extemo,  ne  post  accensus  et  acer 

restitujat  fortasse  petat,  natuque  minorem 
promittit,  si]  forte  uelit.  ,Pro  maximus  ultor!" 
n  exclamat]  toruisque  [ex]  oculis  inmane  minatur 
ulturus]  que  diu  multum  pro  talibus  ausis 
600  actutjum  excidii.  quo  saeuiat.  inuenit  usum; 

4  ter  cen]tum  uulpes  alacer  capit  hasque  reuinctis 
inter  se]  caudis  biuasque  ex  ordine  iunctas 

5  passim]  perque  oleas  uinetaque  collis  amoeni 
mittit]  agens  caudisque  ardentes  lampadas  indit. 

605  quae]  uix  dimissae  campos  i^etiere  feraces. 

quocumque  ad]celerant  incendia  lata  trahentes. 

ilicet]  ignis  edax  uentorum  flatibus  auctus 

uoluitur:]  exuperant  flammae  tractaeque  secuntur. 
(y  nec  lat]uere  doli.  cultorum  conflua  turba 
610  tam]  grauibus  mactata  malis  se  congregat  atque 

uxorem]  dudum  iuuenes  ipsumque  parentem 

684  bibrantt*  L  585  heres  L  58(3  sentitia  L  587  suasum  L 
589  inde  dei]  indedi  B  594  adque  B  negatam)  gatam  L  carr,  p  iu- 
gat^m  K  595—625  pleraque  suppleui  p  596  Vindictam  fortasse  n 
que]  quae  L  597  pro  p  quo  L  598  turuis  Ij    ex  oculis  L  ex 

(kl  p  599   Facturumque  n  601    Ter   centum  pjz    uulpe    B 

004  Mittitpn    ardentis  L  605  quae  uiz]  bis  L         608  exuperantp 

et  superant  L         609  nisi  malis  mox  patucre  doU  p         610  mactata  k 
mntata  X     adque  B      611  rt  612  mppl.  p-x 


ludicum  14.11-  15.if  203 

flammis]  iniciunt  tectaque  ussere  domorum. 
sic    tumjulus,    quod    poena,    fuit;    quod   fiamma, 

sepulchrum. 
7  illum]  acuit  uindicta  grauis.  nam  multa  minatur. 
615         8  hostibus  at]que  suis  uasta  dat  strage  ruinam. 

11  inter]ea  iuuenes  odio  ter  mille  calescunt 
de]  luda  tribu,  Samsonem  ut  milite  tanto 
inte]rimant  unumque  petant  tot  milia  fen'o. 

12  sed]  iuuenis  mox  arma  capit  sociosque  precatur 
620            in]stantes,  ut  bella  sinant  pro  laude  capessi. 

13  ut]  uoluit.  est  facta  fides:  tum  uincula  piomunt 
stup]pea,  quae  nouies  conectunt  bracchia  nodis ; 

u  p]ellitur  e  saxo,  Maxillae  aduentat  ad  oram 
turba]que  collecta  gaudebat  uisere  captum. 
625  dumque  auidi  intentant  dextras  fremituque  minantur 

horrisono,  trahit  ille  manus  et  linea  rumpit 
lo  uincula,  tum  curuam  —  nam  quid  non  ira  mini- 

stret?  — 
maxillam  tardi  conixus  stringit  aselli: 
hac  mille  (res  mira)  uiros  pulsatque  necatque. 
630       is  cumque  sitis  sicco  iuuenem  pulmone  moneret 
auxilium  sperare  dei,  qui  semine  nullo 
cuncta  creat,  cui,  cum  uoluit.  res  torrida  fons  ?st, 
qui  iussu  uel  sicca  rigat,  uel  fiumina  siccat. 
qui  uastos  inter  scopulos  heremumque  calentem 
635  inriguos  duris  laxauit  cotibus  amnes: 

10  nec  mora,  cum  leui  raaxillae  in  osse  patescens 
rima  fluit  flumenque  tremit  fugiente  meatu. 


612  testa  B    usere  (puficta  om,  B)  L  con\  p  ursore  r.     dominorum  L 
613    tumulus  p  uUus  L    paena  B  615    atque  p    que  A    quae  B 

616  Interea  pi:    iuuenis  L  carr.  p      618  Interimatur  n      619  Sed]  At  r. 

praecaturi  620—622  suppl  pn  621  Mis  L  622  pea  (pumtu 
om,  B)  L  suppL  Mayor,  scirpea  n  nobies  L  bracca  L  628  illitur  L 
horam  Zr   corr,  p  624  Turba  pic  que]  quo  X  625  fremituque /J 

627  quit  L      630  iuenem  A     pulmon^  honoret  B      635  ampnes  L 


204  C  V  i>  r  i  a  11  i    h  e  p  t  a  t  e  u  c  h  o  s 

oxpletur  iuuenis  caelesti  e  gurgite  potus. 
mira  facit  et  magna  uidet,  laudanda  meretur, 

640  20  cuius  imperio  bis  denis  ludaea  pollens 

orbibus  enituit,  duce  hoc  et  milite  fidens. 
16    1  inde  abiit  Gazamque  uenit,  ubi  femina  uilis 
iuuenibus  calidis  uendebat  saucia  noctes. 
2  banc  adiit.  quae  prima  fuit  mox  causa  pericli. 

645  ecce  uolat  Gazaea  manus  atque  obice  duras 
emunit  portas  et  ferrea  uincula  subdit; 
inclusum  retinens  ut  capto  ludere  gestit. 

;{  iiocte  fere  media  Samsonem  somnia  linquunt; 
excitus  inmane  furit:  tum  limina  pulsans 
().")()  conuellit  gerainos  stridenti  a  cardine  postes 

succedensque  oneri  cursim  super  ardua  defeii: 
eminus  oppositi  montis  iuga.  atque  periclis 

4  fortior   <hinc)   Dalilae  capitur  bellator  amore. 

5  hanc  omnes  adiere  uiri.  quos  liuor  agebat 
655            inuictum  superare  uinim,  ut  iuncta  cubili 

dulcibus  inlecebris  lenitum  mulceat  et  mox. 
quae  uires  fomenta  nouent.  quae  semina  tantuni 
robur  alant:  natura  fiat  tam  fortis  an  arte? 
quae  si  dicta  canat,  donandam  munere  firmant. 
660      c,  7  oratus  iuuenis:  „Si  septem  uinciar  una*' 

uafer  ait  ^neruis,  quos  nondura  deserit  umor, 
omne  robur  perdam  cunctisque  ignauior  exstem." 
instruit  illa  suos  fallentem  femina  fallens. 
s  artatur  iuuenis  neruorura  robore  duro. 

08«  catilcste  L     egurte  (puncUt  om.  B)  L      689  ir.eret  L      640  iudea  L 

641  urbibus  L  corr.  p      642  gaczam  B   bilis  L      645  gazea  L   adque  L 

646  £niinuit  L  corr.  p  Coiiimunit  n  647  nersus  (Ueftt  B  650  conuellet  X 
stridentia  cardiue /.  corr.  piK^     potes /?       651  onera  Z       652  adque  7/ 

perclis  B  f)53  hinc  p  at  r  otn.  L  (jJLsra  Ta-Ka  LXX,  post  haec  VtiJff.) 
dabile  B  654  adiere  j)  adire  k  audire  />  656  Itenituml^  657  uiris  X  corr.p 
nouent XJBerAeruocent  p  nocuent//  65«  roborabant^  robur  abantjB  corr.p 
659  firment  ^4        660  si  septem  uintiar  una  B  neruorum  robure  duro  A 

(ex  u.  064)      661  uafer  ait  /.     humor  /       (»64  roburo  A  (uf  600) 


ludicuiu    15,if  -  H,i7  205 

665         9  quos  modico  adtractu  ceu  mollia  uellera  rupit. 
10  11  consultusque  deliinc  restes  fert  esse  timori 
intactos,  qui  nuUa  fiant  uei*sura  soluti. 
12  inligat  illa  uinim,  cum  iam  defessa  labore 
proflarent  tenuem  marcentia  pectora  somnum. 
670  ut  primum  sensit  nodos.  euerberat  auras 

et  risit  similes  ceu  ducit  aranea  casses. 
IH  bis  uariis  elusa  modis  tamen  ausa  precai'i 
rursus  adumbrato  temptat  Samsona  rogatu. 
respondit  diuersa  satis  nec  uera  petenti: 
675  ,Tu  crines  dissolue  meos  rursusque  retorqueus 

texe  memor.  ulnam  plectens  non  amplius  unam; 
sic  fiet,  ut  uirtus  pereat  spoliata  uigore.* 
U  quae  fuerant  praedicta,  facit  trepideque  reuoluens 
suspensa  uectit  dextra  palisque  reflectens 
680  inligat  et  captum  sociis  Dalila  resignat: 

exilieni^  reicit  palos  crinemque  renodat. 
15  nil  totiens  periura  timet  totiensque  repulsa 
denuo]  adiurat  lacrimis  male  sana  paratis 
omnemque  ad]sciuit.  quo  sit  facilior,  artem. 
685       16  nec  iam  fei-tj  fictos  mens  emoUita  maerores 
et  frau|dem,  sed  dira  sibi  patefecit  amatae. 
17  „Nazaraeus]  ego  domini  sum,  crede,  perennis. 
et  uirtus]  in  crine  mihi  est  nec  lamna  capillos 

679.  681  Aldhelinus  iul  Acircium  [p.  2^1  <t.|  :  ^ut  ille  uersificua 
«eptimo  diuinae  legis  libro  de  pellic»'  irauduleuta  Samsonis,  quae  sub- 
dola  pellicatus  persuasione  synagog^ae  tjpum  praetulit.  eleganter  ceci- 
nisse  memoratur  dicens  „Suspensa — reflectens"  etinfra:  .,ExiIien8.  inquit 
reicit— renodat.** 

665  molli  L  carr.  p  668  inlicat  L  669  sonfl  B  670  nodas  L 
euer/berat  B  672  causa  praecari  7.  vorr.  p  674  patenti  B  676  ul- 
mam  L  678  tripide  L  681  reiecit  L  re[nodat  del.  |  A  682  totius  L 
corr.  p  to^tiensque  p  tacitaque  L  re[pulsa  del.\  A  (»83—712  pleraque 
suppleuip    683  Denuoi»  Samsonem  k     684  sciunt  L  sciuit  k  qua  sit  felicior 

oUni  p  arte  L  corr.  p      685  mense  molIitaX  con\  p     merores  L      686  dem 
(puncta  om.  B)  L    sibi  del.  A      687  credere  L      688  crimine  L  lama  B 


206  Cypriani   heptateuchos 

feiTato]  mucrone  secat;  qua  si  quis  adacta 
690  ceruijcem  faciat  nudato  uertice  caluam. 

is  cer]tus  mihi  finis  erit  uirtutis  inemptae." 

ly  his  dict]is  manifesta  fides:  mox  munere  sumpto 

19  Samsonem]  mulier  greraio  fouet:  eximit  omnes 

uires  at]que  comas  tonsor  mercede  locatus. 

695        20  excutit]ur  Samsona  toro.  mutatus  et  idem 

prensatur].  unaque  deus  cum  robore  linquit. 

21  confestim]  gemino  uiduatur  lumine;  namque 
orbibus]  effossis  uacuas  liquere  lacunas 

et  ma]eret  dura  constrictus  compede  crura; 
700  attamen]  haut  nouit.  quam  caecus  possidet,  umbram. 

carcere]  conclusus  molam  rotat  inpete  dextra: 
pondere  s]ic  gemino  laterum  sibi  subuenit  usus. 

22  nec  mora]  longa  die  crinis  redeuntis  honore 
caesa]ries  rediuiua  fuit.  quae  tempore  eodem 

705  restituit]  secum  pariter  roburque  decusque. 

23  ecce]  die  quodam  proceres  coiere  frequentes 
fact]uri  soUemne  deo,  quem  uana  colentes 
num]en  habent.  Dagona  uocant  et  nomine  pristim. 

24  hic]  dum  depositi  Samsonis  clade  laetantur 
710  ads]tantis  longe  media  testudine  templi. 

25  acciri  iussere  uirum  iam  uincere  promptum, 
i8]que  mori  iussus  trahitur  risuque  solutis 
praebet  nequitiae  caeco  de  lumine  causas. 

26  forte  domus  tota  gemina  subeunte  columna 
715            pendebat;  has  inter  agens  constringit  utramque 

689  Ferrato  suppl  pK  690  Am  faciat  L  691  Isp  Hic  n  695  ursa 
sonat  oro  L  corr.  p  696  deum  L  corr.  p  698  Orbibus  pr,  effossis  :  o 
ex  xi  ah  A  699  cum  pede  L  700  umbra  L  corr.  p  701  Carcere  pr. 
702  sic  ^    et  X    usu  L   corr,  p  704—708   suppl.  p-x     rediua  L 

706  cogere  L  corr.  p  707  facturij  uiri  L  solemne  L  708  dagone  L 
coir.  p  nomine  pestem  A  nomen  epestem  B  pristim  uel  piscem  ^) 
(Lagardii  Onomastica  aacra  32.7  Bagon  piscis  tristitiae  189,14  Aaywv 
rISo;  lyOoo;  y;  ^Jjtrf^)  709  Hic^  qui  r.  Ikmtur  B  710  Adstantis  r 
stantesX  711  prumptum  L  712  Que  moriX  Atque  m.  n  715  con- 
fitrigit  A 


ludicum  16,17     18,7  207 

29  amplexuque  tenet  toto  retroque  residit, 

28  ut  nisu  maiore  ruat,  dominumque  precatus 

30  ultricem  traxit  propria  cum  morte  ruinam. 

81  quo  pater  orbatus  fratresque  et  pignora  cuncta 
720  conueniuntfunctumque  dolent  decorantque  sepulcliro. 

Heg.  II 28  11  [hunc  sequitur  Semada  ducem.  qui  fortibus  ausis 
sescentos  perimit  et  tempora  laeta  reducit.] 
17      2      Haec  inter  Micia  petit  pergrande  talentum 

3  argenti  matrem.  quod  sanctum  femina  fidens 
725  esse  docet  uotumque  deo.  sed  tempore  certo 

4  reddendum;  mox  celsa  facit  donaria  sancto 

5  et  theraphin  templumque  deo.  sinibusqne  repletis, 
qui  minor  est  natus,  domino  fert  dona  sacerdos. 

10  post  ludam  Micia  legit.  sedemque  quaerentem 
730  congesto  secum  donorum  munere  nectit 

12  adsumptusque  dei  meruit  sacraria  uotis. 
18    1  ecce  tribus  Dana  subito  noua  regna  requireus 

2  mittit  oratores  socio  de  corpore  quinque, 
scrutantes,  ut  cuncta  probent,  quae  portio  terrae 

735  sit  melior,  qua  deinde  iuuet  conponere  sedes. 

3  hi  dum  circumeunt  saltusque  ac  deuia  lustrant, 
ad  ludam  ueniunt  socio  sermone  serentes, 
quid  faciat,  quae  sacra  nouet?  poscentibus  ille 

4  quae  postquam  exprompsit,  conpulsus  consuUt,  alti 

740  5  et  domini  mandata  dei  ueniamque  supemam 

6  exhibuit,  iussosque  dehinc  discedere  laudat. 

7  haec  reduces  docuere  suos;  iamque  agmine  denso 

717  at— ruat  euanida  A  praecatus  L  71b  ultriceni  traxit  euanidaA 
719  quo  pater  del.  A  cuncta  ex  «.  720  reuocauip  cara  -  o»i.  L  720  coue- 
niunt J5  litt.  coue  deh  A  sepulchro]  secunctaX  721  et  722  deleui  p  :fuerunt 
olitn  haud  duhie  in  Cypriani  de  Begihus  cannine  quod  integrum  habuit 
Aldhelmus.  721  bnnc  del.  A  722  sescentor  (litt.  sesce  del.  AjL  peremitZ 
728   [h  de?.]aec  A     mitia  L  727    et   del.  A     siraphin  L   corr.  p 

/.  ephudemque  deo  manibusqne^;  782  in\i\}&Autuid. ,  ribus  B  785  sit 
meUor  euanueruntA  iuuet/)  uiuiti^  euanuit  uox  A  dponere  B  786  hii  L 
salutis   B   salutis    an    saltus   incertum  A    dinia  L         739   Cpulsus  L 

741  exibuit  B  iussus  L  corr.  p    discere  B  742  iamque  p  namqiie  L 


208  Cypriani    heptateuchos 

111417  sescenti  ueniunt,  ephudem  et  sculptile  portant 

18  20  et  theraphin,  secumque  rogant  consistere  ludam. 
745  22  sqq.  quem  cum  Micias  profugum  reuocare  pararet, 

pellitur;  adscitus  non  uult  remeare  sacerdos. 

27  Laisa  bello  petitur  tectisque  crematis 
amittit  sedes  et  maestis  denegat  arces. 

28  uincentumque  manus  studio  se  conlocat  illic 
750       29  et  nomen  tribule  dedit;  nam  Dana  uocatur. 

19  1       Vir  quidam  Leuita  fuit,  qui  coniuge  nulla 

concubitum  de  serua  petit.  haec  dedita  cessit 
2  dissocians  conmune  iugum  infensaque  longe 
auolat  et  spreti  refugit  consortia  lecti. 
755         8  quam  cum  sollicite  uellet  reuocare  maritus. 

conmunem  famulum  secum  et  iumenta  ducebat 
ad  socerum  ueniens  natamque  ex  foedere    oscit; 
promittit  blandeque  fouet  sensimque  tenendo 
4  inlicit,  ut  secum  maneat.  mox  ille  residens 
760  uescitur  et  placida  securus  sede  quiescit. 


743  efadem  L  744  seraphin  A  seraphim  B  corr.  p  745  mitias  A 
747  LaiQS  Lcarr.p  petitar  B  patitnr  A  748  mestis  L  749  studio  se  z* 
750  nocatu  L  752  dedit  accecsit  L  corr,  p  758  comune  L  infessa  B 
754  auolatp  audat  L  spreti  :  e  ex  e  al.  B  755  reuocare  ji?  prouocare  L 
756  et  iumenta  p  iumentaque  L  757  nata  L  758  blandcque  p 

qne  om.  L  l|  pagt  u.  7B0  multa  interciderunt. 

EXPLICIT  METKi;  DE  LIBRO  IVmCV  B  om.  A 


DEPERDITORUM  GARMINUM  RELLIQUIAE. 

REGVM  1 

1  19  10      denique  quaesitos  tetigit  tameii  ille  penates. 

2  20  30  sq.  praecaue  nunc  miser  nec  te  dum  nescis  et  audes 

3  24  o  obrepit  partemque  secat  de  ueste  fluenti. 

KEGVM  II 

4  23  8  .  .  quasi  ueimiculus  ligni  tenemmus  .  . 

r>  2311sq.  hunc  sequitur  Semada  ducem,  qui  fortibus  ausis 
sescentos  perimit  et  tempora  laeta  reducit. 


titulos  canninum  pmeter  lobum  tradunt  ueteres  catalogi  Nazari- 
anae  et  Cluniacensium  bibliothecarum, 

1  Mico:  Quesitus.  Deniquc— penates. 

Vulff.  £t  Dauid  fugit  et  saluatus  est  noete  illa. 

2  Mivo:  Precaue.  Xunc — audes.  Alc  (audis  detenor  codex  cf. 
Martial.  III  92 j  4.  6.  8  audis  et  nescis,  Baccara,  quid  sit  opus.) 

Vulg.  Iratus  autem  Saul  aduersus  lonathan  dixit  ei  :  Fili  mulieris 
uirum  ultro  rapientis.  numquid  ignoro,  quia  dUigis  filium  Isai  in  con- 
fusionem  tuam  et  in  confusionem  matris  tuae?  (81)  omnibus  enim  diebus. 
quibus  lilius  Isai  uixerit  super  terram,  non  stabilieris  tu,  neque  regnum  tuum. 

3  Mico :  01>ri'iiit— fiuor.ti.    partemquej  pariterque  detei^ior  codex. 
Vulg.  Snrrexit  ergo  Dauid  et  praecidit  oram  chlamydis  Saul  silenter. 

4  Aldhelmus  p.  310 :  tener  tenerrimus,  ut  in  Busilion  cautum  esi: 
quasi — tenerrimus. 

Vulg,  Haec  nomina  fortium  Dauid  .  sedens  in  cuthedra  sapientissi- 
mus  piinceps  iuter  tres  ipse  est  quasi  tenerrimns  ligni  uermiculus.  qui 
octingentos  interfecit  impetu  uno. 

5  uid.  ludicum  uu.  721  sq. 

Vulg.  Et  post  hunc  ^Eleazarum;  Semma  tilius  Age  de  Arari 
(fy  lajiaitt^  >>io{  llXa  o  Apa/i) ;  et  congregati  sunt  Philisthiim  in  stationt*: 
erat  ibi  quippe  ager  lente  plenus.  cumque  fugisset  populus  a  facie 
Philisthiim,  (12)  stetit  ille  in  medio  agri  et  tuitus  est  eum  percussitque 
Philisthaeos .  et  fecit  dominus  salutem  magnam. 

XXIII.  Cvpr.  poet.  14 


* 


210  Cy  1»  ri  a  11  i    r  e  lliqu  iae 

KEGVM  III 

6  ?  8  5  liinc  repetita  sacri  gradieiis  per  moeiiia  templi 

7  ?  8  64  distento  et  plenam  monstrantes  uentre  saginam. 

KEGA^M  IIII 

8  2')  28  piiipureis  maior  Persarum  in  sede  tyrannis 

PARALIPOMENON  I 

9  23sqq.  partitusque  meis  iustos  indico  labores 
10    ?  2^  18  iussit  ut  obrizo  non  parui  ponderis  auro 

PAKALIPOMENON  II 

* 
IVDITH 

* 

HESTEK 


6  3Iico :  Kepetita.    Hinc  repetita — t^inpli.  8all.  fSalomo  ?] 

Vttlg.  Kex  autem  Salomon  et  omnis  rooltitudo  Israel.  quae  con- 
uenerat  ad  eum,  gradiebatur  cum  illo  ante  arcam  et  immolabant  oues 
et  boues  absque  aestimatione  et  numero. 

7  Mico :  Sagina  .  Distento — saginam. 

Vulg.  In  die  illa  sanctificauit  rex  medium  atrii  ,  quod  erat  ante 
domum  domini :  fecit  quippe  holocaustum  ibi  et  sacrificium  et  adipem 
pacificorum ,  quoniam  altare  acreum  .  quod  erat  coram  domino  ,  minus 
erat  et  capere  non  poterat  holocaustum  et  sacrificium  et  adipem  pacifi- 
<-orum.    cf.  Is-um.  355  laeta  uentres  laxare  sagina. 

I    8  AlcVielmus  p.  232 :  sicut  in  nouissimo  uersu  libri  Kegum  cautum: 
Purpurois — tyrannis. 

T'w///.et[Euilmerodach  rex|  locutus  est  ei  |Ioachimo  rcgiludaej  benigiie 
ct  po-uit  thronum  eius  super  thronum  regum,  qui  erant  cum  eo  in  Babylone. 

9  Mico  f  Partitusque— labores  .  Prosper. 

Vulg,  (3)  Numeratique  sunt  Leuitae  .  .  (4i  ex  his  electi  sunt  et 
distributi  in  ministerium  domus  domini  uiginti  quattuor  milia  ,  prae- 
positonim  autem  et  iudicum  sex  milia  etc. 

10  Mico :  Obrizo  .  lussit — auro  .  Alchiinus. 

Vnlg.  Altari  autom,  in  quo  adoletur  inrensum,  aunim  purissimum  dedit. 


C y pr i a n i   r elli q ui a e  211 

lOB 

11  1  ;i  lanigerae  pecudes  et  equorum  bellica  pubes 

INCERTAE  SEDIS 

12  Onmibus  attamen  his  sat  peretat.  quod  uoluisti. 

13  Angelico  monitu  repetunt  sed  regna  Canopi. 

14  nee  hipus  insidians  Christi  deroderet  agnos. 

15  captiuaraque  manum  deformis  seniitus  urget. 

16  contulit  atque  seni  suffragia  sancta  salutis. 

11  Aldhdmus  p.  )ilS :  lob  prosapia  in  principio  libri  quod  pn>sa 
contexitur  et  tleincops  secunduni  Hebraeos  dactylo  spondeoque  scandero 
fert ur.  et  s  e  p  t «'  in  1  a  n  i  jtr  e  r  a  r u  m  p  e  c  u  d u m  descripta  summa  narrantur. 

Aldhelmus  p.  28S :  lanisrerae— proles.  /ia«c  ex  Cjfpriani  carmine  esse 
Jlanitius  sttsjncatur.  cf.  Cypriani  Krod.  13S8  ipsasque  eliminat  illinc 
lani^eras  pccudes. 

Vuhj.YA  fuit  possessio  eius  septem  milia  ouium  ettriamiliacamelorum. 
quin<renta  quoque  iuga  boum  et  quingentae  asinae  ac  familia  multa  nimis. 

12  Mico :  Attamen.  Omnibus  attamen— uoluisti.  Apollina*'.  [sc. 
Auiti  ad  XpolUuarium  fratreni  missa  carmina  erantj. 

18  Mivo:  ^lnarelico— canopi.  egypti.  r/.  Cffpriani  Gen.  SIS  adeati 
ne  reffna  Canopi. 

14  Mico :  IJoderet.  Nec — agnos.  Alc. 

15  Mico:  Sei-uitus.  Captiuamque — urget.  cf  Cypriani  lud.  8S 
omnia  uictor  habet.  subiectum  seruitus  urget. 

If)  Mico:  Suffragor.  Contulit— salutis.  Alcuinus.  an  de  Sam.tele 
(liey.  1  A>5.,i.? 


U* 


INCERTI  I)E  SODOMA. 

lam  deus  omnipotens  primaeui  tempora  saecli 
uindice  diluuio  cunctis  aboleuerat  undis, 
quas  caelum  spareit.  terrae,  maris  expuit  aequor: 
hactenus  haud  liquido  poenas  decernere  pactus 
5       excidio,  quotiens.  hiemem  cum  induceret  aer, 
frenandis  uarium  pluuiis  mandauerat  arcum. 
purpureo  et  uiridi  signantem  nubila  limbo, 
Iridis  in  nomen,  propria  est  quae  fibula  nimbis. 
Sed  recidiua  hominum  pariter  cum  gente  secunda 
10      impietas  iterumque  raali  noua  puUulat  aetas. 

Iiicipit  uersus  Cipriani  de  Sodoma  L  (Latidun.  279  f.  3 '  col  2  ; 
aUerum  Laudunenseni  273  /.  5'  non  contuli,) 

llncipiunt  uersus  Cipriani  de  Sodoma  R  (Paris.  14758.  olim 
Sti  Victoiis  380, 8,  XIIL  unde  m-Moreliu8 primus  carmen  edidit.  contulit 
JSartel.  de  codd.  L  et  R  uid,  Auiti  opera  ed.  R  Peiper  prooem.  p.  LIII 
et  LVIIIL)] 

Opusculum  tertuliani  de  excidio  sodonie  et  niniue  P  (PaiHS  2772 
olim  Colhertinus,  Hartelii  H,  quo  Steph.  Baluzius  usu8  est.)  P^  idem 
ex  Hartelii  vonlatione. 

In  christi  noTnine  incipit  dictatus  tertuli.  ani  mctrica  arte  constricius 
in  primis  de  incendio  Sodomorum  F(  Voss.Leid.  Q  86  f.  81  sq.  s.  VIIII^ 
conlatus  ab  L  Mfdlero  Rhein.  Mus.  XXII  1867  p.  320  sqq..  Hartelii  A, 
uid.  Auiti  opera  ed.  R  Peiper  proocm.  p.  LXVI) 

IfUeriit  codex  Lanrissensis,  ex  quo  loh.  Sicchardum  editurum  esse 
lioc  carmen  Beatus  Rhenanus  in  praefatione  ad  Tertuiliani  opera  ed. 
a.  1528  dicebat;  erat  is  haud  dubie  Nazarianus  iste,  ex  quo  fluxerm^ 
Laudunenses  nostri :  uid.  Auiti  prooem.  p.  LIII 

1  priniaeuil    primi    qui  P    tempora]    crimina   V  3  quas]    quod  V 

(unde  qvLot  LMUller)  parsit  P  spargit  K  maris]uomitV  (terra  euomit 
LMUller)  4  actenus  V  haud  L  et  PV  5  quoties  L  cum  induceret  LP 
(in  "■••Prec.  m.)  conduceret  V  6  pluuis  P  7  purporeo  LV  8  yridis  V 
in]  huio  m  hinc  Hariel  cn  numen  LMrdler    fabula  V      9  fecunda  L 


Sodoma  213 

excidio  iam  non  imbres  sortita.  sed  ignes. 

sic  Sodomum  meruit  tellus  ardentibus  uri 

roribus  et  finis  portendere  signa  futuri. 

eilera  luxuries  illic.  inimica  pudoris. 
IT)      instar  legis  erat.  fugeret  quam  praescius  hospes, 

ante  uel  ad  Scythicas  uel  apud  Busiridis  aras 

exoptans  per  sacra  necem  caestusque  cruore 

fundere  Bebrjcum  et  Lybicas  satiare  palaestras 

Antaei.  Circaea  nouas  per  pocula  formas 
20      sumere.  quam  laesum  Sodomis  amitt^re  sexum. 
Pulsabat  caelum  inuidia:  conubia  mixta 

incestu  parili.  generis  natura  rebellis 

in  sese.  laesumque  uiri  cum  corpore  nomen. 

tempore  sed  certo  deus  omnia  prospeculatur: 
2i)      iudicat  iniustos,  patiens  nbi  crimiuis  aetas 

cessandi  spatium,  uis  nuUa.  coegerat  im. 

iamque  dies  ultrix  aderat:  duo  de  grege  missi 


11  exeidio|  supplieio  T'  13  roribus  PV  loribus  L  fontibus  nesdo 

r 

quis  faeibus  m  iaetibus  Gronon.  flammis  G  Fabricius  pontendere 
{r  rec.  ss.)  P  futura  V  14  podoris  P  pudori  V  16  uel  ad]  penes  V 
uel    adscvtieas    (cyt   al.  in  ras.)  P  cythycasF    bufiridis  P  busiris  L 

N 

17  caesus  LP  e/stum  Ca  rec.  ss.)  V  eaestu  Gronou.  que]  ue  LMiiUer 
ci-uore  L  cruorem  cett  18  fundere|  subdere  Y    bebrj-cium  JL  brebry- 

cium  P  corr.  Peiper.  brebieio  V  (sic:  brebieioblieas  :  1  eu,*  b  ras.)  eti  om.PV 
lybicas  LP  blieas  V  (uid.  supra)  satiare]  et  adire  uel  Libycasue  subire 
LMUller    palestras  LP  19    ant ei  iP   ante    etiam  V    eireea  LP 

nouam  p.  p.  formam  V  21  pulsabat  LP  pulsabant  V  Brn  mixta  LP 
monstra  V  communia   monstra  LMUller  22  ineestu  P  ineestft  L 

ince///tum  (s  al.  ss.)  V  an  ineestu  in  parili?  parilis  V  24  tenipora 
P'*  prospeculator  P  prospiculator  V  prospeculatur  L  prospeculatus  m 
prospicit  altor  Peiper  25  i.  nbi  criminum   cumulus,  non  ftingulare 

aliquod  facinus  uiolentum,  diutius  cessare  ab  ira  deum  uetuit.  ubij 
sibi  (si  ex  su  corr.  uidetur)  V  mdehatur  deesse  uersus  aliquis  Pamelio 
et  Goulartio  26  uis  (an  ius  ?)  nulla  L  iussa  CnuUa  om.)  P  frustrata  V 
coegerat  LPV^  coegerit  ]'•  ira  LP  iram  V  irae  m  uis  multa  coe^erit 
irae  Gronou.      27  adhcrat  V» 


214  Incerti 

angelica  fonna  iuuenes,  qui  spiritus  ambo 
diua  ministeria  domini  mandata  ferebant: 

30       succedunt  Sodomis.  illic  de  stirpe  piorum 

transuena  Lotli  aderat,  sapiens  iustique  colonus; 
unus  erat  meminisse  deum.  solet  utilis  arbor 
in  siluis  latitare  ferens  uelut  hospita  fructus. 
is  tunc  pro  poila  residens  —  uix  moenia  adibant 

35       caelicolae  —  quaraquam  diuinos  nescius  ultro 
aduocat,  adpellat,  patrio  ueneratur  lionore 
hospitioque  uocat  longe  stabulare  parantes. 
enisus  longis  precibus:  pia  pignora  mensa 
officiisque  probis  studio  dispungit  amicos. 

4<)  Nox  requiem  dederat.  lux  soluerat  altera  noctem 

et  Sodoma  in  foribus  strepitat  cum  lege  pudenda. 
Loth  contra  supplex:  „Ne  uos  nunc  pacta  libido 
incendat.  iuuenes,  ipsam  foedare  iuuentam 
luxu,  quo  genitura  uocant,  quo  semina,  frustra: 

45       ((uo  nuUae  nuptant  animae,  non  lustra  colentes. 
non  stabulis  reduces,  non  undis  subter  hiantes. 


28  aiigelica  LP  aiigelico  V  m    iuuenis  P      29  diua]  dua  V  miiiisteria 
domini  LP  ministeria  ut  domini  V  ministerio  m   ferebant  LP  iubebant  V 

do 

30  somis  L    illa  P    priorum  L  31  lot  (saepitis  sic)  V    aderat  LP 

aeiiui  V  33  ferens  uel  ferax  Peiper  feris  PV  feras  L  liospita  LP 
hospite  T'  opsita  L  MUller  fructus  LP  fructu  V  34  pro]  p/ro  (e  eras.J  P 
adhibant  F'  35  caelicolae :  i  ex  &  ut  uid.  P    quamquam  |  quam  P 

inscius  V  36  aj^ellat  V  37  longe  LP  uulgo  V  stabula  separantes  T' 
38    pignera  V     mensa  LP  mensae    V  39    officiisquo    probis    LP 

officiumque  probum  V  stud***  al.  coir.  V  dispu/ngit  (g  eras.)  P 
amicos  LP  amico  V  Loth  liberos  et  amicos  prohibet  a  mensa,  ne  molesti 
sint  hospitibus;  similiter  Abraham  Gen,  18,8  aq.  ipsam  Saram  accederc 
uetat,  ipse  iuxta  illos  sub  arbore  stabat,  40  maicr  initialis  litt.  P 

p    be 

41  sodama  P"»  cum  lege]  cum  le  V  pudenda  PV  rudenda  L  42  nunciP 
male  V    pacta  LV  pasta  P  parta  LMilUer  praua  Gronou.  43  in- 

tendat  F     ipsam    VLP   istam    Hartel  44   luxuquo  IjP   luxoq;   V 

uo 

hixoq/     F^    nocant  P  uocat  XF  uacat  Hartel    semine  F  45  nub- 

tant  L  rulitant :  r  ex  n  corr.  V      46  uersus  deest  V 


Sodoma  215 

nee  quae  pinnai-um  modulis  prope  nubila  pendeut. 

nec  quae  per  temm  protracto  corpore  manant. 

omiie  genus  luxu  genus  est;  sed  femina  coniunx 
50       onmibus,  et  numquam  cuiquam  nisi  femina  mater. 

nunc,  si  fas  iuuenale  habet  uastare  pudorem, 

simt  intus  natae  biiuges  mihi,  nubilis  aetas; 

iiirginitas  in  iiore  tumet:  iam  dedita  messi 

dit^na  cupido  uiris :  tulerit  quam  uestra  uoluptas. 
5.")       dedo  pater  proque  hospitibus  pensabo  dolorem.*' 

Vulgus  ad  haec  demens:  .jQuisnam  tu,  quantus  et 

unde, 

qui  nobis  domineris.  ait.  legesque  recondas? 

transuena,  non  rector,  Sodomorum  iugera  liras. 

nunc  igitur  tute  ipse  lues,  quod  nostra  cupido  est. 
()0       pro  natis  proque  hospitibus:  satis  unus  in  omnes.' 

dicta  et  facta  simul.  uulgi  mora  nulla  furentis. 

turbidus  hiberno  dum  uoluitur  impete  torrens, 

riuorum  innumeros  uno  pede  deuehit  amnes: 

si  qua  illic  arbor  rapidis  oiTenditur  undis, 
().')       haut  mansura  diu.  quantum  radice  licebit 

crinitas  durare  moras.  ubi  subter  adesam 

perdit  humum,  circumfosso  iam  caudice  pendens 

47  piniiarum  Z/F*  pcnnarum  PV^  48  terras  V  manant  LV  reptantl* 
49  luxu  genus  est]  nixu  genuit  Hartel  lusu  genitumst  LMiiller  sed] 
nisi  L  (ex  u.  50)  50  cuiquani  om,  P  51  fas  LV  fax  V  Biuin 

iuuenale  Peiper  iuuenalis  PF'  iuuenales  L  iuuonilis  V*  habet  LPVt 
an   iubet?    auet  F'    Piuin.     podorem  P  53    tumet  LP  tumens   V 

dedita  LP  debita  V  64   quam  u.  uoluntas  LP  qua  u.  uoluptas  T' 

55  eedo  Pw  56  maior  initialis  litt.  P  quantur  P  hl  nobis  domineris 
ait  LP  nostris   dominere    animis  V    recondas :    as    ea;  es  P  58  non 

rector|    conrector  P    corrector  m     iugera    liras   Peiper   iugerat   iras  L 

V 

iugera  iras  P  iugera  libras  V  59  luesj  leues  P  61  ferentis  L 

62  dum  LP  ceu  V  ut  dum  m  impetu  Ij  63  innumeros  JjP  /j/c  numero 
(a  erasa)  V  uno  IjP  unum  V  ceu — dum  ueliit  uel  dum — deuehit 
Peiper,  uehitur  LP  subuehit  V'  amnes  L  amne  P  amnem  V  innumerum 
proYio    (uel   que   uno)    pede   subuehit   agmen  LMUUer  65   haut  L 

♦and  PV    iTisura  P      67  circum  fuso  V    iamj  cum  L? 


216  Incerti 

Iiuc  illuc  certam  diifert  incerta  ruinam: 
haut  aliter  Loth  in  media  uertigine  uulgi 

70      nutabat  uinci  prope  iam:  sed  diua  potestas 
subuenit.  angelici  iuuenes  de  limine  raptum 
restituunt  tectis.  demens  et  uulgus  ibidem 
poenarum  auspiciis  interdum  lumine  multant. 
Tum  decreta  dei  reserant.  dignam  fore  poenam 

75       de  caelo  Sodomis:  ipsum  meruisse  salutem 
iustitiae  titulo.  «Quin  ergo  accingeris  istinc 
festinare  fugam  pariterque  educere,  si  quid 
gentis  habes.  nos  esitium  iam  inducimus  urbi.^ 

Loth  generos  citus  adloquitur.   sed   dura   homiinim 

mens 

80       credere  despexit  monitum  risitque  timorem. 

tempore  mox  quo  lux  tenebras  accendere  temptat 
et  bicolor  caeli  facies  de  nocte  dieque  est. 
instabant  iuuenes  Chaldaeam  educere  gentem 
ex  Sodomis  iustamque  domum  donare  saluti. 

85       ^Heia  age.  Loth,  exsurge  tuamque  adsume  iugalem 
et  natas  duplices  atque  hinc  exterminis  ito, 
praeueniens  Sodomum  poenas.*"  manibus  quoque  amicis 
producunt  trepidos  atque  haec  tibi  cetera  mandant: 

72  j  Mico  :  Bestituunt — ibidcm.  uif  (i,  Virgilius). 

68  hur  ct  illuc  L       69  haut  L  haud  PV    medio  L     uulgi :  gi  ex  ge 
uel  go  ah  corr.  P  70  ndtabat  T'     potestas  ////;/  (raptH    eras,)  P 

72  et  LV  Mico  sed  P  uulgul  Miconis  cod,  melior  78  auspiciis  LP 
F2   hospieiis    F*     lumina  L  74   tunc  LP  tum   V     secreta  P*' 

fore  L  fora  V  affore  P  11  si  quid  L  si  quera  PV^  si  queant  F* 

79  citur  P  adloquiturj  LP  80  dispexit  T'  resit  P  81  quo  mox  L 
mox  om.  V  aceendere  Peiper  conscendere  L  cit  scindere  P  iam  scindere  V 
confundere  gestit  Gronoti,      82  et  tibi  color  P    facic  T'       83  instabant 

11 C  ll 

iuha^t  iuues  F    c  aldaeum  P        84  ex  IjP  de  F  85  heia  LV  eia  P 

jissume  P         86  exterminis  LP  exterminus  F        87  preueniens :  pre  ex 

quo 

pro  F  poenesP'^  aque  (]>r,  corr,)  V  88  atque  haec  tihiXP  (ibiT??) 
t't  ibidem  F    mando  m 


Sodoina  217 

^Sei-ua.  Loth.  animam,  ne  uisum  in  terga  retrorsum 
^Hj      uertere  forte  uelis.  coeptum  uel  sistere  gressum: 

in  montem  propera!*'  timuit  Loth  ardua  tardo 

ereptare  gradu,  caelestes  ne  prius  irae 

opprimerent;  alios  igitur  deposcere  portus 

adgreditur.  paruam  quam  contra  adspexerat  urbeni. 
1»^       ^Huc.  inquit.  fuga  sit:  certe  uix  moenibus  extat, 

nec  longe  nec  magna  mihi  est.**  fauere  petenti, 

urbis  et  ipsius  pariter  oessere  salutem. 

Segor  inde  loco  nomen  uox  barbara  nouit. 

tunc  Loth  ingreditur  Segor:  simul  exoritur  sol, 
1<>0      ultimus  ille  quidem,  Sodomumque  incendia  ferueiis 

infert:  nam  totos  radios  armauerat  igni: 

aemula  subseritur  caligo.  includere  lucem 

coeptans  atque  globos  confuso  intexere  caelo. 

fiiniantes  coeunt  nubes.  nomis  inruit  imber. 
lor>       sulpura  cum  liammis  flagrat  cliaos.  aestuat  aether. 

exustus  crepitat  liquidis  ardoribus  aer. 
Hinc  habet  in  falso  de  uero  fabula  famam 

Solis  progeniem  currus  optasse  paternos 

nec  ualuisse  leueni  puenim  frenare  superbos 
110       igiiis  equos.  arsisse  orbem,  tunc  fulmine  raptum 

89  seruatt»  loth  L  serua  loth  P  seruato  seruato  dot  om.)  V  scruaiis 
Lotli  m  iic  uisuin  om.  V  neu  LMfdler  ihXerpi  V  retusum  V 
90  eaeptum  P  91  mentem  V  92  ire//  P  9B  alios  igitur  LP 
illos  alios  T'  depostere  V  94  agreditur  P  contra]  cum  P  aspexerat 
Hbri  95  inquid  P  sit]  si  P  huc.  inquit,  intende  fugam  H  contendo 
fugas  m  exstat  L  extat  P  instat  V  96  longa :  a  cx  e  T'  mihi  est  LP 
mihi  iom.  esti  V  peteiiti  L  precanti  P  parenti  T'  pauenti  Hartel 
^7    gessere  L    cessere  PT'     salute  P  98   nouitj    creuit    LMuUfi' 

100  Bodomumque  LP  sodomis  iam  V  feruens]  seruans  IMuller,  uersans 
Hartel  (coll.  Verffiliano  illo  uersare  dolos)  lol  infert  nara  totos  LP 

iratus  toto  F    amauerat  P  103  libentesque  globos  c|nfuso  intexere 

«•aelo    (om.   coeptans)  V  104   fumantis    V     inruit]    LV   irruit   P 

lOo  sulfura  L  sulphura  P  sulpura  V  chaos  L  c  aus  P  cahos  V  aestant 
aethor  F  106  emsustus  P'  107  in  falso  IsP  in  falsum  T'  abit  in 
falsum  LMuUer  110  flumine  T' 


2l8  Incerti 

aiirigam  inlicitum.  planctum  mutasse  sorores. 
uiderit  Eridanus.  si  qua  illic  populus  albet, 
aut  si  quis  plumat  senio  modulatior  al^s. 
hic  aliter  uersae  maerent  miracula  fonnae: 

115       namque  comes  coniunx.  heu  roe,  male  tum  quoque  legis 
femina  non  patiens  diuinae,  ad  murmura  caeli 
audaces  oculos  nequiquam  sola  retorsit, 
non  habitura  loqui.  quod  uiderit.  et  simul  illic 
in  fragilem  mutata  salem  stetit  ipsa  sepulchrum, 

120      ipsa  et  imago  sibi,  formam  sine  corpore  seruans. 
durat  enim  adhuc  nuda  statione  sub  aethra, 
nec  pluuiis  dilapsa  situ  nec  diruta  uentis. 
quin  etiam  siquis  mutilauerit  aduena  formam, 
protinus  ex  sese  suggestu  uulnera  complet. 

125       (licitur  et  uiuens.  alio  iam  corpore,  sexus 

nuiuificos  solito  dispungere  sanguine  menses. 

Xusquam  sunt  Sodomi.  nusquam  illic  impia  lucent 
moenia,  cum  dominis  domus  omuis  inhospita  nus(iuam. 
tota  rogus  regio  est:  hinc  atro  hoiTore  fauillae 

l;^0       liincque  situ  cano  cineres  incendia  signant. 


111    auriga  P    inlicitum] />Pr     planctu  P  112   heridanus  7JPF 

heridianus  L^  113    aut    siquis  LP   si  quis  ibi   V   pluinat   senio   LP 

ter 

seniuni  plumat  V  (plangit  iiel  plorat  J^Mullei')  114  ali^v  ^    uorsH 

emerent  P  alia  euersae  LJIuller  115  coniunci  V  heu  metaletuni  L 
heu  m&maletum  P  eheu  male  tunc  V  legis|  logos  ut  uid,  V  116  non 
patiens  diuinae  P  inpatiens  diuinae  Ij  diuine  ad  patiens  'ad  ^jro  haudV'  T' 
unde  diuinae  patiens  Hartel  117  nequicquani  L    sola  LP  ponf  V 

118    uiderit    LP    uiderat    F  119    sepulchrum  LPV  120    ipsa 

et  PV   ipsa    (om.  et;  L    sine    came    reseruans  P  121  etenim  adhuc 

(adhoc  P)  LP  et  del.  Peiper  adhuc  etenim  V  aethro  V  122  delapsa  P 
dilapsa  LV    dituruta  V  123  muta  lauerit  V         125  alio  L  celio  P 

alios  V    in  corpore  V  in  om.  LP  126  maior  init.  litt.  P    munifico& 

solito  LP  munifico  solitos   V  127 — 128  Nusquam   sunt   Sodomi  — 

inup^po)sita  nusquam  LP  lamque  urbes  nusquam  Sodomum  gens  impia 
nusquam  emo  uersw  V  1 27  illic  P«per  illa  LP  illorum  w  128  inhospitu 
Fr  lunius   inops   ita  L   inopposita  P  129    regio]    rogia    1'     !itru[ 

catro  P-'     ror«*  L  Mfdler       180  hinc  d«'situ  V  inde  situ  luref. 


♦S  o  tl  o  m  a  219 

liullus  arat  frustra  piceas  fuligine  glebas. 
occidit  illa  prior  feritas,  quam  prospiciens  Loth 
Idiscretus  patruo  dites  delegerat  agros]. 
semiperempta  etiam  si  qua  illic  iugera  laetas 

1:^.")       autumni  conantur  opes.  facile  optima  sese 

promittunt  oculis  pira,  persica  et  omnia  mela, 
(lonec  carpantur:  nam  protinus  indice  tacta 
soluitur  in  cinerem  uacui  fallacia  pomi. 
sic  igitur  caelo  pariter  terraque  sepultis 

140       nec  mare  uiuit  ibi:  mors  est  maris  illa  quieti, 
quod  nuUos  animat  per  anhela  uolumina  fluetus. 
(juodque  etiam  patrio  numquam  suspirat  ab  austro. 
(juodque  caret  profen-e  aliquam  de  gurgite  gentem 
squamigeram  leuique  cute  uel  cortice  saeptam 

14.^       uel  crispam  concbae  et  duplici  conpagine  clausam. 
solum  illic  propria  mentitur  friige  bitumen, 
exusti  fuligo  maris,  quod  uiuidus  ardor 
subter  stagna  coquens  de  sulpuris  et  salis  aestu 
temperat  inque  picem  dat  terrae  adhaerere  marinam. 


132  iuaior  init.  litt.  P    illa  prior  illa  feritas  L     feritas  LP  species  V 
prospiciens]   spicicns  V  133  adest  V  om.  LP  Oxoniemis  editor  haec 

ftr  eoniectura  suppletiit  :  Deseruisse  pii  fertur  commercia  fratris. 
134   laetas]   laetant  L  135    optiraa   sese  P   optimas    esse  L   optima 

essc  V  136  mela  Z  ('mella  li  vi)  mala  PV  137  earpantur  LP  car- 
pere  aues  V    tacta  Peiper  tactu  Ubri  tacti  I^MiiUer  138  cinere  V 

uacui)  uani  LMUller    fallacia  V  fauillaque  (quae  X)  LPR  138  ter- 

rae  P'*  140  illa  quieti  I^P  ipsa  maris  pax  V  141  quod  LP  qua  V 
nullus  L  animatj  amittat  V  agitat  L  MiiUer  anhella  uolumine  L 
142  quodque  P  quaeque  L  quaque  V  etiam|  enam  V  143  quodque  P 
que  L  (queuo  1{)  quaque  V  caretZ*r  fcauet  nn  nequit  i' neji^at  LMiiUer 
ffentem  P  gente  L  piscem  V  144  squamigeram  LP  siiuamicutem  V 

leuique  cute  icuti  P)  LP  uel  leuicutem  V  145    crispe  V  concha»' 

et  Peiper  conchem  (6  L)  LP  concat  V  concham  m  coneha 
LMfdler,  duplici|  aut  dupliei  ij  (non  P)  coupagine]  LP  clausam  LP 
flusam  r      146   propria   mentitur  LP  propriam    editur   de  V  unde  y. 

c 

nietitur  de  fr.  LMiiUer  148    qftoquens    T     sulpuris  PV   sulfuris  /. 

149    dat    terrae  LV    terris    dat    \       sulherero    L    haer^^re  P   habere  V 


220  I n  c  e  r  t  i 

]r»(»      inuehitur  proprio  cum  tempore  pingue  crematae 
uiinis  aquae  spuroisque  cutis  super  aequora  nigi'a 
texitur.  adpellunt.  quis  est  ea  captio  mercis; 
adclinant  laterum  leues  libramine  lembos, 
ut  semel  inpositam  doceant  conscendere  uenam; 

ir>5  nam  se  sponte  leuans  adnabit  inertis  ad  ora 
nauigii  pressumque  dabit  prae  munere  largo. 
ni  plaga  contigerit.  qua  mensis  femina  uestit. 

Ecce  aliud  monstrum  pelagi  de  clade  notatur: 
cuncta  illic  inuita  natant;  natura  recessit 

1()U      mergendis  data  corporibus.  si  denique  testae 
lucifei*am  narem  insistes,  qua  spiritus  igni  est, 
uelificabit  apex  flammae;  si  flamma  perempta  est, 
ibit  subter  aquas  adstructio  naufraga  lucis. 

Hae  Sodomum  et  Gomorum  signatae  in  saecula  poenae 

li)'>       irentibus  iniustis,  quis  corda  ecdura  timorem 
deseiiiere  dei.  de  caelo  iura  uereri. 
inque  unum  rerum  dominum  curare  docebunt. 

160  cum  LF  sub  V  pinguae  X  crematae  (te  L)  LP  cremata  V 
orematum  JRm  151  spumis — nigra  LP  spumae — nigrae  V  152  appel- 
lunt  LP  appellant  V  capacio  V  quis  est  captatio  LMtdler  153  ad- 
clinant  laterum  leues  LP  adclinantquc  leues  laterum  V  labra  mine  P 
ir>4  inpositam|  LPY  conscendere  LP  inscendere  V  uenas  P  imposita — 
uena  vi  155  nam  se  sp.  1.  adnabit  inertis  ad  or&  LP  (inertis]  mercis  m 
J'amel  Gronou.)  nam  sese  iam  sp.  lauans  donabit  inerti  V  156  na- 

uigii  LP  nauigio  T'  praessum  L  pressum  P  pessum  V  157  continjre- 
rit  T*  quani  mensis  LP  qua  mses  V  (i.  qua  menses)  uestit]  an  tersit  ? 
158    eccv    aliud  LP  en   aluit  V  160    data  LP  stata  T'     test»  LP 

teste  i'  tostam  1'  161  luciferae  Gronou.  narem  LP  nare  T'  nauem 
muin.  insistes  Peiper  insist^ns  L  sistens  P  instituas  T'  igni  est  L 
ignis   est  P^  ignis   (om.    esti    T'  162    uelificauit  LP  uelificabit    T' 

163  adstructio  (xaTooxeoYj'»    Peiper  destructio   lilm  164  sodomili   et 

gomorf  V  gomurum  V  scFa  XZ^  165  quis  corda  LP  corda  in  quis  V 
corda]  corpora  B  pectora  Catichius  ecdura  Peiper  dura  LV  obdnra  P 
166  de  caelo  L  caelestia  P  V  167  inque]  atque  uir  doctus  in  Morelianae 
e(L  exemplari  Bodleiano    curare  LV  sperare  P  spcctare  Oeltler 

EXPLICIVNT  VERSVS  CIPRIANI  DE  SODOMA  Xi?  (Cyprfanii?) 

EXPLI  CIT  DE  SODOMA :  l  EU  C.  LXVI.  P 

DE  SODOMIS  EXPLICITrM.  DE  lONA  T' 


EIVSDEM  1)E  lONA  PROPHETA. 

Post  Sodomum  et  (Jonioruin  uinentia  funera  in  aeuum 

et  cineruni  senio  signata  inoendia  poenae. 

et  frustra  solis  oculis  nascentia  poma. 

et  pariter  facti  moii)em  maris  et  salis  illic: 
o       si  quis  homo  est  poenam  mutato  coi-pore  senians: 

paene  alios  ignis  superi  decusserat  imbres 

urbs.  erat  (ut)  iusti  transgressio,  Niniue  dicta. 

nam  quis  8ubuei*sae  mentis  metus?  omnia  uulgo 

poenaiiim  documenta  uacant.  ubi  possidet  eiTor. 
10       at  bonus  et  nostri  patiens  et  plectere  serus 

omnipotens  dominus  nullam  iaculabitur  iram. 

ni  prius  admoneat  durataque  pectora  pulset, 

praesagos  agitans  augusta  mente  prophetas. 

namque  Niniuitum  meritis  mandarat  lonam 
15       praefari  exitium  dominus;  sed  conscius  ille 

parcere  subiectis  et  dicta  cedere  poena 

imvHptioneH  commnnem  vnm  carminedeSodoma  hahetP(Pan8:J772) 
DE  NINEVE  p^  (codex  Pithoeaniis  Fr,  lureti,  in  qxio  Tertulliano 
tribuehatur.  littera  p  lectiones  ex  textu,  p^  ex  mtis  petitas  sifpUficauiJ 
DE  SOBOMIS  EXPLIOITVM.  DE  lONA  V  (Vow.  Leid,  Q  86) 
ITEM  TTVLIANI  DE  lONA  PROPHETA  T  (Vindohon,  10) 
Cannen  de  lona  et  Niiiiue  Fr.  Turetus 

1  gomorrum  T      2  cinerem  V    scnios  ignarayj'        4  facti  Pp  taoti  \'T 
functi  CBarth  5  si  quis  P  si  quid  VTp    poena  V  formam  Riuin. 

♦JpoenePF  aliop*  ignesp*  superis  decesserat^i'  imbres  Pimbris  VJ'/?» 
7  Vrbiseratiustitransgressioniniuedicta  Pcorr.  Peiperian  Vrbs  (miseret  ►  iusti 
ete?)  Vrbs  aequi  iustique  uiam  transo^ivssa  nineue  VT^p  (sedY.  a.  i.  fui^- 
rant  transgressi  niniuite  />h  8  quis]  qui  V    mentis  P  menti  VTp 

9  uocant  V  erro  V  10  ad  V  bonip'  10*'  11»  ct  plectere— dominus 
om,  V  18  prophetamjj  14  namque  Pp  iamque  VT  niniuitum  ]*p 
.  niniuetumT  ninbusum  V  lonam  l^  lonan  1"/'  15  dominum  sed  Riuin, 
Vonstius  V  16  subicotis  V  dicta  c.  poona  P  debitam  c.  poenam  V2'p^ 
(debita  c.  poonac  Turel.)  coodere  V 


222  I n  c  e  r  t  i 

shpplicibus  facilisque  bonis  cessabat  obive. 

iie  uanum  caneret  cessura  pace  minarum. 

mox  fuga  consilium :  si  qua  est  tamen  ista  facultas 
20       euitare  deum  dominique  euadere  dextram, 
,    qua  subter  totus  trepidans  conpescitur  orbis. 

an  ratio  est,  quod  agit  sancto  de  corde  prophetesV 
Litoris  in  labio.  portu  celebenima  fido, 

urbs  oras  Cilicum  contra  libatur  loppe. 
25       inde  igitur  Tarsos  properus  rate  scandit  lonas  : 

eiusdem  fert  acta  deus;  nec  denique  mirum, 

si  dominum  in  tenris  fugiens  inuenit  in  undis. 

panuila  nam  subito  maculauerat  aera  nubes, 

uellere  sulpureo  de  semine  conscia  uenti. 
Si)      paulatimque  globus  pariter  cum  sole  cohaesit 

deceptumque  diem  caliginis  agmine  clusit. 

tit  speculum  caeli  pelagus:  niger  ambitus  undas 

inficit.  in  tenebras  ruit  aether  et  mare  surgit. 

nequiquam  medios  fluctus  dum  nubila  tangunt. 
85      gloria  uentonim  quos  omnis  turbine  miscet. 


17  subpliribiis  V  laciUsque  bonis  F  facilemque  boni  ]'Tp  obire  J'p 
iibirc  tit  uid.  V  ultire  T  18  canere  caesura  V  20  dexra  T  21  qua  7J> 
qUQ  V  qui  T  subter  totus  V  super  totus  ^;*  totus  subter  VT  con- 
pescitur]  VV  trepidans]  irepmdans  (m  an  in  post  p  incertum)  V 
22  rati  7/  corde|  corpore^j^  propetes  P  prophetiis  LMidler  28  fide  V 
24  ora  scilicuui  P  ora  est  Cilicum  p  oram  est  C.  c.  CBarth  libatur 
(i,  leniter  uttin<jitur  u  propheta)  Teiper,  libratur  libri.  an  lustratur? 
dictatnr    CBarth     ioppen  J*//    ioppc  VT  25    thareos    T   tharrosp' 

scandit  P  conscendit  />'  poscit  VT  tendit  CBarth  p»M'<nt  iiel  inde  in  ire 
vfutandmn  eensef  LMnllei'  2fi   eiusdcmque  7'     IVrt   acta  deus  Pp 

(i.  fieri  patitnr  feritacta  CBarth)  per  stagna  dei  1'  p  sign^di  T 
2i<  paruula]  parua  F  aere  ]'  nubis  T  29  sulpurco  V  sulphureo  PT 
suifureo  p  conscia  J'  constia  VT  (in  T  uix  letji  potesti  conotia  p^ 
concita  lurei  30  pallatim  T  jjlobus  pariter  Vp  *(lobum  pariens  VT 
sole  cohaesit]  suleo  haesit  V  ?A  ncquiquam  P  nequicquam />  nec  qnic- 
quam  VT  medios  l^  medium  est  1*  mediuse  T  nibihi  V  tangunt  Pp 
tangit  T  tant  V  35  jfh^riaj  atria  Hartel    proelia— miscent  CBarth 

jjhmicra — miscent  X3/M/^r     omnis  7' omnos  VTp 


diuersus  fuiw  in  profugum  frendebat  lonam; 
una  ratis  certamen  erat  caeloque  fretoque. 
tunditur  hinc  illinc.  tremit  omnis  silua  sub  ictti 
ttuctifrago.  subter  concussa  est  spina  carinae, 

4()       palpitat  antemna.  stridens  labor  horret  ab  alto. 
ipsa  etiam  infiingi  dubitans  inflectitur  arbor. 
nauticus  interea  gemitus  uoxque  omnia  temptat 
pro  rate  proque  anima:  spiras  mandare  morantes. 
oblaqueare  mitram,  clauonim  stringere  nisus 

45       atque  reluctantes  impellere  pectore  giros. 

pars  maris  intenii  putidum  graue  odore  uicissim 
egerit.  at  rapiunt  (pars)  merces  atque  onus  omne 
praecipitant  certantque  pericula  uincere  damnis. 
sunt  miserae  uoces  ad  singula  fragraina  ponti. 

oO       expanduntque  manus  nullonim  ad  numina  diuum. 

quos  maris  et  caeli  uis  non  timet:  haut  minus  illos 
puppibus  abstrusos  irato  turbine  mergunt. 

Nescius  haec  reus  ipse  cauo  sub  fomice  puppis 
stertens  inflata  resonal)at  nare  soporem. 

36  ionaiii  Pp  ionan  VT        87  caflo  Pp  pelago  VT      39  „alius  r.  c. 
rtuctioago"  iHret  de  cod,  j)     conccssa  est  P  concussa  estp  concussae  VT 

40  palpitat  l'pT^   puipitat  T   pulpitar  V    antenna  (mn  p)  Pp  antomnae 

ne  V)   r7'      41    ipse    T*  42    gemitusj    geminus  p     trenitus  Oehler 

noxque  i^  clamor  p  (unde  iabor  Itiuin.)  timor  VT  terapta  V     48  animas 

plierajj  P  animas  speras^)'  a.  spiras  T  a.  spira  V  mondare  V  mandare 
luret  morantes  Pp  morantis  17'  44  obliquare  Riuin.  mithram  VT 
metliram  J*  inuthram^'     risus  I*  45  Atque  reluctantes  J*  uel  reluc- 

tantes^i  uellcre  luctantes  VT  u«'li  chutantes  luret  inpcUere  1'  pectores  T 
jriros  P\'   <ryros  T  ni<ryrosy>*  46    putidum  I*   puteum    ]'Tp     graue 

olere  I*})  jrrauem  odore  T*2'     uicissimj  uicirls  V  4T*Etferit  at  Peiper 

Ejjeritur  P  egre<riae  VTp^  egregias  luret  rapiunt  pars  Peiper  rapiunt 
wnt.  pars  uel  tunii  I'  rapiunt  tum  VT  tunc  rapiunt  p^  omnes  p 
48  certansque  paricula  V  damnos  V'  49  sunt  I^  tum  I'J  50  ex- 
pandunt  Pp  expanse  T'  expansAt  T  nullorum|  multorum  rec.  m,  ss.  p* 
numina  Pp  nomina  TT  lumina  luret  51  haud  T  aut  Pp^V  minos  V 
munus  p^  52    pui»ibus  J*    abstrusa    siratos  7^'      merguut  P  mer- 

gens  VTp  53  nccius  P  cauae  C  Barth  fonnice  P  54  stertens  /* 
stertentem  VT  stementem  p    resonabant  T' 


224  Iiicerti 

nr»       iaiD  timc  in  Bomno  domini  formando  figurara. 
himc  simul  undisequae  cogit  qui  munia  prorae. 
pace  soporatum  placidaque  quiete  superbum 
increpat  inpulsans:  ,Quid.  ait,  discrimine  in  isto 
somnia  more  capis  tantoque  in  turbine  ponti 

60      solus  habes?  en  unda  operit,  spes  unica  diuum  est. 
tu  quoque,  quisque  tibi  deus  est,  dic  uota  precesque 
[indigetans  patrium  supplex  inflectito  numeu."! 
sie  tum  quis  culpae  propior.  quis  causa  procellae. 
discere  sorte  placet.  nec  soi*s  mentitur  lonam. 

(>r>       tunc  rogitant:   ^Quis  et  unde  hominum,  quis  denique 

rerum, 
quo  populo,  qua  sede  cluens?''  famulum  ille  fatetur 
praetimidum  fidumque  dei,  qui  sustulit  alte 
caelum,  qui  terram  posuit  quique  aequora  fudit; 
ipsius  [etj  sese  profugum  causasque  reuelat. 

70       deriguere  metu:  nQuid  nos  igitur  tibi  culpae? 

quid  fore  nunc,  quonam  placabimus  aequora  pacto?'* 


55  doniini  formandoj  in  so  fonuando  p^  56  undisoquae  P  undisecae  VT 
undis  it«|>'  cogit  qui  P  qui  cogit  VTp^  nioenia  pro  re  p^  57  que 
uel  atque  quiete  Peiper  et  quiete  P  requiete  VTp  requiesse  CBarth 
superbum]  supinum  CJ&ort/i  58  incrcpat  P  institit  VTp  inpulsansj  VT 
quid  aiunt  discriminis  in  isto^i*  59  more  Peiper  maro  P  nare  VT 

ro  p^  (unde  rite  url  tuto  Biuin.^  oapis  Pp  canis  VT  ponti  P 
portum  VTp  00  on  oin.  p^  ?  nos  luret    unic  V  62  deest  totuit 

uersus  Pp  adtst  VT  indigotas  V  indogotas  T  corr.  Oehler,  indigetes 
L  Mftller    nunion  T   nomen  T'  (53    Sio    tum   quis  /'  exim  quis  VT 

erin  quis/i  (indicit  ex  inquis  ^jM  propriao  l*p  fproprio  j>;  proprior  I' 
prorior  V  64  sorto|  forte  P  ionain  Pp  ionan  VT  65  ot]  es  CBarth 
66  cluens  P  ciuis  T  cliuis  V  ciuis p^  *  67  Praotiniidum  fidumquo  dei Pp 
Praotimidumque  dei  VT  qui  sustulit  alte  P  qui  caelum  sustulit  alte  VTp^ 
(altae  V)    qui    snstulit   altuni    luret  6S    caclum    qui  t.   p.   quique 

equora  f.  P  qui  t.  p.  qui  totum  itotam  Vp)  corpore  f.  VTp  totum] 
pontum  Hartel  Tothvii  luret  69  et  sose  VT  et  om  Pp  70deriguere  VT 
diriguere  Pp  quid  nosj  quos  uel  quod  p^  igiturj  agitur  P  col- 
pae    V    quid  nos   iungis    tibi    oulpa   C  Burth    rogitant    ibi    ne.<cio   qui*9 

71    foro  T     qiu  T     fmto  Ip   paoto    VT 


de    loiia  225 

namque  magis  multoque  magis  freta  saeua  tumebant. 
[tum  domini  uates  ingestu  spiritus  infit:J 
^En  ego  t^mpestas,  ego  tota  insania  mundi; 

75       in  me,  inquit,  uobis  aether  ruit  et  mare  surgit; 
in  me  terra  procul,  mors  proxima,  nulla  dei  spes. 
quin  date  praecipitem,  causam  nauemque  leuantes; 
unum  onus  hoc  magnum  pelago  iactate  uolentem." 
Ast  illi  frustra  nituntur  uertere  cursum 

80      in  reditum;  nec  clauus  enim  torquere  sinebat, 
dura  nec  antemnae  mutari  libra  uolebat. 
postremo  ad  dorainum:  ,Ne  nos  in  mortis  hiatum 
unam  animam  propter  dederis,  nec  sanguine  iusti 
respersisse  uelis,  si  sic  tua  dextera  ducit.'* 

85  lamque  illic  imo  exoriens  de  gurgite  cetus, 

squamosum  et  conchis  euoluens  corporis  agmen, 
urguebat  proprios  concusso  marmore  fluctus, 
praedam  sponte  petens,  quam  celsae  puppis  ab  arce 
prouoluentem  auide  limosis  faucibus  hausit, 

90      uiuentemque  dapem  longam  percepit  in  aluum, 
cumque  uiro  caeli  rabiem  pelagique  uorauit. 


72  freta  seuatuiii  epteiit  ( Utt. p  non  sattH  certa)  V    73  deest  totm  uersmVp 
adest   VT     ingestu    Hartel   ingesta  T  ingestus   V  75   in  me]  e  T 

h 

inquid:  d  in  t  corr,  P  aeter  P  ather  TT?  77  pcitem  T  nauemque 
«iue  om.  p^  78  unus  p^  iactare  P  uolentem  Vp  uolenti  VT  79  illi] 
illis  p^  isti  Oehler  .^  80    torquere    sinebat  Fp    torqueri   ualebat  VT 

clauos  nec  enim  torquere  ualebant  L  Miiller  81  antene  VT?    uole- 

bat  Pp  uolebccct  P)  sinebat  VT        82  ne  nos  om.  P  83  nec]  ne  p 

iusti  P  iustum  j)^  iusto  VT  85  immo  P  de  l^p  e  VT  caetus  T 
coetus  P  86  et  2>'  e  P  et  uel  e  om.  VT  euoiuere^  87  urgebat  P^) 
urguebat  VT    proprios  p  propios  P  propius  VT    mannore]  murmure  P 

88  Predam  sponte  petens  quam  celsae  p.  a.  a.  P  Sponte  dei  praedam 
rapiens  quam  p.  a.  a.  VT  p  (sed  dei  om.  p^)  capiens  uel  captans  i  ilfiiWer 

89  Prouoluentem  Peiper  Prouolute  auide  P  Prouolutatam  (auide  mn.)  VTp 
Prouoluunt  nautae  Riiiin.  porro  uolutatam  LMfdler  limosis  faucibusPp 
limosis  mox  faucibus  VT  hausit]  hesit  P  90  que  om,  V  lon- 
gum  P  percepit  Fp  properanit  VT  91  uiro  om,  T  uorauit  umbra  P 
(uid.  u.  92) 

XXIII.  Cypr.  poet.  15 


226  1 n  c  0  r  t  i    d  e    J  o  n  a 

sternitur  aequoris  unda,  resoluitur  aetheris  unibra; 
hinc  fluctus,  illine  flatus  redduntur  amici. 
securamque  uiam  placida  signante  carina 

S)5       spumea  caeruleo  candent  uestigia  sulco. 

nautae  tunc  dominum  laeti  uenerantur  eique 
sacrificant  grates:  fertur  ratis  et  uates  aluo: 
[nauigat  et  uates  alio  susceptus  lonas] 
nauigium  fluctus  secat,  et  sub  fluctibus  imis 

100       lona  defertur  anima  spirante  ferina. 

conclusus  neque  tinctus  aquis,  maris  intimus  exter, 
inter  semesas  cames  resolutaque  putri 
corpora  digestu  iam  iam  sua  funera  discens: 
in  signum  sed  enim  domini  quandoque  fiiturum 

105       non  erat  exitii.  set  caeli  gloria  factus. 

92  nmbra  hoc  loco  om.  F  93  rediuntur  V  95  spurnea  F  can- 

dida  VTp  ceruieo  PV  candentP  florent  7]p  florente  V  96  nautae  Pp 
nauita  VT  tunc  Pp  tum  VT  diim  P  domino  VTp  laeti  Pp  laetus  VT 
uenerantur  eique  P  uenerando  timorem  VT  (ubi  timore)  p  97  sacri- 

flcant  Pp  sacrificat  VT  fertur  ratis  et  uatis  aluo  P  tum  portus  intrat 
amicos  VT  neutrum  hahet  p  in  quo  lacuna  est.  98  totus  uerau^ 

deest  P,  hahetur  in    VTp^    aUos  V  99  nauigium  P  nauigio  VTp 

fluctum  p     secat  et  P  que  secat  VTj)  100  lona  defertur  P  uiscera 

uelificans  VTp  (uelificant  p  ?)    spirantej  inspirata  p      101  conclusuas  P 

aquas   V  102   semesas  Pp   semessas    VT   (semess^s    VJ     cames  P 

classes  VT  clases  p'  clades  (i.  piscium  eadauera)  CBarth     102  103  cor- 

pora  putri  Digestu  j[>  103  corpor§  T  iam  iam  sua  P  sua  iam  iani  VT 
sua  iam   uel    ua  p^  104  insignium   V     futurum  P  fnturus    VTp 

105  exitii  P  exitio  VTp  sed  caeli  gloria  factus  (fatus  P)  Pp  fit  mortis 
teatis  abactae  VT    nihil  ego  deease  p\ito 

DE  lONA  EXPLICITVM.  FINIT  V 

VERSVS   EXPLICIT    DE    lONA  *»'••»  TEKTVLIANI    ELOQVEN- 
TISSIMI  (dicti  al,  88,)  T 
mhscriptio  deest  Pp 


CYPRIANI  AI)  aVENDAM  SENATOREM 

EX  ChRISTIANA  RELIGIONE  AD  IDOLORUM  SERVITVTEM 
CONVTRSrM. 

Lum  te  diuersis  iterum  uanisque  uiderem 
inseruire  sacris  priscoque  errore  teueri, 
obstipui  motus.  quia  carmina  semper  amasti. 
carmine  respondens  properaui  scribere  uersus, 
5         ut  te  corriperem  tenebras  praeponere  luci. 

quis  patiatur  enim  te  Matrem  credere  magnam 
posse  deam  dici  inrsusque  putare  colendam. 
cuius  cultores  infamia  turpis  inuritV 
namque  sacerdotes  tunicis  muliebribus  idem 
10         interius  uitium  cultu  eiteriore  fatentur, 

idque  licere  putant,  quod  non  licet;  unde  per  urbem 
leniter  incedunt  mollita  uoce  loquentes, 
lajcatosque  tenent  extenso  poUice  lumbos, 
et  proprium  mutant  uulgato  crimine  sexum. 

ESTIPIVNT  VERSVS  BEATI  CIPRIAM  MARTYRIS  CHRISTI  B 
(Vatican.  Regin.  110  f,  114). 

VERSVS  SCi  CIPRIANI  EPI  ET  MARTIRIS  XPI  aVl(m.F)VF 
il'-Faris.  2772  F  =  Pans.  2832  F-  quae  in  contextu  lihriF  autad 
marginem  recem  manus  s.  XVII  mutauit). 

AJ)— CONVERSVM  («  (liVF)  titulu^  uncialibvs  litt.  Hcr.  F, 
minutis  PJ?? 

1  te  om.  B  frec.  ss.)  uanis|  uariis  r  [-ruUjata  lectio)  3  obstlpui 
(v  al.  8S.)  F  motus|  monitus  Vamel  attonitus  Biuin.  an  mox  et? 
9  tonicis  mulieribusP  idem|  id  est  (ipsum  add.  jnarr/.  rec.)  F  10  inter 
iusticia  (Interius  uitium  niarg.  reo  F  uitium]  ritum  lunius  interiore 
FameJ  11  Id//7/que  (em  pras.)  B  orbem  R  urbem  FF  12  Leuiter 
Biuin.  meliita  Pamel  13  Laxatos  r  lapsatos  R  lassatos  PF  podice 
corr.  ex  pollice  (litf.  11  transuersa  lineola  del.y  sinistrae  marg.  antiqua  m. 
d  add.i  F  14  Et  proprie  i?  Et  proprium  PJ*'  et  marg.  R  rec.  m. 
mutant  om.  i?     uulgato]  mutato  /?' 


228  C  y  p  r  i  a  11  i 

15        cumque  suos  celebrant  ritus,  his  esse  diebus 

se  castos  memorant;  ut,  si  tantum  modo  tunc  sunt, 
ut  perhibent  casti,  reliquo  iam  tempore  quid  sunt  ? 
sed  quia  coguntur  saltim  semel  esse  pudici, 
mente  fremunt,  lacerant  corpus  funduntque  cruorem. 

20         quale  sacrum  est-,  uero  quod  fertur  nomine  sanguis? 
nunc  etiam  didici,  quod  te  non  fecerit  aetas, 
sed  tua  religio  caluum,  caligaque  remota, 
gallica  sit  pedibus  molli  redimita  papyro: 
res  miranda  satis  deiectaque  culraine  summo. 

25         si  quis  ab  Isiaco  consul  procedat  in  orbem, 
risus  orbis  erit;  quis  te  non  rideat  autem, 
qui  fueris  consul,  nunc  Isidis  esse  ministrum? 
quodque  pudet  primo,  te  non  pudet  esse  secundo, 
ingeniumque  tuum  turpes  damnare  per  hymnos, 

30        respondente  tibi  uulgCet  lacerante  senatu; 

teque  domo  propria  pictum  cum  fascibus  ante, 
nunc  quoque  cum  sistro  faciem  portare  caninam. 
haec  tua  humilitas  et  humilitatis  imago  est! 
aedibus  illa  tuis  semper  monumenta  manebunt. 

35  Kumor  et  ad  nostros  peruenit  publicus  aures 

te  dixisse:  „Dea,  eiTaui;  ignosce,  rediui.*' 

15  dclebrant  P  16  ut  i?  at  PF  ax  rec.  corr,  F^  17  peribent  P 
18  sed]  at  marg.  rec.  F^  saltim  R  sedtim  P  sed  tunc  F  21  didici  FF 
uox  erasa  R  dicis  v  22  religio  u>  litt.  io  ca  euanidae  R  23  cal- 
liga  P  papiro  EF  papire  P  24  calmine  P  25  isiaco  RP  yssiaco  F 
isiacis  v    orbem  u>  urbem  Pamel  26  oris  risus  :  sic  marg.  rec,  corr. 

litt.  b  a  adpositis  F^    orbis  Peiper  urbis  Hartel  oris  o>  28  pudet 

r 

primo]  putet  et  primo  (et  antiq.  m.  del.)  F  29  tupes  (r  rec.  ss.)  R 
ymnos  FP  31    domo    propria  R   doraum    (doiium  P)    propriam  PF 

ante  R  olim  PF  32  nunc  R  num  PF  sistra  R  canonam  P  33  haec 
tua]  haec  non  Pamel  an  haec  Hartel  et  h.  i.  est  u)  est  h.  imago 
Hartel,  sed  h.  i.  est  Pamel  haec  tua  non  pietas  est  sed  pietatis  imago 
Oxoniensis  editor  Illane  uera  tu^  et  simplex  abiectio  mentis  marg.  rec.  F^ 
Sinistra  marg.  humir  add.  R  34  Edibus  «    monumenta  R^P  moni- 

menta  R^  munumenta  F  36  deis  marg.  rec.  F-    ignoscere  diui  PF 

(ignoscite  diui  rec.  uiri  docti  m.  P) 


ad    senatoreiii  229 

dic  raihi,  si  ualeas:  cum  talia  saepe  rogares 

et  ueniam  peteres.  quae  tecum  uerba  locuta  est? 

uere  mente  cares,  sequeris  qui  mente  carentes. 

40        haec  iterum  repetis  nec  te  delinquere  sentis: 

quid  mereare.  uide.  minus  esses  forte  notandus, 
si  tantum  hoc  scires  et  in  hoc  errore  maneres; 
at  cum  uericolae  penetraueris  ostia  legis 
et  tibi  nosse  deum  paucis  prouenerit  annis, 

45         cur  linquenda  tenes  aut  cur  retinenda  relinquisV 

nilque  colis.  dum  cuncta  colis,  nec  corde  retractas, 
uera  quid  a  falsis.  quid  ab  umbris  lumina  distent. 
philosophum  fingis,  cum  te  sententia  mutet: 
nam  tibi  si  stomachum  popularis  mouerit  ira, 

60        et  ludaeus  eris  totusque  incertus  ageris. 

Indulge  dictis:  sapientia  non  placet  alta. 
omne  quod  est  nimium.  contra  cadit.  unum  operantur 
et  calor  et  frigus;  sic  hoc,  sic  illud  adurit. 
sic  tenebrae  uisum,  sic  sol  contrarius  aufeii, 

55        et  pariter  laedunt  tepidum  feruensque  lauacrum. 
esca  alitur  corpus,  corpus  corrumpitur  esca, 
uimque  suam  minuit,  si  quid  protenditur  ultra. 
denique  si  sedeas.  requies  est  magna  laboris; 
si  multum  sedeas,  labor  est;  Maro  namque  poeta 


I 
37   dic]   da  F         39   mente///   (m   eras.)  F     qu?    corr.   rec.  tn,  B 

carentiB  P      43  uericolae  F  uericulae  It  uiricole  uel  iuricole  P      44  pro 

n 

ueniret  E  aecesserit  v    in  annia  i?  45  relinquenda  P  //hquenda  (re 

n 

eras,,  n  S8.  rec.)  R  hquenda  F  46  nec  corde  retractas]  nec  credere 
factas  (r  rec.  88.)  R  47  ad  falsis  (d  antiq.  m,  del.)  F^    ad  umbris 

(ad  in  aV  corr.  antiq,  m.)  JP'  distent  It  distant  PF  48  phylosophum  F 
philosofum  P  teque   sophum   rec.   corr,  F^         49   stomacum  P    ira  a> 

h 

aura  v  50   totusquej    sic   plane   88,   rec.  F^     ageris   Peiper     aberis 

(pr.  h  88.)  R  aberis  (h  88.  ree.)  F  abibis  Biuin.  aberres  Hartel  51  dictis] 
dicis  R  53  Et  calor  et]  Etocelcr  .  &  (cr  in  or  al.  eorr.,  po8t  cr 
8patium  duarum  litt.  uacuum  cum  puncio  ante  &)  P  aduritl  R 
54  aufret  P     55  ledunt  tu    tepiduni]  tepudum  F  gelidum  r      58  est]  §6  P 


230  C  y  p  r  i  a  n  i    a  d    s  e  n  a  t  o  r  e  m 

60        pro  poena  posuit  «sedet  aeternumque  sedebit 
infelix  Theseus/  senaper  nocet  utile  longura: 
prandia  louga  nocent,  ieiunia  longa  fatigant. 
sic  nimium  sapere  stultum  facit.  —  •improba  secta, 
me  dea  sic  docuit;  ^moderamen  amabiie*  dixit/  — 

65        sed  tu  nec  sectam  modo  nec  moderamina  curas. 
mens  autem  stabilis  nuUo  peruertitur  aestu, 
ipsaque  simplicitas  numquam  mala  cogitat  ulla. 
hinc  sincera  fides  aeterna  scde  fruetur, 
et  dolus  e  contra  longo  cruciabitur  igni. 

70         elige,  quid  uelis,  ut  digna  piacula  uites. 

sic  tamen  hanc  ueniani  mereatur  creditor,  inquam: 
ut  leue  crimen  erit,  si  nolis  noscere  uera, 
non  leue  crimen  erit,  si  cognita  uera  relinquas. 
Sed  te  coiTectum  forsan  matura  senectus 

75        in  melius  reuocat  satiatum  erroribus  istis; 

tempus  enim  mutat,  mala  digerit  omnia  tempus. 
tunc  igitur,  cum  te  consulta  reduxerit  aetas, 
disce  deo  seruare  fidem,  ne  forte  bis  unum 
incurras  lapsura;  quia  uere  dicitur  illud: 

80         qui  pedis  offensi  lapidem  uitare  secundo 
nescit  et  incautus  iterum  uexauerit.  artus, 
imputet  ipse  sibi  nec  casibus  imputet  uUis. 
coiTige  delictum  fidamine,  corrige  mentem, 
suffecit  peccare  semel.  desiste  uereri: 

85        non  erit  in  culpa,  quem  paenitet  ante  fuisse. 

60   pena  P    uu,   61—85   habet  R   desunt  in  PF         64   Medea  K 

65  secta  (sectft  rec.  corr.)  R  moderamine  (e  corr.  rec.  m.)  R  67  uox 
cogitat  rec.  m.  repetita  in  marg.  R  68  sede]  fide  7?  con.   Riuin. 

69  dolus  e  contra]  dolosa  contra  R  70  uelisj  nelles  Baluzius  cupias 

uel  quale  uelis  Riuin.  71  inquam]  numquam  Hartel  78  deo]  do 
(rec.  do  corr.)  R  82  ullis]  illis  R  83  fidumine  luniua,  an  funda- 
mine  ?      84  sufficit  (fi  in  fe  corr.  rec.  m.J  R    uereri]  reuerti  Riuin. 

.  C .  Cypriani  uersus  aduersus  quendam  senatorem  expliC.  R 


S.  HILARII  IN  GENESIN 

AD  LEONEM  PAPAM. 

JL  aruimus  monitis  tua  dulcia  iussa  secuti, 
antistes  Christi,  quae  dabas  ore  pio. 
an  ego  non  canereni  tanti  pra^conia  patris, 
munus  opusque  dei  dum  mihi  lingua  foret? 
rauca  quidem  stridens  et  nuUis  digna  cotumis, 
ingeniuraque  iacens:  sed  libet  alta  loqui. 


Dignum  opus  et  iustum  semper  tibi  dicere  grates. 
^ninipfrtfnffnvmidi  gpnitior,  qui>  principe  cuncta 
Batalerirsumpsere  diem  atque  exorta  repente 

10      post  tenebras  stupidi  spectarunt  lumina  caeli: 

gens  hominum  pecudesque  ferae  milleque  uolucres 
et  quae  per  liquidos  discurrunt  agmina  campos, 
omnia  per  temet,  ex  te,  qui  maxima  condis: 
ex  te  nata,  pater;  nec  patris  est  pater  alter: 

15      tu  caput  es  capiti,  primi  tu  fontis  origo, 

primus  apex  rerum,  primus  sator,  omnia  condens; 
nec  tamen  ex  alio  ducis  genus:  ipse  perennis 

lu  nomiue  domini  nostri  iesu  christi  incipit  metrum  sancti  hiiarii 
pectauensis  episcopi  in  ge  .  n  .  si .  ad  leonem  papam  B  (Laudun.  273) 
titulus  cum  uu.  1 — 131  interiit  in  A  (Laudun.  279)  Hilarii  pictauiensis 
Episcopi  genesis :  ad  Leonem  papam  m  (Morelii  ed.  Paris.  a,  1560) 
h  =z  Basilienae  exemplar  a.  1570,  cuius  lectionea  loh.  Weitzim  exscripsit^ 
fzzG.  Fabricius,  littera  p  meas  indicaui  correcturas. 

2  antestis  B    dabas  Bb  dabat  m  3  nonjnunc  Bb  5  strident/ 

cotumis]  coronis  m  6  iacet/  7  iustum  est  m  9  adque  B  reperte  B 
10  stupido— caelo  B  corr.  p  lumine  B  11  mille  adque  m  pictaeque  / 
13  temet]  te  sunt  /    ex  te]  per  te  m  14  nata  m  nate  Bb    nec  iam 

patris  m  15  caput  es  m  capitis  B    capiti  primi  tu]  primique  caput 

tu  m 


232  Hilarii 

spiritus,  antiquo  uiuens  per  saecula  motu. 
semper  eris.  quia  seraper  eras:  non  mortis  egenus, 

20      qui  natalis  inops  nec  finem  noueris  aeui. 

ex  se  principium  cui  contigit,  haut  manet  alter 
auctorem  casus:  nascentia  terminus  urget. 
omnia  cum  tegeret  nigrum  chaos  altaque  moles 
desuper  urgeret  infomiis  corpora  mundi 

25       et  caliganti  premeret  serotina  morte. 

nec  species  nec  forma  foret,  deus  intus  agebas 
corporibus  tectis  mixtus,  secreta  potestas. 
iam  tum  disponens  nascentia  moenia  mundi 
et  uarias  rerum  facies  animasque  futuras. 

80       utque  caput  uicta  prompsisti  caligine  noctis. 
sublimem  attoUens  uultum  sensere  tenebrae. 
mox  dominus  rerum  somnos  discussit  inertes, 
pigraque  materies  trepidauit  nomine  pulsa 
commotaque  simul  maturo  conscia  partu. 

35       scinditur  ingentis  cumuli  per.plurima  corpus 
membra,  locosque  simul  metantur  semina  iussu, 
et  confusa  simul  descendunt  uiscera  molis. 
sectaque  per  partes  formas  spectantia  frustra 
iam  calor  intus  alit  et  blando  suscitat  igni. 

40  Ac  primum  caeli  pansus  liber,  omnia  mundi 

conplectens  spatia,  celso  suspenditur  orbe; 
terra  grauis  pigro  descendit  pandere  ad  imum 
ac,  semet  defixa,  salo  fundata  resedit. 
esset  ut  spatium  uacuae  regionis  apertum, 

20  nouerit  Bb  corr.  m  21  ex  te  tn    haut  B^  haud  B^  25  et 

atque  m  premerent  m  28  tum  disponens  B  tumidis  ponens  h  tumidi 
ponens  m  30   promsisti  B   prompsit  ipse  m  prompsit  (cm,   ipse)  / 

31   tenebras  B   corr,  m  33   nomine   hm   numine  B  momine  Weitz, 

34  Motaque  B  corr.  m  £t  commota  /  maturo]  natura  m  36  locus  Bh 
corr,  m        37  et  confusa  simulj  et  confusa  prius  Weitz,  (ex  h  ?)  et  iam 

confusae  m  38  form^s  B  frusta  m  40  passus  m  41  conpl.]  B 
«pacio  m  43  scelo  B  44  essetque  ut  m  aperto  Bh  corr.  m  apertae 
Coustant. 


G  e  n  e  s  i  s  233 

45  qua  tener  incedens  mortalia  pasceret  aether, 
quoue  exire  patris  possent  tot  munera  reruiiu 
ortaque  ferrentur  nuUo  per  inane  labore. 
diflfusae  coguntur  aquae:  mox  limine  ceiio 
liquuntur  maria  nec  finem  transilit  unda. 

50  Tunc  oritur  lux  alma.  dies  quae  iussa  uocari 

nascentem  tenero  perfudit  lumine  mundum. 

munus  opusque  tuum  prodens.  tua  maxima  dona, 

condere  quae  genitor  patria  pietate  parabas. 

utque  hominum  soUers  posset  chrescere  uita. 
55       artibus  aetheriis  quae  totas  ducere  luces 

gaudet  et  ingenium  diuersa  laude  fatigat. 

insequitur  nox  atra  diem  densaeque  tenebrae. 

coi-poribus  somnos  quae  ferrent.  otia  fessis. 

et  cunctis  unam  faciem  similemque  figuram. 
60      namque  dies  uarie  rerum  discriminat  ora 

et  dat  cuique  suum  disiecta  nocte  colorem: 

instigat  animos  opera  ad  maiora  calentes. 

exacuens  uariis  mortalia  pectora  curis. 

quo  mage  forma  dies  uitae,  nox  mortis  imago  est. 
<)5  Tunc  condens  pater  astra  polo  ac  lumina  didens, 

sidera  distinguens  uariis  pertecta  figuris. 

lucifer  exsurgit  roseus  et  fulgidus  ore 

uesper:  puniceos  spargit  Aurora  eapillos, 

Anguis  agit  sudum,  inportant  Pliades  imbres. 
70      sunt  luga,  sunt  Plaustra,  gemmantes  flore  Coronae 

62 — Mioo:  Instigat — calentes.  Alchimus. 

46  quoque  Goustant.  47  post  u.  48.  sed  ordine  statim  correcto,  B 
laborum  B  corr.  tn  48  limite  Coustant.  49  linquuntur  ni.  ac  finem 
non  t.  u.  m  50  alma  ex  cclma  B  53  parabat  h  54  solers  m 
55  aethereis  m  60  uarie  hm  uaria  B  uarias-oras  Weitz.  62  instigat- 
que  m  que  om.  B  Mico.  opera  Mico  m  opere  B  64  est  om,  m 
66  polo  ac  lumine  uidens  Bb  corr.  p  polos  quoque  1.  donans  m  (polos 
ac  Weitz.)  66  distinguens  Bb  distinguit  m  pertexta  Weitz.  per  tecta 
Coustant.  67  exurgit  m  roseusque  m  68  spargitque  m  69  inpor- 
tant  B  ast  important  m     Pleiades  m      70  plaustra  et  m    coronas  B 


234  Hilarii 

sigiiaque  bis  seiiis  anniim  uoluentia  foiinis, 
multaque  praeterea  celsae  domus  ornamenta, 
quis  saeclum  fulcit  signis  et  regia  summi 
picta  parens  uaria  stellarum  luce  coruscat. 

75       sed  soli  lux  maior  inest,  quem  munere  largo 
excultum,  genitor,  pleno  dignaris  honore. 
igneus  ille  iubar  praecelso  uei-tice  toliit; 
ore  rubens  patulo,  caeli  per  moenia  fertur 
astrorum  ductor,  mundi  uigor  atque  elementa. 

80      ecce  aliud  mirum,  mirum  decus  o,  noua  cursum 
mutat  luna  suum;  quos  perdit  coUigit  ignes 
comuaque  extinguens  perturbat  lumine  frontem ; 
mox  tamen  ardescit  coupleto  circulus  orbe, 
noctilucum  lumen  pascit  sata  sidera  luce: 

85      haec  tamen,  aetemo  quae  uoluit  machina  aethrae, 
non  tantum  pictura  poli  est,  nec  celsa  uoluntas: 
mens  ratioque  subest  et  rebus  utilis  ordo. 
hinc  doctrina  uenit  terris,  hinc  denique  cunctis 
consilium  agricolis  et  qui  maria  alta  pererrant. 

90      ut,  se  quaque  ferant,  luces  praedicere  possint, 
uenturos  norint  imbres  siccumque  serenum, 
tcmpore  quo  tauros  campis  inducat  arator 
ct  dubium  temptet  securus  nauita  pontum. 
Instructos  ignes  caelo,  pater  optime,  teiTas 

95       excolere  adgrederis  et  munere  donas  opimo 

regna  hominum  pecudumque  larem  requiemque  uolucrum 
planescunt  campi,  coUes  tumor  arduus  effert. 


72  ornamenta  domus  sunt  m  73  queis  m    fulcis  m  fulsit  Weitz. 

summa  i»  74    parens  Bbm  patens  /         79    adque  B     elementi/ 

80  0  2^  en  m  noua  cursum  omnia  B  81  et  quos  /  limite  m  83  ar- 
descet  B  conpletoj  B  84  lumen  aeter  noque  pascit  (sed  media  uerha 
pr.  m.  deh)  B  85  Haec  B  WeiU.  Nec  bm  aeter  noqu^  B  machina 
uoluitur  m  aethrae  p  etre  B  aethre  b  aethere  m  axe  /  86  nec  c.  u. 
sed  celsa  uolanti  CBarth.  87  utilis  Bb  commodus  m  90  quaque  m 
quaeque  B  93  tentet  m  94  ignibus  instructo  m  95  aggrederis  m 
donaa  et  munere  m 


G  e  n  e  s  i  s  235 

subsiduut  ualles.  florentia  prata  uirescuut 
saxaque  durantur,  pinguis  se  gleba  resoluit, 

100      rurapuntur  fontes,  fluuiis  genus  arduum  unde  est; 
herbarum  uaria  consurgunt  gramina  campis. 

lamque  soges  tenera  fructum  fundebat  arista, 
cum  iuga  nuUa  forent  nec  uomis  nuUus  aratro, 
mugiret  nullus  proscissis  taui-us  in  aruis. 

105       ecce  etiam  uitis   madido  iam  plena  racemo, 
expers  falcis  adhuc  et  duri  nescia  ferri, 
pampineas  celsis  texebat  coUibus  umbras. 
diuersa  exoritur  uariamm  forma  ferarum, 
quadripedes  animae  nec  non  repentia  terris 

110       nascuntur,  pictis  uolucres  per  nubila  pinnis. 
His  ubi  perfectis  genitor  iam  diuite  mundo 
cuncta  uidet  curam  magni  deposcere  regis, 
qui  mare,  qui  terras  atque  omuia  nata  gubeniet. 
quique  altum  spectet  caelum  laudetque  potenter 

115      munera  magna  dei,  ne  sint  haec  condita  frustra: 

tunc  .,Faciamus,  ais.  hominem.*  dic,  optime.  cum  quo 
conloqueris?  clarum  est:  iam  tum  tibi  filius  alto 
adsidet  in  solio  et  teiTas  spectat  amicas. 
sed  ^Faciamus,  ais,  hominem,  cui  uultus  imago 

12U       noster  erit,  manibusque  meis  procedat  in  aeuum.*' 
inde,  opifex  rerum,  adsumis  mollia  terrae 
atque  uirum  formas,  cuius  de  costa  cupito 
fit  nnilier  uultu:  mulier  de  costa  uiri  fit. 


1 
99  g  eba  B      100  tl.  genus  arduum  u.  e.  Bb  ^.  cunctis  genus  u.  e.  ;/i 

cunctis  genus  amnibus  u.  e.  /  101  uariis  m  103  uomis  B  uomer  m 

ullus  Weitz.   (b  ?)     aratro  :  incerta  o   litt.  B   aratri  m  106  expres  B 

108  ferarum :  i  exm  corr.  B  109  quadrupedes  m  110  pennis  m 

111  perfectis:  is  ex  as  corr.  B         112  magni  curam  m         118  adque  B 

corr.  m  quique/    gubeniat  6       114  potentis  m       116  ais  £  eis  b  ait  m 

quocum  uel  quicum  Weitz.  117  Conloqueris  B  Non  loqueris  b  Nunc 

loqueris  m      118  respectatw*  exspectat  (i.  spectat)  Coustant.      119  cui  w 

cuius  B        121  adsumis  tibi  moUia  m         122  formans  B  corr.  m    de  B 

mox  m    cupido  B  corr.  m      123  de  i?  nam  m 


236  H  i 1 a  r  i  i 

quo  mage  cara  uiro  et  lateri  sit  coniugis  apta. 

125       0  felix  animal,  summi  cui  dextra  tonantis 

est  pater;  o  felix  nimium.  qui  ducis  olympo 
et  genus  et  formam;  si  te  non  uoxia  terrae 
decipiant  uitia  nec  blandus  subruat  error, 
numen  eris  caeloque  redux  mirabere  regna, 

130       quae  promissa  bonis  fido  pater  exhibet  ore. 
nam  tibi  multa  deus  nascenti  contulit  ultro: 
aetheriam  primum  faciem  uultumque  patemum 
incessumque  pedum  rectura,  sublimia  coUa, 
ne  qua  mora  in  caelum  oculis  spectantibus  esset; 

135       tunc  alacres  promptasque  manus  uitaeque  ministras, 
atque  domum  diuae  pectus  rationis  et  alti 
sedem  consilii.  facundae  uocis  honorem. 
haec  soli  concessa  homini:  nam  cetera  mutum 
et  pecus  obtinuit.  uentrem,  praecordia,  neruos. 

140      uenarum  riuos  et  sparsum  corpore  sanguem, 
<et>  iusti  laeuique  simul  sensusque  doloris. 
tu  uero.  omnipotens,  priuato  munere  largus 
erga  hominem  manibusque  tuis  operisque  fauore 
inpendens,  patria  pignus  pietate  colendo, 

145  ne  quid  diuinis  modo  desit  uultibus,  iguem 
aetheris  inspiras  et  sacrae  mentis  opimam 
indulges  partem  permixtus  corpore  toto. 

liinc  meminisse  licet  uetenim.  praesentia  nosse 

124  chara  «i    lateri; -B       128  nec|  et  non  w     132—137  initia  tarUum 
et  ejcitus  uersuum  adparent,  intermedia  ahrepta  sunt  A      132  aetheream  m 

faciem  primum  m  133  sublim  a  B  134  coelus  m  ex  pectantibus  JB 
. .  spectantibus  A  135  manus  Ah  man/  (t.  manum)  B  136  adque  B 
(non  A)  domumum  B  137  facundae  p  B  teste  Quemellio  fecundae  B, 
in  A   lactina    est,   fundendae  m  138    mutum    CBarth.   motu  ABh 

motum  wt  189  et^^  est  ALh  nt  m  140  Venarum  :  vl  ex  e  B  san- 
guem  B  sangufi  {et  marg.  Nota  sanguS)  A  sanguen  m  141  Et  iusti  p 
lusti  B  luste  A  luste  h  leui  ABh  Laetitiaeque  sinus  duri  m  (in  cod. 
Sti  Victoiis  sic  al.  add.)    doloris  hm  dolores  AB      144  inpendens]  AB 

146  et]  set  AB  147  permiscens  m  toto  h  totam  A  Ihn  148  Hinc|}  cum 
CBarthio  et  Weitzio  Tunc  m  liUne  A  Lun^  B  VA  h'^    j>raescientia  menti  h 


G  e  11  e  s  i ;  237 

hinc  datur  atque  auimae  fas  est  uentura  uidere; 

150       hinc  loquiniur  oaniniusque  deuni.  hinc  sidera  cuncta, 
terrarumque  uiget  cultus,  pontusque  mouetur; 
hinc  artes  nomenque,  pudor,  prudentia,  iustum; 
hinc  animae  surgunt  fortes.  hinc  pereit  honestum 
«t  uia  quae  ducit  castos  ad  limina  caeli. 

155  Ergo  hominem  pleno  perfectum  nmuere  tems 

praeponis,  genitor,  et  rerum  tradis  habenas: 
cuncta  habeat  subdatque  sibi,  uice  sit  genitoris: 
telluris  dominus,  famulus  tuus,  omnia  mundi 
possideat,  tantum  domino  tibi  seruiat  uni. 

160  Postquam  primus  homo  uetito  se  pascere  ligno 

nou  timuit  captusque  dolis  se  praebuit  angui, 
stat  reus,  et  nudus  deiecto  lumiue  uestem 
inplorans  dominumque  fugit  uultumque  recondit, 
culpa  comes  sequitur,  peccato  obnoxia  uita 

165       debilitat  uires,  caelo  uenientia  dona, 

aethere  demissus  paulatim  deficit  ignis. 
frigore  peccati  toi-pentia  corda  rigescunt: 
cura  cibi  uentrisque  subit  et  cura  tegendi 
corporis,  et  sacrum  subeunt  mortalia  pectus. 

170  Nascitur  hinc  proles  peccati,  germinat  inde 

deterior  multo  suboles,  peiorque  priori 
progenies  sequitur,  gradibus  ad  crimina  crescens, 
crimina  quae  stimulis  acuunt  dementia  corda 


149  adque  B       150  hinc  quoque  sidera  m    cun  ta  B        151  po  tus  B 
163  aniini  m  154  et  uia]  uirtus  m  156  et  rerum]  rerum  cui  m 

157 — 165  sinistra  pars  uersuum  obrepta  A  157  uice  sit  genitoris  uel 
uice  sitque  regentis  haesitans  scripsi  p  uices  •  &q :  erog&u  •  AB  fieret- 
que  b  Tiiuatque  perennis  {ex  Victorini  secundis  curis)  m  fiatque  perennis 
Weite  159  possedeat  B  160  uetitu  AB    pasceret  A  parceret  B 

161  agui  A      162  ues/tem  B      163  inploransj  B   fu'it  B      164  culpas  AB 

165  uires]  uirus  («.  ut  uirus)  CBarth  166  pa  Jlatim  B  168  subit  et] 
subibat  m  170  geminat  AB  171  niulta  A  soboles  multo  m  prior 
est  B  (non  A)  172  ad]  per  m 


238  H  i 1 u  r  i 

teque.  pater.  uariis  armant  terroribus  ultro. 
175  Tum  primum  uenti  coepere  incumbere  terris, 

intempestiuus  descendere  nubibus  imber: 
fulmina  tum  primum  caelo  deiecta  sereno. 
horrida  tum  grando  turbatos  uerbei-at  agros. 
tonitrua  altisono  infractus  murmurat  aether. 

180  nec  tamen  ista  malos  reuocant:  furor  impius  orbem 
obsidet  et  laxis  rabies  defertur  habenis. 

bella  placent  caedesque  simul.  periuria,  fraudes. 
mentirique  libet.  rapere  est  amor,  abdere  furta: 
nuUa  fides  populis.  nuUa  est  iam  ueritas  usquam. 
185  Diluuio  abluitur  terraruni  crimen  et  undis, 

uirque  unus  residet  generis  populique  refector. 

189  atque  unus,  multi  per  quem  data  luce  renati; 
187       arca  tegit  paucos.  castromm  semina  senians. 

iam  tum  uenturi  facies  monstrata  lauacri. 

190  susceptos  fido  seruans  ecclesia  partu. 

Postquam  diluuii  cecidit  tumor,  unda  resedit, 
ales  paciferae  folium  portauit  oliuae. 
iam  siccis  reuolans  pinnis  dedit  omina  pacis. 

Tum  populus  surgit  melior,  tum  purior  undis 
195      gens  hominum.  magnos  terris  paritura  nepotes. 
inde  sacerdotis  in  caelum  dedita  corda. 

174  annante  proribus  ultro  AB  corr.  p  annant  ceteris  omisisis  b  ni,  »n 
yictori7io  sec,  m.  ad  fulmina  factis  adsuitur;  armant   punire   periclis  / 

175  uenti  coepere^?  uenit  opere -4J5^  uenienti  operas  w  mala  coeperunt  / 

176  descenderc  ABh  descendit  m  nubis  B  ymber  AB  179  Et 
tonitrua  AB  Et   tonitru  m   Et    deh  p    confractus  m          180    orbe  AB 

m 

181  obsidit  AB  182  cedes  AB  simul//  B  184  umquam  A  usquam  B 
usquam  m  nulla  est  reuerentia  ueri  /  186  uirque  et  unus  B 
189  ante  187  et  188  posuip  189  adque  B  multii?  cum  CBarthio 
multis  AB  m      188  iam  tum]  iam  iam  m      190  susceptos  A  susceptor  B 

o 

fido  B  fidos  A  ec  lesia  B  sed  septos  seruans  ecclesia  partim  m  sed 
septos   seriians   ecclesia   parua   tenetur/  191    unda|  et  unda  A  et 

und?  B  192  a]is  AB  193  pennis  m    omina  B^m  omnia  AB^h 

194  melior]  maior/  uu.  197—208  initia  tantum  restant  A 


G  e  II  e  s  i  s  2'-59 

hinc  inter  flanimas  pueri  cantare  parati. 
et  puer,  inpasti  quem  non  tetigere  leones. 
tum  reges  cecinere  deum,  tura  uera  prophetis 
200      ora  sonant  caeli  subole  splendentia  terris. 

quamuis  cuncta  deo  seruirent  crimine  uicto, 
attamen  antiqui  etiamnum  gutta  ueneni 
spargebat  populos  et  erant  uestigia  fraudis. 
quae  bonus  ablueret  doctor  melioribus  undis. 

197   flam///inas   (postea  mas   ex   inas   eorr,)  B  198  inpastij  AB 

199  profe/tis  B        200  sobole  m         202  antiqni  Bh  antiqnos  m    etiam 
nunc  I»    po8t  204  sequitvr  Proba  de  Aeptatico  AB 


HILARU  DE  MARTYRIO  MAGGABAEORYM. 

Maccab.  II  Rex  fuit  Antiochus  Syriae  ditissimus  olim, 
^  et  7     in  cuius  regno  mater  natique  fuerunt 

septem,  ut  fama  refert,  de  sancta  gente  creati. 

quos  cura  adsidue  generis  meminisse  iubebat 
5  et  legi  seruire  datae:  sic  namque  uolentes 

de  populo  meliore  dei  sua  iura  tenebant. 

rex  auidus  mutare  fidem,  mutare  timorem 

iustorum  uoluit.  populo  ut  misceret  iniquo. 

praemia  promittit  matri.  Dromittit  et  auri, 
10  et  quidquid  posset  toto  conquirere  regno, 

si  modo  mutaret  mores  sensusque  piiores, 

cogeret  et  natos  alios  sibi  fingere  mores. 

illa  negat  tacitumque  premit  sub  corde  dolorem. 

hanc  postquam  nuUa  potuit  conpellere  praeda, 
15  temptauit  primum  tormentis  uincere  saeuis; 

pertulit  illa  graues  gemitus  et  tristia  regis 

uerbera  non  timuit.  uictum  ut  se  uidit  at  ille: 

.,Heu,  quid  agam,"  dixit,  «uincis  quod  femina  regem? 

non  tamen  effugies:  plus  est,  quod  dura  dolebis. 

INCrPIT  HYLARn  DE  MART YRIO  MACHABEOR VM  P  (Paris  2772) 
Incipiunt  uersns  hilarii  in  natalem  Machabaeoruni    mrr.  B  (Paris. 
8093  cuiics  seUctas  aliqiiot  lectimies  Beck  e.tncripsit) 

INC  V  HILARn  DE  MARTIRIO  MC  L  (Leidemis  Q  15) 
Sancti  Hilarii  uejrsus  in  natali  Machabeorum  martyrum  /  (Floria- 
censis)   inscr.  om.  C  (Carbeiensis,  cuius  selectas  tantutn  hoc  loco  exhtbeo 
lectiones,  cum  Sichardiano  exemplari  conlatum  infra  daho) 

1  antiocus  siri^  L  3  sca  de  gte  L  4  assidue  PL  adsidui  C  egregii  / 
uidebat/  9  et  auri  P  et  aurum  Lf  et  illis  C  10  quicquid  lihri  con- 
quirere]  contingere  L  14  nullis  Lf  potuit  nullis  L  conpellere]  corrumpere  Lf 
preda   C  praedo  P  uerbia  Lf         15   temtauit  C  16  ^ffitullit  C 


d  e  111  a  r  t  y  r  i  0  M  a  c  c  a  b  a  e  o  r  u  m  241 

20      in  natos  saeuibo  tuos;  licet  inproba  perstes, 
hac  certe  ratione  meum  sanabo  dolorem.'' 
sustulit  illa  manus  caelumque  adspexit  in  altum; 
emisit  gemitus  et  talia  uerba  locuta  est: 
^Tu  licet  et  gazas  tradas  et  regna.  tyranne, 

25      non  capimur  regum  donis,  nec  munera  sanctis 
eripient  promissa  dei.  spes  certior  illa  est. 
quae  uitam  nobis  promittit  tempore  longo: 
hanc  sequor,  hanc  didici,  non  lubrica  tangere  dona; 
sumere  diuitias  facile  est  et  perdere  uitam. 

8(>      sed  licet  et  flammas  post  uerbera  saeua  mineris, 
nil  mutare  potes,  quod  primis  coepimus  annis. 
uirtute  id  cum  lege  data  mihi  uincere  certum  est. 
quid  nunc,  saeue.  iubesV  natis  quid,  dure.  minaris? 
hoc  solo  poteris  matrem  turbare  dolore. 

35       est  mihi  namque  deus  spes;  est  mihi  cura  meorum, 
per  quam  spero  equidem  te  nuUum  uincere  posse. 
caeli.  quaeso.  faue  numen,  quia  iusta  rogamus.* 
rex  furit  Antiochus,  turbatus  corda  tumultu 
concutit  et  saeuos  testatur  lumine  uultus, 

40      miraturque  diu,  possit  quod  femina  tantum. 

^Pare,  age.  miles!^   ait;   «regi  quoque  pare.  ministert 
uos  famuli  parete  mihi!  date  digna  furenti 
femineo  tormenta  malo ;  seruire  furentem 
femina  me  cogit:  quod  plus  est,  femina*  uincit 

45       re^s  iussa  sui!  sed  non  inpune  locuta  est: 

20  inproba|  C    pertes  F      21  ratione  meum :  m  al.  in  ras.  P  satiabo/ 
22  sustullit  C    aspesit  <«       23  loquta  P      24  ga/zas  (z  ante  z  eraso)  P 

e 

tiranne  L  27  t  mpore  P  28  non  CP  nam  Lf  lubricaj  lubscit  B 

30  uerbera  (,'  P  pr.  m.  in  marg.,  uulnera  PLf        31  potes  Pf  potest  CL 

annis  ex  armis  ut  uicL  P      32  mihi]  ni  L      33  quid  post  natis]  quod  CB 

II 
dire  L        35  . .  pes  B       36  tep  ullum  (n  rec.  ss.)  P        37  quaeso]  tu  / 

o 

nuili  L  quiaj  id  quia  /  38  antiocus  L  39  Non  tulit  /  41  parea 
^remiles  P  42  furenti  :  i  e .r  e  pr.  P  43  seruire]  secure  L  sacuire/ 
46  iura  L    suis  et  C    inpune]  C 

XXIII.  Cypr.  poet.  16 


242  Hilarii 

meinbratim  perdam  septem  quot  pertida  iiatos 
intra  se  retinet:  quorum  qui  primus  habetur, 
hic  priraus  pereat;  perdas  sic  ordine  cunctos, 
cratibus  inpositos  subiectis  urere  flammis 

50      cernat  ut  ipsa  suos  mater  nunc  aspera  natos. 

poena  autem  manet  haec;  celeres  decet  esse  ministros.'' 

Interea  fecunda  parens  iam  crine  soluto 
stabat  et,  hoi*tanti  similis,  iam  pectore  nudo 
ubera  protendens,  natorum  alimenta  suorum, 

55       non  confusa  aperit,  natumque  ut  uidit  ad  ignem 
constantique  gradu  fortem  procedere,  dixit: 
,Tu  mea  progenies,  tu  primus  respice  matiem. 
tu  certe  meus  es :  nunc  nostri,  nate,  memento ! 
te  primum  peperi,  tu  nunc  imitare  parentem: 

60       sume  meos  mores  et  regem  uince  tacendo. 
tu  poteris  durare  diu,  si  tempora  uinces ; 
perfida  ne  superet  sanctos  uiolentia  regis, 
utere  consilio  matris,  nec  damna  timebis. 
fortior  esto  aere  saxoque  potentior  ipso; 

65      ingi-edere  ut  iuuenis,  patienter  uince  dolores.'' 

Ille  modo  ad  matrem  uultus,  modo  tollit  in  altum, 
dumque  tacet  tacitusque  rogat,  quem  debet,  et  orat, 
non  sensit  rapidos  subiectis  cratibus  ignes. 
coi*pus  inane  fluit;  mater  gauisa  dolore  est. 

70       et  dixit:  „Vici:  uincam  sic  saepius,  oro; 
duret  natorum  uirtus  incognita  regi, 
sed  iam  nota  deo,  populi  qui  pectora  nouit.'* 
Finierat  primi  partus  fecunda  dolorem, 

46  quot  p  (juod  F  quos  Lf  nam  C  48  perdas]  perdat  C  perdam  / 

uu.   49   et   50   desuni  f         49   inpositos]   G    subiectos   CB     urure  P 

r 

50  ipsas  uos  C  52  foecunda  P  54  protendens  Cf  p  otendens  P 

portendens  LB  59  tu  nunc]  tunc  B  nunc  nunc/  60  summe  P 

e 

61  tempora :  e  rec.  m.  ss.  P  64  soxo  P  67  et  orat]  timetque  / 

68  consensit  B  conscendit  /  69  gauisa  C  grauis  a  (r  recentissima  m. 
deletum)  P  (^auis  ipsa  resultat  Lf  70  uincam]  inuicta/  73  foecunda  P 
dolorem  CPL  laborem/ 


d  e    1)1  a  r  t  y  r  i  0    M  a  o  c  a  b  a  e  o  r  u  m  248 

sed  remanente  metu  pro  pluribus  anxia  mater; 

75       dissimulatque  tamen,  ne  regem  gaudia  tangant. 
rex  stupet  Antiochus  nec  credit  posse  sequentes 
poenae  tale  genus  simili  peruincere  sensu. 
coepta  iubet  peragi;  mater  non  tenita  mansit;     > 
sed  tamen  ut  uidit  pallentem  adsistere  natum. 

80      haec  secum  uoluens  aliqua  iam  parte  leuatur: 
„Ecee  secunda  mihi  partus  producitur  aetas : 
quam  similis  fratris  formae!  si  pectore  duras 
et  sequeris  primi  partus  uestigia  nostri. 
esse  meus  poteris;  poteris  reparare  salutem, 

85       quam  iam  frater  habet,  matris  praecepta  secutus. 
pone  metus,  regisque  minas  contemne  furentes 
regnaque,  quis  cursim  labentia  tempora  dantur. 
non  poterit  post  ista  tibi  rex  iste  nocere ; 
sed  poteris  post  liaec  tu  regi,  nate,  nocere. 

90       temporis  ecce  leuis  conscendere  cogeris  ignes ! 
uirtutis  locus  est :  languentem  pone  timorem : 
esto  memor  nostri  generis,  si  sensus  inhaeret. 
hic  qui  sceptra  tenet,  regno  qui  saeuit,  in  isto 
tempus  inane  agitat  regno,  uitaque  carebit 

95       damnatusque  nocens'  aetemos  sentiet  ignes : 
tu  securus  eris,  turba  comitante  piorum. 
adspice  nate  meos  uultus  et  suspice  caelum 
auctoremque  deum,  per  quem  tibi  uita  paratur. 
fac  melius,  fratrisque  tui  uestigia  calca: 
100      non  quod  iste  iubet,  sed  quod  deus  imperat,  audi.** 
sicut.  erat  monitus  matrem  caelumque  uidere, 

74  sed  manente  L  76   antiocus  L    creJit  PLf  redit  B   credat  C 

posse  C  idem  inF  rec.8S.A^sePBfforteL  77  sensui^r.  ss.  L  78  per- 
agit  P*         79  adsistere]  C         81  scda  X  quam]  qa  £         84  reperire/ 

o 

85  precepta  CP  86  contempne  CL  u.  89  deest  C  nate  L  91  Sed 
uirtute  opus  est/  92  Sume  mores  nostri  {i.  Si  memor  es  n.)  C 
Esto  memor  nostri  ceteri  94  mane  B  agitat  P  cogit  C  putat  Lf 
uita  regnoque  L  96  priorum  B  97  aspico  cu  meus  L  99  fac  PL 
hac  CBf    melior  C      100  non]  neue  / 

16* 


244  Hilarii 

constitit  atque  hilari  uultu  coDtenmere  regem 
coepit  et,  ut  ridens,  ardentes  inruit  ignes 
conlapsusque  iacens  anima  superante  quieuit. 

105      mater  ut  hoc  uidit,  rigido  sic  ore  locuta  est: 

^Felix  parte  aliqua  sum:  iamiam  non  potes  omnes, 
saeue  tyranne,  meos  ci-uciando  uincere  natos. 
te  grauior  mox  poena  manet,  crudelis,  inique; 
quam  patiere  breui;  deus  haec  namque  omnia  cernit.* 

110  lam  duo  securi  contempto  rege  manebant, 

spes  melior  iam  matris  erat:  iam  tertius  instat 
ecce  locus  poenae:  si  poena  est  uincere  regem, 
et  seruire  deo:  laus  est.  non  poena  furentis. 
tertius  adtrahitur  iuuenis  frendente  tyranno, 

115       qui  nondum  satiatus  erat;  furor  intus  et  ira 
saeuibant  pariter.  quod  fortia  pectora  fratioim 
uiderat  inpauide  regis  superasse  furorem. 
constitit  ante  pedes  iuuenis  florentibus  annis, 
egi*egius  foi*ma,  dignus  qui  regna  teneret, 

120      dignior  Antiocho.  et  sic  meliora  secutus 
regna,  uolente  deo.  mater  cui  talia  fatur: 
„Accipe.  nate.  tuae  securus  dicta  parentis; 
accipe,  ne  segnis  perdas  uirtutis  honores. 
sunt  tibi  iam  fratres  pietatis  sede  manentes. 

125      iam  meliore  loco,  quam  regna  labentia  regis. 
quorum  si  proprios  attingis  pectore  sensus, 
uictor  apud  populos  regem  superasse  fereris, 
sicut  fama  tuos  iam  misit  in  omnia  fratres. 
his  accede,  precor;  sunt  haec  aptissinia  dona 

102  uontenipiiere  CL  103  iiiru  t]  CP  106  «uta  iHiii  iam]  iam  sum 
iam  /  potis  /  107  cremando  /  108  te]  et  L  pena  P  109  breue  P 
deusj  dicitur  P    namque  liaec/      112  si  pkene  ^  L      114  adtrahitur]  Cf 

tiranno  L  117  inpauidej  CPL  120  antioco  C  antioco  L  anthicho  P 
et  sic]  uerum  /  123  ne]  nec  /  signis  C  segnis  ex  sejrnes  (pr.  corr  ?)  P 
124  fratris  B  125  iam]  item  B     labentia  PLf  dabentia  C  labantia 

Beck  Tuque  loco  meliori  q.  1.  regnsif  126  si  C  tu  Lf  om.  P  attingas  L 
127  feroris  P  fcrentcs/      12H  fama  :  fa  ex  fo  pr.  corr,  P    fratris  B 


d  c   lu  a  r  t  j  r  i  o    M  a  c  c  a  b  a  e  o  r  u  ni  245 

130      contenipsisse  nefas  et  iura  relinquere  regis 

indomiti,  quem  nuUa  manet  post  ista  uoluptas." 
at  iuuenis  tacito  mittebat  murmure  uoees; 
oranti  similis  palmas  tendebat  in  altum 
subnixoque  genu  matris  pendebat  in  ore, 

135      qua  licet  adspectu  coi*pus  cui  turba  premebat. 
qui  simul  admonitus  cratem  conscendit,  in  igne 
intrepidus  certaque  fide  sua  membra  locauit.  - 
conciderunt  flammae  tepida  remanente  fauilla 
corpusque  inlaesum  tellus  adaperta  recepit, 

140       sancta  quoque  ad  superos  anima  inuiolata  recessit. 
at  mater  dubitans,  gemitus  an  gaudia  sumat, 
haesitat  et  querulo  sic  est  sermone  locuta: 
„Quid  nunc,  dire,  paras?  iussis  parebimus  omnes. 
sed  numera  partus,  custos  ne  subtrahat  ullum! 

145       ac,  licet  ipse  uelis,  non  sum  passura,  tyranne, 
ut  non  isto  omnes  pereant  certamine  nati. 
temporis  ista  tui,  mutes  licet,  horrida  poena  est 
duraque  damnatis  eadem  sententia  natis. 
si  grauiora  putas,  si  sunt  grauiora,  miiiare ! 

150       quodque  meos  cernis  uultus,  horrore  tenerisV 
gaudemus  pariter,  quotiens  decernis  in  istos.*" 
Ardet  at  ipse  magis  rabida  rex  concitus  ira 
temptarique  putat,  ne,  sicut  cetera  fratrum 
turba,  ferat  poenas,  matremque  hoc  quaerere  sentit. 

155      durat  in  exitium,  quartumque  addicere  natum 
poenae  mox  uoluit;  lassati  namque  ministri 
nec  regis  furias,  nec  regem  feire  ualebant. 

rth 

134  in|  1«  L  ab/  135  qua  CP  quani  L  cui/  aspcctu  P  aepectum  C 
aspectuH/v/  cui  turbaPi  quia  turba  G  non  ipsa/  136  ammonitus  CL 
igne  L  137  intepidus  /  menbra  P  188  conciderunt  JP  eonsiderant  C 
conduntur  X/  flamine  trepida  r.  familla/  139  inlaesum]  CP  reeepitj 
reliquit  L  140  rec^ssit  P  141  guadia  (au  pr.  sh.)  P  144  numero  Bf 
145  tiranne  L  149  minari  C  151  desaeuis/  152  at]  ad  P  ipsae  B 
154  ferant/  querere  CPf  155  addicere  P7>/ adducere  C  150  pocne  P 
poen^  X/pene  C      157  rcgisj  re^i  P 


24G  H  i  1  a  r  i  i 

pro  pudorl  erubuit  uultus  ostendere  matri 
natus  et  attonita  mente  confundere  coepit. 

160      hunc  postquam  stantem  submisso  lumine  uidit, 
talibus  adgreditur  dictis  monitura  timentem: 
^Quartus  es  a  primo  partus  milii,  quartus  et  infans. 
quae  nunc  uerba  tibi,  quae  possam  dicere,  nate, 
hoc  nisi,  quod  solum  durata  potentia  tecum 

165       sit  simul  et  uirtus  sanctaeque  <et)  originis  auctor? 
illi  debemus,  regi  quodcumque  negamus; 
ille  dedit  nobis  Abraham  cum  semine  sancto, 
per  quem  nobilitas,  per  quem  genus  omne  probatur, 
quod  manet  in  domino  sanctum;  quia  nascitur  Isac 

170      tunc,  cum  iam  nuUum  natum  sperare  senectus 
sponte  sua  poterat,  sterilis  quia  SaiTa  manebat. 
illa  tamen  peperit,  generisque  propagine  coepta 
ex  insperato  remanent  tibi,  Sarra,  nepotes, 
Esau  et  patria  deductus  origine  lacob, 

175      quos  scimus  partu  geminos  peperisse  Rebeccam. 

hinc  sumus,  hiric   morimur;  genus  hoc  tibi,  nate,  pe- 

tendum  est. 
tu  tibi  pande  uiam  genitori[que]  ac  cede  priorum, 
quorum  progenies  totum  dispersa  per  orbem 
inuidiam  patitur,  dominum  quia  sola  potentem 

180      mente  colit,  mixta  nec  turbae  accedit  iniquae. 
quid  tibi  cum  tristi  uultuV  quid  lumina  terra 
fixa  tenes?  caelum  potius  caelique  parentem 
conspice!  ne  dubita,  mater  tibi  prospera  monstrat. 

159  attonita  6'il//attoiiitam  P    eoepit  contundere  mente  L       160  eum- 

u 
misso  CL      161  adgreditur]  CL      162  a  primo]  a  trino  /      164  dura   L 

165  et  adil.  p  om.  libn    orig.  auctor]  propaganis  ortum/  168  Per 

quam  P         169  qui  nascitur  Isac  destmt  spatio  relicto  L    quia  p  qui  C 

cum/  enim  PB    isaac  C  illi/  170  tunc  CLb  tum  P  172  ille  L 

tamen]  que  cum/    cepta  P  septa/        173  ex  insperate  L        175  quos- 

cimus  L      176  hinc  morimur  VLf  hinc  corimur  C  hinc  orimur  Sichardus 

177  genitori  Pi/ generis  C    que  om.f    accede  i»  corr.p      ISOmiitaPZ/ 

miite  G    181  temp  terrae  Cf  terrain  FLB      183  dubites/    inostrat  P 


de   martyrio   Maccabaeorum  247 

quidquid  inest,  patienter  adi;  comitare  ualenter 
185      turbam,  nate,  meam  numerumque  hortare  sequentem/ 
sic  dilecta  parens,  luctus  et  gaudia  miscens, 
finierat  claros  monitus:  tum  luminis  orbes 
ipse  leuat  matremque  oculis  intendere  coepit. 
nil  iam  triste  gerens  habitu  uultuque  fatetur 

190  se  timuisse  nibil  nisi  tristia  uulnera  matris 
per  partus  diuisa  suos.  sicque  ipse  tenentum 
elapsus  manibus  cursu  contendit  in  ignes. 

mira  loquar:  non  flamma  comas,  non  contigit  ora; 
corpus  ut  exanimum  flammas  superarat  et  ignes, 

195       ore  patente,  tamen  tacito,  qua  spiritus  iret, 

unde  acceptus  erat,  pariter  cum  sanguine  fugit. 
hoc  ipso  gauisa  parens,  quod,  qui  modo  tristi 
constiterat  uultu,  fretus  mox  pectore  toto 
paruerit  monitis  et  regis  tempserit  iras. 

200      sic  est  orsa  tamen,  cum  rex  dubitaret  in  illos, 

qui  superant,  gemitusque  darent  pia  turba  ministris, 
regem  execrantes,  tacito  sermone  querentes: 
,Protrahe;  quid  dubitas?  nuUi  iam  parcere  debes. 
nec  potes,  ut  cupias:  decretum  rumpere  uoli. 

205       appello  regem,  totum  qui  temperat  orbem, 

cui  mare,  cui  caelum,  caeli  cui  sidera  parent, 
quod,  nisi  producis,  timor  est.  iam  segniter  haeres, 
iam  sentis,  quae  regna  petat,  quae  gloria  nobis 
parte  in  utraque  manet,  si  iam  tu  parcere  nolis. 

184  qnicquid  lilm  inest  PLBf  id  est  C  adi]  et  adX  ad^  pat.adi]  patiens 

porta  ac  f       187  tum]  tam  B  cum  /       189  gere  s  P        190  nichil  B 

191  ipsa  CB  tenent  eumJP  193  flamma  comas  Cflammam  {onu  comas)  PL 
flamma  illius  /  194  exanimumP  exanime  CLf  flammam  /  am,  L  :  lcumna 
tamen  nan  ante  sed  post  superarat  est  in  L  195  tacito]  cito  L  qua] 
quia  L  197  triste  X'  201  darent  P  daret  CLf  ministris  CLB 
ministri  /  202  execrantes]  V  exerrantes  pr.  8S,  L  requirentes  P 
requif  L  205  apello  L  207  est'  {litt,  n  eraso)  L  segniter :  s  «r  c 
eorr,  L  sequitur  /  ersns  P  heres  /  208  petant  /  209  lam  parte  ex 
u.  m.  si  p.  n.  / 


248  Hilarii 

210      nam  quoscumque  tuo  iussisti  excedere  reguo 
saeuitia  comitante,  tuum  uicere  furorem, 
nenipe  tuum,  laetique  manent  in  sede  piorum. 
forsitan  hoc  mortem  credas,  furiose  tyranne? 
uita  est  longa  magis  regnoque  potentior  isto, 

215  quod  regis  et  cuius  extrema  in  parte  moraris. 
hos  quoque  si  metuis,  superant  a^tate  minores. 
contemptaque  simul  uici  tua  regna,  superbe; 
sed  perage  imperium  nec  partus  diuide  nostros: 
hos  quoque  da  flammis  et  uiribus  utere  regni. 

220      mortalis  tamen  es,  nec  in  aeuum  regna  tenebis!'* 
Concipit  Antiochus  fnrias,  saeuusque  tyrannus 

aestuat  et  gemitus  inter  sua  pectora  uoluit. 

consentit  cum  mente  dolor  tristisque  grauatos 

attoUit  uultus  et  talia  uerba  profatur: 
225       ^Haec  tua  libertas  et  dura  potentia  linguae 

atque  hic,  quem  tumida  portas  ceruice  rigorem. 

sentiet,  irati  regis  quid  tempora  possint. 

si  nondum  es  satiata  malis  et  fingere  temptas 

laetitiam  luctusque  tuos  in  gaudia  uertis: 
230      non  mutabo  necem;  gaude,  laetare,  tiiumpba. 

dummodo  sic  uincas,  ut  sis  suprema  tuorum  — 

sic  furiosa  animis  natorum  fanere  gaudet? 

hos  quoque  do  flammis;  hoc  nec  mutare  potestas 

uUa  potest;  decreta  manent  —  laetare  superstes, 
285      natis  orba  tuis.  et  ne  mea  iussa  morentur, 

ordo  suos  pergat  cursus.  producite  natum, 

210  tuo]  tuos  L  211  Saeuitia  coinitante]  Per  stabiles  fortesque  L 

Saeuuitia  P   seu   uitio  /  218   forsitant  P     tyramne  P  tiranne  L 

216  hosj  no8  B  si  nietuis  s.  aet.]  funestus  s.  qui  aetate  /  217  et  con- 
tempta  simul  L  hi  contempta  etiam  uincent  /  219  et  uir.]  et  wn.  f 
220  euum  GP  regnante  nobis  P  221  antiochus  \  \  ex\i  ras.  corr.  P  anti 
ocus  L  tirannus  L  227  tempora  P  tempore  CB  sententia  L  uerbera  / 
possit  L  228  es  C  est  PLf  satiata]  uitiata  L  229  laeticiam  CB 
luctus]  uultus  L  uertas  />'  230  muta  bene  esse/  232  natos/ 
fnnere  ex  nmnere  (e  post  r  in  raff.)  L  gaudet  PLBf  sraudes  C 
236  perpat]  perapat  *SVr/iflrf/Mj?  {L'?f?)     natus^ 


de    martyrio   Maccabaeorum  249 

ne  uani  pereant  ignes  dubiusue  uideri 
rex  possit.  certe  timor  est  mihi  femina  nuUus.*' 
Praeeipuus  de  gente  tua  produceris,  ore 

240      et  specie  mirande  puer,  cui  pectore  uirtus 

iinna  manet.  iamque  hunc  poteras  uel  uincere  regem. 
ad  quem  sic  placido  mater  sermone  locuta  est: 
„Si  dare  conplexus  matri  tibi,  nate,  liceret, 
confiteor,  soli  post  uulnera,  nate,  dedissem; 

245       sed  me  dura  uetat  tristisque  potentia  regis. 
deneget  amplexus,  dum  sit  uox  libera  nobis 
et  liceat  meminisse  dei  legemque  tenere, 
non  a  rege  datam,  sed  quam  deus  arbiter  orbis 
tradidit  et  mundi  rector,  Mosesque  petitam 

250      accepit  populoque  dedit,  cui  maxima  laus  est 

nosse  deum,  meritum  cui  nos  debemus  honorem. 
tu  modo  ne  dubites  monitis  parere  parentis. 
sit  uigor  et  uirtus,  penitusque  in  pectore  toto 
mens  maneat  iam  plena  deo:  sit  fortior  aetas, 

255      quam  regem  sperare  fuit  superare  iubentem. 
0  quanta  est  uirtus,  quanta  est  iiducia  forti ! 
sed  iam  ne^ubites  medias  peiiiincere  flammas: 
uictor  eris,  mihi  crede  puer,  uictorque  redibis. 
ossibus  et  ualidis  miscebunt  corpora  nerui, 

260      seruatas  animas  iterum  in  noua  uiscera  reddent. 
sed  ne  forte  tamen  rapidus  te  terreat  ignis, 
fratmm  sume  animos  aeternumque  inuoca  numen.'' 
iussa  facit  tacitusque  deum  testatur  et  orat 
murmure,  quo  poterat.  puerum  non  impedit  aetas, 

265       non  timuit  cratem  expositam,  matrique  uolenti 


237  ue|  ue/uidere  C(LV/y)  238    perduceris  B  241  hiuc/ 

243  couplexusl  C  246  deneget  p  denegat  a>  sed  neget  Fabridua 
247  meminisse :  ni  ex  ne  pr,  P  248  datam  C  {L?  f?)  data^P 
249  moyses  /        255  regi  C  regeni  PLf       257  peruicere  /       258  mi  / 

li 

crede/////  P  259    uadis  P     miecebant  /     nenii   PBLf  neruus  C 

262    summe  P     que    inuooa|    exposcito    L      numen  L    nomen    CPBf 


250  H  i 1 a  r  i  i 

paruit  et  dicto  citius  super  inruit  ignes. 
cessenint  flammae,  cessit  dolor  omnis  et  una 
corpus  et  ignis  erat:  corpus  superauerat  ignem, 
spiritus  ante  tamen  placidas  superauerat  aui*as. 

270      laeta  dolet  tacite  mater,  pressoque  dolore 
tristitiam  luctusque  suos  in  gaudia  uertit. 
Interea  trepidat  et  curas  corde  uolutat, 
non  de  praeteritis,  sed  de  puerilibus  annis: 
qui  superant,  ne  forte  negent;  ne  forte  timorem 

275      concipiant  animo,  regique  accendere  malint. 

quo  minor  est  aetas,  maior  metus;  anxia  secum 
ducit  heu  curas:  et  iam  spes  ac  timor  una 
luctantur  matrisque  piae  per  uiseera  currunt. 
spes  tamen  est  maior,  natum  ut  procedere  uidit, 

280      et  procul  exultans:  „Video,  quid  possit  in  isto 
spes  confeiTe  mihi;  uultus  agnoscere  nostros 
debet  et  hic,  fratrum  numero  parere  suorum. 
forsitan  hunc  solum  puerilia  pectora  tangant 
indigneque  ferat,  quod  sic  uelut  hostia  detur. 

285      adloquar  et  paucis  conabor  dicere  uerbis, 

sit  memor  ut^  potius  generis,  quani  temporis  huius. 
ffSi  te  nobilitas,  generis  si  tangit  origo, 
respice,  nate.  tuos,  Israhel  quoque  respice,  nate. 
noli  annos  numerare  tuos,  puer;  incipe  forti 

290      pectore  ferre  deum.  tradent  hoc  saecula  saeclis, 
quod  tua  det  fortis  aetas  exempla  futuris 
temporibus.  da,  nate,  precor,  quodque  amplius  hoc  est : 
cogita,  quae  fiigias  et  quam  meliora  petantur. 
non  te  soUicitet  stolidi  fallacia  regis 

266  inruit]  C  270  tacitae  P»  pressosque  P  271  tristiam  P  luctus 
his  8cr,  P^  273  preteritis  CB  pueribus  P  275  ?.  ^sed  ut  fnalint 
regi  accendere  timorem."  accedere  Fabricius  276  et  quo  quis  minor 
est  /  277  eu  P  heu  h.  I.  disyllabon,  eheu  Beck  279  maior  p 

melior  C  om,  PLf         283  fonsitan  P    soliura  /  285  adloquar]  C 

292   donate   Cf     quodque  p    quoque  C  que  quod  PLf         293    co^ta] 
ronice  L 


de    martyiio    Maccabaeorum  251 

295       sed  crescant  istaec  nuiic  in  contraria.'-  uictor 
spiritus  extinxit  flammas;  sic  deinde  uocatum, 
quod  dederat,  corpus  tellus  adaperta  recepit, 
sanctaque,  quae  superest,  anima  inuiolata  recessit. 
Quamuis  lassa  parens  perque  et  sua  uulnera  uictrix 

300       procidit  in  faciem  pariter  manibusque  supinis 
has  habuit  uoces  et  talia  uerba  locuta  est: 
,Qui  tenes  imperium  caeli  terraeque  marisque, 
sidera  qui  caelo,  qui  das  animalia  terris, 
aequoribus  pisces,  auibus  qui  temperas  auras: 

305       ad  te,  magne,  meae  mentis  fiducia  surgit, 

qui  chaos  inmensum,  caeca  caligine  mixtum, 
diuidis  in  partes  et  das  noctemque  diemque, 
lunamque  ac  solem,  uario  quos  tempore  semper 
nocte  dieque  iubes  lumen  praebere  per  orbem. 

310       post  haec  das  hominem,  cuius  de  semine  mundi 
conpletur  mortale  genus,  cui  lingua  loquescit 
dissona  per  gentes;  sapor  est  tamen  omnibus  unus. 
sed  quid  mutarit  meritumque  hominumque  loquellas, 
longa  referre  mora  est:  coeptis  insistere  certum  est. 

315       te  mare  diuisum  uirga  tenuisse  fatemur, 

dum  pede  per  siccum  populus  transcenderet  aequor, 
Aegypti  fiigiens  mortes  regemque  Pharaon, 
qui  sibi  sanctorum  numemm  seruire  iubebat. 
quem  tua  maiestas  Mose  duce  transtulit  amne 

320  seruatumque  tua  tutum  uirtute  diremit. 
terra  dabat  fructus,  quos  te  cogente  ferebat, 

295    sic    crescens  /     istaec  BIj    ista/ec    (li    Qtaso)  P   ista  V    iste  / 
297  dederat  C  {litt.  derat  in  ras.  al).  Lf  derat  2'  299  ui  (ctrix  om. 

cum  spatio  uacuo)  L  301  loquta  B  302  Tenes  qui  L  c^lique  Lf 
304  temporis  /  306  chaus  P  cahos  L  inmensum]  PIj  307  diuidis  Lf 
diuides  C  diues  P  308   ad   solem  /  309  praeuere  ut  ui- 

detur  P  311    conpletur]    C     loquescit  PL   loqaessit  /  liquiscit   G 

liquescit  B         313  loquellas]  P  314  refere  P  316  per  sicum  P 

317  aegipti  L    montes  /         819  mappstas  P    amne   PLBf  amnem  G 

321  serebat-B» 


252  H  i 1 a  r  i  i 

et  sitis  ad  requiem  quaesita  est  lympha  latebrip. 
umor  erat  nuUus:  cuncti  clamore  querentes 
poscebant  Mosen,  daret  ut  sitientibus  undas. 

825      ad  quos  ille  breui  sic  est  seimone  locutus: 

^Credite  posse  deum,  quidquid  petieritis  illum. 
qui  potis  est  uirga  hac  amnem  defundere  saxo. 
ut  ueniant  fontes  tota  regione  negati.** 
percussitque  simul:  dicto  uelocius  omni 

330       emisit  saxum  fontes  dulcedine  prima. 

coniiteor,  totus  cum  sit  tibi  debitor  orbis, 
tu,  quidquid  possunt  gentes,  potes  omnia  solus, 
et  quod  non  capiunt  gentes,  capis  omnia  solus. 
tu  mortale  genus  curis  onerasque  leuasque: 

335      te  precor  attonita  mente  confirma  timentem, 
ne  desit  fratrum  numero  meus  infimus  infans 
ignarusque  sui;  quem  iam  procul  ecce  teneri 
conspicio  turba  circumueniente  frequenti. 
hunc  propter  solum  lacrimas  mihi  commouet  aetas; 

340      unus  enim  superest,  de  quo  mihi  maxima  cura  est, 
ne  tener  ignoret,  qua  sit  de  gente  creatus. 
hunc  ego  si  possem  secreto  adprendere  solum, 
blandirer,  patriumque  genus  patriamque  docerem ; 
si  quaecumque  tamen  potero,  solacia  mittam. 

345       „Parue  puer,  tenerisque  tuis  mihi  carior  annis  — 
carior  es  regno,  uita  quoque  carior  ipsa  — 
tu  potes  in  totum  uictricem  reddere  matrem. 

322  (|ucsitas  lympha  C  quaesita  limplia  L  323  uinor  C  huiiiur  PLf 
324  moysen  Cf  daret  ut]  daretur  P  dare  (tur  uel  t  ut  om.)  C  325  lo- 
qutuB  B  326  quicquid  libri  petieritis  C  petentis  PB^  petetis  B^  f 

peteretisl^ccA:  rogitatis // poscetis /o/t.  a^o^co  illum  Sichardus  ab  illo  u> 
cfBopisch  p,  37 b  €t  441  327  hanc  uirgam  C  uirgahftcJ/  defundere  Cf 
defendere  VLB  diffindere  SidiarduH  329  ailii  L  ud  uid.  332  quidquid]  C 
333  detHt  in  L        3:34  curis  PLf  curas  C  om.  B    honeras  B        339  la- 

s  ^ 

crimis  B  JJ40  michi  B  342  NC  L  adprendere  Ij  adprehondere  C 
apprehendere  VBf         343   doceres  B  344  si]  sod  f    solacia]  CB 

345  annisunt  P    Karior  L      346  esl  est  PB 


d  e    m  a  r  t  y  r  i  o    M  a  c  c  a  b  a  e  o  r  u  m  253 

tu,  tinis  partus  tinisque  future  lualorum, 

si  te  cura  mei  tangit,  si  matris  honorem 
35(»      mente  pia  retines;  quamuis  sis  carus  et  iufans, 

hoc  magis  aure  auida  dictis  adtende  parentis. 

primum  disce,  puer,  quid  sig  post  ista  futurus. 

si  patiens  fueris;  quod  te  mihi,  care,  futurum 

facta  doeent.  fratnim  sanctorum  in  parte  manebis 
355      et  requie  securus  eris,  dum  saecula  cursus 

saeua  suos  peragunt.  iinito  tempore  longo 

hanc  lucem  repetens  aetemaque  regna  uidebis. 

non  maculata  malis,  sed  erit  concordia  sanctis; 

nec  morti  locus  uUus  erit,  nec  bella  citatis 
360      committentur  equis,  sed  pax  aetema  manebit. 

matri  crede  tuae,  quae  te  cupit  esse  salutis. 

heu  mihi,  cur  tristi  uultu  mea  dicta  repellis? 

quid  refugisV  miserere  mei,  miserere  tuique! 

si  liceat.  prior  ire  uelim:  uetat  ecce!  sed  ibo 
365      tunc,  cum  uictorem  te  uidero,  nate,  maloruni. 

quid  sperare  iubesV  solus  mea  dicta  moraris, 

solus  adhuc  etiam  reuocas  mihi,  nate,  dolorem. 

adnuis.  an  damnas  et  me  fratresque  genusque? 

quod  ne  forte  uelis,  oro  te  et  deprecor.  audi ! 
370       his  ego  te  paruum  nutriui,  nate,  papillis, 

his  precor,  et  lacrimas  te  propter,  nate,  profundo, 

ne  remanere  uelis:  remanebis  solus  et  orbus; 

non  tibi  iam  frater  est  uUus.  solacia  uitae 

quis  dabit?  heu  solus  matrem  confundere  temptas 
375       et  genus  et  patriam,  si  talia  dicta  recusas. 

0  quanto  melius  uitam  seruabis  in  aeuum, 

34«  future  P/  future  C  futura  Lb  350  carus  CVL  om.  Bf  351  ad- 
tende]  CPL  853  te  om,  cim  laama  parua  Bf  tu  L  355  Becuris  P 
356seuaC7i>  357  repetesJ-a^nWw»,/  358  sed  erit  conc.]  nusquameon- 
traria  /  359  locos  P  360  commitentur  P  comitentur  B  commiscentur/ 
sedet/  361  salnum  quae  te  cupit  esse/  365  tunc]  ht  L  367  mi/ 
368  adnuis]  P     me  om.  B    fratris  CB  371  has  etiam  lachrjmas/ 

372  urbus  P      373  frater  est  ullusl  fr  super  est  (s.  u11ur«^.)  L  solacia]  CP 


254  Hilarii 

si  facis  ante  deuin,  quidquid  fecere  pviores ! 
audenter  depone  metus,  depone  timorem, 
concipe  mente  deum;  uires  dabit  ille  uiriles." 

380      haec  dum  mater  agit,  puer  ad  praecepta  parentis 
respicit,  et  solum  ut  se  uidet  esse  relictum, 
sustulit  in  caelum  uultus  palmasque  supinas, 
(}t  sic  uoce  petens  aeternum  numen  adorat:^ 
quem  secum  sensu  pariter  nutuque  rogabat. 

385      uinceret  ut  regem,  saeuos  ut  uinceret  ignes. 
atque  ita  non  segnis,  nec  pro  puerilibus  annis 
prosilit  intrepidus,  medios  delapsus  in  ignes, 
et  pugnat  uictor,  donec  remearet  in  altum 
spiritus  et  fratrum  peteret  secreta  priorum. 

390  Dum  puer  ista  gerit,  soluerunt  gaudia  matrem: 

iamque  ut  ei-at  lassata  malis,  iam  uoce  negata 
spirat  ouans;  interque  manus  conlapsa  suorum 
concidit  exanimis  resolutaque  membra  quierunt. 
sic  ipsa  et  nati  sanctorum  in  parte  recepta  est. 

377  qiiidquid]  (J         380  precepta  CF  881  ut]  cum/  888  et 

r 

pugna  P  expugnat  /       389  p  iorum  L       893  menbra  P       394  ipsa  et] 
ipsas  / 

EXPLICIT  HYLARI  DE  MACHABEIS  OPVSCVLVM  TERTVLI- 
ANI    DE  EXCroiO  SODOM?  ET  NINIVE  ::P 

Expliciunt  uersus  S.  Hilarii  in  Natali  Machabeorura  Martyrum  / 
(S.  am.  et  in  Machabois  h)  Suhscr.  deest  L 


Eiusdem  carminis  interpolatum  exemplar. 
MARU  VICTORINI  AERI, 

VIRI  CONSVLARIS,  DE  MACHABAEIS  ERVDITISSIMVM  CARMEN. 

[PRIMVM  EDIDIT  lOANNES   SlCHARDVS  ] 

Kex  fuit  Antiochus  Syriae  ditissinius  oliin, 
in  cuius  regno  mater  natique  fuisse 
septem,  ut  fama  refert,  de  sancta  gente  creati: 
quos  cura  assiduo  generis  meminisse  iubebat, 
5       et  legi  seruire  datae:  sic  nanque  uolentes 
de  populo  meliore  dei  sua  iura  tenebant. 
rex  auidus  mutare  fidem,  mutai-e  timorem 
uoluit,  et  ut  populo  pariter  misceret  iniquo 
praemia  promittit  matri,  promittit  et  illis, 

10       et  quicquid  posset  totum  perquirere  regnum, 
si  demutaret  mentes,  sensusque  priores, 
cogeret  et  natos  alios  sibi  fingere  mores. 
illa  negat,  tacitumque  premit  sub  corde  dolorem. 
hanc  postquam  nuUa  potuit  compellere  praeda, 

15      tentauit  primum  tormentis  uincere  saeuis. 
pertulit  illa  tamen  gemitus,  et  tristia  regis 
uerbera  non  timuit.  uictum  se  uidit  ut  ille, 
heu  quid  agam,  dixit:  uincor,  quid  plura?  dolendo, 
non  tamen  effugies,  plus  est  quod  plura  dolebis, 

20      in  natos  saeuibo  tuos,  licet  improba  perstes, 

GFahricii:  4  assidui      5  namque 

C  (=  Corbeiemis) :  imcriptio  deest  2  fuissent  4  adsidui  5  legis 
8  et  nt]  ut  9  promitti  10  possit  conquirere  11  Si  modo  mntaret 
14  conpellere  15  temtauit         16  ^f  6tullit    tristicia  17  at  ille 

18  uinci  quod  plorando      19  eifugie      20  inproba 


256  V  i  c  1 0  r  i  n  i 

hac  cei-te  ratione  ineum  sanabo  doloreni. 

Sustulit  illa  manus,  caelumque  inspexit  in  altum 
emisit  gemitus,  et  talia  uerba  loquuta  est: 
tu  licet  et  gazas  tradas,  et  regna  tyranne, 

25      non  capimur  regum  donis,  nec  munera  sanctis 
eripient  promissa  dei:  spes  ceitior  illa  est, 
quae  uitam  nobis  promittit  tempore  longo: 
hanc  sequor,  hanc  didici:  non  lubrica  tangere  regna. 
sumere  diuitias  facile  est,  et  perdere  uitam. 

30      sed  licet  et  flammas  post  uerbera  saeua  miueris, 
nil  mutare  potes:  primis  accepimus  annis 
uirtutem  cum  lege  datam:  mihi  linquere  certum  est 
quicquid  saeue  iubes.  natis  quod  nunc  dominaris, 
hoc  solum  poteris,  matrem  turbare  timore. 

35      est  mihi  nanque  deus  spes,  est  mihi  certa  meorum, 
per  quem  iam  sperem  te  nuUum  uincere  posse, 
*coelum  faue,  coelique  parens,  te  iusta  rogamus. 
rex  furit  Antiochus,  turbataque  corda  tumebant, 
concutit  et  saeuos  testatus  lumine  uultus, 

40      miraturque  diu  possit  quod  foemina  tantum. 
*miles,  ait,  pare  regi,  quoque  pare  satelles, 
uos  famuli  parete  mihi,  date  regna  furenti 
foemineo  tormenta  malo,  saeuire  furentem 
foemina  me  cogit,  quod  plus  est,  foemina  uincit 

45      regis  iussa  sui.  sed  non  impune  locuta  est. 
membratim  pereat:  septem  nam  perfida  natos 
intra  regna  tenet,  quorum  qui  primus  habetur, 
hic  primus  pereat:  pereant  sic  ordine  cuncti, 

28  emittens  locuta  30  ministres  38  quod  dura  minaris  37  Coeluni  om. 
41  quoqui*    iiare)  pareque      42  data 

22  sustullit  23  emisit  locuta  24  licet  et]  et  om,  25  capianiur  n^c 
28  lubricata  genere  29  et  om,  30  saeue  31  nihil  potest  acci- 
pimns  32  uirtute  data  83  quidquid  quod  dominaris  34  timorem 
35  cora  37  te  om.  38  fuit  testatur  tumebant]  tumultv.  (v  al  in  ras., 
o  pr.  m.)  41   pare  miles  ait  43  seruire  45  suis  et    inpune 

46  pereant      48  pereat  perdat    cunctos 


<le   Machabaeis  257 

oratibus  iinpositos  subiectis  urere  flammis 

Th»      cemat  ut  ipsa  suos,  sic  cemat  aspera  natos 

poena  aut  quem  maneat,  celeres  decet  esse  ministros. 

Interea  foecunda  parens  iam  crine  soluta 
astitit  hoi*tanti  similis,  iam  pectore  nudo 
ubera  protendens,  natorum  alimenta  suorum: 

oT)       non  confusa  stetit.  natumque  ut  uidit  ad  ignes 
inconstante  gradu  timidum  procedere,  dixit: 
tu  mea  progenies,  tu  prima,  respice  matrem, 
tu  nunc  certe  meus,  me  iam  tu  nate  memento, 
te  primum  peperi,  tu  nunc  imitare  parentem, 

♦)0      sume  meos  mores.  et  regem  uince  tacendo 
tu  poteris  durare  diu:  sic  t^mpora  uinces 
perfida.  ne  superet  sanctos  uiolentia  Regis. 
utere  consilio,  Regis  ne  damna  timete, 
fortior  est  isto  saxoque  potentior  ipso: 

().'»      ingredere  ut  iuuenis,  patienter  uince  dolorem. 

IUe  modo  ad  matrem  uultus,  modo  toUit  in  altum, 
dumque  tacet.  tacitusque  rogat  quem  debet,  et  orat, 
non  sensit  rapidos  subiectos  cratibus  ignes, 
corpus  inane  fuit,  mater  gauisa  dolore  est, 

70      et  dixit:  Vici,  uincam  si  saepius  orem, 
duret  natomm  uirtus  incognita  Regi. 
sed  iam  nota  deo,  populi  qui  pectora  nouit. 

Finierat  primi  partus  foecunda  dolorem, 
sed  remanente  metu  pro  pluribus  anxia  mater, 

75      dissimulatque  tamen,  ne  Regem  gaudia  tangant. 

rex  stupet  Antiochus,  nec  credit  posse  sequentes 

50  cemat  ut  aspera      52  soluto      55  in  ignes      57  primus      58  me  iam] 
matris      61  tu]  tum 

49  Gratibus    inpositos  subiectos      50  ipsas  uos  sic  aspera  (cernat  post 
sic  om.)  51  Poe  autquem  manet  53  Stabat  et  hortanti    p^ctore 

oo  ignes :  e  ex  i  57  prima  me  r.  matre  58  nunc  om.  me  iam  tu 
n.]  nuncet  me  n.  60  meos]  metis  61  uincis  62  super  et  63  con- 
fiilium  dampna  timeto  64  est  isto]  es  certe  65  iuuenes  67  tacit 
quem]  que  68  subiectos]  subtus  gratibus  71  regni  72  nostra  deo 
76  credat    sequens 

XXIII.  rypr.  pow.  17 


258  V  i  c  1 0  r  i  11  i 

poenae  tale  genus  simile  peruincere  natos. 

coepta  iubet  peragi,  mater  non  territa  mansit. 

sed  tamen  ut  uidit  pallentem  assistere  natum. 
80       haec  secum  uoluens.  aliqua  iam  parte  leuata: 

ecce  secunda  mihi  partus  prodacitur  aetas. 

quam  similis  fratri  formoso  pectore,  dura 

si  sequeris  primi  partus  uestigia  nostri 

esse  meus  poteris.  et  sic  reparare  salutem. 
Hi)       quam  iam  frater  habet.  matris  praecepta  secutus.  85 

pone  metus.  Regisque  minas  contemne  furentis. 

regnaque  quaeque  paruula  habentia  tempora  dantur,   * 

non  poterit  post  ista  tibi  Rex  iste  nocere.  88 

temporis  ecce  leuis  accensus  cogitur  ignis  89 

90       uirtutis  locus  est.  languentem  pone  timorem. 

sume  mores  nostri  generis  si  sensus  inhaeret. 

hic  qui  sceptra  tenet,  regno  qui  saeuit  in  isto. 

tempus  inane  cogit,  regnum  uitamque  creauit. 

damnarique  nocens  aeternos  sentiet  ignes,  95 

95      tu  securus  eris.  turba  comitante  pionim. 

accipe  nat^  meos  uultus.  et  respice  coelum. 

autoremque  deum  per  quem  tibi  uita  paratur 

hac  melior.  fratrisque  tui  uestigia  calca. 

non  quod  Rex  iubet,  sed  quod  deus  imperat  audi.  jqo 

10(»       sicut  erat  monitus  matrem  coelumque  uideret. 

constitit,  atque  hilari  uultu  contemnere  Regem 

coepit.  et  ut  ridens  ardentes  irruit  ignes. 
.  coUapsusque  iacens  anima  superante  quieuit. 

raater  ut  hoc  uidit  rigido  sic  ore  locuta  est:  105 

87  quae  paruo  latitantia  tempore  91  mores]  aniraos         93  cogit] 

regit    creauit]  cremare      97  auctorem      99  iussit      100  uidere 

79  adsistere  80  aliquid  82  formosi  pectoris  duras  83  si]  et 
84  et  sic.  rep.]  si  parere  86  conterapne  furentes  87  regna  que  ^. 
paruola  habentia  (tia  in  ras,)  terapore  88  rex  isti :  i  ex  erasura 

supenoris  tierstis  89  accendere  cogeres  ignes  91  inherit  94  dampnari 
aetemus  s.  ignis  96  nate§  97  auctorem  100  acelumque  101  adque 
helari    contempnere       102  ot  ut]  ut     inruit  ignis       108  conlapsus 


d  e    M  a  c  li  a  b  a  t'  i  .>  27i9 

lOo       felix  pai-te  aliqua.  cuin  iani  uis.  uec  potes  onines 

saeue  tyranne  meos  trucidando  uincere  natos. 

te  grauior  nunc  poena  manet.  crudelis.  in  igne 

quam  patiere  breui :  deus  hic  nanque  omuia  cernit. 

iam  duo  securi  contempto  Rege  manebant.  ilO 

110       spes  melior  iam  matris  erat.  iam  tertius  instat 

ecce  locus  poenae.  si  poena  est  uincere  Regem, 

et  seniire  deo,  Lius  est  non  poena  furentis. 

tertius  attrahitur  iuueuis  iubente  tyranno. 

qui  nondum  sanatus  erat  furor  intus  et  ii-a  115 

lir>       saeuibat  pariter,  quod  fortia  pectora  frati-ttm 

uiderat  impauidi  Regis  superasse  furorem. 

constitit  ante  pedes  iuuenis  florentibus  anuis 

egregius  forma,  dignus  qui  regna  teneret 

dignior  Antiocho.  et  sic  meliora  secutus  120 

120       regna  uolente  deo.  Mater  cui  talia  fatur: 

accipe  nate  tuae  securus  dicta  parentis. 

accipe.  ne  segnis  reddas  uirtutis  honorem. 

sunt  tibi  iam  fratres  pietatis  sede  manentes, 

iam  locus  est  melior.  quam  regna  labentia  Regis,  125 

12r>       quorum  si  proprios  attingis  pectore  sensus 

uictor  apud  populos  Regem  superasse  fereris, 

sicut  fama  tuos  iam  misit  in  omnia  fratres: 

huc  accede  precor.  sunt  haec.  sunt  apta  dolenti 

contempsisse  nefas,  et  iura  relinquere  Regis  i^ 

180      indomiti,  quem  nulla  manet  post  ista  uoluptas. 
At  iuuenis  tacito  mittebat  murmure  uocem 

118  iubente]  mandanU'       114  satiatus       115  saeuibant        118  dignusj 
diro       120  uooante       127  omnial  ardua 


105  cum  iam  non  potes  106  cruciando  107  nunc  om.  lO^  hic  om. 
109  manebunt  110  spes  iam  melior  112  ferentis  118  adtrahitur 
iuuenes  115  saeuiebat  116  inpauidi  119  antioco     secutus 

121  nate  tuae|  tu  nate  122  signis  128  sunt  iam  tibi    roanentis 

124  iam  melior  locus     dabentia  125  propriosattengis  126  aput 

fereris]  tcrrenis         12^  hucl  hic         129  contempsise         130  quemj  que 
131  uocis 

17* 


260 


V  i  c  t  o  r  i  n  i 


oranti  similis,  palnias  tendebat  in  altiini, 

subuixoque  genu  niatris  pingebat  in  ore 

qua  licet  aspectum  corpus,  qua  turba  tenebat. 

185      qui  simul  admonitus  cratem  conscendit  in  ignem 
intrepidus,  certaque  fide  sua  membra  locauit, 
sanctaque  quae  superest  anima  inuiolata  recessit. 
concidei-ant  flammae  tepida'  remanente  fauilla 
illaesum  corpus  tellus  adaperta  recepit. 

140  At  mater  dubitans  gemitus  an  gaudia  sumat, 

haesitat,  et  querulo  sic  est  sermone  locuta: 
quid  nunc  dire  paras?  iussis  paremus  et  omnes 
munera  sed  partus  custos  ne  subtrahat  ulla, 
sed  licet  ipse  uelis  non  sum  passura  tyranne : 

14.")      omnes  nam  pariter  pereant  cei-tamine  tanto, 
temporis  ipse  tui  mutes  licet  horride  poenam, 
duraque  quae  sanctis  eadem  sententia  natis 
sed  grauiora  paras,  si  sunt  grauiora,  minari, 
quodque  meos  cernis  uultus  horrore  teneri, 

150      gauderes  parte  quoties  decernis  in  isto. 

Ardet  at  ipse  magis  rapida  rex  concitus  ira. 
cotemnique  putat,  nec  sicut  caetera  fratrum 
turba  ferat  poenas.  matrem  hoc  quaerere  sentit 
dura  in  exitium  quartum  adducere  natum 

155  pene  manu  uoluit,  lassati  nanque  ministri 
nec  regis  furias,  nec  regem  ferre  uolebant. 
proh  pudor,  erubuit  uultus  ostendere  matri 


1:^5 

l;S7 
140 
138 
1:39 
141 


145 

cornipiUtlma  ■nui 
4TIM  anparKum 

fer«  OBnia,  nec 
•iamodi  qnac  ad- 
mitunt  em«ndnti> 

onla  dillgentinm. 


150 


155 


VS'6  tige^t      135  igiieiiique       150  partein    in  istam       152  conteinni 
cetera      153  hoc  qnoque  quaerere      154  duraque  in    produeere 


138  matri  134  quia  turba  135  ammonitus  gratum  ignis  :  i  in  e  aL 
186  intrepitus  188  considerant  fanillae  189  Oorpus  iiilesum  post  u. 
139  seqmtur  u,  137.  que  quae]  queque  140  sume  142  parem :  •  sed 
148  sed  inunera    custus    ullum  non]  ne    tyrann^  145  ut  non  oiTis 

pariter    tanti      146  ipse  tui]     statui    horrida  peua  est       147  quae  om, 
148  sed]  si    parasti  sunt         149  teneris        150  gauderis  part^  qnotiens 

152  contemni]  temptari  ne      154  durat      167  pro  pudore uultus 

ilacunn  6  litf,:  in  marff.  antiqna  m  Nolnit) 


de   Machabaeis  261 

iiatus,  et  attonita  mente  confundere  coepit. 

hunc  postquam  stantem  summisso  lumine  uidit,  leo 

160      talibus  aggreditur  dictis,  monitura  timentem: 

a  primo  quartus  partus  mihi  quartus  ab  imo, 

quae  nunc  uerba  tibi.  quae  possum  dicere  nate? 

hoc  nisi  quod  solum  durata  potentia  tecum 

sit  simul  et  uirtus,  sanctaeftue  originis  auctor  jg^ 

165      illi  debemus  regi  quodcunque  rogamur. 

ille  dedit  nobis  Abraham  cum  semine  sancto. 

per  quem  nobilitas,  per  quem  genus  omne  probatur, 

quod  manet  in  dominum.  sanctus  qui  nascitur  Isac, 

tunc  cum  iam  nullum  natum  sperare  senectus  ^^q 

170      sponte  sua  poterat,  sterilis  quia  Sarra  manebat 

attamen  haec  peperit,  generique  propagine  coepta 

ex  insperato  remanent  tibi  Sarra  nepotes, 

Esau  et  patriam  deductus  lacob  in  unam. 

quos  precibus  partu  gemino  peperisse  Rebecca,  ^^g 

175  hinc  sumus,  hinc  orimur.  genus  hoc  tibi/nate  petendum, 
tu  tibi  pande  uiam  generis,  qui  arce  priorum. 
quorum  progenies  totum  dispersa  per  orbem 
inuidiam  patitur,  dominum  quia  sola  potentem 

mente  colit,  mixtae  nec  turbae  accepit  iniquae.  ^g^ 

180      quid  tibi  cum  tristi  uultu?  quid  lumina  terrae 
fixa  tenes?  coelum  potius,  coelique  parentem 
conspice,^ne  dubita.  mater  tibi  prospera  monstrat. 
quicquid  id  est.  patienter  audi,  consenti  * 

158  attonitan^  mentem        159  snbmisso        168  solum]  coeli      164  et 
sanctae         168  sanctns  cni         178  Esauns-        174  precibus]  certum  est 

176  quis  in  a.  piorum     178  patitur?     179  accessit    183  consensibns  auge 


159  uidit]  uit  160  adgreditur  161  quartusaprimo  164  Sic  simul 
iiCa  que  origenis  (ge  in  gi  aL)  165  rogamur]  negamus  166  abrham 
168  in  dih  sdm  isaac  169  sen^ctus  170  sterielis  171  sel  tamen 
peperit  172  patria  iaco^fc  unam  174  partum  geminum  (peperisse 

Rebecca  oni,,  in  viarg.  cnix  add.  +)       175  hinc  corimur      176  qui  arce] 
que  asce         179  mentem  181  tenens         183  fmt  consenti  spafium 

uacuum 


262  V  i  c  t  0  r  i  11  i 

tiirba  nate  meae  niimerumque  hortare  sequentum.  185 

185  Nec  decreta  parens  luctus  et  gaudia  mixta  - 

finierat  elaros  monitus,  tum  luminis  orbes 
ipse  leuat,  matremque  oculis  attendere  coepit. 
nil  iam  triste  gerens.  Habitus.  uultusque  fatentur 
s^  timuisse  nihil.  nisi  tiistia  uulnera  matris  190 

190      per  partus  diuisa  suos:  sed  et  ipse  citato 
elapsus  manibus  cursu  conscendit  in  ignes, 
mira  loquai*,  non  flamma  comas,  non  contigit  ora. 
exanime  ut  co)*pus  Hammas  superauerat  ignis, 
ore  patente  tamen  tacite  qua  spiritus  iret  195 

19r>       unde  acceptus  erat  pariter  cum  sanguine  fugit. 
hoc  ipso  est  gauisa  parens,  quod  qui  modo  tristi 
constiterat  uultu,  fretus  quod  pectore  tuto 
paruerit  monitis,  Kegis  contemptor  et  irae. 
sic  exorta  tamen  cum  Rex  dubitaret  in  illos  200 

200      qui  superant  geraitusque  daret,  pia  turba  ministri 
Begem  execrantur,  tanto  sermone  querentes: 
protrahe,  quid  dubitas?  nulli  iam  parcere  debes. 
nec  potes,  ut  cupias,  decretum  rumpere  nulli: 
appello  regem  totum  qui  temperat  orbem,  205 

205       qui  mare,  qui  coelum,  coeli  cui  sydera  parent: 

quod  nisi  producis,  timor  est,  iam  segnius  instat, 

iam  sentis  quem  poena  petat,  iam  gloria  nobis 

parte  in  utraque  manet,  liceat  producere  nuUis: 

nam  quoscunque  tuum  iussisti  excedere  regnum,  210 

210      forsitan  hoc  raortem  credas  furiose  tyranne.  21.S 

184  turbamn.  meam     198flammae     199  exorsa    205  8idera    210morem 


184  que  om.        186  monitus]  minus     orbis         188  Niljil     fatent^r  ef. 
corr.  189  se]  sed    tristicia  190  sed  et  ipse]  sequi  ipsa     citatos 

191  elapsum  192  contingit  193  corpus  ut  exanime  flamma  s.  ignes 
196  gauisa]  diuisa  198  par^uerat  contempto  retise  199  tamen]  paren® 
200   pia   om.   ministris  201    execrantes    tacito  202   protrahere 

205  coeli  cui]  cui  c^li        206  signiu        208  utramque     liceat]  licet  nos 
post  u.  209  duo  uersiculi  211  et  212  nostrae  ed.  (Seuitia— furorem  H 
Himpetuum — priorum)  sequuntur  in  C^    210  creda 


•l  «*    M  a  c  h  a  b  a  e  i  s  263 

louga  niagis  uita  est,  regnoqiie  potentior  isto 

quod  regis,  extrenia  Imius  iam  parte  moraris?  215 

hos  (luoque  si  metuis  superant  aetate  minores,  \ 

contemptuque  simul  uici  tua  regna  superbe. 
2ir>       sed  perage  imperium,  nec  partus  diuide  nostros, 

lios  quoque  da  flammis,  et  uiribus  ut^re  regni, 

mortalis  tamen  es,  nec  in  aeuum  regna  tenebis.  220 

Conoipit  Antiochus  furias,  saeuusque  tyrannus 

exhibet.  et  gemitus  intra  sua  pectora  uoluit, 
22^>       consentit  cum  mente  color,  ti-istisque  grauatos 

attollit  uultus,  et  talia  uerba  profatur: 

haec  tua  libertas,  et  dira  potentia  linguae,  225 

atque  hic  quem  tumida  portas  ceniice  rigorem 

senties  ira  tibi  Eegis.  quid  tempora  possint. 
22.")      si  nondum  es  satiata  malis.  et  flngere  tentas 

laetitiam.  luctusque  tuos  in  gaudia  uertis, 

non  mutabo  necem,  gaude.  laetare,  triumpha,  o-^o 

dummodo  sic  uincas.  ut  sis  suprema  tuorum. 

sic  furiosa  uimis  natorum  funere  gaudes? 
280      hoc  quoque  do  flammis,  hoc  nec  mutare  potestas 

uUa  potest  decreta,  tu  laeta  uiue  superstes         * 

natis  orba  tuis,  et  ne  mea  iussa  morentur  285 

ordo  suos  pei-agat  cursus.  Producite  natum, 

nec  uano  pereant  ignis  dubiusue  uidere  * 

285       Rex  post  ista  reor  timor  est  mihi  foemina  nuUus 

praecipua  de  gente  tua  produceris  iudex 

quam  specie  mirande  puer,  cui  pectore  uirtus  ^40 

214  uincunt  224  sentiet  irati  regis  231  tu]  modo  tu  286  prae- 
oipuus    index 

211  V'ta  longa  magis  regnoque  218  hos  quos  ^:  si  superantia  etate 
minoris  214  contemptaque  215  partos  218  concepit  219  et  om^ 
220  dolor  tristique  grauatus  222  dura  223  Utt.  emice  rigorem  al. 
m.  postea  add.  224    senties   tibi   ira   regis    quid   tempore    possunt 

225  nondum]  non     et  f.]  efHngere    temptas  226  tuus       229  animis 

•funera  230  hoc]  I  oc  i\paene  etianuit)  potestis  231  potes  tnla 
etaniua  232  orbata  233  suus  pergat  284  uanoop  dubiu  siuo 
2.S5  r*»ar      237  sppcie    p^etore 


264  V  i  c  t  o  r  i  n  i 

lirma  manet,  iam  quae  poterat  uel  uincere  Begem. 
Ad  quem  sic  placido  mater  sermone  locuta  est: 
240      si  dare  complexus  matri  tibi  nate  liceret. 

confiteor  soli  post  uulnera  nate  dedissem. 

sed  me  dura  uetat,  et  tristis  potentia  Begis  245 

denegat  amplexus.  dum  sit  uox  libera  nobis. 

et  liceat  meminisse  dei.  legemque  tenere 
245      non  a  rege  datam,  sed  quam  deus  arbiter  orbis 

tradidit.  et  mundi  rector,  Mosesque  petitam 

accepit,  populoque  dedit,  cum  maxima  laus  est  250 

nosse  deum.  merito  cui  nos  tribuamus  honorem. 

tu  modo  ne  dubita  monitis  parere  parentis: 
250       sed  uigor  et  uirtus,  penitusque  in  pectore  toto 

mens  maneat  iam  plena  deo.  Sic  fortior  aetas 

quam  Kegi  sperare  fuit.  sperare  iubentem.  255 

0  quanta  uirtus,  quanta  est  fiducia  forti? 

sed  tamen  quid  dubitas  medias  euincere  flammasV 
255       uictor  eris,  mihi  crede  puer,  uictorque  redibis. 

ossibus  et  ualidis  miscebit  corpora  neruus, 

seruatasque  animas  iterum  in  noua  uiscera  reddit.  260 

sed  ne  forte  tamen  rapidus  te  terreat  ignis, 

fratrum  sume  animos.  aetemumque  inuoca  numen. 
260  lussa  facit,  tacitusque  deum  testatus,  et  orat 

murmure  quo  poterat,  puerum  non  impedit  aetas, 

non  iam  timere  necem.  matrique  uolenti  *  265 

paruit.  et  dicto  citius  superimiit  ignes. 

242  et  tr.]  tristisque  243  sed  neget  247  cum]  quam  251  sie]  sit 
252  iubentis  253  o  q.  est  uirtus  fortis  254  tamen]  tu  255  (mihi 
crede)  257  reddet  259  inspice  262  amplius  haud  timet  ille  neceni 
263  ignis 

238  iamque  poteras  240  conplexus  242  uetate  tristis  244  etj 
enim    dei]  dAi      246  petita      248  roeritis   tribnamus]  demus      250  sedj 

si    toto]   tuo  253  iiducia  in  ras.  254  peruincere         255  er^s 

sectorque    redebis        256  miscebat  corporea       258  te  om,       269  nomen 
260  tacitus  qui    testatur  261  quod  262  timuere  nec6///  (S  ex 

est  al)      268  et  d.]  edicto    inruit 


(1  f    M  a  c  li  a  b  a  e  i  »  265 

cesseruut  ilammae,  cessit  dolor  omnis,  et  una 

265       corpus  et  ignis  erat,  corpus  superauerat  ignem. 
spiritus  ante  tamen  placidas  superauerat  auras. 

Laeta  dolet  tacite  mater,  pressoque  dolore  270 

laetitia.  luctusque  suos  in  gaudia  ueiiit,  271 

non  de  praeteritis  sed  de  puerilibus  anuis  273 

270       qui  superant,  ne  forte  negent.  ne  forte  timorem 

concipiant  animis.  regemque  accendere  malint.  275 

quo  minor  est  aetas.  maior  metus.  anxia  secum 
diuidit  et  curas,  et  spes.  et  sic  timor  una 
luctautur.  matrisque  piae  per  uiscera  cui-sant. 

275      spes  tamen  est  melior  natum  ut  producpre  uidit, 

et  procul  intrare  uideo  quid  possit  in  isto  280 

spes  conferre  milii.  uultus  agnoscere  nostros 
debet,  et  hic  fratrum  numero  parere  suorum. 
forsitan  hunc  solum  pueiilia  pectore  tangent. 

2Hi)      indigneque  feret,  quod  sic  uelut  hostia  detur. 

alloquar,  et  paucis  conabor  dicere  uerbis:  285 

sit  memor  ut  potius  generis,  quam  temporis  Imius: 
si  te  nobilitas  geueris,  si  tangit  origo, 
respice  nate  tuos.  et  nos  quoque  respice  nate. 

285      noli  annos  memorare  tuos,  puer  incipe  furtim 

pectore  ferre  deum,  tradent  hoc  secula  seclis  290 

quod  tua  sorte  petis:  det  nunc  exempla  futuris 
temporibus.  dona  te  precor  quoque  amplius  hic  est. 


206  superiuerat  267  pressitque  dolorem  271  regiq;  accedere 

276  intraiitera     uideam       278  fratrum  et  numero         2S5  furtim]  ueruin 
287  tu  forte    des  288  donate-quoque]  mundo  quod  araes  nil    hoc 


1 
264  oms        265  erat  sed  corpus        267  tacitis        269  sed  de]  de  ew*. 

270  timore        271  animo  regique        272  quod    axia        273  et  Incura» 

«ic  om.        274  currunt        275  producere  uidit]  procederent        276  pro- 

culiterre  cor  uideo         277  agnuscere         278  numerus         279  hunc]  et 

hunc    tangat      280  ferat      281  adloquar    paucis  hic  conabor      284  tuos 

et  nos]   tuo   israhel  285   incipisti   forti  286   seculum  seculis 

287  quod  tua  fortis  etas  et  nunc 


2i)<>  Victorini 

cogita  quae  fugias,  et  quae  meliora  petaiitur. 
290       non  te  soUicitet  inanis  falacia  Eegis: 

et  crescant  ista  nunc  in  contraria  uictor:  *  2v)5 

spiritus  extinxit  flammas,  sic  deinde  recessit. 

quod  dederat  corpus  tellus  adaperta  recepit. 

sanctaque  quae  superest  anima  inuiolata  recessit. 
295  Quamuis  lassa  parens  per  tot  sua  uulnera  Regem 

pertulit,  at  summo  pariter  manibusque  supinis  800 

has  habuit  uoces,  et  talia  uerba  locuta  est: 

qui  tenes  imperium  coeli,  teiraeque,  marisque. 

sydera  qui  coelis,  qui  das  animalia  terris, 
300       aequoribus  pisces,  et  talia  qui  uerberas  auras 

ad  prima  meae  cupidae  fiducia  surgit,  305 

qui  chaos  implicitum  caeca  caligine  misces, 

diuidis  in  partes.  et  das  noctemque  diemque, 

lunam  cum  uario  sole,  et  qui  tempora  seruent. 
805       nocte  dieque  iubes  lumen  parere  per  orbem.  8io 

et  post  haec  hominem  cuius  de  semine  mundus 

completur,  mortale  genus  et  lingua  liquescit 

dissona  per  gentes.  sapor  est  tamen  omnibus  unus, 

sed  qui  mutauit  meritis  hominumque  loquelas, 
310       longa  refen*e  mora  est,  coeptis  insistere  certum  est: 

tu  mai-e  diuisum  uirga  uoluisti  tenere,  315 

dum  pede  per  siccum  populus  transcenderet  aequor 

289  cogita]  respice  et  quam  290  iiec  te  miseri  fallacia  291  sed 
crescas  ipsi  292  extinctus  flammis  296  ast  animo  pariter  298  tenes 
regis  299  animantia  300  et  talia]  uentum  uerberat  301  ad  te 
prima  mei  302  miscens  304  lunamque  et  rapidum  solem  qui 

305  (noete-orbem)  om,      307  et]  tum      311  uoluisque  tenesque 

2S9  petentur  290  fallacia  291  crescunt  292  extinguit  293  dede- 
rat:  Utt.  derat  in  ras  al.  ni.  corpus]  carpis  294  secta  que  superest 

295  tot]  quam  uulnerauit  rex  296  protuUit  et  summo  298  tenis 

299  terre  301  ad  primam  meae  802  inplicitum  caliginem  isces 
303  diuides  804  lunamque  cum  sole  uarioque  tempore  305  nocterti 
diertique     orbem  :  o  ex  n  al.        307  conpletur    liquiscit      308  hominibus 

300  loquelLiP       312  populum  transcenderiequor 


(1  e    M  a  c  h  a  b  a  e  i  s  2G7 

Aegypti  effugiens  iiioi-tem,  legemqiie  Pliaraon 

qui  sibi  sanctonim  numerum  semire  iubebat, 
815       quem  tua  maiestas  Mose  duce  transtulit  amne. 

seruatumque  tua  totum  uirtute  redemit.  320 

tena  dabat  fnictus,  quos  te  cogente  ferebat. 

oecupat  et  totis  quaesita  lympha  latebris, 
•    humor  erat  nullus,  cuncti  clamore  querentes 
820      poscebant  Mosen  dare  sitientibus  undas. 

ad  quos  ille  breui  sic  est  sermone  loeutus:  825 

credite  posse  deum  quicquid  petieritis  illum 

sed  tamen  hanc  uirgam  amnemque  diffindere  saxum, 

ut  ueniant  fontes  tota  regioue  morati, 
825       percussitque  simul.  dicto  uelocius  omnes 

emisit  saxum  fontes  dulcedine  prima.  :^:^0 

confiteor  totus  cum  sit  tibi  debitor  orbis, 

tu  quicquid  possunt  ^entes,  potes  omnia  solus.  3;:i2 

tu  mortale  genus  curas,  onerasque,  leuasque,  hu 

830       te  precor  attonita  mente  confirma  timentem:  :^35 

ne  desit  fratrum  numero  meus  infimus  infans, 

ignarusque  sui,  quem  iam  procul  ecce  teneri 

conspicio,  turba  circunueniente  frequeuti. 

hunc  propter  solum  lachrymas,  quas  comouet  aetas, 
385       unus  enim  superest.  de  quo  mihi  maxima  cura  est,  340 

ne  tener  ignoret  qua  sit  de  gente  creatus. 

hunc  ego  si  possim  secreto  apprehendere  solum 

blaiidirer.  patriumque  genus,  patriamque  docerem. 

315  oiunem  318  quaesitam  320  dare]  daret  ut  323  amnemque] 
ilurum  325  amnis  327  sic  tibi  330  confirma  mente  334  lacrymas 
337  apprendere 

313mortis  pharao  314numero  315  transtullitamnem  316  diremit 
318  quesitas  319  umor  querenter :  ter  (jmj  tur  ut  i/iW.)  in  litura  aL  vi 
320  moysen      321  breui  sermone  sic  est     322  illum]  ab  illo     323  amneque 

i 

dcfundere  saxu  in  litura  (antea  fuit  ab  illo;  324  ut :  t  in  lit.  (pro 
m?)  uenient  morati]  rorari  326  fontis  328  quidquid  329onorasque 
330  timente  331  infirmus  832  ecce  334    lacrimas     comouit 

837  adprehendere      838  blandirtni  et  patrium  genus 


268  Victorini 

sed  quacunque  tamen  potero  solatia  mittani : 
^^40      pai-ue  puer,  teneiisque  tuis  mihi  charior  annis.  345 

charior  es  regno.  uita  quoque  charior  ipsa. 

tu  potes  in  totum  uictricem  reddere  raatrera, 

tu  finis  partus.  finisque  future  malorum, 

si  te  cura  mei  tangit.  si  matris  odorem 
345      mente  create  tenes.  quamuis  et  charus,  et  infans,  350 

hoc  magis  aure  pia  attende  parentis.  Beest  uerbum 

primum  disce  puer  quid  sis  post  ista  futurus.  ^^diotir^ 

si  patiens  fueris.  tunc  te  mihi  chare  futunim 

facta  docent.  fratrum  sanctorum  in  parte  locatus, 
350      et  requie  securus  eris.  dum  secula  cursus  355 

saeua  suos  peragunt.  finito  tempore  longo 

hanc  lucem  repetens.  aeternaque  regna  uidebis 

non  maculata  malis,  sed  erit  concordia  sanctis, 

nec  morti  locus  uUus  erit,  nec  bella  citatis 

355  exercentur  equis,  sed  pax  aetema  manebit.  860 
matris.  crede.  tuae  quae            cupit  esse  salutis 

haec  milii  cur  tristi  uultu  sic  dicta  repellis? 

quid  refngisV  miserere  mei,  miserere  tuique. 

si  liceat  prior  ire  uelim,  uetat  ecce,  sed  ibo 
360      tunc  cum  uictorem  uidero  te  nate  malorum.  365 

quid  sperare  iubes?  solus  raea  dicta  moraris? 

solus  adhuc  aequum  renouas  mihi  nate  dolorem? 

annuis,  an  damnas  sed  me  fratresque,  genusque? 

quod  ne  forte  uelis  oro  et  deprecor,  audi: 
365       hiis  ego  te  paruum  nutriui  nate  papillis.  370 

340  carior      346  pia  dictis  attende      351  longo]  certo       352  repetes 

356  matrem  c.  t.  semper  cupidam  e.  s.     359  uetor     360  uidero]  cemam 
363  sed]  quoque       364  oro  te  et      365  his 

339  sed]  si  solacia  340  tues  343  futur^  344  matri  sudorem 
345  creare  tenis  inter  345  et  346  tamquam  Hom^  tierstis  haec  tierba: 
Altius  attolcns  oculos  346  hoc]  hec  aure  apia  adtende  (nulla  lacuna) 
347  ista]  ita  349  locatus  om  350  et  requies  sCorum  eris  352  repeAteas 
854  Hec  n^c  356  quae  te  cupit  357  sic  om.  359  prlori  reuellim 
sedebo  360  te  uidero  nate  362  equam  reuocas  363  An  nis  an 
dampnas    fratrisque 


(l  e    M  a  c  h  a  b  a  e  i  s  26i> 

te  precor  per  has,  quas  noui  fudi  meoruni.  * 

ut  remanere  uelis.  remanebis  solus  et  * 

non  tibi  iam  fratres  dederint  solatia  uitae: 

defecerunt,  unum,  unum  quod  superest,  matrem      * 
1^70       et  genus  et  patriam  si  talia  dicta  recusas.  875 

heu  quanto  melius  uitam  seruabis 

si  facias  tandem  quicquid  fecere  priores: 

audenter  depone  metus.  depone  timorem. 

concipe  mente  deum.  uires  dabit  ille  uiriles. 
37 r>  Haec  dum  mater  agit.  puer  ad  praecepta  parentis  ^so 

respicit,  et  solum  se  uidit  esse  relictum. 

sustulit  ad  caelum  uultus.  palmasque  supinas. 

et  sic  uoce  petens  aetemum  numen  adorat, 

sensu  et  sic  pariter  secum  nutuque  rogabat: 
8S0      uinceret  ut  regem,  saeuos  et  uinceret  ignes.  3^5 

atque  ita  non  segnis.  nec  pro  puerilibus  annis 

prosilit  intrepidus  medios  dilapsus  in  igues, 
.  et  uicit  quidquid  erat.  sic  ut  uitam  iniret  iu  altum    * 

spiritus.  et  fratrum  peteret  secreta  priorum. 
885  Dum  puer  ista  gerit  soluerunt  gaudia  matrem,  390 

iamque  ut  erat  lassata  malis,  iam  uoce  negata. 

suspirans.  interque  manus  coUapsa  suorum, 

concidit  exanimis.  resolutaque  membra  quieinint. 

sic  ipsa  et  nati  sanctorum  in  parte  recepta  est. 
FINIS. 

3t)6  te  per  ego  has  precor,  et  fletus  lacrjniasiiue  iiHM>rum,  367  et] 
et  huiuB  369  dedecoras  fratmni  sanctissima  nomina,  matrem,  371  ser- 
uabifi  in  aeuuni,  376  uidit  ut  esse  383  Vicit  quicquid  erat  sic  ut  u. 
iret  i.  a.      384  piorum. 


367  solus  et|  et  solus        368  dederint]  tui    sohicia      369  unuro  semel 
370  patria    recuses        371  quantum        372  tandein]  ante  diTi     quidquid 

f^ere        373  audenter:  nans?)  ex  As         374  uirilis  377  sustullit 

supmas       378  nomen    u.  379  om.  sed  inferiori  in  marg  ndd.  nl.  m.    Et 
sic  secum  sensus  pariter  380  uincere  que  ut  regem  381  adque 

382  medis      383  quicquid    sic  ut]  si  (ut  om.)      384  piorum      387  sus- 
pirat  conlapsa   pos<t  389 :  Finit  de  machabois. 


HlLARIl  I)E  EVANGELIO. 

XB 

Christiis   hic   fios  (est).  decor  <hic>  est  fousque  per<e 

ennis. 
hunc  postquani  uerbo  conceptum  numinis  alti 
plena  deo  uirgo  utero  est  enixa  pudico 
effulsitque  nouus  terris  gaudentibus  infans. 
T)       protinus  impleuit  totum  lux  clarior  orbem. 
desuper  astra  pios  inhiant  spectantia  uultus, 
atque  decus  tantum  iam  terris  inuidet  aether. 
at  tellus  ridens  laetatur  germine  sacro, 
spargit  humum  uiolis  alieno  tempore  quotque 

10       area  purpureos  submittit  caespite  flores. 

Omnia  festa  nitent:  gaudet  mare,  nubila,  ueirti; 
te  solum  trepidare  metu,  te,  perfide  serpens, 
ille  dies  aegnmi  uidit  pallente  ueneno 
quassantemque  caput  et  pectora  dira  terentem, 

15       quod  salus  e  caelo  terris.  quod  tutor  adesset, 
saluandos  populos  quaerens  a  faucibus  atris, 
ereptam  plagis  plebem.  maestoque  ululatu 
prosequeris  hominum  uitam  mundique  salutes. 
Interea  et  sidus  exortum  numinis  alti 

20       apparet  caelis  et  terras  lumine  complet. 

Canneii  hilarii  pictauiensis  episcopi  de  euangelio  G  (cod.  ^ti  Gall 
48  s.  VIII)  r  -  Uettig,  r.  =  Piti-ct,  p  editor  XB  |  Christus  benedicet  inte^'- 
j)i'etatur  k  ex  XP  uel  XPI  coiTuptum  puto  p 

1  hic  flos  decoris  fonsque  G  corr.  k    flos]  floret  r  fluidi  Halm     decor 

m 

18  r  .  f)  pios]  r  ss.  al.  m.  G  uultus  (m  aJ.  m.)  G  7  adque  G  {r 
tantum]  tili  G  9  quotque^j  qtq.  G  om.r  natis  r  10  aurea  G  corr.  k  pur- 
pureas  G  cespite  G    18  paUente  G  pallere  t:     14  tenentem  G  terentem  Gt.K 

e 

15   et  (e   al.  as.)  G  17  ereptamque  r     plebem  plagis  rz     raesto  G 

IS  prosequens  it       19  exorti  r    nominis  G  corr.  i?      20  celo  G 


Dt^    Euaiigelio  271 

agnouere  Magi  stellam  cunasque  requiruut. 

munera  sacra  feiiint.  myrramque  et  suauia  tura. 

tura  deum  monstrant.  designat  myrra  sepultum. 
Salue.  uera  dei  proles.  puer  aethere  missus. 
2r>       non  commune  genus  nec  moribus  edite  nostris; 

innuptae  matris  pignus  uterique  pudici 

partus  et  intactae  mirandus  uirginis  infans. 

quamuis  illa  pio  iactet  se  nomine  matrem. 

fingentis  quendam  uentris  imitata  tumorem. 
80       ostentetque  tuas  cunas  risuque  salutet. 

uirgo  tamen  mater  et  magni  coniugis  exj^ers 

ignorat  causam  subolis.  sed  gaudia  nouit. 

tu  sacri  sermonis  opus.  satus  ore  paterno. 

uerbigena  diues.  linguae  mirabile  genuen. 
85       commixtumque  genus  caeli  terraeque.  potenter 

ut  caeli  terraeque  simul  te  cura  moueret. 

tu  uirtute  leo.  placidis  tu  mentibus  agnus:    > 

tu  stator  gladiusque  patris:  tu  dextera  summi. 

uiuorum  iudex.  iudex  tu  luce  carentum. 
40       cunctorum  genitor  solum  te  dicere  natum 

dignatur.  solum  communis  cura  parentum : 

heres  tantorum  solus  tu  iure  bonorum. 

Hunc  tu  olim.  dictis  uariata  imagine  rerum. 

spondebas  terris.  genitor.  per  carmina  Regum. 
4')       perque  prophetanim  uoces.  per  sidera  caeli: 

per  Seraphin  Cherubinque  tuum.  modo  pandere  fas  sit 

excelsa  secreta  poli:  nam  quattuor  altum 

circumdant  solium  uariis  animantia  formis: 

47—51  Aiiocal.  4,  (S—i< 

28  sepultum  s  sepu  ....  itres  vel  quattuor  Utt.  ah^terHnv)  G  sepulchruin  r 
24  misso  G  corr.  z.  29  quandam  G  corr.  n    turaorem  k  minores  G 

33  satis  G  corr.  r         3fi  moneret  G  corr.  p  maneret  k         38  sator  G 
rorr.  jJ  satus  iz      44  regum]  iMV  saF  («.  Dauid  Salomo)  al.  ,S8.  G      47  excelsayi 

0  celsa  G  carmine  celsa  tz       48  rircundant  G        49  sunt  oraj  sf  ore  G 
statore  r  alias  stant  ora  r 


irj, 


Hi  1  ar  ii 


primiini  hoininis  facies.  aliud  sunt  ora  leonis. 

50       inde  aquilae  uitulique  caput.  liis  omnibus  alae: 
diuisae  officiis  hae  sunt;  nam  maxima  summi 
ora  dei  uelant  seniper  faciemque  coruscam 
praetexunt,  nimius  noceat  ne  fulminis  ardor 
optutuque  sacer  feriat  ceu  fulmine  mundum: 

')•'>       at(|ue  aliae  inuoluunt  simiies  uestigia  sacm, 
ne  forte  incendat  pressas  uis  ignea  terras: 
ternaque  tum  binae  uolitant  per  moenia  mundi 
auratasque  ferunt  pennas,  et  lumine  multo 
peniigiles  discunt  urbes  actusque  precesque. 

M  Haud  dubia  his  formis  Christi  monstratur  imago. 

namque  et  homo  est  Christus.  mortis  gustator  amarae, 
et  uirtute  leo  est,  indoctos  caedere  feiTo; 
et  uitulus.  quoniam  est  peccantis  uictima  mundi. 
qui  bene  pro  cunctis  impenditur  hostia  terris. 

t)r>       quid  facies  aquilae  post  haec.  quid  forma  requirisV 
pennittit  praedam  caelo  sacer  ales;  ouans  is 
Christus  erit,  terris  raptum  quem  collocet  astris; 
namque  ille  in  caelis  placido  bonus  interuentu 
uulnera  peccantum  celat,  grauiora  parentum 

70      mitigat  et  terris  iratum  temperat  ignem. 

Tu  qui  terrigeno  referens  ueniam,  ipse  propagans, 
ac  tu,  magne  pater,  natum  pietate  quietus, 

50—59  Isa.  6,  2 

50  ui . .  li  (jf  51  hae  sunt]  h/sr  (poat  h  una  Utt.  erosa  uermictilo)  (r 
hae  -staut  r  52  uelant  j)  uolitant  G  semper]  circuni  -  54  optatum  G 
corr.  p  oppetitum  :t  feriatp  feritet  r  feceritet  (litt.  ce  dbstermii)  G  ceu] 
neu ::  55  aliac:  litt.  i  uermiculo  niolata  G  alae  re  61  gustatus  m*  uid,  G 
corr.  r  62  indoctis  G  corr.  k  65  faciei   aquile  (r  corr.  n  faciet 

aquila  r  (jui  formam  requires  G  corr.  p  quis  fortc  requirit  uel  si  fort<* 
requiris  w  66  ouantis  G  corr.  ic  an  ouanter  ?  68  placidus  hono  G 
corr.  K  69  grauis  ora  {ss.  ^praniora)  G  an  grauia  ora  ?  71  Tu  qui  p 
Aotuque  G  (Ac  olim  uifletur  mperscriptum  fuisiic  uoculne  At  insequentix 
uersus)  Ac  tu  qui  k  72  At  tu  G  corr.  p  Et  tu  :t     natum  G  (non 

natu) 


De   Eaangelio  273 

snblimi  residens  solio,  opera  ardua  cemens; 
oceani  ceu  forma  maris  uitreique  elementi. 

75      tum  senior  domino  seruit  chorus  bymno  peritus, 
bis  duodena  uirum  facies,  et  crinibus  albis; 
caesariem  rutilae  ex  auro  pressere  coronae 
inuoluitque  humeros  stola  candida,  mitis  amictus; 
surgentes  crebro  capitis  uincimina  ponunt, 

80      te  dominum  linguis,  te  consona  uoce  canentes: 
Agie,  sancte  deus,  uigor  ignee,  celse  Sabaoth ! 
teque  genus  hominum  celebrat  sermone  frequenti. 
te  pecudes  uolucresque  sonant,  te  muta  loquuntur, 
te  canit  onme  nemus,  colles  uallesque  supinae; 

85      te  uenti  strepitant,  pelagi  te  murmurat  unda. 
sacrorum  ritu  uario  templisque  dicatis 
in  nemore  incluso,  sculptis  de  marmore  templis, 
aere  cauo  positis  signis  picturaque  inani, 
te  gentes  populique  colunt,  tibi  uota  precesque 

90      suscipiunt,  numenque  tuum  nomenque  requirunt. 

Ac  uelut  in  tenebris  errat,  cui  lumen  ademptum: 
sentit  adesse  hominem;  qui  sit,  ubi  denique  sistat, 
nescit,  et  ignarus  per  inania  brachia  iactat, 
prendere  si  possit  tactumque  adsistere  saltem: 

95      non  aliter  gentes,  caecis  erroribus  actae, 

ante  oculos  positum  quaerunt;  sed  lumine  cassae. 
transiliunt  ipsum  quem  quaierunt;  ludicra  captant 
effigiesque  locant  uarias  et  nomina  mille 
imponunt  uni,  si  possit  adesse  uocatus. 

100  illos  culpa  premit  grauior,  quibus  adstitit  ipse 
ante  oculos  doctor  uerus;  quibus  ore  locutus, 

73  sq.  Apocal  4,  6 
75—80  Apocal.  4,  4.  10 

78  solio  residens  n  78  amictam  G  eorr.  p  79  ante  ponimt  al.  m, 
de  add.  G  84  sopinae  G  86  templis  G  templi  ic  90  sospiciont  G 
corr.  r    nomenque  t.  n5q,  G  corr.  ic  92  qnis  sit  n    in  marg,  iud^i 

pagani  G  94  assistere  G  97  trsilinnt  G  100  adstetit  G 

101  doctos  G  corr.  r  loquutus  n 

18 
XXm.  Oypr.  poet. 


274  Hilarii 

quosprece,  quos  dictis  monuit,  quos  denique  factis. 
nec  uidere  tamen  caeci,  cum  lumen  adesset 
per  populos  clarum,  factis  celebrans  genitorem. 

105      namque  iacebat  homo,  pallenti  marcidus  ore, 
cui  inerat  morbis  corpus  compage  solutum 
uiuentisque  animae  dudum  iam  mortua  membra. 
,Surge,  ait,  atque  tui  iam  lecti  baiulus  esto.'' 
exilit  atque  alacer  humeris  uehit  ipse  cubile. 

110      ecce  trahebatur  caecus,  quem  lumine  mater 
ediderat  uiduum,  communis  lucis  egentem, 
non  totum  natum,  mundi  quia  parte  carebat. 
ut  uidit,  miseratus  ait:  „Hunc  cemere  iussi!' 
protinus  ad  caehmi  caecus  noua  lumina  tollit. 


108  Matth.  9,  6 
llOloh.9. 

105  homo  G  corr,  ic      106  morbi  «      109  marg.  de  caeco  nato  G 


AVCTORES  IMITATORES. 


SIGLA  PABAGRAPHO  f  OKNATA: 


ipaiaa  Gypriani 
t9  CienesiB. 
K  Exodut. 
L  I>ettiticu8. 
N  Numeri. 
D  Deuteronomiut. 
IK  Ie«u  Naue. 
I  iudices. 
Bell.  Relliqniae  p.  20»  sqq. 


Incerti 
S  de  Sodoma. 
loa-  de  lona  et  Niniue. 

Incerti 
Sen.  ad  tenatorem. 

Hilarli 
H  GenesU. 

H  de  martyrio  Maecabaeornm. 
Ea.  d«£uangelio- 


uid.  M.  Hertz,  Analecta  ad  canninum  Horatianorum  historiam.  iV.  Breslau 
1880  p.  22  sq.  —  M.  Manitius,  zu  spatlateinischen  Dichtern.  Z  f.  d.  Osterreich. 
Ojmn.  1886  p.  410  sq.  —  G.  Scbepss,  Berliner  philol.  Wochenschrift  1890 
p.  602.  —  Cl.  Marius  V  ictor  rec.  C.  Schenkl  (Poetae  Christiani  minores  pars  1) 
p.  352  sqq.  —  lohn  E.  B.  Mayor,  the  latin  Heptateuch,  London  1889. 


8  immensus-deus  ^  E 1 70.  452  L  230  I 
N  557. 

Dracontius  Satisf.  1  Eex  immense 
dous. 

13  Vprgil.EV26  graminis  . .  herbam. 
^!  H  101  herbarum  uaria  con- 
surgunt  gramina  campis  (c/.  D 
160  rideiit  graraina.) 

20  Ouid.  M.  XI  341  fecit  auem  et 
subitis  pendentem  sustulit  alis. 
Sil.  12,  94  suspensum  librans 
medium  inter  nubila  corpus 
Enauit  .  .  ales  c/.  Statius  Th.  III 
463  Claudian.  IIII  cons.  Hon. 
543  id.  1,  76. 

^  G  290  non  uolucres   leuibus 
suspendunt  corpora  pinnis. 


21  Ver^dl.    G    II    154    in    spiram 

tractu  se  colligit  anguis. 
34  Persius  V  56  hic  satur   irriguo 

mauult  turgescere  somno. 
38  sq.  Victor  l  386  quod  dulces  nati 

postponendique  parentes  Coniu- 

gibus. 
40  %     E     772     septima     perfecto 

uirtutum  fine  quieuit. 
51  Vergil.    A    VI    255    primi   sub 

lumina  solis  et  ortus  €  N  185 

prima  (?)  ad  lumina  solis  c/.  G 

273.  306  N  729. 
5  i  Vergil.  A  11 782  leni  fluit  agmine 

Thybris. 
-jA  sq.  ^  G  72  has  inter  sedes  et . . 

hortos. 

18* 


276 


Auctores   i mi t a t o r e s 


56  Victor  I  269  sqq.  fons  rigat  .  .  . 
Quadrifido  tumidum  laetus  caput 
amne  resoluens. 

59  Victor  I  271  iugi  nam  gurgite 
promptus. 

f  E  1099  sapphirus  hanc  sequitur, 
cum  qua  carounculus  ardet. 
c.  ad  Tl.  Felicem  de  resurr. 
mort.  214  prasinus  inde  nitei, 
iUinc  carbunculus  ardet.  Victor  I 
282  fulmineo  rutilans  carbunculus 
ore  coruscat. 

60  Victor  I  278  regna  Euilantum. 
62  amoeno :  4  G  1191  fluuium  .  .  . 

amoenum. 

Victor  I  288  tertius  hinc  rapido 
procurrens  gurgiteTigrisIt  comes 
Euphrati,  iuncta  quos  mole 
ruentes  .  .  . 

66  Vergil.  A  VUII  114  ne  trepidate 
meas,  Teucri,  defendere  naues. 

67  VergiI.A  VII  67  ramo  frondente. 

68  noxale:  ^  G  97  poma  .  .  noxalia. 
70  Vergil.  G II 429  nec  minus  interea. 
81  Vergil.  E  VIII  40  poteram    ab 

terra  contingere  ramos. 

Sedul.  1 98  aliquosnitor  contingerc 

ramos. 
84  Auitus  nil  637  nube  serenum. 
89  4  G  822  ergo  ubi  nudatos  .  .  . 
105  Prudent.  perist.  Xin  37  uipereis  . . 

uenenis. 

Victor  l  419  plus  quam  uipereo 

mortem  allatura  ueneno.  Ennod. 

C  9  Vog.  nubila  uiperei  qui  gestat 

corda  ueneni. 
109  Vergil.  A  XI 668  cruentAm  mandit 

humum. 

120  Vergil.  G  I  219  at  sitriticeain 
in  messem. 

121  Vergil.  E  V  39  carduus  et  spinis 
surgit  paliurus  acutis. 

124  sq.  Victor  I  518  sq.  donec  to 
lenta  senectus  Terram,  quod 
magis  es,  faciat  terraeque  refundat . 

129  ^  G  313  lapsa  meatu  Perceleri. 

130  ^  S  161  apex  flammae. 

f  E  1332  dum  uolucris  deferuet 
apex  numenque  praesentat. 

131  Victor  I  520  caelum  defendere 
membris  .  .  . 

132  Victor  1 521  ueste  tegit  pecudum 
miserans     uitamque  tueri. 

139  Victor   II  208   sqq.   arua   Cain 


duris  uertebat  pinguia  rastris  .  • 
Abel  Innocuas  pascebat  oues  ei 
lacte  parentes. 
140  Vergil.   A    VII    539   et  terram 
centum  uertebat  aratris. 
Horat.  S  I  1,  28  illegrauem  duro 
terram  qui  uertit  aratro. 
^  G  737  inde  senex  curuo  terram 
dum  sulcat  aratro. 

144  Victor  II  216  frugibus  ille  nouis,. 
niueo  magis  hic  litat  agno. 

145  adipemque  niualem:  ^  E  988. 
147  Vergil.  G III 479  incanduit  aestu. 

154  Vergil.   A   XII  664   tu   currum 
deserto  iu  gramine  uersas. 

155  frendens:f  GI159fTendentesque. 

156  Vergil.  A  V  515  caelo  speculatus. 

161  Victor  n   255  et  tanto   leuiter 
pro  crimine  punit. 

162  VergLl.    A.    XII    691    sanguine 
terra  raaaet. 

171  Vergil.  A  VI  646  Thraeicius  .  . 

sacerdos     Obloquitur      numeris 

septem  discrimina  uocum. 
189  sq.    luuenal.    XIIII  117   incude 

adsidub       semperque       ardente 

camino. 
189  sq.  Aediluulf.  X  3  sq.  diuersisque 

modis   sapiens  incude  subactum 

Malleus  in  ferrum  peditat  stridente 

camino. 
'  198  Lucret.  III 1036  sopitus  quietest. 
211  orbes:  f  G  315. 
216  Stat.  Th.  V  668  sociae  ueritus 

commercia  uitae. 
222  summula:  Iuuenal.VII174Auson. 

Ep.  15  (7)  23  P. 
224  f    G    295    uenturisque    parens 

seruabat  seraina  saeclis. 
229  pertaesus:    Sueton.  Aug.  62    p. 

morum  peruersitatemeius.Iustin. 

38,  9,  4. 
238  Victor  II  364  monstra  hominum, 

celsa  membrorum  mole  gigantes. 
240  c/.Iuuenal.  XHIIOOutsitmagna, 

tamen  certe  lenta  ira  deorum  est. 
245  sqq.  Vergil.  G  III  243  et  genus 

aequoreum     pecudes     pictaeque 

uolucres 

^   H    11   gens  hominum    pecu- 

desque  ferae  pictaeque  uolucres. 
247  sqq.  4  G  290  sqq.  non  uolucres 

.  . .  Nec   fera  cebiiugo   deuitat 

marmora  coUe  .  .  .  mors  omnibus 


Auctores  imitatores. 


277 


una  est.  N  446  ac  uelDtin  totos 

pariter   nez   una    ueniret 

Horat.   C   I  28,   5   omnes   iina 

manet  nox. 
249  Symmachus  Ep.   X    28,    18    p. 

298.  27  S.  dolor  mitescens. 
•253  Victor  II  407  sq.  tunc  calidum 

bibula  spirans  compage  bitumen 

Exploret  tenuesetuestiat  undique 

rimas. 
255  Yictor  II  402arcatibi,  quae  ter 

centum  tendatur  in  ulnas. 
:257  Victor  11  403  sqq.    consurgat  in 

altum,  Ter  denis  tantum  .  .  .  at 

qua  se  Collecta  obliquo  fastiget 

machina  tecto. 

Auson.  Mos.  812  quadro  cui  in 

fastigia  cono  surgit  .  .  pjramis. 
-260  Vergil.   A   11   493    procumbunt 

cardine  postes. 
272  ^  E  761  glauca . .  marmora  ponti. 
.Auson  Mos.  849  glauca  fluenta. 
279  Sedul.  II  175  inde  quater  denis 

iam  noctibus  atque  diebus. 
287  Auitus1II829  grandineospauidis 

fuderunt  nubila  nimbos. 
■2S8  Victor  II  467  (de  abysso)  atque 

nouos  pandit  fontes  torrentibus 

aequos. 

289  Auitus  IIII  524  iamque  quater 
denis    manabat   noctibus  imber. 

290  n    G.    20. 

290  sqq.   ^  G  247  sqq. 

291  ^  G    375  celsiiugum  et  collem. 
298  Vergil.    A   VII  810     mare   per 

medium  fluctu  suspensa  tumenti. 
298  Victor  II  491  unda  relabens. 

503  Auitus  Iin  579  protenus  albentem 
mittit  de  sede  columbam. 

504  super    aequoreum    campum : 
Vergil.    G    III     198    campique 
natantes 

A  VI  724  camposque  liquentes 
Oaid  M  I  41  campo  . .  liberioris 
aquae. 

I  815  pars  maris  et  latus  subi- 
tarum  campus  aquarum. 
XI   356  latarum  .  .  campos  .  . 
aquarum. 

^    H    12  et  quae  per    liquidos 
discurrunt  agmina  campos. 
307  Vergil.  A  V  516ali8plaudentem. . 
columbam. 
Ouid.MXIIII507«^  577plausis  . . 


aUs.  Prudent.  Hamart.  816  plau- 

dens  . .  .  pennis. 
308  Vergil  VIII 116  ramum  praetendit 

oliuae. 
817  Vergil.   A  HI    205   sq,   quarto 

terra  die    primum   se  attbllere 

tandem     Visa,    aperire     procul 

montes  ac  uolnere  fumum. 
322  4  G  89  ergo  ubi  nudatum. 
324  VergU  A  U   259  lazat  claustra 

Sinon. 
826  Vergil.  A  VII  71   castis   adolet 

dum    altaria    taedis.  A    I    704 

flammis  adolere  penates. 
327  Aediluulf.  VI  85  (Traube,  Karol. 

Dichtungen   p.   17)  Petro  quae 

gignit  odores  Praemites. 
340  4  L  52    idcirco    quoniam  mul- 

toruni  in  sanguine  mens  est. 
847  Victor  III  284  considunt  terris. 

atque   orbem  gentibus  implent 
849  Vergil.    A    VI    520    confectum 

choreis  somnoaue  grauatum.  Ouid. 

M.  III  608  iUe  mero  somnoque 

flnrauis. 

Victor    III    78   persensit  uiuos 

latices  somnoque  grauante. 
357  Claudian.   III   cons.    Hon.    182 

qui  mente  serena. 
362  4  G  1487    Genesis   ut  formula 
.cauit. 

364  f   N    887   moenia  uasto  Edita 
suspectu. 

Vergil.  A  VIIII  530   turris  erat 
uasto  suspectu  et  pontibus  altis. 

365  Vergil.  A   I   504    instans   operi 
XII  361  sic  moenia  condunt. 

869  sqq.  4  E  154  sq.  IN  884  sq. 
?>75  f  G  291  E  20  leuent .  .  arces. 
:J80  sq.    Vergil.    G    III   79    sq.    illi 

ardua  ceruiz  Afgutumque  caput. 

Horat.    S   I  2,    89  breue    quod 

caput.  ardua  ceruiz. 
391  f  G  994   incoctos  tosta  fomace 

penates. 
394  omisit  Victor  III  242  qui  lustini 

locum   I   2,   7    adhibuit  cf.    4 

S  153. 
401  Victor  III  284   orbem   gentibus 

implent. 
406  Dracont.    Satisl.    227     nondum 

pubentibus  annis.  4  G  907. 
428    Vergil.    G   IIII  549  monstratas 

ezcitat    aras.     Victor    III    855 


278 


Auctores  imitatorcs. 


deuotas   ezcitat  aras.  Victor  III 
364  soUemnes  excitat  aras. 
^  I  288   domino  sacratum  sns- 
citat  altar. 

429  4  6  1275  tellus  sitientibus  arida 
uenis. 

430  Ouid.  M  VII  782  ieiuna  Fames. 

431  Victor  III  561  Nilotica  teUus. 

432  ^  G  787  quae  cum  praecipuo 
canderet  sidere  forraae. 

434  Victor  III  369  sed  nomine  pul- 
chra  sororis  Protegitur  coniunx. 
Vergil.  A  1111  642  coeptis 
immanibus  eflfera  Dido. 

485  sqq.  f  G  684  sqq. 

464  Vergil.  A  VII  100  omnia  sub 
pedibus  qua  sol  utrumque  re- 
currens  Adspicit  Oceanum  uer- 
tique  regique  uidebunt  f  E 1004 
quas  8ol  utrumque  recurrens  ad- 
spidt. 

465  Vergil.  A  I  744  geminosque 
triones. 

468  harenas :  Ouid  tr.  IIII  1,  55  sqq. 

ex  Pont.  n  7,  25  sqq. 
470  ^  760  nomen  Mambra. 

Victor  lU  411  sq.  subque  iUcis 

atrae  Dispensata  comis  ngit  ten- 

toria  Mambrae. 
479  Vergil.  A    VII   387    euolat    et 

natam  frondosis  montibus  abdit. 
483  Val.  Placcus  Arg.  VI  545  medio 

duri  discrimine  beUi.  Coripp.  loh. 

I  407  tanto  in  discrimine  beUi. 

Coripp.  lust  III   95   discrimina 

beUi. 

486  sq.  Victor  III  433  ter  centum 
deUgit  omni  De  grege  bisque 
nouem  famulos. 

488  VergU.  A  VII    694    agmina    in 

arma  uocat  subito  ferrumque  re- 

tractat. 
495  Victor  III   464  ...  .   decimam 

tamen  ofTert  Hostibus   ezcussae, 

quae   uera   est   hostia,   praedae 

Melchisedech  .  .  . 
497  laturus :  ^    G    873    sumpturus. 
504  n  1198  iUe  alacer,  G  768  1441 

£  276  iUe  alacris. 
508  nobUibus:  4  G  1234  nobiUs. 
512  Horat.  C   I   28,    1    te   maris  et 

terrae   numeroque    carentis  ha- 

renae  Mensorem. 
^      Victor  m  481  quam  denso  lumine 


caelum  Picta  nocte  micet,  quanti» 
congesta  premantur  Sidera  side- 
ribus . .  .Seminishocexemplai<habe. 

514  ^  E  367  si  summa  putetur. 

516  cemat:  c/.^ID199  cretio.  Prudent. 
Cath.  XTI  85  sqq. 

518  Victor  III  492  omnipotens  egfv 
sum  dominus,  qui  teque  tuosque 
Chaldaea  de  j^ente  tuli. 

526  Virtor  III  i^OO  trimam  sume 
mihi  torna  iam  fronte  iuuencam. 

527  Vergil.  A  VIIII  armata  fronte 
iuuencuni  A  111  636  torua  sub 
fronte. 

528  Vergil.  G  IH  287  hirtasque 
capeUas. 

529  Victor  III  503  cumque  columba 
sacrum  casto  cum  turture  iuncta. 

532  Auitus  VI  63  sic  te  laeta  domuif 
sanctis  altaribus   aptans.  Arator 

I  552  sacris  altaribus  apti. 
534  Vergil.  VlH  658  et  dono  noctis 

opacae. 
536  luuenc.  III  228  nubUa  miscentur 
confusa  luce  colori.  Coripp.  lustin. 

II  103  prolata  luce  tenebras. 

538  Victor  III  532  praenosce  tuos^ 
sobolemque  tuorum. 

539  Vergil.  A  I  204  per  uarios  casus. 
555  Victor  III  539  gentis  Amorraeae. 

558  Victor  111  546  signum  monte 
dedit,  clarum  nam  clibanus  igne 
Emicuit  raptini. 

559  VergU.  A  III  580  ruptis  flammam* 
expirare  caminis. 

560  delambere:  Stat.  Th.'IL  681. 
563  ^  G  115  ponere  partum. 

566  Victor  III  563  progeniem  uilr 
concredere  perpulit  aluo. 

567  Victor  IH  561  Agar  nomen  erat, 
Nilotica  teUus  origo  —  Subrogat 
in  thalamos. 

574  Vergil.  A  V  361  praestantr 
munere  donat. 

580  €  G  823. 

581  Victor  III  604  innumeras  gentes 
propria  de  stirpe  creandas. 

584  sq.  Victor  III  606  sq.  littera  te 
renouetjte  syUaba  plena  refomiet.^ 
ut  non  Sara  tibi  coniunx,  sed 
Sarra  uocetur  Et  tu  non  Abram, 
sed  nomine  clarior  aucto  Abrahan^ 
—  populis  posthac  uociter»- 
futuris. 


Auctoresimitatores. 


279 


587  Victor  III  624  Ismael . .  bis  senis 
pariter  ducibus  regnanda  creabit. 

592  Horat.  S 11  1,  86  soluentnr  risu 
tabulae. 

Pers.  UI  87  ingeminat  tremnlos 
naso  crispante  cacbinnos. 

593  Vergil.  E  VUn  37  tacitus  Lycida 
mecum  ipse  uoluto. 

594  Victor  III  613  quamuis  ridenda 
putetis  Virtutis  promissa  meae. 

596  Yergil.  A  VI  536  iam  medium 
aetberio  cursu  traiecerat  azem. 
Sil.  Xn  731  redditur  extemplo 
flagrantior  aetbere  lampas. 

597  Vergil.  E  I  52  frigus  captabis 
opacum. 

598  Victor  III  645  tres  subito  ad- 
stiterunt  angusta  luce  micantes. 

599  Victor  III  647  dominumque  soh» 
prostratus  adorat  Vnum,  cutii 
tres  miretur. 

601  604  Victor  IH  649  precatur,  Vt 
refici  in  medios  aestus  tenden- 
tibus  boris  Non  dedignetur 
famuli  mensisque  cibisque. 

602  Horat.  Ep.  I.  15,  4  gelida  cuni 
perluor  unda  Per  medium 
irigus. 

603  Victor  IIl  654  annuit  ore  Offici- 
umque  pii  non  aspematur  alumni 
Omnipotens  uisusque  cibos  men- 
sasque  sacrare. 

604  Vergil.  A  IIII  295  imperio  laeti 
parent  ac  iussa  facessunt. 

607  tosto  uapore;  c/  ^  G  391  et 
994  tosta  fomace  N  495  tostoque 
arderent  corpora  sole. 

608  Horat.  C  IIII  2,  54  uitulus  .  .  . 
fronte  cumatos  imitatus  ignis. 
Culez  16  patula  praepandit  comua 
fronte. 

610  Vergil.  E  I  81  et  pressi  copia 
lactis. 

cf.  Tertullian.  de  came  Chr.  19 
post  med. 

611  trina   sub    imagine:   Victor  III 
^  642  et  nomen  numemmque  suum 

confessus. 

Pradent.  psychom.  pr.  45  sqq. 
moz  et  triformis  angelorum 
trinitas  Senis  reuisit  nospitis 
mapalia.  £t  iam  uietam  Sara  in 
aluum  fertilis  Munus  iuuentae 
mater    ezanguis   stupet,   herede 


gaudens   et  cacbinni  paenitens. 

Idem  apotb.  28  sqq.:  boc  uidit 

nrinceps  generosi  seminis  Abram, 

lam  tunc  dignati  terras  inuisere 

Cbristi  Hospes  bomo,  in  triplicem 

numen  radiasse  flguram. 
613  quid  rerum   gerit:    Plaut.  Aul. 

117  quid  rerum  geram.   Terent. 

Eun.    923    quid    rerum    gerat. 

CatuU.  28,  4  quid  remm  geritis? 
617  Sedul.  I  109  prolemque  negabat 

Frigidusannoso  moriensin  corpore 

sanguis. 
620  Vergil.   A   VII  254   uoluit  sub 

pectore  sortem. 
625  Victor    III    667    in    Sodomam 

Gomoramque  deum  uibrasse. 
636  Victor  III  683   Lotb  forte   se- 

dentem  Ante  fores  urbis. 
638  Victor  UI  687  prostratus  adorat 

Inuitatque  domum. 
640  ^  D  120  I  282. 

644  Horat.  A  94  tumido  delitigat  ore. 

645  sqq.  Victor  III  698  sqq.  infandae 
lez  urbis  erat.  moUu-e  furentes 
Loth  cupiens  natas,  quibus  in- 
libata  manebai  Virginitas,  offert, 
quos  plebs  uoluisset  in  usus,  per 
sezum  factura  minus. 

650  Vergil.  A  Vmi  539  dum  se 
glomerant. 

Cic.  Verr.  II.  4,52  reuelli  claustra. 
Liuius  V  21  pars  claustra  por- 
tarum  reuellunt. 

653  ^  S  79  sq. 

654  quod  potuit:  Ouid.  M  UII 
683. 

661  Vergil.    A    VI    573    honisono 

striaenteB  cardine . .  portae.  SiL 

Vni     654     mptusque     fragore 

horrisono  polus. 
661  Vergn.  A  ini  208  dum  falmina 

torques. 
665  Vergil.  A  X  270  a  uertice  flamma 

funditur  c/.  Stat.  Tb.  XH  431. 
672  luvencus  1469  genitorem  in  puppe 

relinquunt. 
681  ^  G  824  ilicet  in  Geraris   socia 

cum  coniuge  degens. 

689  Horat.  S 1  5, 84  immundo  somnia 
uisu. 

690  Victor  11  40  postquam  reddita 
mens  est  in  711  uiz  mente 
recepta. 


280 


AuctoreB  imitatores. 


697  Vergil.  A  Vini  341  moUe  pecus 

4  uid,  ind.  uerh.  mollis. 
700  Veml.  A  VI 569  commissa  piacula. 

703  %  G  862  pacifico . .  nati. 

704  procnbus:  4  uid,  ind.  uerh, 
710  4  E  292  promere  gressns. 

713  luuenc.  I  44  (9  Marold)  gratins 
utdonum  iam  desperantibus  esset.  ; 

728  4  G  858  deuenit  ad  coUes  quibus   • 
est  luratio  nomen.  I 

780  sq.  Vergil.  A  VII  164  aut  acres 
tendunt  arcus. 

781  Sil.  Vin  378  pennigeris  pbare- 
tram  impleuisse  sagittis. 

737  Vergil.  G  I  170  II 189  A  Vn  539 

terram  centum  oertebat  aratris. 

Sil.  Vnil  191  sulcantur  uomere 

campi  XIII  92  sulcat  aratro. 

4  G  140  aut  alius  curuo  terram 

uertcbat  aratro. 
746  Ouid.   M  III    144   iamque   dies 

mediusrerum  contrazerat  umbras. 
748  flammarum  pabula:  Victor  III 749 

c/.  772  Lucan.  VII  5  non  pabula 

flammis.  Sil.  XVn  93    pinguia 

pabula  (ignium). 
751  Vergil.  A  11  57  manus  iuuenem 

interea  post  terga  reuinctum. 

Horat.  Ep.  II  1,  191  manibus  . . 

retortis. 
755  his  actis:  f  G  126,  662. 

Sedul.  I  107  uetulae  marcebant 

uiscera  Sarrae. 
762  ^  G  956  concepta . .  uerba. 
768  Vergil.   A    V   580    ergo    alacris 

n    1441   E   276   ille   alacris  c/. 

G  504. 
774  Vergil.    A    VII    264    si    iungi 

hospitio  properat. 

776  Vergil.  A  vn  160  iamque  iter 
emensi  XI  244  atque  iter  emensi. 

777  n  G  874  id  Rebecca  uidens. 
Vergil.  A  XI  500  tota  cohors.. 
ad  terram  defluxit  equis. 

^  N  375  ad  terram  fluxere  metu. 

778  obstipumque  caput:  Horat.  S  n 
5,  92  c/.  Pers.  IH  80.  Cic.  Arat. 
in  de  nat.  deor.  II  107.  f  N 
382  obstipa  ceruice. 

787  n  G  432. 

Stat.  S  ni  4, 26  puerum  egregiae 
praeclamm  sidcre  formae. 

788  Sedul.II  67  gaudia  matris  habens. 
792  Ouid.   Ep.   XI   37   tumescebant 


uitiatiponderauentris.  luuenc.  I 
134  M.  manifesta  uteri  quod 
pondera  uidit. 

795  luuenc.  I  735  ad  Inmina  nitae. 

796  Eugen.  Tolet.  monost.  recapit  1. 
lucis  primordia  sumpsit. 

799  Claudian.  b.  Get.  58  zephyrus 
se  promat  ab  Indis. 

800  Vergil.  A  XI  771  pellis  aenis  In 
plumam  squamis  auro  conserta 
III 594  consertum  tegumen  spinis 
in  467  V  259  consertam  hamis 
loricam. 

805  Vergil.  A  XI  474  rauca . .  bucina. 

Auson.  Mos.  258  crispo  tremori 

uibrantis  saetae. 
809  Vergil.  A 1 153  et  pectora  mulcet. 
813  Vergil.   A  VI  276   et  metus  et 

malesuada  fames  IIII   169  pri- 

musque  malorum  causa  fuit. 

817  ^  G  854  ilUc  perspicuo  dominum 
cum  lumine  uidit. 

818  ^  Rell.  13:  angelico  motu  repe- 
tant  sed  regna  Canopi. 

824  4  G  681  et  Gerarum  ad  terras 
socia  cum  coniuge  transit  c/. 
G  841. 

827  coniugium:  Vergil.  A  III  296 
VII  423  al 

828  Ouid.  M.  XIIII  752  patulis  iniit 
tectum  sublime  fenestris. 

830  Pnident.   Cathem.  VIH   4    lege 

coerces. 
835  Vergil.  G  II  429  nec  minus  in- 

terea.  Onid.  M.  VII  586  liuentia 

pectora  tundunt. 
853  4  G  728  deuenit  ad  puteum  cui 

tum  luratio  nomen. 
858  colligit   artus:   lustin.  88,  2,  2 

corpore  collecto. 

866  hinc  uel  hic:  c/.  Seruius  ad 
Vergil.  A  I  728. 

867  ^  L  191  grandior  aeuo. 

868  Prudent.  Cath.  Vim  84  peren- 
nibus  tenebris  iamsepultalumina. 

871  Vergil.  A  I  187  arcumque  manu 

celeresque  sagittas. 
878  luuencus  11  422  confestim  sanae 

redierunt  munera  linguae. 
874  ^  G  777  quem  Rebecca  uidens. 
884  Vergil.     Vm     884     postquani 

ezempta  fames   et   amor    com- 

pressus  edendi. 

Vergil.  A  I  723  postquam  prima 


Auctores  imitatorcs. 


281 


quies  epolis  roensaeqae  remotae. 

f  G  1400. 
888  Vergil.  A  XII  434  snmmaque  . . 

delibans  oscala  fatur. 
890  ^  G  1111  anterior  (frater). 
895  laaenalis   I    168    inde    irae    et 

lacrimae. 
899  Vergil.AV783Ianonisgraai8irs*. 

qaam  nec  longa  dies  pietas  nec 

mitiget  allaVI  745  donec  longa 

dies. 

903  Vergil.  A  I  677  accitu  cari 
genitoris. 

904  Vergil.  A  I  159  est . .  locus  I 
550  est  locus,  Hesperiam  Grai 
cognomine  dicunt. 

907  Dracont.  Satisf.  227  nondum 
pubentibus  annis  ^  G  406. 

909  Vergil.AVII213genu8egregium 
Fauni. 

912  Vergil.  A  IIII  185  nec  dulci 
declinat  lumina  somno. 

916  luuenc.  11  761  lumina  mentis. 

924  Vergil.  A  V  812  pelle  timorem. 

927  Vergil.  A  XI  793  patrias  remeabo 
inglorius  urbes. 

928  sq.  Vergil.  A  VII  458  sq.  oUi 
somnum  ingens  rumpit  pauor 
ossaque  et  artus  Perfudit  toto 
proruptus  corpore  sudor. 

935  Vergil.  A  VIII  90  ergo  iter 
inceptam  celerant  XI  524  tenuis 
quo  seroita  ducit  („quo  . .  legitur 
et  qua**  Seruius,  quo  Auson, 
cento  110). 

937  VergU.  A  VIIII  341  molle  pecus. 

938  ^  £  626  sole  calente  £  590 
solemque  calentem. 

939  Vergil.  A  VII  495  ripaque  aestus 
uiridante  leuaret. 

942  %  G  829  niuea  cum  coniuge. 

943  Vergil.  £  8,  28  uenient  ad  pocula 
dammae. 

945  Paulini  Petroc.  Vita  Martini  IIII 
607  rursus  in  amplexus. 

956  €  G  762  conceptis  dici^re  uerbis. 

959  Paulin  Nolan.  C.  XXX  53  ad 
nostrae  munia  uitao. 

977  ^  E  251  animos  deponere. 

981  Ouid.  M  V  327  quin  etiam  man- 
sura  dabo  monimenta  per  aeuum 
Inquedomo  socerisemperspecta- 
bere  nostri  X  725  luctus  moni- 
menta  manebunt  Scmper . .  mei. 


982  Vergil.  G 1 1 23  hic  plantas  tenero 
absdndens  de  corpore  matrom. 

984  Vergil.   E  im  42  uarias  discet 
mentiri  lana  colores. 

985  Claudian.  c.  Ruf.  I  207  rapiunt 
Tjrios  ibi  uellera  fucos. 

986  pecus  balantum :  Lucret.  II  369 
Coripp.  loh.  li  898. 

990  Horat.  ep.  2,  48  dapes  inemptas 
4  qf .  G  978  nihil  extemum. 

994  n  G  391  tosta . .  fomace. 

995  4  G  1005  quae  credit  numina. 
998  4  N  955  heremi  terras . .  uicistis 

Claudian.  III  cons.  Honor.  46 
ascensu  uincere  roontes. 

1001  Vergil.  A  X  756  caedebant 
pariter  pariterque  ruebant. 

1005  H  G  995  quos  credebat  numina. 

1010  Vergil.  A  XII  898  limes  agro 
positus  litem  ut  discemeret 
aruis. 

1011  ^  G  1345  iamque  uiae  medio. 
1028  n  E  191  lentam  uirgam. 

1031  Vergil.  A  1  204  per  uarios 
casus 

1032  Vergii.  A  VI  365  eripe  me  his 
inuicte  malis. 

1048  n  I  503. 

1044  Auson.  £ph.  HI  53  (deum 
omnipotentem)  cemere  quem 
solus  coramque  audire  iubentem 
Fashabet  .  .  .  opifex  rerum. 
4  £  139  dominum  quiacemere 
non  est  Fas  ciiiquam. 

1051  congrege  turba:  Victor  m  279 
^  ind.  uerb. 

1052  n  G1133  N  622prona  cemice. 
luuenal.  Vm  161  dominum 
regemque  salutat. 

1054  VergU.   A  I  748  uario  noctem 

sermone  trahebat. 

I  217  socios  sermone  requirant. 
1059  admomnt:  Vergil.  A  IIU  367. 
10^)8  Vergil.    A    VI    535    liac    uice 

sermonum, 
1066  Vergil.  G  III  340  raris  habitata 

mapalia  tectis. 
1076  luuenal.    XIII    206     extinctus 

totA  pariter  cum  prole  domoque. 
1082  Vergil.  A  II    248  nos  delubra 

deum. 
1084  €  lon.  50  nullomm  ad  numina 

diuum. 
1116  sq.    Horat.    ep.    15,    1    caelo 


282 


Anctores   imitatores. 


fulgebat  lunasereno  interminora 
sidera.  Horat.  c.  I  12,  46—48 
micat  inter  omnes  .  .  uelut 
inter  ignes  luna  minores  c/'. 
Ouid.  M  II  722  sqq. 
1127  Stat.  Th.  VI  540  at  tibi  Maeonio 
fertur  circumflua  limbo  .  .  . 
chlamys. 

1131  Auson.  Mos.  332  apricas  .  .  . 
inter  .  .  nouales. 

1132  Auson.  Mos.  312  in  fastigia  cono 
surgit  .  .  pyramis. 

1136  luuenal.  VIII  161  ^  G  1052. 
1138  disrumperet  ira:    Martial  VII II 
97  alii. 

1141  Nartique  uidebatur:  f  G  1248, 
1 329  Vergil.  A  VIIII  707  ipsa 
uidebatur. 

1142  Vergil.  A  VII  8  cursuB  Luna 
negat,  splendet  tremulo  sub 
lumine  pontus. 

1149  Vergil.   A  VIIII  393  dumisque 

silentibus  errat. 
1154  Vergil.   A   V    748    quae   nunc 

animo  sententia  constet. 
1162  Vergil.    E    IIII     39     mutabit 

meirces. 
1170  Auitus   IIII   380  Cilicum   dant 

tegmina  saetae. 
1174  luuenal.  XIIII  18  gaudet  acerbo 

plagarum   strepitu.  ibid.    14  et 

a  magna  non  degenerare  culina. 
1190  ^  I  643  iuuenibus  calidis  uen- 

debat  saucia  noctes. 
1195  Vergil.    A    III    423     sola    uiri 

moUes  aditus  et  tempora  norat. 

1199  Paulini  VMV  679  madidis  iani 
paene  elabitur  ulnis. 

1200  luuenal  VI  285  uires  a  crimine 
sumit. 

1202  Vergil.    A    VI    862    egregium 

forma  iuuenem. 
1204  Vergil.  A  V  161  compeUat  noce 

Menoeten. 

Horat.  S  I  7,  89   magna   com- 

pellat  uoce  cuculum. 
1213  Vergil.   A   V  845    pone   caput 

fessosque  oculos    furare  labori. 
1218  Vergil.   A    VI    390    noctisquc 

soporae. 
1223  Vergil.    A    HI    354    Hbab  nt 

pocula  Bacchi. 
1232  Paulini  VM  II   196   poenanm 

satis  est  de  crimine  solo. 


1237  Claudian.  in  Ruf.  II  340  atria 
regifico  iussit  splendere  paratu, 
Claudian.  JIII  cons.  Honor.  337 
regificis-deliciis.  luuenal  XIUI 
13  tanto  cenare  paratu. 
Vergil.  A  VI  604  epulaeque 
ante  ora  paratae  Kegifico  luxu. 

1241  Vergil.  A  II  558  auulsumque 
humeris  caput. 

1248  ^  G  1141. 

1250  Vergil.  G  III  144  uiridissima 
gramine  ripa.  Auson.  Mos.  203 
attonsispubentiagermina  pratis. 

1252  Vergil.  E  III  102  uix  ossibub 
haerent. 

1257  VergU.  A  HH  454  horrendum 
dictu. 

1267  Verga.  A  VII  391  sacrum  tibi 
pascere  crinem. 
il  N  88  crinem  .  .  pastum. 

1275  ^  G  429  uenis  sitientibus  aret. 
Ciris  163  uenis  hausit  sitientibus 
ignem. 

1279  Vergil.  G  IH  335  dum-dum- 
Horat.  Ep.  I  7,  79  sqq.  dum- 
dum  -  dum  - 

Auitus  lll  308  309  dum  uita 
manet,  dum  luce  aigemus  etc. 
C.  de  resurr.  mort.  380  Et 
ideo  dum  uita  manet,  dum 
cemere  lucem  .  .  licet. 
f  G  1381  dum-dum- 

1279  Vergil.  E  VIII  89  nec  sit  mihi 
cura  mederi. 

1287  f  G1337  uerarenarrans.  luuenc. 
ni  508  tuo  sublimis  honore. 

1291  Vergil.  A  V  559  fleiiUs  obtorti 
per  collum  circulus  auri. 

1302  Paulin.  Nolan.  C.  XVUII  817 
totum  pariter  diffusa  per  orbem. 

1311  Horat.  S  l  4,  12  feire  laborem. 

1312  Vergil.  A  II  634  atque  ubi 
iam  patriaeperuentimi  ad  limina 
sedis. 

1313  Vergil.  A  I1193submissi  petimus 
ten'am. 

1314  Vergil.  A  VII  192  patriaque 
Latiuus  Sede  sedens.  Catal.  8. 
25  sedetque  sede. 

1315  A  VI  409  longo  post  tempore. 
Vergil.  E  I  29.  67  longo  post 
tempore. 

1316  Horat.  S  II  6  31  memori  si 
mente. 


Auctored  imitatorcs. 


283^ 


1319  Vergil.   A  I   308  qtd  teneant: 

nam  incolta  nidet. 
1323  f    1    443    filia    quae    patrios 

seniabat  sola  labores. 
1327  ^  G  1287  uera  renarrantem. 
1336  f  E  965  reddat  geminum  sub 

iadice  pondus. 

luuenal.  VII    13   si   dicafl  sub 

iudice  ^uidi.** 

Vergil.   A  VI  20  tum  pendere 

poenas  Cecropidae  iussi. 
1338  Bracont.  de  deo  II  467  acelus 

orone  peractum. 
1347  mox  deinde:    luuenal.  III  280. 
1.350  Vergil.  A  V  40  gratatur  reduces. 
1353  Vergil.  A  VII  125  accisis  coget 

dapibus.^  £  652  accisis  . .  cibis. 
1355  Verril.  A  VI  128  sed  reuocare 

gradum. 
1364  leue  olentia:  f  E  1122  tusque. 

leuis    cuius    fit    halitus     aptus 

Naribus. 
1370  luuenc.  III  738  conuiuia  laeta 

frequentent. 


1388  ^  D  198  cohaesit  domino  plebe» 

lacobi. 
1400  Vergii.  A  VIII    184   postquam 

exempta  fames  et   amor   com- 

pressus  edendi  ^  G  884. 
1403  ardens:   4    G    1407    fulgentia 

pocula. 
1419  Vergil.    G  lill  393  quae  sint, 

quae  fuerint,  quae  mox  uentura. 

trahantur. 
1426  4  G  1461  gratuita  .  .  farra. 
1432  luuenc.  III  763indutum  pollutae 

uestis  amictu. 
1437  f  G  362  ut  legis  formula  cauit. 
1450  Vergil.  A  I   414  aut   ueniendi. 

poscere  causas. 
1453  Vergil.  A  V  247  argenti  magnun» 

dat  ferre  talentum. 
1461  4  G  1426. 
1495  Vercjil.  A  VI  128  sod  reuocare 

gradum. 
1498  Vergil.  A  X  819  tum  uita  per 

auras  Concessitmaesta  ad  manis 

corpusque  reliquit. 


EXODVS. 


4  Paulin.    Nol.    C.    XXVIl    40 

Memphitica  tellus. 
8  Vergil.    A    VII    794    agmina 

densentur  campis.  . 
12  Horat.  C  III  16,  43  parco  quod 

satis  est  manu. 
15  Vergil.Ain234armacapessant. 
20  4  G  375  leuat  arces. 
28  Vergil.    G   III   347    fasce   sub 

iniii^to  G  Iin  204  sub  fasce. 
33  ^  c/.  E  901  crimen  ad  auctoris 

merita  per  damna  recurrat. 
55  Vergii.  A  VI  200  quantum  acie 

possentoculi  seruare  sequentuiu. 
57  najatus:  Auson.  Mos.  77  cU. 
63  Horat.   C   H  3,  28  impositura 

cumbae. 
66  Tacit.  Germ.    5    nec    armentis 

quidem  suus   honor  aut  gloria  j 

frontis.Val  Flacc.  IHI  29  frontis   ; 

honores.  ! 

73  Vergil.    A   VII    162    primaeuo 

flore  iuuentus  4  N  746  primaeuo 

quae  flore  uirens. 
87  Vergil.  A  H  370  primus  se  .  . 

offert  nobis. 
96  4  £  376  nemo  solum  uertit. 


luuenal.  XI  49quiuertere  solum. 
129  Prudent.Cath.  31  Moyses  nempe 

deum  spinifera  in   rubo   Vidit 

conspicuo  lumine  fiammeum. 
139  f    G    1044   domini   nomen  .  . 

soli      quod>     ius     est      nosse 

tonanti. 
142  n  E  122. 
152  Claudian.   ffll   cons.  Hon.  118 

magnarum  largitor  opum. 
164  et  1034  AedUuulf.  XII  56  haec 

ubi  detonuit. 
171  Vergil.  G  HH  255  corpora  luce 

carentum. 
174  Lucan.UII249  animosque  laban- 

tes  confirmant  ictu. 
193  Vergil.  G  11   154  neque  tanta 

Squameus  in   spiram  tractu  se 

colligit  anguis. 

196  Vergil.  A  III  538  equos  .  . 
canuore  niuali. 

197  Vergil.  A  VI  449  rursus  et  in 
ueterem  fato  reuoluta  figuram. 

202  lustin.  XIII  7.  6  linguae  nodis 
solutis.  Augustin.  Cont.  1  c.  9 
§  14  rumpebam  nodos  linguae^ 


284 


Auctores  imitatores 


203  lunenc.   II  146    cordis   secreta 

pererrant  lil  169  secreto  cordis 

promantar  noxia  uitae. 

^  I  580  tacitae   cordis  secreta 

renadat. 
206  Yergil.  A  X  63    quid  me    alta 

silentia  cogis  Rumpere. 

Hieronym.  ep.  118,  long^  ad 

t9  silentiam  rumpo. 
214  Vergil.  A  I  10  insignem  pietate 

uirum. 

225  Yergil.  A  XI  348  mortemque 
minetur. 

226  rimatur  silicem :  c/.  Apul.  met. 
27  rimatus  frondosum  fustem  . 

281  Vergil.  G  I  70  sterilem  .  . 
harenam. 

^  IN  51  uacuas  heremi  squa- 
lentis  harenas.  I  38  solas  heremi 
scrutantur  harenas.  E  186  in- 
formes  heremi  ducenda  per 
agros.  D  1  informis  heremi  ue- 
xatus  harenis.  D  36  informes 
heremi  terras. 

242  subnixus  adorat:  4  uid.  index 
uerh. 

251  Vergil.  A  XI  366  pone  animos 
et  pulsus  abi.  Ouid.  hal.  45 
animos  ponit  captiua  minaces. 

255  %  E  440  duris  .  .  uocibus  usa. 

266  Vergil.  A  V  84  cum  lubricus 
anguis. 

281  €  E  337  congestaeque  simul. 

285  ^i  E  375curaqueomittituromnis. 

296  luuenc.  II  523  leti  post  funera 

297  Pers.  I  47  neque  enim  mihi 
cornea  fibra  est  (inde  Sidonius 
epp.  Hn  1  Vii  II). 

828  %  infra  350  totum  censum. 
330  Ouid.  a.  a.  II  449  inuitas  .  .  ad 

aures.    Quintilian.  V  7,  27  nihil 

enim  facile  persuadetur  inuitis. 
832  Vergil.  A  VIIII  314  noctisque 

per  umbram. 
384  Vergil.  G  IIII  61  frondea  semper 

tecta  petunt. 
387  ^  E  281  congestaeque  simul. 
350  %  supra  328. 
354  Vergil.  A III  685  leti  discrimine 

paruo  X   511  tenui    discrimine 

leti  Vllll    141    leti   discrimina 

parua. 
858  VergU.    A    XII    607    resonant 

late  plangoribus  aedes. 


359  Vergil.   A  VIIII  73   tum   uero 

incumbunt. 
365  Vergil.    G    DI    536    contcnta 

ceruice       trahunt       stridentia 
*  plaustra. 
370  Vergil.  A  V  727  tandem  mise- 

ratus  ab  alto. 
'375  Stat.Sim6,  Iforteremittentem 

curas. 

^  E  285  curamque  omittit  in- 

anem. 

Juuenc.   III  566  torperent  otia 

lenta. 
376  f  E  150.  Paulin.  Nol.  c.  XV  82 

ille  solum  caelo  uertit. 

Ouid.  M  III  11  bos  .  .  nnUum 

passa  iugum  cumique  immunis 

aratri.  Ouid.  M  I  376  immunis  . . 

per  se  dabat  omnia  tellus. 

m    G    737   terram    curuo   dum 

sulcat   aratro   E   856  curuique 

immunis  aratri. 
380  dubios  cibos :  Ter.  Ph.  342  Horat. 

S  II  2,  77.  Auson.  Mos.  102. 
383  luuenal.  XI  66  haedulus  ettoto 

grege  mollior. 
385  Carmen  adu.  Marcion.  II  2,  14 

signantur  sanguine  postes. 
388  luuenal.  XIIII  99  mox  et  prae- 

putia  ponunt. 

393  Culex  396  telluris  tumulus 
formatum  creuit  in  orbem. 

394  4  G  640  azyma  quos  tenui  de 
poUine  candida  pascit. 

401  ^  N  478  cui  gramen  hysopi, 
406  VictorIII319succiduisgradibus 

decursa  propago. 
414  mane  nouo:  V^ergil.  III  325  dum 

mane  nouum. 
413  per  deuia:  %  E  547. 
421  luuenc.  1 580  M.  praetumidae  .  . 

iactantia  mentis. 

427  Vergil.  G  III  107  uolat  ui 
feruidus  axis. 

(Arator  I  675  uolat  axe  citato). 

428  Vergil.  A  VIID  749  XII  729 
consurgit  in  ensem. 

429  Vergil.  G  III  108  iamque 
humiles  iamque  elati  sublime 
uidentur  .  .  adsurgere  in  auras. 

433  Vergil.  V  442  uariis  adsultibus 

inritus  urget. 
435  n  G  1059  admorunt. 
440  f  E255immodicissennonibu8asi. 


Auctores  imitatores. 


28S 


441  Vergil.  A  JI  72  memoret  quae 
8it  fidacia  capto. 
A  I    132   tantane  nos   generis 
tenuit  fiducia  uestri?    XI  502 
siqua  est  Jiducia  forti 
^  N  387  nam  quae  fiducia  ciues. 

446  Yergil.  E  II 14  nonne  fuit  satius. 

459  Horat.    C  I  18,  4  mordaces  .  . 
sollicitudines.  Augustin.    Conf. 
7,  5,  7  curis  mordacissimis. 
Yitalis  epit.  (Anthol.  lat  683  R.) 
9   mordacibus  curis. 

467  haecubidisseruit:^ E611IN222. 
Ouid.  M.  Vm  702  uota  fides 
sequitur  UI  527  dicta  ^fides 
sequitur  cf .  IIII 549  etc.  Auitus 
VI429ni  dictumfactasequantur. 

474  Boet.  cons.  phil.  I  c.  5,  1  felix 
nimium  prior  aetas.  Claudian. 
III  cons,  Hon.  97  o  nimium 
dilecte  deo  cui  fundit  ab  antris 
Aeolus  armatas  hiemes,  cui 
militat  aether  £t  coniurati 
ueniunt  ad  classica  uenti. 
(Augustin.  c.  d.  V  26»  ex 
Augustino  Orosius  VII  35,  21 
sic:  0  nimium  dilecte  deo !  tibi 
militat  aether  Et  coniurati 
ueniunt  ad  classica  uenti.)  ^i 
IN  130  dilapsus  ab  alto  Aethere 
nunc  ueni,  totis  cui  militat 
astris  Insignis  legio.  Paulin. 
Petr.  V  M  V  557  cui  miiitat 
aer  et  permansurum  seruant 
elementa  pauorem, 

486-487  Verpl.  G  im  360atillam 
Curuatammontis  faciem  circum- 
stetit  unda  Accepitque  sinu 
uasto  misitque  sub  amnem. 

496  Vergil.  A  H  199  hic  aliud  maius 
miseris  multoque  tremendum 
Obicitur  magis  atque  inprouida 
pectora  turbat. 

507  Cantemus  domino  deoque  nostro : 
Sedul.  Eleg.  1  Cantemus,  socii, 
domino  cantemus  honorem. 
Paulini  VM  VI  407  sic  ripa 
ulterior  tantogauisa  triumpho: 
nCantemus  domino'*  laetata  et 
credula  dixit. 

Hraban.  hymn.  VH  1  (PC  H 
248  Duemml.)  Cantemus  domino 
deoque  nostro.  Cruindmelus 
p.  34,  16  Huemer. 


Florus  Lugd.  (P  C II 516  Duem- 

mler)    II    l    Cantemus  domino 

magna  est  cui  gloria  Christo. 
524  Victor  III534Niliacustyrannus. 
526  Vergil.  A   HII    646    ensemque 

recludit  VIIII  423  ense  recluso. 
531  Horat.  c.  III  30,  14  sume  super- 

biam    quaesitam   meritis    4  N 

95  quaesitam  ut  meritis  ualeat 

contingere  metam. 
536  Martial.  VI  4,  1  Censor  maxime 

principumque  princeps. 
545  consona:  c/.  Auson.  Eph.  orat. 

84  Auitus  V  717, 
553  Martial.   Ull   18,  4  praegraui» 

unda. 
55  i  Vergil.    G    III    508    obsessas 

fauces  premit  aspera  lingua. 
559  f    IN   403    unus    ab  astrigera 

signum  qui  sumpserat  aula. 
562  Vergil.  A  XII  725  duas  librato 

examine    lances.   Auit.  III  287 

librato  examine  ueri. 

^    IN    456   Ubrata    expendere 

lance  IN  359  librato  in  pondere 

N  534  aequato  examine  £  1060 

aequa  lance  cf.  L  153. 
574  Vergil. E V5tumrigidasmotare 

cacumina  quercus. 

578  Vergil.  A  VI  633  gressi  per 
opaca  uiarum. 

579  Vergil.  A  VI  93  XI  480  causa 
mali  tanti  IIII  169  primus 
malorum  causa. 

597  Vergil.  A  VII  125  accisis  coget 

dapibus  consumere  mensas.  ^  G 

1353  accisi  cum  deinde  cibi. 
606  Vergil.  A  I  627  quare  agite. 
615  Paulini     Petr.    VM    m     340 

aurora  .  .croceo  obnubens  palan- 

tia  sidera  fuco. 
624  Aediluulf.XVm?!  curamensura 

cibi      totum      quod       sufficit 

ambit. 
626  plus  iusto  :  Horat  C.  III 4  24  al 

f  G.  938  sole  cadente. 
656  Vergil.  A  IIIl  177  caput  inter 

nubila  condit. 
662  congrege  turba :  Victor  III  279 

^  ind,  uerb. 

Peru.    Ven.  43  congrcges  inter 

cateruas. 
681  Victor    III   547    crinemque  in 

prona  retorsit. 


.^86 


Aactores  imitatores. 


€89  f    E   1039    celsum    confestim 

construit  altar. 
698  noscitat:  ^  G  883  E  1319. 
708  f  N688  ueluti  cum  sola  perama. 
-716  Martial,V55. 1  uolucrum regina. 
725  ^  E  776  uitae  quam   prorogat 

ingens  .  .  deus. 
737  ^    N    195    longa    in    deserta 

uadentes. 
749  Vergil.  A  III 665  necdum  fluctus 

latera   ardua    tinxit    IIII   246 

latera  ardua  cemit  Atlantis  duri. 
761  Aldhelm.   hexast.  10,    6  undosi 

contemno    marmora  ponti  ^  G 

272  per  glauca  .  .  .  salsa  .  .  . 

Anthol.  lat.  718,  18  R.  glaucum 

profundum. 
764  Sedul.  13  49  sed  tu  dare  grandia 

nosti. 
768  Horat.  Ep.  11  1,  142  cum  sociis 

operum,  pueris  ct  coniuge  flda. 

772  ^  G  40  septima  luce  deus 
factorum  fine  quieuit. 

773  Vergil.  A  V  49  iamque  dies  nisi 
fallor  adest,  quem  semper 
acerbum,  semper  honoratum,  sic 
di  uoluistis.  habebo. 

785  Vergil.  A  II  660  si  .  .  sedet 
hoc  animo  V  448  siDares  haec . . 
arma  recusat  Idque  pio  sedet 
Aeneae  (VII  611  uoi  certa 
sedet  patribus  sententia  pugnae 
XI  651  uix  haec  sententia  sedit) 

790  Sedul.  11  54  ne  nos  seruile 
teneret  Peccato  dominante 
iugum. 

847  Vergil.  A  11  758  ilicet  ignis 
edax  summa  ad  fnstigia  uento 
Voluitur.  Ouid.  M  Vmi  202 
Xni  541  F  Iin  7S5  alii  Victor 
TI  119  Jcrnh  edax. 

856  f  E  H7i). 

859  f  E  281odio  soluuntur  acerbo. 

861  Stat.  Th.  VI  267  nondum 
lunatisfronte  iuuencis.  Claudian. 
rapt.  Pros.  I  129  nondum  .  . 
lunatae  curuauit  germina  frontis. 

895  f  N  607  pampineas  inter  uites. 
Ouid.  P  III  8,  13  pampineis . . 
nitibus. 

901  ^  E  33. 

913  Lucan.  V  190  spumea  tunc 
primum  rabies  uesana  per  ora 
Effluit. 


Victor    III   439    ieiuni    rabies 

uesana  leonis. 
950  Stat.    S    I  2,  202  ^uod  durum 

permensus  iter. 
969  ^  D  63  septemque  diebus  otia 

lenta  ferat. 
975  4  IN  122  nouorum  in    mense. 

988  ^  G  145  adipemque  niualem. 

989  €    D    62   sit  pascha  quotannis 
peruigili  cum  nocte  potens. 

1004  Vergil.  A  VH    100  ^  Gon  464 

quam  sol  utrumque  r.  A.  •< 

1014  Paulin.  Nolan.  C.  XXII  93  ex^ 

pertus  quem  cuncta  treniant 
1026  f  E  1032  atque  agmine  multo. 
1033  Vergil.    A    Vll    759    uitrea   te 

Fucinus  unda,  Te  liquidi  fleuere 

lacus. 

Ouid.  M  III  161    fons..  tenui 

perlucidus  unda. 

^l    N   552    uitrea     perliqxiidus 

fperlucidus)  unda. 

1040  VergQ.  A  XII  592  uacuas  it 
fumus  ad  auras. 

1041  Ouid.am.IH  13,15  etuitulinon- 
dum  metuenda  fronte  minaces. 
Seneca  Herc.  141  nondum  rupta 
fronte  iuuencus. 

1060  f  E  562. 

1062  luuenc.  III330.caelopraefulgida 

nubes  Circumiecta  oculis  uestibat 

lumine  montem. 

1073  ^  E  1105  lammina  conspicui  .. 
auri. 

1074  ^  L  151  in  laeuum  dextrumue 
latus. 

1082  Aediluulf.  XX  50  sq.  hic  tamen 
haec  pAcuit  rerum  commenta 
nouare,  Mirificis  sunt  factamodis 
quae :  laudibus  ornet  Versiflcus. 
poterit  qui  digne  haec  dicere 
doctus. 

1082  Angilbert.  VI  411  multaque 
praeterea. 

1083  1  G  467—469  cf.  512  sq.  Sedul. 
f  101  cuncta  quis  expediet, 
quorum  nec  lucida  caeli  Sidera 
nec  bibulae  numeris  aequantur 
harenae. 

1090  luuenal.  XI 155  ardens  purpura. 

1099  Dracont.  de  deo  I  822  frigidus 
etroseocarbunculus  ardethonore. 
^  G  59  prasinus  huic  nomen, 
illi  est  carbunculus  ardens. 


Auctores  imitatores. 


287 


1099  llOSAediluulf.XXIITSsaphirus 
hic  solium  biriloque  adnexus 
inaute  Fecerat  ezimium  dominus 
cui  insederat  almus. 

1100  Claudian.  rapt.Pros.  I  184  ruti- 
lum  squamis  intermicat  aurum. 

1114  f  L  223  pendeat  ante  tholum 
Ivchnus  laqnearibus  altis,  Noc- 
tibus  ut  praestet  flammatum 
lumen  oliuum. 

Vergil.  A  I  726  dependent 
lychni  laquearibus  aureis  Incensi 
et  noetem  flammis  funalia 
uincunt. 

1115  f  I  350  et  noctem  multo  radi- 
antes  luuiine  uincunt. 

1122  ^  G  13f)4  leue  olentia  tura. 

1144  Sedul,  I  205  ardentis  fidei  re- 
stinrta  est  flamma  caminis. 

1158  f  JN  48  ex  furua  cum  primum 
denipsit  Aegypto. 

1190  f  G  467  sqq. 

1192  Ouid.  M  1  722  gemmis  stellan- 
tibus. 

1202  Vergil.  A  V  776  extaque  salsos 
proicit  in  fluctus  V  238  extaque 
salsos  proiciam  in  fluctus  (por- 
riciam  Seruius  et  Macrobitts). 

1221  Yergil.  A  VIIII  379  (377)  obi- 
ciunt  equites  sese  ad  diuortia 
nota. 

1228  VergU.  A  III  56  quid  non 
mortalia  pectora  cogis,  Auri 
sacra  fames  IIII  412  improbe 
Amor.  quid  non  mortalia  pectora 
cogis?  c/.  Ouid.  M  IIII  201 
VI  472. 


1230  f  IN  172  dum  cautes  numina 
credit. 

1246  ^  F  144  celsa  ceruice  tumes/ 

1261  sq.  f  E  1061  labitur  aetherio 
propere  nubs  fulgida  caelo. 

1275  f  E  1241  at  tu  depropera. 

1288  Aldhelm.  p.  288:  lanigerae 
pecudes  et  equorum  bellica 
pubes.  c/.  idem  p.  218  . .  septem 
lanigerarum  .  pecudum  [tiid. 
p.  210). 
€L114  quae  sintconsortianoxae. 

1 303  Prudent.  Apotheos.  544  comniissa 
piacula  soluit 

1304—25  Aediluulfus  XIII  11  sqq. 
(emend.  Traube  p.  23).  tri- 
uerat  hic  soles  nullamque 
adsumpserat  escam  leiu- 
num  referens  uolitanti 
lumine  pectus.  Nec  rairum: 
excellens  faciat  si  talia  prin- 
ceps,  Cum  maiora  boni  patrent 
his  aeque  minores.  Atque  dies 
multas  certant  ieiunia  Christo 
Reddere,  ne  mentes  fallai 
eluderet  astu  Jncautas 
hostis  subitae  uirtutis  ho- 
nore.  Saepius  ipse  luit  sacrae 
formidine  plebis  Bella  ne- 
fanda:  simul  populo  certante 
fideli  Auxilium  praestans  Chri- 
stus  concertat  ab  axe. 

1324  Vergil.  E1III44  croceo  mutabit 
uellera  luto. 

1332  %  G  130  dum  calidus  deferuet 
apcx  flammasque  uolutat. 


LEVITICVS. 


9  fl  E  847  expiat  iirT»is  cdax 
I  607  iij^nis  edax  [uoluiturj. 

14  ^i  L  IIU  iioc  longum  dilatanece; 
nam  cardine  rupto. 

17  Vorfril.  A  VI  2U)  oorpusque 
lauant  frigentis  et  ungunt. 

20  Claudian.  de  livstrice  7  oculis 
rubet  igneus  -ardor. 

34  Horat.  S  I  5.  87  oppidulo  quod 
uersu  dicere  non  est.  c/.  Lucilius 
VI 39  M.  Ouid.  ex  P  llll  12,  5. 

41  pelliculara:  luuen.  XIIII  104. 

45  f  E  829  nil  fraudis  haerebit. 

48  ^  N  90  turtures  aut  simili  can- 


dentes  pluma  columbas.  r/.  infro^ 

68  et  85  sq. 
63  ^  N  135  riuo  uiridantis  oliui. 
61  sq.    Horat.    P'p.  I  7,  44  paruum 

parua  {sc.  dona)  decent. 
66  f  N  2  mensibus  explicitis  N  98 

expliciti  .  .  cursibus  anni. 
70  Vergil.  A  X  642  et  quae  sopitos 

dcludnnt  somnia  scnsus.    Auson. 

Eph.  208  sqq. 
77  Auson.  Mos.  41  cessante  remulco. 
86  Veriril.    A  V    237    taurum    con- 

stituam    ante    aram    uoti    reus. 

fl  N  ^S  uotique  implere  reatum. 


288 


Auctores   imitatores. 


110  cf,  ^  G  340. 

117  118  luuenal.  VI  268  sq.  lectus  in 

quo  nupta  iacet. 
141  0.  de  mensibus  19  octobri  laetus 

5ortat  uindemitoruuas(^^ac^rc»«. 
^LM  I  211.) 
149  Burde!:   Pers.   I   128   lusco  qui 

possit  dicere  nlusce!" 
151  4  E  1074  in  dextrum  laeuumque 

latus. 
161  ^  I  89  contractas    concutit  iras. 
171  %  G  958  mercede  seorsa. 
179  decembres:  f  I  208. 
184  rutilare:  cf.  luuenal.  XIII  164. 

190  191  luuenal.  XIJI  55  sq.  si 
iuuenis  uetulo  non  adsurrexerat 
et  si  Barbato  cuicumque  puer. 

191  grandior  aeuo :  %  G  867. 

195  luuenc.  1 124  utiuste  iusto  seruire 
queamus. 


197  luuenal.  III 186 ille  metit  barbam, 
crinem  hic  deponit  amati. 

205  Claudian.  Illl  cons.  Hon.  235 
capitis  in  arce. 

Auitus  I  82   hinc  arcem  capitis 
sublimi  in  uei-tice  signat. 

223  ^  E  1115  pendeat  ut  lychnus 
semper  laquearibus  altis  Incensus 
noctemque  suo  de  lumine  uincat. 

287  Ouid.  M  VIII  825  plusque  cupit 
quo  plura  suam  demittit  in  aluuni 
837  demisso  in  uiscera  censu. 
Ibis  385  ut  quos  demisit  uastam 
Polyphemus  in  aluum. 

289  Vergil.  A  V  331  hic  iuuenis  iam 
uictor  onans. 

290  crines:  f  E  417  claro  fulgebat 
crine  cometae.  H  68  puniceos .  • 
capillos.  Victor  I  99  puniceos  .  • 
crines. 


NVMERL 


22  ^   N  747    quae   deinde   summa      195 
sexcenta  ad  mUia  uenit  Atque  bis 
octona,  tercentum  insuper  auctis.      200 

48  f  L  200   femina,   noctiuagus  si 

qudm  possedit  adulter.  205 

53  ^N  216  pinguique  inrorat  oliuo. 

56  Vergil.  A  1 505  media  e  testudine  207 
templi.  ^  I  710  media  testudine  216 
templi. 

71  Horat.  Ars  122  iura  neget  sibi  225 
nata.  236 

78  Pers.  V  86  mordaci  lotus  aceto.      243 

86  morte  obita:  Vergil.  A  X  641  alii. 

87  curis  mordacibus :  Vitalis  epit.  9.  '  248 

88  f  G  1267  crines  carcere  pastos.  \  287 
90  f  L  48.  68.  85.  308 
95  Horat.  C  IH  30,  15  sume  super-   I  309 

biam  quaesitam  meiitis.  i 

^  E  531  quaesitam  mehtis  tenebo      324 

palmam. 

111  miserator:  luuenc.  U.  293.  338 

112  Vergil.  A  X  3  sideream  in  sedem. 
112  f  N  279  subHmi  de  sede  N  677 

sacro  de  sidere  rector  .  .  uide.        342 
116  ^  N  53  nec  pingui  inroret  oliuo. 
128  f  N  142  discretis  diebus.  347 

135  f  L  63.  354 

178  f  N  757  terrificasque  tubas. 
185  %  G  51  primique  adspectat  Ixmiina 

solis  (G  534  prima  sub  tempora      355 

noctis  opacae). 


%  E  737  pecus  longa  in  deserta 

minare. 

Fortunat.    VII    12,    18    dulcia 

mella  fauis. 

Vergil.  A    XI   855    cur,   inquit, 

diuersus  abis?  hucdirige  gressum. 

^  E  773  semper  honoratus. 

Vergil.  A  Vlll   580   dum  curae 

ambiguae,  dumspes  incerta  futuri. 

f  G  420  sit  .  .  grandior  actu. 

41  I  550  inpete  dextra. 

Ouid.   ex   P.  llll   9,  54  detque 

bonum  uoto  lucidus  omen  apex. 

%  G  778  obstipumque  caput. 

296  %  I  524. 

nec  mora  cum:  ^  E  296  al, 

Vergil.   A  VIII   61    supplicibus 

supera  uotis. 

Vergil.  A  I  309  sociisque  eiacta 

referre 

Vergil.'  A  VIIII  530  (527)  turris 

erat  uasto  suspectu  et  pontibus 

altis  %  G  364. 

Vergil.   A   I  465  multa  gemens 

largoque  umectat  flumine  uultum. 

minutal:  luuenal.  XIIH  129. 

Vergil.  G    III   541    iam    maris 

immensi  prolem  et  genus  omne 

natantum. 

luuenal.  IIII  67  propera  stoma- 

chum  laxare  saginae. 


Auctores   imitatores. 


289 


^  Bell.  7  pienam  .  .  saginam. 

357  Vergil.  G    IIII  422  cresceret  in   1 
uentrem  cucuuiis. 
Propert.  llll  (V)  2,  43  caeruleus 
cucumis     tumidoque     cucurbita 
uentre.  | 

Moret.  781   et    grauis    in  latum 
dimissa  cucurbita  uentrem. 

357  sqq.Hieronym.  ep.  121,2  (856  e):  i 
reuersusque  mente  in  Aegyptum 
et  desiderans  caenosam  ac  palu-  | 
strera  regionem,  peponesque  vt  j 
caepe  etfSiaetcucumeres  ollasque  I 
Aegjrptiarum  camium  .  .  . 

359  luuenal.  Jll  293  sectile  porrum.   I 

3«4  Ouid.  ex  P.  1 III 13, 49  quanta  potes 
praebe   nostrae  momenta  saluti.   ' 

375  4  G  777  Robecca  .  .  dorso 
defluxit  ab  alto. 

379  Sedul.  II  37  et  dictum  comitata 
fides.  ! 

379  f   538  dum  procubus  orat  585 
quae  procnbus  oret. 
Gf  704  procubus  ante  deum  710 
procubus  audit. 

387  Vergil.  A  XI  282  experto  credite. 

387  ^  £  441  quae  tanta  fuit  fiducia. 
Vergil.  A  I  132  tantane  uos 
generis  tenuit  fiducia  uestri? 
Vcrgil.  A II  75  memoret  quae  sit 
fiducia  capto. 

XI    502    sui  merito    si    qua  est 
fiducia  forti. 

416  Vergil.  A  X  584  uaesano  talia 
lateDictauolantLigeriXI381  uer- 
bis  Quae  tuto  tibi  magna  uolant. 

422  Vergil.  G    III  236  signa  mouet 
praecepsque  oblitum  (oblicum  M) 
fertur  in  hostem. 
€  N     750     ilicet      omnipotens 
obliquum  uertere  in  hostem.         , 

440  4  L  14  haut  multum  dilata  nece.   ' 

445  ^  IN  224  et  pecora  et  quidquid 
rerura  seruauerat  idem.  I 

446  ^  G  248serpentesnex  una  premat. 

447  Vergil.  A  VI  491  ingenti  trepi-   i 
dare  metu.  I 

483  Vergil    A  VI  149.  I 

488  Vergil.  A  X  464  magnumque  sub 
imo  Corde  premit  gemitum  etc.   , 
^    G    1212    trepido   sub   corde   j 
N  505  ancipiti  sub  corde.  | 

492  Vergil.  A  XII 496  furiis  accensus   ] 
et  ira.  i 

XXIII.  Cypr.  poet. 


494  Vergil.  E  X  42  hic  gelidi  fontes. 

495  tosto  sole:  c/.  G  607. 

503  ^  1  635  inrigaos    duris    laxauit 

cotibus  amnes. 
525  Vergil. A V586  terga  fuga  nudant. 
530  Stat.    Th.    XII     f)36    Atthides 

obliquae  secum  mirantur  operto 

Munnure. 

534  colorum:  ^  N  352  sqq. 

535  aequat(»  examine :  cf,  ^   E  562. 
539  lugubre:  Vergil.  A  X  273. 

541  ^   D  144    quo   prcmptior   esset 

SoUicitudo  dei  cunctorum  incorde 

uirorum. 
544  Vergil.  A  V  489  malo  suspendit 

ab  alto. 
551  Vergil.    A    VU    759    uitrea  te 

Fucinus  unda,  Te  liquidi  fleuere 

lacus.  Ouid.  M  III  161  fons  .  . 

tenui  perlucidus  unda. 

^    E     1032    Euphrates    uitreis 

perliquidus  (praelucidus)  undis. 
554  Vergil.    G    11   485   rigui  . .    in 

uallibus  amnes. 
595  mittit     oratores :     f     IN    322 

I  733. 

610  n  N  631. 

611  Vergil.  A  I  405  conuectant  calle 
angusto  XI  524  tenuis  quo  semita 
ducit. 

613  ^    IN    125    quendam   mucrone 

micantem  Perspicit. 
622  prona  ceruice:  ^  G  1052. 
624  Vergil.   A    VUH    798    et  mens 

exaestuat  ira. 
633  Ouid.    M    UU    733    eiegit   . 

ferrum  al. 
639  Vergil.  A  VI  688  uicit  iter. 

Paulin.   Nol.    ep.    XXVUI  1  pr. 

uictor    longissimarum    uiarum ; 

beneidem  dicendus  simuletuictor 

et  uictus,  quia  uincitur  caritate, 

qua  uincit  uias  duras. 
649  c/.  ^  G  904  I  138. 
677  de  sidere:  c/  ^  N  112. 
681  Vergil.    A    XI    441    haud    ulli 

ueterum  uirtute  secundus. 
683  Vergil.   E   l   17    carmina  nuUa 

canam. 

687  ^  E  707  cum  sola  per  arua. 

688  Vergil.  A  VIIII  53  campo  sese 
arduus  infert. 

695  luuenc.  UII  459  depromit  pectore 
uerba. 

19 


290 


Auctores    imitatores. 


698  Vergil.    G    II  404    siluis  aquilo 

decussit  honorem. 
707  Vergil.      A.    VII     165    spicula 

contorquent. 

XI    676   quotque    emissa   manu 

contorsit  spicida  dextra. 
J18  Vergil.  A  V  248  argenti  magnum 

dat  ferre  talentum. 
719  Vergil.  A  I  359  ignotum  argenti 

pondus  et  auri. 
787  Phinea   hasta :    Ouid.    M    V    8 


Phiiieus  .  .  .  quutiens  .  .  liastaiii 
745  Vergil.  A  VII  162primaeuo  flore 

VIII    160  priraa  genas  uestihat 

flore  iuuentas. 

€    E    73     primaeuo     qui    flore 

uirent. 
748  f  N  22  Gaada  seorsumBis  quatema 

facit  (sc.  milia),    sexcentis  com- 

minus  auctis. 
765  Vergil.  A  I  194  et  socios  partitur 

in  omnes. 


DEVTERONOMIVS. 


1  f  E  186    231  D  37 
5  ponto:  ^  IN  103. 

18  Vergil  A  V  586  et  nunc  terga 
fuga  nudant. 

20  Vergil.  G  II  309  picea  caligine. 
^  G  87  detersa  nocte. 

30  Prudent.  Cath.  V  68  dum  plehs 
suh  hifido  permeat  aequore. 

37  Horat.    C    I    22,  *22    in    terra 
domihus  negata. 
^  D  202  tellus  .  .ahnegata  tectis. 

42  Auitus  V  452  sqq.  uincla  pedum 
firmante  uia,  dum  tempore  tanto 
Non  adtrita  suum  seruarcnt 
tegmina  pondus  Mollitieque  noua 
prisci  durantis  amictus  Sic 
longaeuaforet,  quodnon  damnosa, 
uetustas. 
f  IN  304  sq    (c.  9  13,) 

50  Vergil.  A III 599  per  sideratestor. 

51  C.  de  laudihus  domini  60:  his 
aulam  domini  placuit  contexere. 

56  Ausonius  Eph.  107.  (Oratio  61): 
non  faciam  cuiquam,  quae  tem- 
pore  eodem  Nolim  facta  mihi. 

60  luuenal.  XIIII  185  nil  uetitum 
fecisse  uolet,  quem  non  pudet .  . 

61  Sedul.  II  39  nascendi  suh  lege 
fuit. 


Auson.  Epit.  34,  3  P.  nascendi 
qui  lege  datus. 

62  f  E  990  peruigilem  et  noctem. 

63  f  E  969  dehet  quia  septimusesse 
otia  lenta  ferens. 

77  Vergil.  A  VI 853  parcere  suhiectis 

et  dehellare  superhos. 

^  D  277  parcit  suhditis  et  pios 

reseruat. 

lon.  15  sqq. 
89  Ouid.  Ars  I  100  iUe  locus  casti 

damna  pudoris  hahet. 

Claudian.  hell.  Gildon.   188  nec 

damna  pudoris. 

Auson.  ep.  94.  4  P.  Paulin.  Pell. 

581  damna  pudoris. 
116  luuenal.  VI  226  auolat  et  spreti 

repetit  uestigia  lecti.  ^  I  744 
130  iurgia-rixa:  Tac.  H  I  64  II  27. 
184  Ouid.  M  III    136    ante   ohituro 

supremaque  funera. 
198  f  G 1388  cohaerere  deo  .  .  uatem^ 
202  f  D  57. 
208  cf.  luuenc.  IIII  81. 

278  €  D  77. 

279  Fortunat.    im    7,    45    cecinit 
modulamine  dulci 

287  f    G     124    donec  in    occiduo 


uenientis  tempore  mortis. 


lESV  NAVE. 


9  Auson.Mos.   245   tranquillo  qua 

lahitur  agmine  flumen. 
18  luuenc.  lU  315  caeli  fulgens  cum 

regna  capessam. 
32  Vergil.  A  VII 131  quae  loca  quiue 

haheant   homines,    uhi    moenia 

gentis,  Vestigemus. 
40  luuenc.  I  763  cum  uoce  loquentis. 


alii 


41  Vergil.    A    II    330    portis 
hipatentihus  adsunt. 

48  f  E  1158  furua  .  .  Canopo. 

49  VergiL  AVH  810   uelmare  per 
medium  fluctu  suspensa  tumenti. 

51  f  D  1  I  38. 

58  Vergil.  A  VIIII  461  aerataaque 
acies  in  proelia  cogit. 


A  u  c  t  0  r  e  s  i  ni  i  t  a  t  o  r  e  s. 


291 


«  IN  150. 
72  Vergil.  VTTII 312  egressi  superant 

fossas   364  excednnt   castris    et 

tnta  capessunt. 
84  sq,  €  N  764  pnrgare  fluentis. 
89  Auson.  Mos.  47  sicca  in  primores 

pergunt  uestigia  Ivmphas. 
97  Tibull.  IIII  1,  75  uel  si  interrupto 

nudaret    gurgite    pontum.    Liu. 

XXVI    45    septemtrio  .  .  nuda- 

uerat  uada. 
97  ^   IN    420    Rubenae   Gadaeque 

simul  sociaeque  Manasse.  N  771 

Rubena    tribus    mediaque    Ma- 

nasses. 
101  Vergil.  G   im  185  frigore  saxa 

rumperet  et  glacie  cursus  frenaret 

aquarum. 
101  ^  ]N  548  stringitur  in  glaciem 

calidum  durata  pei»  aestum. 
103  oceanum:   fl  D   5  LXX  ^lirjoooc 

NaoY]  3,  1 6  s:^  rJ;v  d-aXacaav  Apaga 

^oiXaaoav    xwv    (iXu>v     cf.     LXX 

AeuTEpov  1.  1  luepav  Too'Iop8avoo  . . 

ir)»r,3tov  xi]?  fepoO-pd^  d-aXaoair]^. 
120  ^    G   640  azyma  quos  tenui  de 

polline   candida    pascit.    I    282 

azjma    mox    niuea    de    polline 

facta  locantur. 
122  %    E    975    primo    uos    mense 

nouorum. 

125  €  N  613  uidit  mucrone  micantem. 

126  Vergil.  G  III  169  coge  gradum 
conferre  iuuencos. 

Sil.  III I  372  iunxere  gradus. 
f  E  1057  secum  subiungere 
gressus. 
131  4  E  475  candens  cui  militat 
aether  cf.  Claudian.  III  cons. 
Hon.  98. 

Paulin.  Petr.  VM  V  557  qui 
caelum  terramque  regit,  cui 
militat  aer. 

148  Vergil.  A  Vn  637  classica 
namque  sonant.  it  bello  tessera 
signum.       

149  Ouid.  M  Vnn  795  postera  lux 
radiis  latum  patefecerat  orbem. 

150  Vergil.  A  VIIII  461  aeratasque 
acies  in  proelia  cogit.  #  IN  58. 

156  Vergil.  A  XII  921  mnrali  concita 

namqoam  Tormento. 
161  4  IN    261    iumentaque   tantiun 

snnt  discreta  neci. 


164  domiuo  uirlutum:  Psalm.  23. 10; 

45.  8.  12. 
171  Sedul.  II    193  pronus    adoraret. 
176  Vergil.    G    IIII    429     consueta 

pet^^ns  .  .  antra.   (cf    Ouid.    M. 

XI  259  a/.)  ^  IN  227  consueta  . . 

robora. 
180  luuenal.    X    341    nota    urbi    et 

populo  contingat  principis  aurem. 
184  n  E  1291  0  domine. 
201  luuenc.  I  297  nullo  sub  crimine 

culpae. 
203  Vergil.  A  III  589  II II  7  aurora 

polo  dimouerat  umbram.  XI  210 

tertialuxgelidam  caelo  dimouerat 

umbram. 

203  noctem  .  .  opacam:  VergiL  A 
VIII  658  X  161  IIH  123. 

204  Vergil.  UII  572  corripit  e  somno 
corpus  sociosque  fatigat. 

209  Vergil.  A  XI  782  femiueo  praedae 

et  spoliorum  ardebat  amore. 

Vergil.  A  VII  550  accendamque 

animos  insani  Martis  amore. 

Ouid.     M    XI    527     laudisque 

accensus  amore. 
215  Verffil.  E  11  69  fare    age    quae 

te  dementia  cepit. 
224  ^  N  445  et  pecora  et  quidquid 

fuerat  sub  iure  nocentum. 
226  Vergil.  A  VI  882  his  dictis  curae 

emotae. 
232  Vergil.   A   XI    515    furta    paro 

belli  conuexo  in  tramite  siluae. 
241  Vergil.   A  XI    880  hos   inimica 

super  mixto  premit  agmine  turba. 

248  sq.  Vergil.  A III  573  sq.  candente 
fauilla  Attollitque  globos  flam- 
marum. 

249  Vergil.  G  I  473  flammarumque 
globos. 

252—254  Vergil.  A  XI  887  sqq.  ex- 
clusi  ante  oculos  lacrimantumque 
ora  parentum  pars  in  praecipitis 
fossas  urguente  ruina  Voluitur  .  . 
pars  .  .  Arietat  in  portas  et  duros 
obice  postis. 

261  f  IN  261  femina  sola  fuit  .  .  . 
ciuili  discreta  neci. 

268  4  E  154. 

264  sq.  f  IN  368  sq.  et  qui  dumosis 
habuere  in  collibus  arces  aut 
cumas  coluit  ualles  campoBque 
iacentes. 

19* 


292 


Auctores  imitatores. 


267  sq.  ^  IN  385. 
269  ^  E  155  Ferezaea  manu  Gerges- 
sorumque  sequente. 

271  Vergil.     A    XH    4    attoUitque 

animos 

272  Vergil.   A  VIIII    182   his   amor 
unus  erat.  , 
6  III  244  amor   omnibus  idem.   I 

■  A  XII  282  sic  omnis  amor  unus   | 

habet  decemere  ferro.  i 

302  luuenal.  III  150  consuto  uulnere 

crassum  Atque  recens  linum. 
305  n  D  42    8q.  (Deut.  8,  4  ol  TCoBec 

coo     0'jTt    feToXiuOiQcav).     Alcimus 

Auitus  V  4b2  8qq. 
322  mittit  oratores:  f  N  595  I  733. 
322  Liu.    n  35,  5   precibus   plebem 

exposcentes  .  .  .  donarent. 
337  Vergil.  A  VI  604  te  .  .  procubu- 

isse  super  confusae  stragis  ace- 

ruum. 
340  Vergil.  A  IIIT  120, 161  commixta 

grandine    nimbus  V  458   multa 

grandine    nimbi    X    803    effusa 

grandine  nimbi. 

347  librato  pondere:  c/.  ^  E  562. 

348  lunaris  circulus:  Ouid.M  XV790 
lunares  cumis  etc. 

354  luuenal.  X  88  in  ius  Ceruice 
obstricta  dominum  trahat. 

368  eq.  ^  IN  264  sq.  et  qui  dumosis 
posuere  in  montibus  aulas  uel 
campos  habitant  laetos  uallesque 
supinas. 

385  n  IN  267  sqq. 

390  Vergil.  A  XU  162  quadriiugo 
uehitur  curru. 


403  4  E  559  astrigera  dominus  nisi 

raitteret  aula. 
407  Vergil.  A  IIII  584  al  f  E  615 

croceo  ab  axe. 
419  n  IN  98.  N  771. 
440  f  E  1299  in    prolem   natosque 

patrum  natosque  natorum. 
445  %  IN  349  ut  elementa. 
447  Vergil.   A  V    363   nunc,   si    cui 

uirtus     animusque    in     pectore 

praesens. 
455  librata  .  .  lance:  f  E  562. 
480  Vergil.  A  VI  384    ergo  iter  in- 

ceptum  peragunt  fiuuioque  pro- 

pinquant. 

482  monumenta    patescunt:    Auson. 
epit.  32,  9  monumenta  fatiscunt. 

483  Horat.  Ep.  I  2,  7  conlisa  duello. 
499  luuenal.    Xnil    142    et  proferre 

libet  fines. 
505  Vergil.    A    I     41      unius     ob 

noxam. 
520  Vergil.  A  II  309  tum  uero  mani- 

festa  fides  III  375  te  maioribus 

ire   per   altum  Auspiciis   mani- 

festa  fides 
536  Vergil.  A  VIII  8   latos   uastant 

cultoribuB.  agros.  Lucan.  VIIII 162 

linquam  uacuos  cultoribus  agros. 
542  ^  IN    101    stringitur    et    glacie 

frenatur  cursus  aquarnm. 
551  Sedul.  1 242  heu  miseri  qui  uana 

colunt. 
560  Vergil.  A  II  75  quae  sit  fiduci» 

capto. 
569  f  G  1084  ipse  deos  nullos  tere- 

binthi  condit  in  antro. 


IVDICEJS. 


14  Ouid.  M  VIII  679  meritasque 
luet  uicinia  poenas.  Ibis  617  poe- 
nas  pro  crimine  falso  Morte  luas. 

15  sine  more:  Vergil.  A  V  694  s.  m. 
furit.  VIII  635  raptus  s.  m. 
Sabinas. 

39  Ouid.  Am.  II  6,  55  explicat  ipsa 
suas  ales  lunonia  pinnas. 

88  fl  Rell.  15  captiuamque  manum 
deformis  seruitus  urget. 

89  ^  L  160  iram  .  .  quae  contracta 
uigebat. 

98  Vergil.  A  IIII  267  heu  regni 
rerumque  obUte  tuarum. 


113  fabrorum  pignora:    cf.  Horat.  S 

I  8,  1—3. 
121  Vergil.  A  V  749  haud  mora  con- 

siliis,  nec.  .  . 
129  ^  N  725  sanctusque  putat  quas 

uicerat  aras. 
135  f  G  67  intonsum    nemus  I  381 

intonsi  dumi. 
143  Paulin.  Euch.  497  ad    solamina 

uitae. 
148  Ennod.  c.  H  104,  2  (p.  182  Vogel) 

innumeris  doctordotibusille  cluit. 
164  Paulin.    VM   HI    244     crimina 

donans. 


Auctores  imitatores. 


293 


159  Ouid.  M  V  158  tela  uolant   hi- 

bema  grandine  plura. 
178  Vergil.    A    X    788    ensem  .  .  . 

eripit  a  femine. 

178  Vergil.  A  VI  406  aperit  ranmm 
qui  ueste  latebat. 

179  uterum:  luuenal.  X  309  utero 
pariter  gibboque  tumentera 

179  Vergil.   A  11  553   lateri   capulo 

tenus  abdidit  ensem. 
181  Vergil.  A 11  504  postes  . .  superbi 

VIII  721  superbis  postibus. 
184  Mai-tial.   I    37,    1.    Xlll    29,    2 

uentris  onus. 
187  Horat.    C  I   1,    23   lituo    tubae 

permiitus  sonitus. 
199  Vergil.  A  VI  739  ergo  exercentur 

poenis  ueterumque  malorum  sup- 

plicia  extendunt. 
206  Vergil.  AVjn596  quadrupedante 

—  campum. 
208  decembres:  Horat.  Ep.  1  20,  27 

me  quater    undenos  sciat  exple- 

uisse  decembres.  Auson.  Par  9,25 

^  L  179. 
211  ^  N  703  in  omnes    lura    ferens 

populos. 
219  Vergil.   G  I    153   nitentia  oulta 

A  X  141  pinguia  culta. 

221  Vergil.  A  H  497  oppositasque 
euicit  gurgite  moles. 

222  Vergil.  A  XI  608  iamque  intra 
iactum   teli  progressus  uterque. 

223  ^  I  536  quem  terra  treiiiit,  cui 
sidera  parcnt. 

231  Vergil.  A  VIII  658  defensi  tene- 
bris  et  dono  noctis  opacae. 

2i2  Silius  XVII  288  Venus  emoti 
facie  conterrita  ponti. 

252  nomen  .  .  numen:  Paulinus  C.  X 
ad  Auson.  115  sine  numine 
nomina  Musas.  lustin.  24,  5,  9 
nunc  AlexandriPhilippique  regum 
suorum  noniina  sicut  numina  in 
auxilium  uocabant. 

Orestis  trag.  87  nominc  tu  .  .  , 
numine  mox  ipso. 

253  ^  mpra  127  domino  .  .  .  laeso. 
255  Vergil.  A  Villl  56  non  aequo  da- 

re  se  campo,  non  obuia  ferre  Arma 
uiros,  sed  castra  fouere.  huc  tur- 
bidus  atque  huc  Lustrat  equo 
murosaditumque  per  auia  quaerit. 
XM  540  dedit  obuia  ferro  pectora. 


261  famem  .  .  ferrum:  Sallust.  I  24, 4 
ferro  an  fame  acrius  urgeai*.   al. 

271  Vergil.  A  IIII  569  heia  age, 
runipe  moras. 

280  haedulus:  luuenal  XI,  65. 

281  errabat:  Vergil.  E  I  9  II  21  al. 
nescius  herbae:  Vergil.  G  III 
498  immemor  herbae  .  .  equos 
E  VHI  2  immemor  herbarum  . . 
iuuenca. 

282  f  G  640  D  120. 

285  Vergil.  A  IIII  277  mortalis  uisus 
medio  semione  reliquit.  VHH 
654  mortalis  medio  aspectus 
sermone  reliquit. 

288  €  G  423  sacratas  suscitat  aras. 

296  Vergil.  A  I  50  flammato  .  . 
corde. 

302  V^ergil.  A  VII 637  classica  iamque 
sonant  VII  519  bucina  signum 
dira  deditXI474  bello  dat  signum 
rauca  cruentum  Bucina. 

303  Vergil.  G  II  120  nemora  Aethi- 
opum  molli  canentia  lana.  cf.  G 
III  325  dum  gramina  canent  Et 
ros  in  tenera  .  .  herba. 

308  Verril.  A  H  199  hic  aliud  raaius 

. .  0DiciturXII244hicaliudraaius 

.  .  adiungit. 
321  Ouid.    F  ni    123    seu   quia  tot 

digiti  per  quos  numerare  solemus. 
325  Vergil.   G  I  248    obtenta   nocte 

cf.  A  X  82. 

328  Ouid.  ex  P  n  44  et  uigilant 
sensus  in  mea  damna  mei  III 
3,  94  coeperunt  sensus  aut  uigi- 
lare  mei. 

329  Vergil.  A  VIII  707  ipsa  uide- 
batur  4  G  1131,  1248. 

339  f  I  802  comea  bucina. 

347  Vergil.  A  VIIII  503  aere  canoro. 

350  f  E  1174  pendeat  ut  lychnis  .  . 
incensus  noctemque  suodelumine 
uincat. 

351  Vergil.  A  VIIII  498  hoc  fletu 
concussi  animi. 

352  Vergil.  A  I  83  qua  data  porta 
ruunt  et  terras  turbine  perflant. 

355  €    G   1275    quis   penitus   tellus 

sitientibus  arida  uonis. 
368  Vergil.  A  VI  384   inde   iter  in- 

ceptum  peragunt.  f  IN  481. 
381  Vergil.   A   VIII    045    et   sparsi 

rorabant  sanguine  uepres. 


294 


Auctores  imitatores. 


882  Vergil.  A  IIIl  13  si  qua  maneut       581 
Bceleris  uestigia  nostri  VIII  209 
ne  qua  forent   pedibus   uestigia 
rectis.  597 

384  VergH.  A  VIII  192   scopuli  in- 

gentem  traiere  ruinam.  599 

419  luuenal.  VI  600  decplor  heres. 

420  Cicero  pro  S.  Roscio  46  si  tibi 
Ibrtuna  non  dedjt  ut  patre  certo 
nascerere.  607 

434  Vergil.    G   IT   503   ruuntque  in 

ferrum  A  VIII  648  in  ferrum  .  . 

ruebat. 
443  ^  G  1323  patrios  seruare  labores.       609 
445  luuenal.   VI  507  et  leuis  erecta 

consurgit  ad  oscula  planta.  618 

450  Vergil.   A  II  520  aut  quo  ruis? 

inquit  V  74  quo  deinde  ruis? 

X  811  quo  moritura  ruis? 

VI  466  quem   fugis?    extremum 

fato  quod  te  adloquor,  hoc  est.       620 
453  ii  IN  76  at  meretrix  secura  sui. 
459  Vergil.  A  VIIII  107  ergo  aderat 

promissa  dies  et.  .  622 

462  liuor  edax;  Ouid.  A  I  15,  1  Rem. 

389  Lucan.  I  288  alii  ^i  635 

464  f  E    863    decumbat   pro    caede      636 

bouis. 
470  sq.  Vergil.    A  II    503    quinqua-       643 

ginta   iUi    thalami,    spes    ampla      646 

nepotum. 

524  ^  N  287.  650 

527  Auson.    ep.    76    (5),  2  P.  capri- 

genumque    pecus.    Paulin.    Nol. 

C.  XXXIIII  452  caprigenflm. 
536  fl  1  223  qua  sidera  mutat  Quaque 

tremunt  terrae. 
548  Vergil.  A    Vmi   54   fremitu  .  .      651 

horrisono.  658 

548  Lucan.  I  208  mox  ubi  se  saeuae 
stimulauit  uerbere  caudae  ereiit- 
que  iubam. 

549  Vergil.   A   XII    6    tum    demum 
mouet    arma  leo    gaudetque  co-      676 
mantis  Excutiens  ceruice  toros  .  . 
et  fremit  ore  cruento. 

550  Vergil.    A  XI  684   neque    enim      677 
labor. 

inipete  dextra:    ^   I  701  molam 
rotat  impete  dextra.  681 

555  Vergil.    A  III  26  horrendum  et 

dictu  uideo  mirabile  monstrum.        683 

580  ^  E  203  quod  cordis  secreta 
uelent. 


f  G  273  cum  lumina  solis  Sep- 

tima  prodierint.  cf,  G  306  ;E  1064 

temo  bis  lumine  solis. 

Vergil.  A  VIII  201  nam  maximus 

ultor  Alcides  aderat. 

Vergil.  A II 535  at  tibi  pro  scelert', 

excLamat,  pro    talibus  ausis  XII 

351    pro    talibus    ausis  Adfecit 

pretio. 

Vergil,    A    II    758    ilioet    ignis 

edax    summa   ad  fastigia    uento 

Voluitur:      exuperant     tiammae, 

furit  aestus  ad  auras. 

Vergil.  A  I  130  nec  latuere  doli 

fratrem  iunonis  et  irae. 

Dracont.  de  laud.  dei  I  343  iam 

cutis  est  qui  puluis  erat.  Orest. 

trag.  569  fit  nutrix    quae  mater 

erat,  regina  ministra.  Auitus  III 

370  sarcina  tit  quae  cura  fuit. 

Vergil.  A  XII  49  letumque  sinaa 

pro  laude  pacisci.  V  230  uitamque 

uolunt  pro  laude  pacisci. 

Vergil.  A  II  236  stuppea  uincula 

collo  Intendunt. 

f  N503  rumpuntur  cotibus  amnes. 

nec   mora   cum:    ^    E    296    N 

308. 

saucia:  f  G  1190. 

VergiL  A  VIII  227  emuniit  obice 

postes. 

Vergil.  A II 480  limina  perrumpit 

postesque  a  cardine  uellit. 

VI  573  stridentes  cardine  sacrae 

Panduntur  portae. 

Ciris    222    aeratus    stridens    in 

limine  cardo. 

Vergil.  A 11 723  succedoque  oneri. 

Horat.  A  408  natura  fieret  lauda- 

bile  carmen  an  arte   Quaesitum 

Vergil.   A   Vmi    326  toto  pro- 

flabat  pectore  somnum. 

Vergil.    E    IH    105    dic  quibus 

in    terris    .  .  tris    pateat    Caeli 

spatium  non  amplius  ulnas. 

sic   fiet   ut:    f    IN    479  sic  fiet 

ut   uestra   pressentur   sub   iuga 

gentes. 

Horat.  ep.  11,  28  pueri  longam 

renodantis  comam. 

luuenal.  VI  273  uberibus  semper 

lacrimis  semperque  paratis.  male 

sana:  Vergil.  A  IIII  8. 


A  u  c  t  o  r  e  s  i  m  i  t  a  t  o  r  e  s 


295 


Vergil.  A  XII  816  adiuro  Stygii 

caput  fontis. 
702  ^    E    247    et    geminatur   opus 

pondusque    adiungitur      ingens 

Lateribus  crudis. 
710  Vergil.  A  1 505  media  e  testudine 

templi  ^  N  56  e  media  pronus 

testudine  templi. 
714  Ouid.  M.  Vill  691  furcas  subiere 

columnae. 


(luuenal.  III    28  nullo  dextram 

subeunte  bacillo.^i 
720  Venril.  A  VIIH  213  absenti  ferat 

inferias  decoretqxie  sepulchro. 
733  mittit   oratores :   <   N  596   IN 

322. 
754  luuelial.  VI  226  inde  Auolat  et 

spreti     repetit     uestigia     lecti 

tj  D  116  ne  redeat  spreti  repetens 

consortia  lecti. 


INCERTI  DE  SODOMA. 


1  Augustin.  de  c.  d.  21.  24  pecca- 
tores  deus  non  soluin  iratus, 
uerum  etiam  miseratus  euertit. 
euertuntur  enim  peccatores  duobus 
modis,  aut  sicut  Sodomitae,  ut 
pro  peccatis  suis  ipsi  homines 
puniantur.  aut  sicut  N  i  n  i  u  i  t a e.  \ 
ut  ipsa  hominuni  peccata  paeiii-  , 
tendo  destruantur  etc.  • 

3  terrae     c/.   Ouid.   M.  I  283  sqq.   i 

4  sqq.  Gen.  9.  11—17. 

5  Gen.  9,  14  cumque  obduxero  | 
nubibus  caelum,  apparebit  arcus  , 
meus  in  nubibus.  1 

15  Auitus  11331  incestus  pro  lege  fuit. 

c/.    Augustin.    de  c.    d.  XVI  30 

f  lon.  9. 
21  Seneca  Ag.    135  inuidia   pulsat 

pectus. 

Stat.  S  V  5,  77  nonne  .  .  inuidia 

superos  .  .  pulsem  ? 
21  sqq.  Ezech.  16.  49. 
26  cf.  f  G  229-281. 
31  Ouid.  M.  V  100  aequi  cultor  timi- 

dusque    deorum.    C.    de   resurr. 
■  ad  Felicem   254  hic  quicumque 

pius  aequique  bonique  colonus. 
52-53  Fortunatus  VI  1,  52  nubilis 

aetas,  uirginitasin  flore  tumens. 
77  Vergil.  A 1111575  festinare  fugam. 
81  Claudian.  Cons.  Mall.  Theod.  78 

accenditque   diem.  Vergil.   A  X 

895  clamore  incendunt  caelum. 


(cf.    Vergil.   A   V   88   Ouid.    P 
2.  1,  41.) 
95-98  Gen.  19,  20—22. 

104  imber:  ^  lon.  6  imbres. 

105  Gen.  19,  24  Luc.  17,  29  pluit 
ignem  et  sulphur  de  caelo. 

106  sqq.  Ouid.  N.  11  19  sqq. 

1 14  ib.  325  sqq. 

115  ie.  367  aqq. 
131  Gen.  13,  10. 

135  sqq.  fl  Ton.  3  frustra  solis  oculis 
nascentia  poma  cf.  Tacit  hist. 
V  7.  Augustin.  de  c.  d.  21.  5 
Hegesipp.  llll  18  Isidori  Orig. 
Xnn  3,  25. 

138  Arator  U  1176  soluitur  in 
cinerem. 

144  ^lon.  85  sq.  squamosum  concbis. 

146  sqq.  c/  Plin.  n.  h.  VII  65  XXVIll 
80.  Tacit.  hist.  V  6.  losephus 
B.  I.  IIII  8,  4.  Hegesippus  HII 
18.  Isidor.  Orig.  XVI  2,  1.  c/ 
f  G  394. 

152  sq.  Tacit.  1.  I.  hunc  manu 
captum,  quibus  ea  cura,  in  summa 
nauis  trsuiunt. 

154  Ouid.  M  VI  511  ut  semel  im- 
posita  est. 

157  c/  Plin.  n.  h.  VU  65  XXVIU  80. 

158  Vergil.  A  II  199  hic  aliud  maius 
.  .  .  obicitur. 

159  c/  Plin.  XXXI  22. 

164  ^  lon.  2  signata  incendia  poenae. 


INCEBTI  DE  lONA. 


1  Auitus  II  350  terra  uiuos  cineres 
et  post  incendia  seruans. 

2  4  S  164  hae  Sodomum  et 
Gomorum  signatae  in  saecula 
poenae  130  hincque  situ  cano 
cineres  incendia  Pisrnant. 


3  f  S  135  sqq. 

4  €  S    140    nec    mare    uiuit    ibi: 
mors  est  maris  illa  quieti. 

5  f  S    120   formam  sine    corpore 
seruans. 

6  f  S  104  nouus  inruit  imber. 


296 


Auctores  imitatores. 


9  Augustin.  de  c.  d.  XVI.  30  ubi 
[sc.  SodoniisJ  stupra  in  tantam 
consuetudinem  inualuerant,  quan- 
tum  leges  solentaliorum  factorum 
praebere  licentiam,  ^  S  16. 
i6  Vergil.  A  VI 853  parcere  subiectis. 

24  Vergii.  A  I  12  urbs  antiqua  fuit 
.  .  .  Italiani  contra. 

25  lon.  1,  3. 

29  Vergil.  A  VI  6  semina  flanimae. 
33  Vergil.    G    I    324    ruit   arduus 

aether.  ^  75  in  me  .  .  aether  ruit 

et  mare  surgit. 
35  c/'.  Sedul.  I1I69  uentorum  gaudia. 

37  Val.  Fl.  I  331  pontumque  po- 
lumque. 

38  Vergil.  A  V  198  uastis  tremit 
ictibus  aerea  puppis. 

40  Vergil.  G  I  443  urget  ab  alto  . . 

notus. 
42  nauticus    clamor   Vergil.   A    11 1 

1 28  V 141  gemitus :  A I  93  ingemit. 

45  Val.  Fl.  in  472  aequora  pectore 
toDunt. 

46  Paulin.  Nol.  C.  XXim  250  olente 
sentinae  lacu. 

50  nullorum :  Paulinus  Ausonio 
(Auson.  p.  297  P.,  114)  surda 
uocas  et  nulla  rogas  sine  numine 
nomina  Musas.  ^  G  1084. 

54  lon.  1,  5  et  domiiebat  et  stertebat 
fuersio  antiqua). 

55  c/.  Matth.  8.  24. 


61  f  Eu.  89  tibi  uota  precesque. 
59  lon.  1,  6  (antiq.  uers.)    quid  tu 

stertis? 
63  Phaedr.  I  10.  5  negabat  illa  se 

esse  culpae  proximam. 
64—66  lon.  1,  7—9. 
65  quis  et  unde  hominumV  Homer. 

Od.  a  170  xi(;  iroO-sv  el^  av3pd)v; 

(c/.  Senecae  apocoioc.  5). 
68  lon.  1,  9  qui  fecit  mare  et  aridam. 
70—74  lon.  1,  10—12. 
75  ^  33  in  tenebras  ruit  aether  et 

mare  surgit. 
75  sq.  Auson.  ep.  35  (14),  3  in  me 

omnis   terrae   pelagique    rapina. 

forsitan  et  caeli. 
79  lon.  1,  13. 
82  lon.  1,  14. 

85  lon.  1,  15.  2,  1  (uersio  antiquar. 
ceto  magno,  in  uentre  ceti. 

86  Ouid.    M   IIII    724    nunc  terga 
cauis  snper  obsita  conchis. 
Vergil.  A  VII  707  magnique  ipse 
agminis  instar. 

101  PauHn.  Nol.  C.  XXIIII  2-^b  nam 
liber  undis  intra  mare  et  exter 
maris  natat  in  natante  belua. 

104  Vergil.  A  V  522  magnoque 
futurum  augurio  monstrura. 

104  Matth.  12,40.  Augustin.  de  c.  d. 
18,  30. 

105  non  erat  exitii:  c/.  f  M361  quae 
te  cupit  esse  salutis. 


CYPRIANI  AD  SENATOREM. 


13  extenso   pollice:    c/.    Quintilian. 

XI  3,  119  Appul.  M  2. 
33  cf.   f   M  225  haec  tua  libertas. 
45  Paulin.    Nol.  C.  XXX     513  cur 

aliena  tenes,  qua  spe  linquenda 

retentas  Nec  retributa  suis   nec 

potienda  tibi? 


59  Maro:  A  VI  617. 

78  Auson.    Ep.  VII  (XI)    pr.  24  P. 

tu    ut    tua    culpa    ad    eundem 

hipidem  bis  offenderes. 
85  Seneca  Ag.  243   quem   paenitet 

peccasse,  paene  est  innocens. 


HILARII  GENESIS. 


l        M  199  paruerit    monitis  352   | 
moniti  sparere. 
ob.  27,  3.  5. 
Incerti    de    resurr.    mort.    380   i 
dum   uita  manet,    dum    cemere 
lucem,  dum  paenitere  licet.  ' 

11  sqq.  Vergil.  G  III  242  omne  | 
adeo  genus  in  terris  hominumque  | 
ferarumque  Et  genus  aequoreum,   , 


pecudes  pictaeque  uolucres. 
12  Vergil.    G    III    198    campi    .  . 

natantes  A  VI    724   camposque 

liquentes.  f  G  304. 
18  Ep.  ad  Hebr.  1.  2  —  Corinth.  I 

8.  6  Rom.  11,  36. 
28  moeniamundi:  Lucret  1 1094  III 

16  V  119,  371.  VI  123  f  78  f  Eu. 

57  uolitAnt   per  moenia  mundi. 


A  u  c  t  0  r  e  s  i  m  i  t  a  t  o  r  e  s. 


207 


Manil.  II  l  48  cum  tantas  strneret 

moles  per  moenia  mundi. 
33  momine  coni.  Weitz  coU.  Lucret. 

III    188     momine     uti      paruo 

possent   impulsa  moueri. 
37  Ouid.  M.  I    138    uiscera   terrae 

(Inc.    Octania   trag.   428    (416) 

in  parentis  uiscera.) 
39  Vergil.  A  VI  726  spiritus  intus 

alit. 
43  Ps.  23.  2.  135,  6. 

Dracont.    Hexaem.    30    terra  .  . 

solidante  globo  grauior  per  inane 

pependit. 

Manil.    I    159    ultima    subsedit 

glomerato  pondere  tellus. 

Boet.  Cons.  Iin  c.  6,  24  terrae- 

que  graues  pondere  sidunt. 
49  Vergil.     G    II     187    liquuntur 

rupibus  amnes. 
49  lob.  38,  8.  10.  Prouerb.  8,  29. 

62  Ps.  103,  22.  23. 

63  Vergil  G  l  124  coris  acuens  mor- 
talia   corda. 

64  Ouid.  Am  II 9, 41  quid  estsomnus, 
gelidae  nisi  mortis  imago. 

Inc.  adu.  Marcionem  III  96 
nox  est  mortis  imago. 

67  Val.  Fl.  VI  627  roseis  it  lucifer 
alis. 

Stat.  Th.  II  137  roseus  .  . 
lucifer. 

68  Dracont.  Hexaem.  552  roscida 
puniceum  spargens  aurora  rubo- 
rem.  f  L  290. 

Victor  I  99  semina  lucis  Puni- 
ceos  roseo  sparserunt  fomite 
crines. 

69  Val.  Fl.  V  305  PUadas  .  . 
mixtumque  sonoribus  imbrem. 

78  n  28. 

81  Vergil.  G  I  427  luna  reuertentes 
cum  primum  colligit  ignis. 

84  Vergil.  A  I  608  conuexa  polus 
dum  sidera  pascet. 

85  Lucret.  V  96  moles  et  machina 
mundi. 

Stat.    S   III    1.   181  flammigeri 

machina  coeli. 

Victor  I  76  machina  finna  poli. 
89  Vergil.   A    11  295   pererrato  .  . 

ponto. 
93  Vergil.     E     III    32    tcmptare 

Thetim  ratibus. 


A    li    176    temptanda    fuga   . 

aoquora. 
96  larem:  cf.  Vergil.  G  im42  (apes) 

sub  terra  fouere  larem. 
97—99  Ouid.  M  I  43  iussit  et  extendi 

campos,  subsidere  ualles,  fronde 

tegi    siluas.     lapidosos    surgere 

montes. 
99  Vergil.    G    1    44  zophyro  putris 

86  glaeba  resoluit. 

100  Vergil.  G  IIl  428  dum  jimnes 
ulli  rumpuntur  fontibus. 

101  ^  G  13  florea  uentosis  consurgunt 
gennina  oampis. 

104  Vergil.    G    11    237  teiTam    pro- 

scinde  iuuencis. 
106  Stat.    S    V    2,    69   nescia  falcis 

silua. 

Vergil.  E  7.  58  Liber  pampineas 

inuidit  collibus  umbras. 

111  Ouid.  M.  II  95  quidquid  habet 
<liues  .  .  mundus. 

112  cf.  Ouid.  M  1  76—86. 

121  o|)ifex  rerum:  Ouid.  M  T  79. 
125  Ouid.     M    I     76     sanctius    his 

animal. 
127  Horat.  Ep.  I    6.  87  et  gonus  et 

formam. 
129  Vergil.    E    1,    69   post    aliquot 

mea     regna     uidens      mirabor 

aristas  ? 
131  Stat.  S  UI  4,  64  o  sidere  dextro 

edite,  multa   tibi    diuum  indul- 

gentia  fauit. 
icero    pro  S.  Rosc. .  77    uictus 

quotidiani  minister. 
147  Vergil.    G  II    327  magno  com- 

mixtus  corpore. 
150  cf.  f    M    176  hinc  sumus.  hinc 

morimur. 
156  Vergil.    A    VII    600    rerumque 

reliquit  habenas. 
164  Horat.    C.    IHl    5,    24    culpam 

poena  premit  comes. 
171  Vergil.    A     Vin    326    deterior 

donec  paulatim  ac  decolor  aetas 

Et  belli  rabies  ot  amor  successit 

habendi. 
173  n  63. 

175  Vergil.  A  I  84  uenti  .  .  incu- 
buere  mari  XII  367  qua  uenti 
incubuere. 

176  Vergil.  G II  326fecundis  imbribus 
aethor  . .  doscondit  E  7,  60  lup- 


298 


A  u  c  t  0  r  e  s  i  m  i  t  a  t  o  r  e  s. 


piter  et  laeto  descendet  plurimus 
imbri. 

177  Vergil.  G  1  487  non  alias  caelo 
ceciderunt  plura  sereno  Fulgura. 

178  Horat.  C  III,  1,  29  non  uer- 
beratae  grandine  uineae. 

179  cf.  f  E  308  murmura  caeli 
Quae  domino  mandante  crepant 
^  Eu.    85    te  murmurat  unda. 

181  Vergil.  G  L  364  laxis  .  . 
immissus  habenis. 

Vergil.  A  XI    718   conuersisque 
fugax  aufertur  habenis. 

182  cf.  Ouid.  M  I  141—150. 


184  Lucan.  X  407  nulla  fides  pietas- 

que  uiris,  qui  CAstra  sequuntur. 

Venalesquft  manus ;  ibi  fas.  ubi 

maxima  merces. 
189  Matth.    24,    87   Luc  17,  26  Ep. 

Petri  I  3,  20. 
192  Ouid.  P.  I  1,  31  pacatae  ramus 

oliuae. 
.  Victor  II    502    paciferae    frugis 

paruum  libamen  oliuae. 
197  Vergil.  E  VII  5  etcantare  pares 

et  respondere  parati. 
203  VergU.    E  IIIl  31   pauca  tamen 

suberunt  priscae  uestigia  fraudis. 


HILAEII  DE  MACCABAEIS. 


ex  Maccab.  11  c.  7. 
13  Vergil.  A  I    209    premit    altum 

corde  dolorem. 
25  Ouid.    Ars    III    653    munera, 
crede,  mihi,  capiunt  hominesque 
deosque. 
38  sq.    Ouid.   M   JI  753    et   tanto 
penitus  traxit  suspiria  motu  Vt 
pariter    pectus    positamque    in 
pectore  forti  Aegida  concuteret. 
49  Vergil.  A  II  37  subiectis    urere 
flammis. 
105  Vergil.    A    I    614    et    sic    ore 

locuta  est. 

118  sq.  Vergii.  A  V  I862egregiumfor- 

ma  iniienem  et  fnlgentibus  armis. 

\2^  Vergil.    A   II    675    et  nos  rape 

in    omnia    tecum    VI    565   per 

oiimia  duxit. 

132  Ouid.    M    VI    203   tacito  uene- 

rautur  murmure  numen. 
137  VergU.  A  X  867  consueta  locauit 

Membra. 
140  Vergil.     A    II     791     tenuisque 

recessit  in  anras. 
159  €  835    attonita  mente  confirma 

timentem. 
1 61  Vergil.  A IIII 92  talibus  adgreditur 

Venerem  Satumia  dictis. 
176  c/.  f  H  160  hinc  loquimur. 
196  Vergil.  A  IITI  621  haec  precor, 
hanc      uocem      extremam     cum 
sanguine    fundo    II    532    iiitam 
multo  cum  sanguine  fudit. 


199  €  H  1  paruiiTius  monitis  M  252 

monitis  parere. 
202  Vorgil.  A  I  217    emissos   longo 

socios  sermone  requirunt. 
205  Horat.  c.  1 12, 14  sqq.  (parentis) 

qui  res  hominum  ac  deorum,  Qui 

mare  ac    ten-as  uariisque    mun- 

dum  temperat  horis. 
212  Horat.    c.   II    13,    23    sedesquc 

discretas  piorum  (cf.  Hertz  Anal. 

IV  25.) 

224  Vergil.    A   I   561  Tum  breuiter 
Dido    uoltum    demissa  profatur. 

225  cf.  €  Sen.  33  haec  tua  humilitas. 
236  ^  356  saecula  cursus  saeua  suos 

peragunt. 
248  arbiter   orbis:    Sedul.    IIII  165. 
254  ii  Eu.  3  plena  deo  uirgo. 
302  Vergil.  A  T  229  o  qui  rea  hominum- 

que     deumque     Aeternis     regis 

imperiis  et  fulmine  terres. 
312  luuenc.  III  764  dissona  lingua. 
335  f  159  attonita  mente  confundere 

coepit. 
349  Vergil.    A   X    II    932  miseri  te 

si    qua  parentis    Tangere    cura 

potest. 
856  €  236  ordo  suos  pergat  c.ursus 
361  cf.  ^    lon.    105   non  erat  exitii. 
387  Vergil.  A II  377  medios  delapsus 

in  hostis. 
390  sqq.      cf.      Manitim     Mh.     M. 

A'A'.YA'r  1800  iJ.  137. 


A  u  c  t  0  r  e  s  i  in  i  t  a  t  o  r  e  s. 


299 


HILAEII  DE  EVANGELIO. 


3  €    M    254    mens   maneat    iam 

plena  deo.  1 

9  Vergil.  E  V  40  spargite  humum 

foliis.  G  fl  149  hic  uer  adsiduum 

atque  alienis  mensibus  aestas.      1 
10  Vergil.    A    VI    885    purpureos 

spargam  flores. 
24  Vergil.   A  VIII  301  salue,  uera  ' 

louis  proles.  i 

34  Prudent.  Cath.  8,  2  omniparens   , 

pje  uerbigena. 
39  Vergil.  G  IIII  255  corpora  luce 

carentum  472  simulacraque  luce 

carentum.  , 

49  Vergil.  A  III  426  primahominis   ' 

facies,  ! 

57  ^  H  78  caeli  per  moenia  fertur.   , 

ibid.  28  nascentia  moenia  mundi. 
68  cf.    Vergil.   A  V  320    proximus   I 

interuallo. 
84  Vergil.  G  III   555  ripae    colles- 

que  supini. 


86  Vergil.    A    V   60   teraplis    sibi 
ferre  dicatis. 

87  cf.    Vergil.   A   I   441    lucus  in 
urbe  fuit  media  etc. 

Vergil.  G  III  13  et  uiridi  in 
campo  templum  de  marmore 
ponam. 

88  Vergil.  A  I  464  animum  pictura 
pascit  inani. 

89  %  lon.  61  dic  uota  precesque. 

90  numen-nomen:  ^  I  252. 

91  Vergil.  A  III  658  monstrum  cui 
lumen  ademptum. 

95  Vergil.  A  VI  532  pelagine  uenis 

erroribus  actus. 
98  Vergn.  A  VII  837    tibi   nomina 

mille. 
101  ^i    H   204    bonus    .    .    doctor. 
107  Vergil.  A  VIH    485    mortua  .  . 
corpora. 


II. 
INDEX  NOMINUM. 


£x  nominibiis  qnae  saepta  uncinis  posni,  quod  ante  namerum  e>t, 
codicnm  nariam  lectionem  significat,  post  numemm  adscripsi  priore  loco 
nomen  ez  LXX  ed.  Lagardiana  (Gottingae  1883)  petitum,  adiecta  si  quae 
«st  aliorum  librorum  maxime  Alexandrini  uarietate;  secundo  loco  dedi 
latinum  uulgatae  uersionis  nomen,  si  differt  a  graeco ;  ubi  deficit  uulgata, 
indicaui. 

Patrum  testimonia  pleraque  ez  Sabbatarianis  copiis  deprompsi,  Ono- 
mastica  sacra  ad  ed.  Pauli  de  Lagarde  (Gottingae  1870)  citaui. 


302 


Index  nominum 


Aaron  uid.  Aronus. 

Abalam  uid.  Balaam. 

Abalenius    (Aballenius)    I    477    (uli? 

EXXyjjjl,  filius  lUel.    Allel    Onom. 

31.  19). 
Abdon  I  477  ('ApSwji,  AapSw^  c.  Alex., 

Labdon   Augustin.  c.    d.    18,  19, 

Abdon). 
AbelnsG  188, 157.  Abelis  gm.  ?  G 193 

Abimelecha   G  816    Abimelechus   G 

682,  783.  Abimelus  G860  (G  733) 

(APttuXev). 
Abirus  N  437  (A^-rjptuv,  Abiron).  f*id. 

labirus. 
Abiudus  L  12  (A^iouS,  Abiu). 
Abram  G  403,  680.  Abramus  G  666 

E  122.   Abraham  M  167.  Abrami 

G  496.  Abrae  gen.  G  412.  Abrae 

dat  G  1087.  Abramo  dat.  E  1186. 

Abramo  dbl.  G  408.  (A^papi,  Abram 

Abraham). 
Abnndans  terra  G  851  uid.  Habundans 
Acalam  (Acalla)  a^e.  G  882,  an  leg. 

Chalannam?  (XaXawY)). 
Accaron  acc.  I  47  (Axxapwv). 
Acharus   IN   178   (A^av,  Achan    al. 

Achar).    IN  208   Achari  gen.   IN 

502  (Axap  Achan). 
Achina   araa   N  546  (AxiXeip.  Yai8i|jLy 

'AxeXxai  cod.  Alex.,  leabann). 
Achisamo    dat.    E    1128  (Axiaafxax, 

Achisamech). 
Achusa     Eathomum      acc.     I     137 

(Xoooav   p5oa{iu>^,    Xoooapaa^atp. 

Alex.,,  Chusan  Basathaim). 
Acrabin  uid.  Chabinae. 
Ada  G  183  (AaSa,  Ada). 
Adachar  uid.  Dachar. 
Adama  G  373  (AJajto). 
Adam  G  192  Adamus  G  44,  64.  134, 

197  D  198  (AJajx). 
Adonibezec  u4d.  Donibezec. 
?  Aedibus  ahl   G  54,  173  (i?  EJsji., 

de  loco  uoluptatis  G  2,  10,  Eden 

G  4,  16). 
Adar  acc.  N  547  (Hp,  Ar). 
Aedra  IN  416  (A8pai,  Edrai). 
Aegjptia  Agar  G  567. 
Aegyptiorum  E  510. 
Aegyptus  E  17, 185,  713,  1172,  D  86. 

Aegypti   G   540,  E   9,   80,  147, 

295,   825,   755,   IN  185,   M  817. 

Aegyptum  G  1281,  1435,  E  187, 


500,  569,  N  532.  Aegypto  ahl.  E 
445,  585,  IN48,  L22»,N  703,D  16. 

Aelum  uid.  labelum. 

Aethiopas  G  61. 

Aethiopissa  N  273. 

Aeuuam  G  45,  101  cf.  V6  (Zco-^  [cf. 
Augmtin.  l.  II.  de  Gen.  ad  Man.  21, 
31.  Hieran.  quaest.  Hebr.  c.  3,  20] 
Heua,  Euua  Cl.  Mar.  Victor  1397, 
412.  497.  Aeuua  Ausonius  Eph. 
79  Vers.  pasch.  15). 

Apx  G  567  (Axap). 

Aisamo  in  coUe  (Osamo)  IN  73  ea; 
Num  33,  49  (avd  p.eoov  AlotfjuoO-, 
Bethsimoth  Vulg.,  at  IN  2,  16 : 
i^  xTiV  bpeivi?]v,  ad  montana). 

Amalec  E  671  I  42  Amalechas  E  694 
Amalechi   fortes  I  158   (AfjLaXTQx). 

Aiualech  G  179  uid.  Lamech. 

Amar  pelagus  IN  411  (t)-aXaooa 
"Apaga,  mare  Deserti). 

Amarjmalus  G  482  (A[jLap'faX,  Am- 
raphel). 

Ambri  IN  173  (ZagSt  al  ZajiPpi,  Zappt 
Alex.y  Zabdi). 

Araennus  uid.  Asennus. 

Ammanum  acc.  G  678(A|jLijLav,  Ammon) 
uid.  Ammones. 

Ammones  I  15S,  429.  Ammanum 
gen.  pl.  1  405.  Ammorum  (Am- 
monum)  G  679. 

Ammonus  I  423  (olot  "Ajjl^judv,  filii 
Ammon.  Ammanitae  Augustin.  de. 

c.  d.  16,  13). 

Amorras  nom.  1  75.  Amorrus  IN  188, 
219,  384.  Amorreus  G  369,  555, 
E  154,  1007,  IN  196,  263,  N  549. 
Amorreum  acc.  I  84.  Amorreae 
gentis  N  573  (ApLoppalo^). 

Antaei  palaestras  S  18. 

Aotus  I  165  Aodus  I  187  (Aa>8,  Aod, 
sic  Augu^tin.  qu.  22). 

?  Apaphum  (apafum)  IN  385  {an  ex 
aduerhio  £«pvtt)  natum?) 

Ar  uid.  Adar. 

Arabum  gen.  G  1164,  1421,  1435. 

Arabus  (Aratus)  IN  879  (k  'ApaPa, 
in  planitie). 

Aradam  acc.  I  41  (Apa8). 

Aradius  G  371  ('ApaStoO. 

Araratum  (Araiacum)  gen.  pl.  G  823 
(xd  Apapat,  montes  Armeniae, 
montes   Ararat  AugtAstin.   de   c. 

d.  15,  14). 


I  n  d  e  X   n  0  m  i  n  u  111 


303 


Arcliata  acc.  G  882   (Apxa8,  Achad). 
Ardoc  IN  442  (Appe  al.  Aprog,  'ApPo 

^lcx..  Cariath  Arbe) /.  Arboc? 
Aredina  N  547  mVi.  Zaredina. 
Ariocha  G  481  (Apiwy). 
Aronns  E  232.  670,  N    518    Aaron  N 

302.  Aaronis  ( Aronis)  L  12, 96, 192. 

465,  471.  IN    485  Aroni   dat    E 

752,  1093.  Aronem  E  217.  1035, 

1059,  1138.  AroneE  598(Aapa>v). 
Aronis  aquae  uid,  Maronis. 
Arucus  G  370   (Apouxatoc.  Aracaeus). 
Ascalon    acc,    1  47    (t-^/V    ■AoxaXtova, 

Ascalonem). 
Ascham  acc.  I  28('Ax^av.  al.  Aoxav, 

Axam). 
AsedotalN412  CMeaiBu)^,  al.  Aaetjim^, 

.  .  oip.ioO-  Alex.,  Asedoth). 
Asennes  G  1294  (AaasvsQ"  Aseneth). 
Asennus  (Amennus)  G  370  (Aoevvaio;, 

Sinaeus). 
Aserotum  acc.  N  269  (AoYjpu)*,  H^se- 

roth). 
Aserum  acc.  G  1097  (AoiQp). 
Asorum  regiia  IN  378  et  Asuris  pube 

(lasuris  pube)  gen,  I  201  (Aoiup). 
Assura  acc.  G  383  (Aooop,  Assur). 
Assyriae  gen.  I  403    (Coptac,  Syriae) 

Assyriam  G  63  (Aoooptmv)  G  769 

(MeaoitotapLtav).     Assyriis    G    904 

(MtaoiroTa^wtv,         Mesopotamiam 

Svriae).     Assyrio     liinite    I     139 

(Copia^,  Mesopotamia). 
Astarota  IN  416  Astaratis  daemonis 

I  402  (AoTapcoa-). 
Asurusregum  princepsIN  899  (gaoiXeb? 

TYjC     'Aotup). 

Attina  uid.  Sattina. 

Auses  lesus  Naue  E  1201,  1265.  (N 

13,    9    et    17:    Aooyj    oI^j?    Naur^ 

iTiOoo,  Osee  filium  Nun  losue). 
Axes  I  358  (ZtjP). 
Aiinus    IN   377    (Xaoacp    al.    ACt^p, 

A^t^p  Alex.,  Achsaph]. 
Azoti  fines  (loeti)  I  47  (ttv  "ACwtov 

xal  xa  iceptOKdptaaOT^C,  deest  Vulg.) 

Babel  uid.  Confusio. 

Babylona  acc.  G  382  (BaSoXwv). 

Bachalim  acc.  I  127  (rj/  BaaX,  Baal; 

Baalim    et    Astartis    TertuUian. 

contra  Gnost,  826  h), 
Balaam  (Abalam)    acc.  I  68  (Ie^Xa{jL, 

BaXoafi  AUx.,  leblaam). 


Balacus  N  662,  Balacis  gen.  IN  554. 

Balaci   dat.  N  578,  590  (BaXax). 
Balamus  IN  424.    Balam    prophetam 

N  580.  Balamum  N  758  (BaXaa|j.). 
Balla   G  967.   Ballae  gen.    G    1095. 

(BaXXa,     Bala.    Balla    Augustin. 

Locut.   106). 
Baracum  acc.  1  212  (Bapax). 
Bassainum    rector   IN  414    (gaotXeb? 

Baoav). 
Bathuelus  G  905  (Bad-ooYjX). 
Bebrycum  gen.  S  18. 
Bellisephoni  dat.  E  419  (BseXoe^wv). 
Beniaminus     (Benaminus)    G    1390. 

Beniamino  G  1429.    Beniaminum 

G     1092,     1310.     Beniamine     G 

1404  (BevtafjLiv). 
Beseli   mutoque  Phegoro  N  725  (tu> 

BeeX(psYu>p). 
Beselo  dat.  E  1128  (BeoeXeyjX). 
Bethel]  domum  domini  G  933  (olxo^ 

d"E05,     OoXa^p.aoo5     '^^     itpoTepov, 

Bethel  prius  Luza).  Betheli  in  sede 

G  lObO  (Bat^X,  Bethel). 
Bethela(m)  acc.  1 93  (Bat^X.  deest  Vulg, 

Bethelam  acc.  1 53(Bat^^X,Bether» 

cf.  Metibile. 
Bethsames  uid.  Midsa. 
Bethsae  gen.  I  65  (Bed-aav).  Bethsae 

gen.  I  73    (Bata-eve*.  Bethanath). 
Busiridis  arae  S  16. 

Oaderae  uul.  Gaderae. 
Cadessa   abl  I   212    (Ix    Ka^Y]?,   de 
Cedes).  Cadessa  acc.  N491  (Kaovj^;. 
'   Cain  G  147  Cainis^en.  G  138  Cainem 
i         G  179  (Katv). 
I   Cainanus  G  200  (Katvav) 
1   Calcham  acc.  G  385    (XaXax,  XaXav 
!         Alex..  Chale). 
Canopi   G   437.   818,    E    151,  1175. 
Canopo     dat.   (i.    in     Canopum» 
G     1164.     Canopum    acc.    (i.   in 
Canopum)  G    1450.    Canopo  abl. 
E    11 59 
Carmeli  filius  IN  173  (Xap|i.i). 
in  Carris  (in  castris)  I  369   (Kapxap^ 
deest  Vulg.,  Carcar  Onom.  110, 16). 
Carras  acc.  G  897.  Carris  abl.  G  906. 
995.  (Xappav,  Haran.  Charran  acc. 
Augustin.  de.  c.  d.  16,  13  et  38. 
Charra  abl.  idem  16,  15  al.,  Carrae 
a.  Mar.  Victor  III  324  etc.) 
I   Cedraonaeos  uid.  Chedmonaeos. 


304 


Indez    n  om  in  u  II). 


Cenaeos  (Geneos)  populos  G  551 
(Katvatoo^,  Cinaeos ,  Cenaeos  Auffu- 
stin.  de  c.  d   16,  24,) 

Ceneritus  (Cineritus)  IN379  (XevepeO-, 
Ceneroth)  c/.  Cheneri. 

Cenezae  (Genezae)  I  32  Ceneza  satus 
(Zezea)  I  146  (KevsC,  Cenez,  et  sic 
Augustin.  qu.  18). 

Cenezaeos  (Genezeos)  G  551  (Keve- 
Caioo^). 

Cetae  gen.  I  68  (XeTiieiv,  al.  XeiTiv, 
Hetthim,  Chettei  Wtrceb.) 

Cetaeus  IN  267.  Cethaeus  E  1007. 
Cethaeo  fCetaeo  Cettheo)  G  369, 
E  154  (Xexxal&^.  Hethaeus;  Chet- 
taeos  Augustin.  ciu.  dei  16,  24). 
Cetius  IN  385. 

Cetis  gen.  G  756  (Xet,  Heth). 

Chabinae  pendentis  saxa  I  87  (e^i' 
avio  'Axpa^eiv  aico  ttj^  tAzoo.^  ab 
aseensu  Scorpionis  peti'a>  L  Cra- 
binae  ? 

Chasbuni  (Chabum)  acc.  N  735 
tXao^i,  Cozbi). 

Chalanne  uid.  Acalla. 

Chaldaeo  de  grege  G  410.  Chaldaea 
cohors  E  284.  Chaldaea  ex  gente 
G  519.  Chaldaeam  gentem  S  88 
(^XaXSaloO. 

Chalebus  IN  425,  N  378  I  29. 
Chalebo  dat.  I  51  (XaXe^,  Caleb). 

Chalmoneos  uid.  Chedmoneos. 

Chamus  G  350.  Chamum  acc.  G  225 
(XajjL). 

Cliannanus  G  368.  Chananus  I  69. 
Chanannus  IN  381,Chanano  I  207. 
Chananno  abl.  IN  450.  Chanani 
E  539.  Chananni  G  554.  N  412, 
452.  Chananos  I  9.  Channana 
iuuentus  G  350.  Chanana  manus 
I  5.  Chananna  de  gente  G  764, 
902.  regione  Chananna  G  1068. 
Chanannam  terram  G  1325. 
Chanannas  urbes  N  223.  Chananna 
arua  G  1111.  Channana  arua  G 
411  Chanano  cultore  I  43. 

Chananaeus  IN  267.  Channanaeus 
E  154.  Chananaea  iuuentus  I  23. 
Ch.  manu  I  201  Channanaea  iugera 
G  460.  Ch.  regna  G  1113  (^Xava- 
vaioi). 

Chebrona  nom.  I  23  acc.  N  326 
(Xegpiov,Hebron).Chebronisuallem 
IN  409  (tpapaYYo?  'Apvwv,  torrente 


Anionj.  Chebrono  in  colle  IN  441 

(Xegpwv^Hebron;  Chebron  Cl.  Mar. 

Victor    III  411.  Augustin.  de.  c. 

dei  16,  22). 
Chedmoneos    (Chahnoneos)     G    552 

(KeSfjLOvawo^). 
Cheneri    (Chemeri)    marmora   glauca 

IN  411  (^aXaaoTji  Xevepe^,  mare 

Ceneroth)  c/.  Ceneritus. 
Cherubin  G  129  Eu.  46.   Cherubinos 

N    150,    E    1078    (XepoogtfjL    uel 

XepoD^eijjL,  Cherubim). 
Chettaeus  uid.   Cetius.    Cethaeus. 
Chettos  acc.  (Cethos,  Chetos)  G  552 

uid.  Cetius,  Cethaeus. 
Chlaumona  acc.  1 92  ( KXai>d-}xu)  va,  locuin 

flentium.     Clauthmona     montem 

Augustinus  qu.  12). 
Chorebum    acc.    E    128,    655,    675. 

(Xwpep,  Horeb.  Choreb  AugusHn. 

de  ciu.  dei  20,  28). 
Christus  Eu.  1,  61,  67.  (Uhristi  imago 

Eu.  eOChristi  antistesH2  Christo 

E  413.  Christum  N  106  cf.  index 

uerbor.  u.  tonans. 
Circaea  pocula  S  19. 
Cilicum  ora  lon.  24. 
Cisonem  fluuium  I  220  (Kwwv). 
Citium  urbs.  G  366  (Ktr.ot,  Cetthim  . 
Clauthmona  uid.  Chlaumona. 
Confusio  G  402  (Cu-proot^,  BabelV 
Coras  N  436  (Kope).  ' 
Correus  G  1071   (Coxeji.  nlh^  'EjjLpLiuo 

6  Xoppalog,    Sichem  filius  Hemor 

Heuaei). 
Crabinae    uid.  Chabinae  et   Acrabin. 
Crotoniezelus     cf.    Gothoniezelus    et 

Gothozelus. 
cynomyia  E  286. 

Dabira  IN  366  (AepYjpa,  Aapetp  Alex., 

Dohn)    1    25.    Dabiram  gentem 

IN  443  (Aapetp,  Dabir). 
Dachar   rex    G  481   (BapYaX,  BaX^a)» 

Alex.,  Thadal). 
Dagona  acc.  I  7()8    AaYwv). 
Dalila   nom.  I  680.  Dalilaepen.  I  653 

(AaXioa.  Dalila^. 
Dana  nom.  I  750.  Danis  <7cn.  I  76  537. 

Danem    acc.  G  1096  (Aav).  Dana 

tribus    I    732    de    Dana    tribnE 

1128. 
Dasemata  urbs  G  385  (Aaoea,  Dasem 

Augustin.  c.  d.  16,  3;  Resen). 


ludex  nominum 


805 


Dathamus  N  436  (AaO-av). 
Debbora  I  209  (A6p^u>pa). 
deum    trina    positum    sub    imagine 

pascit  G  611  natus  et  altor  G  634. 
deus]    „Haec   deus   implef*    G  1013 

(T[aps{jL^oXa\,  Mahanaim  i.  Castra). 
Deuteron  IN    280    (to  AsoTspovd^iov, 

Deuteronomium). 
Dina  G  971.  Dinam  G  1071  (Atva). 
dominns]„  Dominum  cemens**  G  1042 

(lopaYjX).      «Domini    uisi    locus** 

G    1045    (ElSo?    {^605,    Phanuel, 

Aspectus    dei    Au^Hn.    contra 

Max.  l,  2,  Visio   dei  Nouatian. 

de  trin.  27  alii.),  „Domu8  domini'* 

G  im  uid.  Bethel. 
Donibezecus  I   13.    Donibezelo    dat, 

IN   316    ASmvtpeCex,    Adonibezec 

et  Adonisedec). 
Dorae  gen,  I  67  (Au>p). 

Echina  uid.  Enachina. 

Edomum  gen.  N  512  (EBtop.;. 

Edones  E  538  iE8u)ll,  Edon.) 

Eglonus  I  157.  Eglomum  tyrannus 
IN  584  EtXu)|i,  Eglon). 

Eldadus  N  363  (EX8a8.) 

Eleazarus  IN  580.  Eleazaron  N  520 
(EXeaCap). 

Eleazarus  E  116.  Eleazaron  E  114 
(EXieCsp:  sicAugustinusc.  d.  16,23, 
at  Eleazarus  idem  c.  d.  18,  42  sq.) 

Elima  acc.  E  571  (AlXeifi,  Elim). 

Elom  uid.  Helon. 

Ematha  acc.  IN  325  (Ep.a*). 

Enachina  (Echina  L)  ex  gente  IN 
436  (ol  'EvaxstjA,  Enacim). 

Enochus  filius  Cain  G  176  rEvu>5, 
Evwx  Alex.,  Henoch.  Enoch 
Augustin.  c.  d.  15,  8  sqq,  Enoc 
Cl.  Mar.  Victar  II  335), 

Enochum  Sethi  filium  G  194,  200, 
205  (Evmg,  sic  Augustin.  c.  d.  15, 
12  sqq.  Cl.  Mar.  Victor  II  326). 

Ephrem  G 1297, 1472(Ey  patjji,  Ephraim: 
Ephraem  Atnhros,  ae  hened.  Patr. 
c,  1  et  Augustin.  c  d.  16,  40), 
Ephrema  sc,  trihus  I  465.  Ephre- 
mum  (Eflfremum)  collem  IN  459. 
Ephremo  in  colle  IN  574  (ftv  T(j) 
opei  *E<ppat(A.). 

Ephrono  (Effiremo  uel  Ephreno  u>) 
dat,  G  758  (E«ou>v). 

ephudem  acc,  I  743  (efood,  ephod). 

XXni.  Cypr.  poet. 


Eridanus  S  112. 

Emadurus   IN   381    (Na'x>66>$u>p,    al. 

4>eva68$u>p,  in  regioniDUS  Dor). 
Esaus   G  891.   Esau  M  174.  Esaum 

acc.    G    883.    Esau  acc.  G   801 

('Uoau,  Esau). 
Esebon  I  468  (Eoegwv,  Abesan). 
Etonum  nomine  8olis  insignem  E  27 

(Qp,  al,  12v,  loiiv  ^HXiou  icoXt^,  omisit 

Vulgata,     Phiton    Ramessen    et 

On  Anon.  de  XLII  mansion,  ap. 

Ambros.  tom.  II  3e), 
Eua  uid.  Aeuua. 
Euaeus    G     370,     IN    268    (Eoato?, 

Heuaeus     Euaei   Augustin,    c.  d. 

16,  24).  Euaea  pubes  E  156. 
Eucheus      Euaeus  IN  385. 
Euilam  terramG  60  (EotXat,  Heuilath. 

terram  Euila  Hieron.  in  Isai.  13, 

regna  Euilantum  Cl.  Mar.  Victor 

I  278). 
Euphrates  G  550,  IN  10.   Euphratis 

gen.  N  649.  Euphrati  G  62. 
Euua  uid.  Aeuua. 

F  uid.  Ph. 

Gaada  N  21,  N  125  (Kaai)-,  Caath). 
Gabaon  IN  320  (ra?au>,  Gabaon). 
Gabana   (acc?       Gabaona    agmina) 

IN  273.    Gabaona  manus  IN  287 

{p\  xaTOtxoOvto?  Fapaw,  quihabi- 

tabant  in  Gabaon). 
Gadum   acc.    G   1097    (Tal),    Gada 

tribus  IN  98  N  769.  Gadae  tHhus 

IN  419  Gada  manu  N  38. 
Gaderae  (Caderae   u>)   tecta   G  1090 

(irupYoo  FaSep,  turrim  gregis.  turrim 

Ader  Hieron.  quaest  Hehr  35,  21), 
Gaidad  uid,  Naida. 
Galaditis  laetae  sedes  N  771  (TaXaaS). 

Galadite  natus  I  416.  Galaditicus 

I  397  (raXaaStrrj^). 
Galatum  collem  G  999  (raXaaS). 
Galgala  acc.  1 92  (PaXyaX,  de  Galgalis) 

IN324(Jx  TaXxaXwv,  de  Galgalifl). 
Gargara   (pro  Geraris  posita)  G  815 

uid,  Gerara.  ^ 

Gaza  acc,  G  372  (TaCa,  Gazam).  Gazam 

acc.  I  46,  642  (PaCa,  deest  Vulg,). 

Gazaea   manus  I  645    (FaCatot?). 
Gedeon  nom.  1  286,  297,  (324),  862, 

377.  Gedeum  acc.  1 270.  Gedeonem 

I  301  (regewv). 

20 


306 


Index   nominuni 


Genaeos  uid,  Cenaeos. 

Qenesis  gen,  (=  liber  I  Moysis) 
(J1437. 

Geon  G  61  (Twov,  Trim  Alex.,  al. 
rscDV,  Gehon). 

Georum  nrbem  IN  178  (rat,  Hai;  Ge 
Ludfer  Calar,) 

Geneza  md,  Geneza. 

Genezaeos  popnlos  uid.  Cenezaeos. 

Gerarmn  gen.  G  841  (repopwv,  Gerarae 
gen.).  Gerammterras  G681.inGe- 
raris  G  824  ('ev  rcpapot^).  Gerara 
(Gargara  a>)  G  815  (Gerara  hoc 
loco  etiam  Augustin.  c.  d.  16,  36). 

Gergessus  uel  Gergeseus  (L)  G  370. 
Sergesso  amico  G5&5.  Gergessorum 
E  155.  Gergessa  manus  IN  269 
(TBpYBoalo?,  Gergesaeus). 

Gergesi  ciuitatis  gen.  IN  238.  Ger- 
gessos  acc.   N  247  (Fat,  Hai.) 

Gersamus  E  115.  Gersamum  E  113 
(T-rjpoafi). 

Gessae  dat.  E  288  (Tsoep.,  Gessen). 

Getsonum  gen.  N  20,  N  122  (rsSooov 
8f/ijL05,  filii  Gerson).  Getsonamanu 
N  38. 

^•gantes  G  238,  IN  415,  431. 
odoUa  gomurus  rex  G  481  (XoBoX- 

XoYojjLop,  Chodorlahomor). 
Gomorra   G  872.    Gomorrae   G  625, 

642,    D    258.    Gomorum    poenae 

S  163.  Gomorum  funera  lon.  I .  . 

(To\Loppa^  gen.j  Gomorrhum  acc.) 
Gotioniezelus   (Crotoniezelus)    I    82 

(Fo^ovtYjX,     Othoniel.      Gothoniel 

Augustin.  gu.  4  et  18). 
Gothozelus  I  146  uid.  Gothoniezelus. 

Habali  montis  D  280  uid.  Nabali. 
Habea  I  487  uid.  Manoea. 
Efabundans  teira,  putei  nomen  G  851 

(E5pax">pia,  Latitudo). 
HadAchiar  wd.  Dachar. 
Haec  deus  implet  G  1013  (icapeji,poX-?3 

d-eoo  aStT],  Castra  dei  sunt  haec; 

icapefipoXat,  Mahanaim  i.  CastraV 
Hebraeus   L  228.    Hebraeos   E    38. 

Hebraea  gens  G  1233.  Hebraea  lin- 

guaE  188.  Hebraeam  adem  I  159. 

Hebraea  de  plebe  E  67.  Hebraeum 

uirum   E   82.    Hebraeos    cnneos 

E  672. 
Helon  I  475   (AtXwp,    AiXa>v   Alex., 

Ahialon). 


Hermoniam  montem  IN  410  (Aepjiiov,. 

Hermon). 
Hesperus  G  635. 
mericho  gen.  IN  36  acc.  IN  140,  D 

4  (lepiYU),  lericho). 
Hurus  E  677.  Hurum  E  1058  (Sp,  Hur.) 

labelum  (Aelum  u))  G  184  (Ia>Pr//», 
label;  lobal  Augustin.  c.  d,  15, 17). 

labinus  I  200  (lapetv,  labin). 

labirus  (Abirus  L)  IN  372  (lapstv, 
al.  lapt;,  labin). 

Iftcobus  G  803,  956,  1077,  1113,  E 
123.  lacobus  G  959,  1041,  E  369. 
Iftc5bus  G  1307,  1465.  Iftcob  M 
174.  Iftcsbi  IN  579,  N  658,  696, 
D  198.  I&cobo  dat.  E  1186. 
Iftcobum  G  874,  883.  IScObum 
G  897.  (laxtuP)  uid.  Israhel  et 
Dominum    cemens. 

ladirus    uid,   lairus. 

lairus  (ladirus)  I  897  (laeip,  lair). 

laphetum  acc.  G  225  (la<pe^). 

laretus  G  203  (lapeS). 

lasuris  uid.  Asuris. 

lazera  (Sazera  m)  acc,  N  575  (laCvjp), 

Idfa  uel  Idsa  md.  Midsa. 

Ydomea  I  86  ('18ouu.aeo?,  deest  VtUg.) 

lephthea  nom.  1  434,  466  (I  416) 
lephthea  acc.  I  426  (le^B-as. 
lephthe). 

lericho  uid.  Hiericho. 

leru  (leuru)  nom.  I  21  (*iepoooaX7j{jL, 
lerusalem)  c/.  Solymi. 

lESVS  NAVE  inscr,  IN  uid.  Naucte 
et  Auses.  lesus  IN  150,  392,  N 
264, 1 1,  E  673.  lesutis  gen.  N  379. 
lesum  acc.  IN  1,  272.  lesutem 
E  1057  2y]ooo«,  losue). 

loas  I  298  (Itooc). 

lobab  uid.  Boboamus. 

lobalus  G  186  (looPaX,  lubal,  sed 
lobal  Augustin.  c.  d.  15, 17). 

loela  nom.  I  232.  loelam  acc.  I  230 
(lajX,  lahel). 

lonas  lon.  25.  lona  nom,  lon.  ICK). 
lonam  u^l  lonan  lon.  14, 
36,64. 

loppen  u^l  loppe  urbs  lon.  24. 

lebusaeus  G  369  (lepoooalo?)  IN  196 
(Xavavaio^).  lebusaea  regna  IN 
317  (PaotXe6<  'lepooooXTQji).  lebu- 
saea  manus  IN  449.  lebosaea 
uirtus  N  685.    lebuso  adfinis  IN 


Index  nominui 


307 


384.  lebusa  manus  G  553,  IN  269. 
lebnsa  pubes  E  156.  [lebuseojs 
Solymos  I  424. 

lordanis  gen.  G  457,  IN  3,  54,  464, 
D  48,  I  188.  lordani  dat  IN  263, 
N  772.  lordanem  G  1029,  IN  106, 
408,  D  2.  lordane  IN  25. 

losepus  G  115,  1369,  1389,  1452, 
1476.  losepi  G  1361,  1403,  E  3, 
408.  IN  578.  losepo  G  1263. 
losepum  G  973,  1166,  1184, 
1206,  1305,  1411,  1425,  1440, 
(losepbus  L  G  973,  1115,  1166.) 
losepo  abl  G  1457,  1489  (laiar,^) 
losepa  cohors  I  52  {o\  oloi  Iwotj^, 
domus  losepb). 

lotborus  E  98,  695,  706  (letborus 
et  Lethorus  C)  (loSop,  lethro.) 

Isac  nom.  G  776  M  169  Isacus 
E  123.  Isaci  dat.  E  1187  (Isaaci 
C).  Isacmn  G  708  (loaax).  ^ 

Isiacus  Isidis  minister:  si  quie  ab 
Isiaco  consul  procedat  in  orbem 
Sen.  25  (non  ab  Isidis  teraplo 
procedat,  sed  ei  Isidis  sacerdote 
consul  intellegendum  uidetur). 

Isidis  ministrum  Sen.  27. 

Ismahelita  G  1163.  Ismahelum  acc. 
G  568  (lo[jLa-r]X,Ismaelem). 

IsrahelM  288  cf.  G  1042  et  Dominum 
cemens. 

Israhelita  1 468.  Israhelitarum  E 1175. 

Issaehams  G  969  (Icoa^^ap). 

luda  uid.  ludad. 

luda  tribus  N  131  de  luda  tribu  I 
617  (e?  looSa.  de  luda^  ex  luda 
classeE  1129  {Iv.  tt^?  «uXyji;  Ioo5a, 
de  tribu  luda). 

ludaea  G  1049,  IN  355  N,  722,  E  245 
E  166,  300,  1157,  I  3,  70,  99, 
119,  141,  152,  353,  388,  404, 
424,  467,  640. 

ludaeus  L  231  Sen.  50.  ludaeos  IN 
288  (E  800).  ludaeis  N  524. 
ludaea  iuuentus  IN  577,  I  93, 
ludaeaphalanxN  318,  490,  E  177 
ludaea  cohors  E  501,  ludaea 
manns  D  150,  E  343,  436,  1149, 
ludaea  de  gente  E  86,  220, 
ludaeae  genti  E  298,  ludaeum  no- 
men  E  360,  ludaeos  populos  1 195. 

ladaicus  miles  IN  14. 

luda  nom.  lacobi  filius.  G  966 
Indas   G    1066,    1360,    1439    — 


ludas  I  78, 43.  luda  abl  I  52  — 
ludam  acc.  I  729,  787,  744. 
luratio  putei  nomen  G  723  (fpeao 
6pxtafio'i,  Bersabee;  puteus  iura- 
menti  Hieron.  qu.  Hebr.  26,  32.) 
collium  nomen  (i  853  (^peap  to'5 
opxoo,  Bersabee). 

Labanus   G  906,   948.    Labanum    G 

898  (Aa^av). 
Lachis  IN  364  (Aaxst?,  Lachis). 
Laisa  (Laias  L)  I    747  Aaioa.  Lais). 
Lamech   Mathusalae  filius    G    169 

(Araalech  o»)  uid.  Malech.Lamechus 

G  213  (Aajuyj. 
Lapidothal  210  (AatptSaiO,  Lapidoth). 
Lasa  urhs  G  373  (Aoca,  Lesa). 
Lemnam  acc.  IN  361  (Ae^va,  Aspiivo 

Alex.,  Lebna). 
ad  Leouem  papam  H  inscr. 
Lcui  uid.  Leuitis. 
Leuita   N    155.   486    E    216  I  751 

Leuitae  pl  N  191.  Leuitas  N  18 

D   81,   141,    E    1219,    IN    428, 

Leuitis  dat.  IN  452,  457,  N  121. 

705.  Leuites  E  46. 
Leuitis  Leui  G  964. 
Lia  G  954,  903  (Aeta,  Lia). 
Libanus  IN  421.  Libanon  acc.  IN  8. 
Litis  de  nomine  puteus  signatus  ab 

Abram  G  845  (AStxta,  Calumnia. 

Iniustitia  Ambros.  l.de.  Isa.  c.  4). 
Lod   nom.    G   407,    484.    Lodus    G 

450,    636,    668.    Loth:     S    3i, 

42,    69,    79,  85,  89,  91,  99,  132, 

Lothus  G  405.  Lotis  gen.  (Lothis 

L)  G  643  (Acot). 
Luza  nom.  1  54    (AooCa)  cf.  Bethel. 
Lybicas  palaestras  Antaoi  S  18. 

Madanitis    terrae    alumnum  N    198. 

(MoStavtTTp). 
Magdola  tellus  E  418  (MaySibXoo  gen., 
'         Magdulum  acc.) 
'  Madiae  gen.  I  254,  358,  ^cn,  uel  dat. 
I         I  334    (MaStajjL,  Madian).    Madia 
ex    gente    N    733.    Madia   tellus 
( Media).  E  97Medium  praedia  terrae 
I         IN    34    /:   Madiam,  cf.   etiam  I 
332  per  media  munimina  ualli. 
Madonis    (Machedonis   L)    aula  IN 

376  (MaJwv). 
Madogi  arual  68  (MoycSScov,  Uar^i^ioy 
Alex.,  Mageddo). 

20* 


308 


Index  nominuin 


Magfddo  i/iV/.  Madogi 

Mahaiiaim  cf.  G  1013  uid.  Haec  deus. 

Malaleela  G  203  (MaXeXer^X,  Malaleel; 

Maleleel  Augustin.  c.  d.  15,  12), 
Malechum  acc.  Emchi  filium  G  176 

(MacYjX,    al.    MaXeXer/ik,    Mauiael) 

an  Malelum  ? 
Manibram    G    470   Mambra    ncc.  G 

760  (MoiJLppT),  Mambre;. 
Manasses    Gr    1297,    1471    (MavacoY] 

gen..  Manasses) 
Manasses     nom.     I     65      (Miouoyj;, 

MavaaoT]?  Alex.,  Manasses). 
Manasses     media     tribus     N     76i) 

Manasse    geti.    {scil.   tribus)    IN 

419  Manasse  tribu  media  IN  98. 
Manoea  1  487  (Habea)  1 505  (Mavwe, 

Manne). 
Mara  uid.  Myrram. 
Mareotide  E  604. 
Mariam  acc.  X  800. 
Maro  poeta  Sen.  59. 
Maronis     aquae     (Aronis)     IN    393 

(t6     5ou>p     MEpp(o[jL,    Meppojv     et 

Mappiuv   Alex.,  al.  Maptov,  aquae 

Merom.) 
Masreiatum    (Masafatumt    mare    IN 

422(Ma3Ep6'>piu9"Masi|jL,  al.  Maaeped' 

Me|x?pojp.ai|i.,  aquae  Maserephoth). 
Maspha  utd.  Thitsa. 
Massam  urbemG  374  (MasoYj.Messa), 
Mathusalamus  Lamechi  pater  G  177, 

211.       (MaO-ou^aXa,       Matliusael, 

Mathusalani  Augustin.  c.  d.  15,  11, 

Methusael  Augustin  c.  d.  15,  17). 
Matrem  magnam   Sen.  6. 
Maxillae  ad  oram  I  623  (iio^  CiaYovo^, 

ad     locum     Maxillae);    Maxillae 

(maxilla)  per  auia  1  347. 
Media  tellus  uid.  Madiae. 
Medium  praeda  terrae   uid.  Madiae. 
Melchae  gen.  G  407  (MeXva.) 
Melchisedechus   G   495   (MeXxtoeSex, 

Melchisedech,  et  sic  Augustin.  c.  d. 

16,    22    sqq.    Cl.    Mar.    Victor 

III  466). 
Memphis  ahl.  pro  acc.  loci?  G  1855. 

(cf.  Onom.  141,  4). 
Memphiticns  augur  G  1261  M.  rector 

G   1446.    Memphitica  tellus  E  4 

M.  turba  G  1456. 
Meira  uid.  Myrram. 
Merara  N   33   Merara  manu   N  38 

Merara    cohors    N  123  (Mepapt). 


'   Metibile    abl.  i  210  (dva    ii.eoov  tyj^ 
I  Pajj.axa\  dvdpioov  Bat^A,  inter 

Eama  et  Bethel).  cf.  Bethel. 
I   Micia  nom.  1  728.  729  Micias  i\om. 
1   745  (Mtya,  al.  Mi/aiac.  Michas). 
Midsa    1    78    ( Bai^oaiii)^,    BEifoap.o? 

Alex.,  Bethsames). 
Moabi  gen.  I  403.  Moabum  puerum 
G  677.  Moabo  principe  N  646. 
Moabi  vl.  1  158.  Moabi  populi  N 
668,  Moabae  urbi  N  638.  Moabas 
acies  N  757  (Mtoag). 
Moabitarum    N  579.  Moabitibus-  dat. 

G  679  (MtoaSttojv). 

Modus  N  263  (M{o8a8,  Medad;Modas 

Lugdun.^. 

;  Moyses    N   459.    498,  513.  Moses  E 

105.  127,  M  249.Moysetis(7en.  IN 

87,  IN  275,    E  506.    Mosetis  IN 

104.  Mo}i)i  cantioum owcr.  D  152. 

MoTsi   dat.    E  752.  Movsetem  N 

I  552.    Moysen    E   1085.  'Moson  M 

324.  Mose  M  319.  (Mcooor^?.) 
■  Musseos  nonien  E  75  (Moo-?;.  Movses: 
cf.  Proba  36  luuenc.  H  218.) 
Myrram  acc.  E  551  (e:^  Meppav,  in 
Mara;  Merra  Augustin.  quaest.  in 
Exod.  56,  Merrha  Ambros.  d£ 
viyst.  II  14). 

I   Nabali    montis    (Habali    (o)    D    2S0 
(Na,Sa'j,  Neboj. 
Nabdus  L  12   (Na^af.>. 
I   Nachorae  tecta  G  769  ^Nayo>p'. 
I   Naidae  terrae  G  173  (Nai8,  Vulg.  om., 
terra  Naid  Hieron.  quaest  Hebr, 
4,  16). 
Naida    acc,    Enochi   filium    G  176 

(rai8a8,  Irad)  leg.  Gaidada. 
Naue   md.    lesus.    Nauete    creatum 

D  148. 
Nassone    tribuno    N  131    (Noaoowv, 
Nahasson). 
'    Nazaraeus]     I    504    (vaCtpaio?    O-eoo. 
Nazaraeus  dei)    I    687    (vaCipato; 
^60'j,  consecratus  deo). 
Nembrodus  G  377  (Ne^ptoS,  Nemrod. 
Nembroth  Augustin.  qu.  in  Hept. 
1 18). 
Ncptalimus      G     1096     (Netfd-aXstjjL. 

Nephthali). 
Nilus.  Nili  G  458  E  44.  Nilo  N  362. 
Nilum  G    1494,    E   593,  N  363, 
532. 


Index  nominum. 


309 


Niliacus  rex  E  524.  Niliacam  lentem 
G  810.  Niliacis  terris  G  649,  IN 
561.  Niliacas  gentes  I  103. 

Niloticus  ductor  G  1247.  Nilotica 
pubes  N  3.  Nilotica  rura  G  431. 

Nineua  urbem  G  384.  Niniue  (Nineue, 
lon.  7  iNivBot,  Niniue;  Nineue 
Augustin.  c.  d.  16,  3  etc), 

Niniuitum  (^Niniuetum) ^cn./j?.  Jon.l4. 

Noe  G  250    (Ntos)  uid.  Noelus. 

Noelus  lYof  G-J23.Noele  ablG2ld. 

Noemma  G  191  (Noe[jL|Aa,  Noema; 
Noemma  Aiigmtin.  c.  d.  15,  17). 

Obabum  acc.  N  198   (TcuPa^,    'iipa? 

Alex.,  al.  'OfiaJ;,  Hobab). 
Obotba  (Obetha:  acc.  N  546  ('QgoiO-). 
Occodum  uid.  Soccodum. 
Ochozas  uid.   Ozas. 
Ocum  acc.  IN  414  (i^,0. 
olympi  rex  magnus  0  922  etc. 
On  uid.  PJtonum. 
Or  uid.  Etonum. 
Orebus  I  358  (iios.V . 
Oricham   acc.  (x  382    ('Opsx,  Arach; 

Orech  Augustin.  c.  d.  16,  3). 
Oro  monti  N  516  ( i2p,  Hor). 
Orus  G  371  ('A|jLa*t,  Amathaeus). 
Osamo  in   colle  IN  73  uid.  Aisamo. 
Othum  (Thotum)  acc.  E  412  ('OO-oji, 

Etham). 
Ozas  rex  0  860  ('OyoCaO-)  f.  Ochozas. 

pascha  E  372,  N  167,  D  61,  IN  117. 
Pauleum    acc.   E  418  (tt;;  inauXedig, 

Phihahiroth). 
Persas  I  139,  IN  10. 
Persica  {mala  perfUca)  S  135. 
Petaphras     losepi    socer    G     1295 

(IIsxecppTj,  Putiphare.  filiam  Pete- 

phrae  sacerdotis  Augustin.  qu.  in 

Gen.  136). 
Petaphretae    inmitis    gen.    G     1189 

(iJETs^pY],  Putiphari  dat.) 
Phagorus     (Phagobus    L)     IN    493 

(<I>oYiMp.  Beelphegor)  an  Phogorus? 

Beseli  inutoque  Phegoro  (Fegoro) 

N  725  (BssXcpEYwp). 
PhanuelJ  c/  dominus  uisiis  (G  1045). 
Pharane  abl.  i  324  (^apa). 
Pharana    acc.    N    196  Pharanis  gen, 

,'faraonis  BC)  N  319  (<I>apav). 


Pharao  E  4^H.  Pharaonis  gen.  G 
540.  G  1172,  P  74,  259.  446, 
1158.  N  679,  Pharaon  regem  M 
317,  Pharaone  l  103. 

Pharetem  acc.  G  1183  (<I>ap6g). 

Pharia  harena  N  4,  Phariae  terrae 
G  1312,  Pharia  Aegypto  N  703, 
Pharia  regione  N  3.')I,  Pharia  de 
plebe  E  80,  Pharia  ab  urbe  I 
266,  Pharias  urbes  E  369. 

Pharum  acc.  E  593.  Pharium 
iuuenem  E  93. 

Phasgan  acc.  1/«  412  (tvjv  ^ar(o). 

Phegor    uid.    Phagorus. 

Pherezeus  IN  268,  385.  Pherezaea 
mauu  E  155.  Pherezi  I  10. 
Phereza  gente  G  552  («J^spsCaiogj. 

Phicolo  abl  G  861  (<^v/oh  Phicol). 

Philistim  turba  G  826,  Philistinorum 
G  740  E  537,  Philistinum  pelagus 
E  1031.  Philistina  rura  G  815 
(4>oX'.3Ti6ijj.,  Palacstini:  Philistiim 
August.  c.  d.  16,  5,  Philistinorum 
Augtkstin.  c.  d.  16,  36.) 

Phineus  iPhineas?  Phinee8?)IN  485, 
N  754(4>iv660.  Phinea  citusN  736. 

Phisonus  G  57  «<tt3o>v\ 

Phoenicum  ex  gente  IN  128  (y/»pa 
4>oivtxa>v,  terra  Chanaan). 

Phoenicum  moenia  I  37.  Phoeiiicum 
uictores  I  160  («oXi;  tu>v  4>otvtxa»v, 
ciuitas  uel  urbs  jialmarmii». 

Phogur  uid.  Phagorus  et  Phogor. 

Phua  (fuca)  E  35  (<^ooa),      , 

Pythonaocc.  E  126ilIi»o».  Phithom). 

Rachaba  IN  37  (Paa,^.  Kahab). 
Kachela  G  942,  99(),  1091.  Rachelae 

G  972  Kachelam  G  960  (Pax^X). 
Raguele  abl.  N  197  (PaYooTjX). 
Ramassum      acc.      K     26    (PaasaT], 

Ramesses). 
Raphana     gente    G    f^53    (Pacpastji, 

Raphaim). 
Raphidam     acc.     E     615    (PacpiBetv. 

Raphidim). 
Rebecca  G    777,    874,    SOi;.  Rebecca 

G  791.  Rebeccam  (J  771,  M  175. 
Regum  cannina  Eu.  38. 
Roboamus  IN  376  'Uag,  lobab)  an 

lobabus  y 
Robothani    urbe:tn    G   385  (PoioPmi^, 

plateas  ciuitatis ;  Roboth  Augustin. 

c.  d.  16,  3). 


310 


Index  nominum. 


Rodum  urbem  G  366  (Pohioi,  Doda-   ' 

nim). 
Kubenus  G   1158,  1169,  1337,  1358. 

Rubenuni  G  963  (PooByjv). 
Rubena  tribus  FN  97.  Eubenae  trtlms 

IN  419,  N  769. 
Kubrum  mare  passim  E. 

Sabaeos  I   369.    Sabaeas    merces  G 

1162. 
Sabaoth  Eu.  81. 
Salemae  gen.  G  495  (CaXvjfi). 
Salmana  luym.  I  375.  (Ca)aj.ava). 
salsa  uallis  G  477  (xtiv  ^a^atr^a  rPjv 

dXoxTjV,    nallem   siluestrem    quae 

nuuc  est  mare  salis;  uallem  sal- 

sam  h.  e.  mare  salis  Hieron.  qti. 

Hebr.) 
Samarus  G  371  (CajjLapato?) 
Samegras  uid.  Seniegras. 
Samsona  nom.  I  695.  Samsonis  gen. 

I   709.   Samsonem    I   633.   617, 

64«,    (693).  Samsona  acc.  I  673. 

Samsone  I  574  (Cap.rj;a)v,  Samson). 
Sara  G  585  (Capa,  Sarai). 
Sarra   G   408,    482,    562,    605,  613, 

691.     695,    745.    M     171,     173. 

Sarrae  gen.  G  682.  Sarram  G  438 

(Cappa,  Sara;  Sarra  August  c.  d. 

16,  26  etc). 
Sattina   (Attina  L)  IN  78  (Cattst^, 

Setim^. 
Sazera  uid.  lazera. 
Scythicp  aras  S  16. 
Scythicis  colonis  I  66  (Cx»j^a)v  iroXtg, 

ofii.  Vulg.) 
Sebona  «r6».G373  (Ce^wsta,  Seboim). 
Segor  S  98.  99. 
Segorae  tecta  G  660  (Ctyop  al.  C-rjyop, 

Segor). 
Sella  G  183,  188. 
Semada   I    721    ex  Beg.    II  23,  11 

(Cafiaiag,  Semma  cf.  Semaath  et 

Semmaath,    Iz^oyaJ^    et   Cau.aad- 

Reg.   ir  12,   21^ParaUp.  II 

24,  26). 
Semegras    I   194  (CajisYap,   Samgar: 

Samegar   Auguatin.   qu.    25;  an 

Samegras  ? 
campum    SeDnarum    nomine  dictum 

G    388    (Ccvoap,    Sennaar;    sic 

Augustin.  c.  d.  16,  3). 
Seoneni  regem  N  569(Ctcuv  ,3aatXsa, 

al.  Cr^wv,  Seon  regem). 


Sephetaui  ucc.  1 43  (Cstpex,  Sephaath). 
Sephora  lothwis  filia  E  113,  226  - 
ohstetrixE  35  (CeK^iupa,  Sephora). 
Sesi  N  327  (Ceast,  Sisai). 
Seraphin  £u.  46. 
Sethum  Adami   filium  G  193  (Ctq*, 

Seth). 

Sethum  Noe  filium  G  22  >  (CTjfi.,  Sem;. 

Sicimam     acc.      G     1478     (Ctxtfia. 

Vulg.  om. ;  Sichimam  AmhroS'  de 

hened.  patr.    1).    Sicimas  acc  G 

1068    (Cixtuu>v    Sichimorum),    iu 

Sicimis    IN    578  (Iv  Ctxi|iot<;,   in 

Sichem)    Sychemis    ahl    G    421 

(CoxefJk  Sichem). 

Sidona  wrba   (nom,)  G  368  (CtJwva, 

Sidonem)! 
Sidonis  gm.  I  403  IN  422  (CtJtbvos, 

Sidonis)- 
Sidonia    in    arce    IN    (paatXsl?    tob; 
xatd   Ct^wva   tYjv  p.EYaXY]v,  reges 
I         aquilonis ;  sed  u.  8  etiam  in  Vulg. 
etst    Sidonem    magnami.    Sidonio 
luto  E  1324. 
Symeon    G    1481-     Symeona     nom- 
G  1341.    Simonem    acc.   G    963. 
Simeone      ahl.      1     8     (Ct)jiea>v, 
Simeon). 
j   Simonem  uid.  Simeon. 
I   Sinainum    montem    (Sinamum    AC, 
I         E709  (Ctva,  Sinai). 
;   Sinnacheros     inter     saltus    G    38iJ 

(Cevaap,  Sennaar)  uid  Sennar. 
I   Sinum  acc.  E  575  (Ctvi. 

Sirum  montem  G  llll(CTQ8ip,  Seir, 
I  et  8tc  Awfustin.  qu.  in  Gen. 
;         ii9). 

Sisara  I  202.  Sisaram  [  226.  Sisareos 
I         cuneos   I    214.  (Ctoapa). 

Soccodum  (Occodum)  acc.  1  364 
I  (Coxyu)^,  Soccoth).  Sochotum  ace. 
'         E     410      (Coxa>*,     Socoth)     c/. 

Tabemas. 
1   Sodoma  nom.    sing.    G   372.    S   41. 
Sodomae    (i    625.    Sodomam    G 
475.  622.  634.  Sodomi  n.  pL  H 
I         127.    Sodomis    dat    S    20,    30, 
75,     abl.     S     84.      Sodomorum 
procorum    G    493.     Sodomonmi 
iugera     S    58.    Sod<\jnum   tellus 
S     12.     Sodomum      poenae      S 
87,    163.    Sodomum    incendia    S 
100.  Sodomum  funera  lon.  1. 
'   Solis  urbs  uid.  Etonum. 


Index   nominnm. 


311 


Solymi  n.  pl  1  207.  Solymos  I  424. 

Solymis  I  20  uid,  leoru  et  Hiero- 

solyma. 
Somorus  IN  377  (.Cojupa>v,  Semeron). 
Sopheram    urbem    (j    874  (Cuxpepa, 

Sephar). 
Sunim  deuia  E  548  (Coup). 
Sychema  udd.  Sicima. 
Symeon  uid,  Simeon. 
Syrus  G   995  (Aapav  xiv  Copov.  om. 

Vulg.).  Syrorum  orbes  G  350. 
Syrio  limite  IN  10. 

Tabalonius  uid.  Zabulonius. 
Tabemas  acc.  G  1067  (Cxjvat,  Socoth 

i.    e.    Tabernacula;    Tabemacula 

Auctor  de   LIII   mansion.    ap. 

Ambros.,   Hieron.   quaest   Hebr. 

33,  18). 
Tamnata  uid.  Thamnata. 
Tanacam    acc.   I    67  ('ExravaaB,  al. 

6avax,  Thanac). 
Tarsus  uid.  Tharsus. 
Terebinthi   in   antro    G    1084    (6«6 

r})v    TcpePivd-ov    rJjv    iv    Cix{ji.oic, 

super  terebinthum  quae  est  post 

m-bem  Sichem). 
Thalami  uid.  Thali. 
Thali :  Sesique   Thalique  N  327    an 

leg.  Sesi  Thalamique?  (BaXafjLetv, 

Tholmai). 
Thali  gen.  I  587  ('Eod-owX). 
Thamara  G  1175  (©ajiap). 
Thamnatha  (Tamnata)  IN  460  (ea|i.va- 

d-aoap,  6a|jLva&  oapa  Alex.yTh&m- 

nath  Saraa). 


Thamnam  acc.  I  538    (ti^  0ap.va^a, 

in  Thamnatha). 
Thauaca  %nd.  Tanacam. 
Thara  G  404,  410  (Bapa,  Thare). 
Tharsum    urbem    G    366 

Tharsis). 
Tharsos  in  urbem  lon.  25. 
theraphim    I  727  (siraphin  L)  I  74^ 

(seraphin  X)(6epa(petjjL,  theraphim), 
?  Thitsae    gen.    IN   386    (Maa<nj<pa, 

M^spha). 
Tholamus  I  395  (ernXa). 
Thotum  uid.  Othum. 
Tigris  G  62,  gen.  649. 
Titanum    (Titatura   L)  gen.  IN  415 

(twv  '(qa^xm'^,  Baphaim). 
Tobelum  acc.  G  188(eopeX,Tubalcain; 

Thobel  Augustin.  c.  d.  15,  17). 
tonans  uid.  Christus. 

Visio,   putei    fwmen   G   784  (^p^ap 

Tf.(     6pa3ea>c,     puteus     nomine 

Viuentis  et  Videntis). 
Visi  domini  locus  G1045  uid.dondmu. 
Ydumaea  uid.  Idumaea. 
Zabulonis  gen.    G   970   (La^ooktav). 
Zabulonius    (Tabulonius    u>)    I    475 

(ZaPooXcuvtTTii;). 
Zambrium  ace.  N  785  (Za^jippt). 
Zarae  gen.  G  1183  (Zapa). 
Zaredisa     (Aredina)     arua    N    547 

(Zape^,   Zared). 
Zebeus  I  374  (ZeSee). 
Zelpha  G  1097  (ZeXtpa)  . 
Zezea  uid.  Geneza. 


III. 


INDEX  YERBORYM  ET  LOCVTIONYM. 


ti  (ienciii». 

E  Kxodus. 

L  l.cuiticna. 

N  Numeruii. 

D  Deuterouoniius. 

I!f  lesa  Nauc. 

1  ludices. 


S  de  Sodiima. 

lon.  de  loua. 

Sfn.  ad  Senatoreu). 

U  Hilarii  Uenesi<t. 

M  Uilarii  do  M^icoabaois. 

Ea.  Hilarli  do  Euangelio. 


Kell.  Relliquiao  p.  209  sqq.    I 


a,  ab:  dornini  maledictus  ab  ore 
G418.  abis  quinque  uiris  cognoscit 
populum  uitare  ruinani  G  (532. 
Jiuino  a  pectore  inspirat  brutum 
pectus  G  31.  a  simili  uomine 
narrauit  fontem  G  57G.  poiidera 
tollere  ab  Aegjpto  E  445. 

abdicat  se  irae  N  277. 

aberrana  corripitur  Donibezecus  I  14. 

ablat.  septenis  paribus  G  2()8.  bacis 
niitibus  hortos  G  72.  abl.  pro 
dat,  fesso  subponit  uertice  cauteiu 
G  914.  abL  abs.  puellae  geuitoro 
mirante  reuersae  E  107.  Pherezaea 
manu  sequente  II  155.  oandento 
Jo8epoG12G4.  quanta  nobis  salus 
referatur  tribuento  deo  E  4(52  sic 
saepe,  —  abL  temp.  terno  bis 
lumine  solis  E  1004.  septem 
luxere  diebus  G  1488.  trina  dic 
IX  80.  centum  uiierat  annis 
(r  228.  septenis  diebus  N  315. 
quaterdenis  diebus  G  280  eic. 

abnegata  tectis  tellus  D  202. 

abnoctare  E  734. 

absconsa  manu  E  693.  absconsi 
1'absconditi  to)  I  258.  absconsos 
IK  40. 

absona  iuri  est  res  L  130. 

abstare  longe  G  1440. 

abstemins  N  93. 

abstinuit  lugere  L  18. 

abstrusos  puppibus  lon.  52. 

accedere  imperiis  I  7. 


I  accendere:  tempore  quo  luz  tenebras 
accendere  (conscindere  L)  temptat 
S  81. 

accersite  digna  noxa,  si  L  189. 

accisi  cibi  G  1353. 

achatos  lapis  E  1101. 

accingo:  quin  ergo  accingeris  festinare 
fugam  S  77. 

accus.  abs.  instructos  ignes  caelo  pater 
optime  terras  excolere  adgrederis 
H  95.  diuisos  in  trina  modos  E  973. 

acer:  acro  imperio  G  3(30.  acro  uenatu 
G  877,  acre  raagis  E  255. 

acinus :  acinum  nec  mordeat  ullum 
I         X  75. 

acta  fluminis  N  7(X). 

acta  pectoris  G  806.  eiusdera  acta 
lon.  26.  postacta  insignia  IN581. 
uitae  actis  expletis  IN  571.  paribus 
in  actis  E  271. 

actus :  adscitus  positae  mercedis  ad 
actumL  252.  ob  reliquum  certaminis 
actum  I  365.  simUi  actu  dum 
perfurit  I  17.  actu  laeto  G  420. 
actu  celeri  G  600.  conspicuo  actu 
I  1.  actu  sancto  G  494.  actu  falso 
G  445.  sollicito  actu  G  842.  proprio 
manuum  actu  L  263.  paterno 
actu  G  825.  placido  in  actu 
G  835.  officio  et  actu  G  893.  sub 
actu  £  161.  actus  conspicuos 
suscipit  G  1115.  actus  sanctos 
E  1157.  terrenos  actus  IN  580. 

acuit  malodicta  plebis  N  65. 


314 


Index  uerborum 


ad  cuius   eloquium   sanctus  discessit 

E  230 
adaporta  teUus  M  189,  297. 
adclinis  cubat  N  708.  adclinis  caudice 

palmae  I  211.  ne  uetitis  addines 

colla  sacellis  E  1010. 
acclinant  lembos  S  158. 
adcreuit  puer  E  72. 
addicere    poenae    M    155.     addicere 

sacris  templi  N  35. 
adficio:   ne  feinis  adficiat  duro  sub 

uerbere  captum  D  109. 
adfore  adesse  G  598, 1221,  1259.  E  37, 

83,  m  292. 
adi,  fem.    ad  stibst,  masc  pertinens: 

mundus  .  .  .  diuisa,  hiulca  dntell. 

tellus)  D  161. 
adiudicat  longo  aeuo  G  1482. 
adiungit  ad  undas  E  105.  numquam 

86  adiungit  mendum  G  667.  uictori 

adiungere  dextraa  IN  294.  Moabae 

adiungitur  urbi  N  639.  adiungitur 

populus    aruis   Edomum   N   513. 

Amorreus  lordani  adiunctus  IN  263. 
adiurat  natum  lacobus  G  1465. 
adlapsu  maiore  G  276. 
adlega  petenti  sedem  IN  489.  adlegant 

se  nescire  dolos  G  1320. 
pubes  adlegitur  N  743.  adlegitur,  qui 

sceptrum    sumat,    Aotus    I    165. 

ministrum   adlegerat  aris  N  522. 

adlectus   domini   I  498.    adlecta 

deo  milia  N  20. 
adloquio    G    45,    I    430.    mollibus 

adloquiis  N  411.  talibus  adloquiis 

IN  326. 
admonitus  secemere  G  338.  a.  trudcrn 

G  856.  iuuene  admonitK)  infundere 

1283. 
admorunt  G  1059.  admorat  E  435. 
adnectit  pectora  licitis  sacris  N  290, 

coniugio  sibi  adnectere  (captiuam) 

D  88. 
adoratos  uiros  G  638. 
adprendere  solum  M  342. 
adsdnit  onmem  artem  I  684.  Amalec 

adscita  adiungitur  aruis  I  42. 
adsistere  deis  cultu  I  101. 
adspexit  caelum  in  altum  M  22. 
adsumis  mollia  terrae  H121.  adsumuut 

animos  N  526.    agnus   adsumitur 

albens  mandHur  E  381. 
adstructio  lucis  (xatasKeoi^)  S  168. 
adsuetani  uirgam  E  (>53. 


adsurgo:   si   iuuenis  netulo  non  ad- 

surrexerit  L  190. 
adtingo:  cum  adtingeret  annos  septem 

decemque  G  1118. 
adtoUere  se  contra  deum  G  879. 
aduena  S  123. 
aduentat  ad  oram  I  628. 
adumbrato  rogatu  I  673. 
adurget  Danem  Neptalimus  G  1096. 

mortis  terapus  adurget  E  464. 
aduro:     et    calor    et    frigus    adurit 

Sen.  53. 
aenigraata  N  293. 
aequa  lance  E  1060. 
aeuum:    (homo)   procedat  in  aeuum 

H    120.     damnat    in    aeuuni    G 

358  al 
aetherapl.:  fuscata  per  aethera  E  416. 
aethra  L  72.  machina  aethrae  H  85. 

sub  aethra  S  120. 
agie  sancte  deus  Eu.  81. 
ago:  incertus  ageris  Sen.  50.   agitur 

seruire  G  797.  dominum  egit  tueri 

E118. 
agmen  corporis  lon.  86.  agmina  flam- 

marum  I  349. 
agnitione  probri  cunctorum  in  corde 

reposta  N  541. 
agnoscimus  solum   esse   deum    caeli 

IN  562. 
aio:  sonos  quos  ait  loquella  D  156. 
alica  E  817. 
aligeras  sagittas  G  731. 
alitus  praestare  G  990. 
alius  alter  G  144,  806.  E  834.  L  106, 

228.   N  27,    186.   aliud  dominus 

te   cogere   non   uult  I  240.    alio 

dat,  D  114. 
almae  matres  E  353. 
altar  I  288.  post  altar  celsum  IN  82. 
altisono  d€0  H  179. 
alta:  poscit  pacem  ab  altis  E   125. 

deum  denarrat  in  altis  E  322.  in 

altis  IN  278,  L  215. 
ambitufi :  ne  nariiB  aetai  tob  flexibuB 

ambitoB  crret  IN  547. 
amburo :  quos  nec  triste  solum  calidis 

ambussit  harenis  N  346. 
amethystus  lapis  E  1102. 
amittere  laesum  sexum  S  20. 
anceps  pectoris  populus  E  667. 
angelico  monitu  liell.  18.   de  grege 
angelica  S.  28.   angelici  iuuencs 
S  71. 


et  locntionam. 


315 


angelus  E  468.  angeli  D  274. 
Angnia  sidus  H  69. 
anhela  per  uolumina  S  141. 
animae  ammaniia  S  45.  quadripedes 

animae  H  109. 
animal  felix  (mnlier)  H  125. 
animo:  (mare)  nuUos  animat  fluctos 

S  141. 
anterior  maior  natu  G  1111.  anterior 

—  iunior  G  1297.  anterior  natu  G 

1472.   anterior  frater  —  minimo 

G  890.  —  nuntius  anteiior  gra- 

dietur  euntem  E  1245.  —  anteiiora 

tenens  G  1181.  —  anterius  dictus 

erus  G  1186.  quos  dizimus  ante- 

rius  N  323.  anterius  ponat  N  364. 

anterius  solito  £  108. 
antistes  L  83.  antistes  Christi  H  2. 
antrum:  (uiros)  lignorum  ahtro  tezerat 

IN  42. 
aptus:    iu    Ephremo     coUe,    fuerat 

qui    sedibus    aptus   prope   situs 

IN  574. 
ardescit  circulus  (lunae)  H  83. 
ardua  gens   E  1003.   uocibus   arduis 

E  519. 
arida  G  12. 
arieto :  captae  portis  sese  arietat  nrbis 

IN  254. 
arto :  quos  artatlinea  sanfruinis  G 1 140. 
an  aertids  L  205. 
astrigero  cardine  G  80.  astrigero  mo- 

deramine  G 1012.  astrigero  fulchro 

G    1106.    astrigera    aula   E   559. 

IN  403.  astrigera  de  sede  N  5. 
astu   falso   G  445.    mendoso  im  astu 

E  908.  astu  fallace  E  1309. 
auotius:  sin  auctius  urget  unda  nocens 

L  90.   nouies   bis  auctius  addens 

G  487. 
augeo:    sexcentis    comminus    auctis 

N  22.   tercentum   insuper  auctis 

N  748. 
audentei*  N  378. 
auditum  tribuat  caeluiii  D  153. 
aula  G  50.  aetheriae  aulae  G  961.  al. 
auspiciis  poenarum   lumine   multant 

S  73. 
azyma   pascit  laetos  IN  120.    azynia 

pl  B  394,  975,  987.  I  282. 


baiulus  Eu.  108. 

harbam  gerat  concretani  N  80. 


barbarus  dui  I  175.  —  per  barbaFa 

culta  I  219. 
barbato  cuicumque  L  191. 
belligerum  clamorem  IN  147.   belli- 

geris   catemis   E   671.   belligeris 

maniplis  E  1023. 
berbecem  G  528. 
berillus  lapis  E  1103. 
biformi  filo  L  170. 
bis:  ne  forte  bis  unum  incurras  lapsum 

Sen.  79. 
bissem  D  93. 
bitumen  G  395  S  146. 
blandiloquis  moechis  L  187. 

cado:  dux  morte  cadit  E  117.    omne 
quod   est   nimiuni    contra    cadit 
Sen.  52. 
eaelicolae  S.  35.    caelicolum   uictam 

manna  parauit  IN  52. 
caelorum  G  518.    dominuni  caelorum 

IN  583. 
calcaria    fratema    tenens,    calcanea 

G  802. 
calescunt  odio  I  616. 
,   caliga  Sen.  22. 
I  caligine  tectus  G  206. 
I   calleo:  mens  profana  uirum  paribus 

callebat  in  actis  E  271. 
'   cameUus  G  768.  I  323. 
'   cam]9um  super  aequoreum  G  304. 

caprigenam  prolem  I  527. 
<   captio:    quis   est   ea    captio    mercis 

S  152. 
I   carbunculus  lapis  E  1099. 

cardine  ab   aetherio  G  275.    cardine 
I        terrae   IN  406.   a  cardine  fatar 
deus  G  5. 
caret  proferre  S  148. 
carprim  E  890. 
carra  duo  N  122. 
cassa  numina  IN  550. 
caudice   palmae   I   211.   circamfo«p> 

caudice  S  67.  uid.  codex. 
causa:  permixtis  quaestio  cansis  1 588. 
somnia  paribus  causis  non  dissona 
G  1254. 
caueo:     Genesis    ut    formula    cauit 

G  1437. 
cauus:   profundo   cauo    egesta  terra 
G  847.  —  cauo  de  fonte  E  101 
celere  adu.  IN  126. 
celerante  gradu  E  676. 
cella  tacita  1  183. 


316 


Index  uerboruTii 


celsa:  in  celsis  L.  296. 

censetur    illa    dies    priino    munere 

paschae  E  372. 
censura  dei  edicit  E  1117. 
centenos  fructus  G  834. 
cerastac  N  545. 
ceriforuni    brachia    aurea   pandit   N 

154. 
cemat  qui  tua  filius  qui  heres  sit  tuiM 

G  516.  Assyriam  petit  iam  cemens 

tecta  Nachori  G  769. 
cei-tamen    erat    una    ratis    caeloqne 

Iretoque  lon.  37. 
certatim  IN  119. 
ceu  saejnus  ut  G  1257,  1206.  E  90, 

360,  399,  426,  1081.  L  255,  274, 

286.    N  220,  270.   IN  349,  488. 

I  318,  319,  661. 
chaos  G  4. 

chrysolithus  lapis  E  1103. 
cient  saltus  I  347. 
circes  /.:    circite   perpetua    uoluitur 

annus  E  972. 
circulus,     circlus:     gerainos     circlos 

E  1074.    circulus    (lunae)    H   83. 

lunaris  circulus  IN  348. 
drcumcisa    quibus    (cultellis)    fuerat 

ludaea  iuuentus  IN  577. 
circumflua  uestis  G  1127. 
circumfosso  caudice  S  67. 
circumitus  nullos  N  612. 
ciuem  ad  suam  uenere  I  572. 
ciuica  uerba  G  397. 
ciuili   femina   discreta   neci  IN  161. 

ciuiles  triumphos  I  466. 
cleptat  E  827,  881. 
cluo:    quisque    cluis    regno    I    237. 

cluens   agmine   multo   Euphrates 

E  1033.  qua  sede  cluens  lon.  66. 

mrtutis  dote  cluentem  I  148. 
clamosus  praeco  G  1293. 
clarescere  H  54. 
clarigenus  ortus  E  1129. 
classis:  germana  in  classe  G  1122. 
coaxantes  cuncta  ranas  E  275. 
codex:  terebinthi  in  codice  IX  569 

cf.  caudex. 
coepi:  coepta  propagine  M  172. 
coeptu  praetrepidus  "E  161. 
cogit  qui  munia  prorae  lon.  55. 
cognosco:  testamenta   mei   iam  non 

sunt  cognita  uerbi  I  111. 
cohaereo:  domini  eloquiis  uemm  co- 

haeretl)  166.  corruptis  nequaquam 


sancta  cohaerent  E  1289.  cohaesit 

domino  plebes  lacobi  D  198.  co- 

haerere   deo  natem  losepus  con- 

firmat  G  1388.  mentes  credit  co- 

haerere  loquellae  IN  307. 
cohibere  lintea  in  laxos  sinus  E  1107. 
cohors   I   52.    cohortes   E    12,    523, 

694.  IN  23,  327.  I  219.  ludaea 

cohors   E   501.    cohors   Chaldaea 

tnagi  E  284. 
colonus   iusti   S    31.   securo   semper 

cultore  colonum  (?)  N  534. 
colus;  sccuro  semper  cultore  colorum 

(?)  N  534. 
commercia  uitae  £  365.    commercia 

fratris  sui  agat  L  257. 
comminus  auctis  sexcentis  N  22. 
communit  natum  et  orat  G  901. 
communis  esca  uiri  I  567. 
communiter  G  901  ? 
comparatiuus:  anterior  frater  minimo 

seruire   iubetur   G  890.   maiorem 

cunctis  N  621.    quo   magis   con- 

spectior  esset  G  1126.  acre  magis 

E  255. 
conamine  festino  G  1438. 
conor:  semiperempta  iugera  conantur 

autumni  opes  S  135. 
concepta  uerba  canit  soceris  G  957. 

conceptis  uerbis  G  762. 
concludere  summas  porrectis   digitis 

I  821. 
concordent    murmura    uestrae    uoci 

I  246. 
concordes  tuos  E  1006.  —  concordia 

pacis   raanent   G    736.    concordia 

fanti   G  448.  cui   testamenta  dei 

concordia  sunt  G  580.  concordia 

foedera  G  863. 
concretus   in   passum   acinus   N   77. 

concretam  gerat  barbam  N  80. 
condenso  in  railite  N  640. 
condigna  tonanti  uictima  I  487. 
condiscere  G  1043.  condiscere  nomen 

domini  I  524. 
conductis  morsibus  IN  538. 
conectite  mentes  legi  IN  558. 
conferre    intuitus    E    119.     conferre 

caput  uisuraque  IN  247. 
confingunt  discreta  procul  sese  adfore 

ten-a  IN  202. 
confiteor:    confesso    me    fero    uultu 

N  294. 
conflua  turba  cultorum  I  609. 


et  locutiunui:i 


317 


confore  cniesse  E  1146.  IK  2.  couforet 
E  67. 

confundere  perturbare  M  159. 

congemuit  merito  ludaea  reatu 
I  141. 

congerie  cumulata  graui  cotumix 
E  617. 

congregat  se  turba  I  610. 

congrege  turba  E  663.   N  444.    cuni 
congi*ege   turba  I  444.    congrega   I 
turma  G  1051.  I 

congrua  mensis  bestia  L  108.  uestrae 
res  congrua  uitae  I  114.  uirgo 
germanis  congrua  G971.  nex  con- 
grua  IN  456.  congrua  tela  IN  22. 
iurgia  nostris  non  congrua  factis 
E  GOS.  congrua  reddens  peccatis 
E  762.  congrua  mala  pendens 
I  20. 

coniungo:  eloquio  domini  coniungit 
fidem  E  288.  quos  contiguis  regio 
coniunxerat  aruis  IN  291.  monti 
coniungitur  Oro  N  517. 

coniunctim  E  297. 

coniunctiuus:  tyrannus  plebem  laxare 
uolet  post  cladem,  quae  crebra 
mittatur  caelo  E  181. 

conlidere  fluctus  E  498. 

conludia  callida  IN  290. 

conmorant  agmina  N  192. 

conpangere  G  251. 

conpulit  discedere  G  814. 

conponit  inuuenem  in  aula  G  949. 
conponat  membra  sua  sepulchris 
maiorum  G  1466.  conpositos  ci- 
neros  G  1495.  conponere  fratres  in 
aruis  G  1447.  conponere  sedes 
G  462.  conpositos  nepotes  G  1469. 
conpositos  passus  G  811.  conposta 
tentoriaE  1256.  componere ^n^ere 
G  29.  conpostus  G  668.  conposta 
E  1256.  IN  64.  IN  212. 

conrogo:  plebes  lacobi,  cuius  cretio 
conrogatur  ipsi  (sc.  plebi)  D  199. 

conscindere  tenebras  S  81. 

conscia  sermonis  lingua  G  396. 

consertus  ne  foret  error  G  1367.  con- 
serta  in  proelia  IN  12. 

consortia  lectil  754.  I>  116.  consortia 
seruae  noscere  G  565.  consortia 
Sarrae  cupiens  G  682.  consortia 
miscent  I  134.  consortia  seruare 
D  92.  consortia  de  populo  concessa 
suo  E  1308. 


conspargat  N  102. 

conspectus:    quo    magis   conspectior 

esset  G  1126. 
conspicuus  passim  ut  N  30.    conspi- 

cuuni  coudenso  in   milite   regeni 

N  640.  conspicuos  uitulos  N  643. 

conspicuo  actu  I  1. 
consteniit  saxa  cubili  G  918. 
constrlngit  incommoda  prolixae  uitae 

G  231.  constrictos  scindit  amictus 

1  446. 
constrictior  ter  denis  annis  G  204. 
consumpserat  annos  E  866. 
consuit  pelles  G  132. 
contagia  noxae  E  1288. 
contentis  umeris  E  365. 
contemiina  regna  IN  379.  contermiiia 

ponto  castra  N  189. 
contiguis  aruis  IN  291.  contigua  noxae 

E  1288. 
contra   cadit  Sen.  52.  e  contra  Sen. 

69. 
contribulis  L  257. 
conuoluit  uerba  uaria  tigura  I  566. 
conus:  sublimeni  surgere  recto  cono 

G  1132.  palmae  uertice  celso  mo- 

tabant  septem  denos  per    nubilu 

conos  cacumina  t/.  xmvo?  E  574. 
cooperio:    Dabira    paribus    cooperta 

ruinis  IN  3()6. 
coram :  domini  imperio  credere  coram 

ludaeas   acies   decuit   N  508.    se 

corani  explicat  somno  lapso  N  709. 

—  dominum  coram  G  328.  pedes 

coram  E  228.  meos  coram  uultus 

N   291.    natas    coram    genetiice 

sequentes  G  655. 
coriandra  E  621. 
corona  rara  E   390.    Coronae,  sidus 

H  70. 
coronat  anulo  digitum  uatis  G  1289. 
corpoream    sedem     relinquens    uita 

N  661.  corporeas  maculas  N  764. 
corpore  lento  bitumen  G  395. 
corriperem  ut  te  tenebras  praeponere 

luci  Sen.  5. 
comscatignisedomini  ore  D  232.  regia 

summi  luce  coruscat  H  74.  agmina 

flammarum  comscant  I  349.  licet 

enses   comscent   IN   341.    turba 

fermm  comscat  IN  242. 
cos:  mmpuntur  cotibus  amnes  N  503. 

laxauit  cotibus  amnes  I  635. 
cotumix  E  616.  N  349.  D  40. 


318 


Index  uerborum 


cotumis  nullis  digna  lingua  H  5. 

creo:  quemcumque  creas  primo  de 
germine  nuptae  E  949.  alios  Zel- 
pha  creat  G  1097.  natos  creet 
D  126.  partus  utero  creauit  G 
967.  creauit  pignora  G  1094.  cre- 
aret  ut  coniunx  heredem  G  790. 
genitor  creans  D  193.  creatur 
nascitur  E  763.  creatuB  G  1100 
E  216,  789.  M  341.  de  serua 
creatus  L  251.  creati  M  3.  crea- 
tum  E  115,  826.  Raguele 
creatum  N  197.  Nauete  creatum 
D  148.  creata  L  121.  senes  quis 
illa  creata  est  D  87.  genitore 
creatae  G  1056.  creandus  «<wci- 
iuru»  I  518.  messem  alieno  in  rare 
creatam  D  110. 

creficentibus  saiis  alta  congeries 
struitur  G  1008. 

creterrae  E  1045. 

cretio:  cohaesit  domino  plebes  lacobi, 
cuius  cretio  conrogatur  ipsi  (sc. 
plebi)  D  199. 

creata  patiis  germine  G  694. 

criraen  habet  mortis  E  820  N  175. 
crimen  recurrit  ad  auctoris  merita 
E  901. 

crinigera  ceruice  leo  N  688.  crinige- 
rum  caput  D  85. 

crinitas  moras  S  66. 

crispanti  coma  L.  184. 

cubilia  fulchri  N  49. 

culpabilis  ausi  E  1217. 

culsus:  ut  modico  posset  procumbere 
culsu  I  172. 
'  culteUos  IN  576. 

cultio  offricuUura:  G  271  I  73. 

cultor:  securo  semper  cultore  co- 
loi-um  (?)  N  534. 

culta  per  barbara  I  219. 

cultura  dum  sola   dei  uiguit  I  482. 

cum:  memori  cum  mente  G  1316. 
diuina  cum  mente  fantur  N  261. 
innocua  cum  mente  silens  N  277. 
inlaesa  cum  mente  manet  N  61. 
ambigua  cum  mente  fuit  populus 
E  668.  rex  exigit  absconsos  stabili 
cum  mente  loquentis  IN  40.  dubio 
cum  pectore  incutiens  uirgam  N 
498. — placido  cum  tempore  G  210. 
parili  cum  tempore  G  1274.  toto 
cum  tempore  N  80.  —  claro  cum 
luraine    dominum    uidit   G   817. 


perspicuo  cum  lumine  dominum 
cemit  G  854.  femina  toto  cum 
corpore  sordet  L  38.  femur  putri 
cum  came  liquescet  N  64.  cum 
uisceribus  lassis  et  pectore  maesto 
G.  122.  —  uirides  laeto  cum 
palmite  uites  J  545.  bissem  cum 
lure  tenebunt  D  93.  multa  cum 
laude  decorat  G  1451.  structa 
cum  fraude  uocatos  G  1372.  celeri 
cum  funere  raptiE937.  commissa 
sibi  cum  cura  E  100.  positis  cum 
sedibus  G  39.  strepitat  cum  lege 
pudenda  S  41. 

cum  deinde  G  427  c/.  tum  deinde. 

cuncta:  per  cuncta  uadentes  N  389. 

cnneo  fretus  J  319.  cuneos  (populi) 
E  1223.  c.  Hebraeos  E  672.  c.  atque 
agmina  IN  29.  c.  hostiles  N  527. 
c.  Sisareos  1  214. 

cupito  mulier  uultu  H  122. 

cura  tenet  dominum  ter  denos  pendere 
nummos  E  869.  curas  uolutat  non 
de  praeteritis  sed  de  puerilibus 
annis  M  273.  unus  de  quo  nihi 
maiima  cura  est  M  340. 

curare  in  dominum  S  167. 

cursim  IN  33  I  512  I  651  M  B7i 

cynomyia  E  286. 


daemonum  sacella  E  929.  daemonibus 

!        D  226. 

I  damno:  reum   nez   congrua   damnet 

I         IN  456.  terram  daranantem  semina 

I        tenui  fetu  G  1326. 

'  damnosa  festa  E  1150. 
daiiu.  uirga  uulsa  nuci  G  984.  dat. 
pro  in  c.  acc,  amisso  rediisse  loco 
G  1264.  dat.  pro  acc.  loci  Canopo 
G  1164. 
de:  ludaea  de  gente  satos  E  220. 
ptimo  de  germine  nuptae  E  949. 
—  de  fraude  leuas  cunctos  E  1297. 
oratores  socio  de  corpore  quinque 
I  733.  uitam  prorogat  deus  in- 
genti  de  sede  E  777.  fragor  horri- 
sono  de  sidere  fulmina  torquet 
G  661.  populus  percipit  optat«s 
placido  de  numine  sedes  N  657. 
si  pecus  lazarit  croceam  sectis  de 
faucibus  undam  L  112.  quae  de 
sensu,  quo  sunt  diuortia,  missa 
est  L  202.  pacato  de  corde  iubet 


et  locutiouum. 


319 


£  1058.  quod  agit  sancto  de 
corde  propheta  lon.  22.  domini 
de  robore  uirtus  lebusaea  perfecta 
fiet  N  686.  patrem  nati  magno 
de  munere  dandi  H  579.  ignis 
fomite  de  modico  solitus  con- 
prendere  uepres  E  898.  uirga 
nuUo  de  fomite  floruit  N  471. 
sistatur  cruor  iste  de  uulnere 
parui  E  229.  —  quercum  prisco 
de  noniine  Mambram  G  470. 
patriae  de  nomine  construit 
aulam  I  64.  causae  de  nomine 
nomen  habet  E  666.  locos  litis 
de  nomine  signat  G  845.  — 
heroum  de  more  G  380.  de  more 
Moysetis  IN  275.  de  more  G  636. 
G  872.  —  curas  uolutat  non  de 
praeteritis,  sed  de  puerilibus  annis, 
ne  forte  negent  M  273.  unus  de 
quo  mihi  maxima  cura  est  M 
340.  dimoueas  nostram  nullo  de 
crimine  poenam  G.  1232.  pari 
de  crimine  laesus  E  1255.  —  risu 
suhitis  praebet  nequitiae  cacco 
de  lumine  causas  I  713.  nubes 
conscia  de  semine  uenti  I  on.  29. 
densa  de  caute  uolant  grandines  E 
311.  de  mense  secundo  t.  inemis 
secundi  E  577.  —  densa  de  stirpe 
domum  replerat  E  99.  de  plebe 
natantum  mare  exuere  N  355.  si 
quis  rapto  famulum  de  lumine 
priuat  E  850.  cultros,  de  quibus 
populi  praeputia  dempsit  IN  112. 
cultros  de  quibus  obscenos  trun- 
cauerat  artus  IN  462.  summo  de 
uertice  uirgae  contigit  I  284. 
Sarram  cupido  de  lumine  lustrat 
G  438.  aaspicit  toto  de  lumine 
mentis  G  916.  —  lumine  de  nimio 
lumen  caligat  E  139.  nimio  de 
lumine  fulgebat  E  1332.  lychnus 
noctem  suo  de  lumine  uincat 
E  1116.  —  calidis  de  uestibus 
operiens  nudos  artus  G  133.  punica 
de  reste  ligat  G  1179.  rigat  liqui- 
dis  de  fluctibus  hortos  G  55.  Phi- 
sonus  terit  rauco  de  gurgite  gem- 
mas  G  58.  uasa  simili  de  flumine 
lauit  N  118.  eadem  de  morte 
necantur  E  280.  solitis  de  cursibus 
arcem  adit  E  1285.  canes  lambunt 
caudae   de   uerbere  crura  E  346. 


porta    quae    reserat    gemino    de 

cardine  caelum  G  931. 
debUis:   mensara  non  debilis  L  193. 
debilitas  ipse  qui  dehilitatus  est  E  854. 
decet:  quid  puei-o  deceat  (?)  I  508. 
decimos  fructus  G  935  L  306. 
declinis  E  224. 
decolor  heres   I   419.    magnis    haut 

decolor  urbibns  Ardoc  IN  442. 
decorat  multa   cum   laude   G    1451. 

86  decorat  actis  E  509. 
decubat  G  202. 
decumbat  leto  E  813.    decumbat  sc. 

morte  £   863.   decubuit   £   86b. 

decumbunt    ferro    J    464.     gens 

decubuit    subdita    bello    N    575. 

postquam  princeps  decubuit  J155. 

—  decumbere  secum  cogit  G 1197. 
decusserat  imbres  lon.  6. 
sordes   deducere  (did.?)  riuo   L    80. 
defero:  lazis  rabies  defertur  habenis 

H  181. 
deferuet  apex  calidus    G   130.    dum 

uolucris    deferuet   apex   E    1383. 
defigitur    Auscs    uocibus    inmodicis 

populi    E    1201.    defige    gressum 

E  1276. 
defore    deesse   G    1098,    1137,  1324 

G  1352  E  276  LN  213 
defundere  uirga  amnem  saxo  M  827. 
dehinc  passim  ut  N  744. 
deicio:  res  miranda  satis  deiectaque 

cuhnine  summo  Sen.  24. 
delambcre    cames   flamma    est    uisa 

G  560. 
demittere  puteum  G  842,  E  870. 
demo:     dcmpsit     dispendia    formae 

G  962.  dempsit  de  grege  seiunont 

G  410.   (uosj  ex   furua  Aegypto 

dempsit  dominus  IN  48.  fratrem 

tanto    discrimino     demptum     G 

491 .  demitur  inde  seiufigitur^  821. 
denarrat   commoda   G   418.    iustum 

deum  denarrat  £  322. 
denegare  numen  D  223. 
densare    populum   refertum    N    553. 

densandos  pube  frequenti  £  1190. 
'  denset  aeratas  acies  in  proelia  IN 

58.  densentur  phalanges  £  8. 
denudent  ne  turpia  £  1109. 
deponunt   animos   G   977.    deponere 

animos  E  251.  depositum  rednibere 

E  903.  depositi  reddat  geminum 

pondus  E  909.  —  depositi  Samsonis 


320 


Index   uerboruiii 


clade   laetantur   I  709.  depositis 

procumbent  moenia  muris  IN  63. 
(leportat  ad  aures  fania  E  95. 
deposcit  natio  deum  I  164.  cum  do- 

minum  deposceret  G  7R9. 
depromeret   ore   I    569.    deprompsit 

pcctore  uerba  N  695.  quae  con- 

spersa  solo  nondum  doprompserat 

occa  E  318. 
deproperant  ])er  opaca  E  577.  depro- 

pera  E  1242.  deproperans  G  423. 

E  1275. 
derieuere  metu  lon.  70. 
derodo:  nec  lupus   insidians    Christi 

deroderet  agnos  Rell.  14. 
doscisse  IN  316. 
deserit  iras  pastorum  G  844. 
desistere    iussi    durum    laborem    E 

756. 
dcspexit  credere  S  80. 
despuit  ore  E  388. 
destringo  uid,  di^strinfro. 
desudant  muli  G  1428. 
desueta  in  uerba  deus   cloquium  re- 

laxat  rasellae)  N  617. 
determino:    quae    hostia    ferro    icta 

cadat  sanctumque  dei  determinat 

iram  E  1112. 
detondent  uuam  N  333. 
detono:  haec  ubi  detonuit   dominus 

E  164.  1034. 
deturpant  corpora  L  74.  neu  seium 

deturpa  -tuum  L  1 35. 
deuia:  longinqua  in  deuia  L  1. 
deuouet  se  agno  G  144.  haec  quisquis 

deuotus  agit  D  134. 
dicitur  ut  soluat  IN  137. 
diernm  lumina  decies  septena  mae- 

stitiae  dedit  G  1486. 
difflnere  I  107. 
digerit  omnia  mala  tempus  Sen.  76. 

digestis  uocibus  addit  N  667. 
digestu  putri  lon.  103. 
dignatur    adloquio    G    45.    dignatus 

adloquio  G  148.    dignatur  dicere 

Eu.  41.   dignetur  reddere  G  497. 

dignetur  sumere  G  1022.  dignatns 

ducere  G  30.  dignatus  adire  IN  1. 

dignatus  linquere  sedem  IN  135. 

dignetur  tegmina  quercus  G  601. 

dignetur  positos   panes    G    603. 

solcm   pleno   dignaris   honore  H 

76.  princeps  domini  dignatus  ho- 

nore  IN  86. 


(lilabor:  inter  duminae  geminos  dila- 

bitur  ulnas  G  1199.    nec   pluuiis; 

dilapsa    situ    nec    diruta    uentis 

S  12? 
diluit  cautes  unda  dbluit  IN  96.  di- 

luere  uasa  L  80. 
diluuio  uindice  S  2. 
(limoue  te  G  414. 
«lirimo:  iumenta  sunt  dirempta  ned 

IN  261. 
discitat    (A)    causas    E    698.    uid. 

noscito. 
(liscemo:  femina  ciuili  discreta  neci 

IN  161.  discretos  habuere  dies  N 

128.  discretis  diebus  N  142. 
discretim  G,  63,  845. 
discretio    inter    uates    atque    tribus 

N  402. 
discrimine  duro  G  115. 
iliscriminat  dies  rerum  ora  H  60. 
(liscubuit  G  1396. 
(lisiungite  ne  corda  deo  N  398. 
disparibus  orsis  G  678. 
dispendia  formae  G  962. 
disperdere  G  151.  disperdidit  I  253. 
dispungit  amicos   mensa  S  89.   dis- 

pungere   menses   solito   sanguine 

S  126. 
disrumperet  G  1188. 
dissona  mens   L    164.   dissona  fides 

N  388.  lingua  disaona  M  312.  nobis 

nec   dissona   distet  sjnagoga  IN 

501.  dissona  corda  IN  296.  dissona 

somnia  G  1254.    dissona   fantem 

N  664. 
dissultent  ne  robora  rimis  G  253. 
distendo:  uita  centum    distenta   per 

annos   IN   572.    distento    uentrc 

KeU.  7. 
distinctim  E  1096.  N  153. 
distinguo :  flumina  toto  distinxit  mun- 

do  dominus  E  660.  gentes  distincto 

ei  nomine  noscit  IN  7.  distinctis 

cursibus  I  418. 
distraho:  domini  imperio    distractus 

L  255.   distractis  frugibus  diuen- 

ditis  G  1454. 
distringunt  farra  destringu^  G  1131. 
ditescit  G  408,  835.  ditescere  G  978. 
ditificae  pacis  N  677. 
diuiduus  locus  G  402.  mare  diuiduum 

I   104.   aequore    diuiduo    D   80. 

diuiduos  fratres  G  472.  diniduos 

colores    G   985.    diuiduas   dapes 


et  locutionum. 


32i' 


G   1398.   diuidua  uisccra  E  877. 
diuiduis  castris  G  1030. 

do:  dat  membra  sepulchro  IN  578. 
nulla  data  est  fiducia  meis  iussis 
I  116.  uos  spoliis  dites  dederat 
quos  Aegyptus  D  36.  pressum  dabit 
nauigium  S  156.  cum  se  prona  de- 
disset  Sephora  E  228.  —  haedum 
dat  sumere  sancto  1 521.  quamlibet 
magnum  des  ferre  talentiun  N  718. 
dat  scire  lacobum  G  874.  dat 
uisere  nummos  G  1346.  dat  ferre 
talentum  G  1453.  dat  adhaerere 
S  149.  quas  dederat  torrere  uapore  | 
G  607.  ordo  dedit  rutilare  faces 
N  153.  sese  dat  Sarra  uideri  G  l 
605.  datur  seq.  acc.  c.  inf. 
G  507. 

docilis  sententia  legis  IN  546.  docilcs 
fatus  IN  444.  docili  pectore  N 
695.  docili  uentura  in  tempora 
libro  E  688. 

doctiloquo  parenti  G  1139.  doctUo- 
quae  linguae  I  26. 

doctor  uerus  Eu.  101. 

documenta  poenarum  uacant  lon.  9. 

doginatis  aetherii  N  227.  dogmata 
legis  N  150. 

doleo:  uota  uouet  dolitura  parenti 
I  435. 

dolata  caute  E  1283. 

dominus  passim  G  1  dl.  domino  uir- 
tutum  IN  164. 

domum  diuae  pectus  rationis  H  136. 
cum  stirpe  domuque  IN  65.  domus 
acc.  G  415. 

donaria  N  155,  D  68,  IN  283.  celsa 
facit  donaria  I  726.  sancta  ad 
donaria  I  327. 

donas  piacula  E  1803. 

dotatus  tacitae  uirtutis  munere  1 552. 

dragmae  taxatio  L  297.  dragmam 
adsumere  N  34. 

dubitaret  cum  rex  in  illos  M  200. 

dubio  litore  G  469.  dubios  inferre 
cibos  E  380.  dubios  fluctus  incertos 
E  498. 

ducere  fingere  G  30.  gratuita  duci 
placuit,  non  uendere  farra  G  1161. 

ductilis  lammina  conspicui  auriE  1073. 

ductat  rector  castra  G  1012. 

duelli  E  16,  530,  N  9.  duello  I  25, 
405.  duellis  I  106. 

dulcisoni  cantate  chori  I  244. 

XXIIl.  Cypr.  poet. 


dumosis  in  montibus  IN  264.  dumosis 

in  coUibus  IN  368. 
durat  rex  in  exitium  M  155. 


6,  ex:  dominus  ametur  uisceribus  totis 
totoque  e  pectore  nostro  IN  477. 
fortibus  e  factis  pariles  meruistis 
honores  IN  466.  ex  gemino  suco 
G  69.  leo  antequam  terruerit 
minaci  exmurmure  montes  N  691. 
uentoso  ex  ore  maledicta  sibi 
facessit  N  714.  bellum  Enachina 
ox  gente  superstat  IN  436.  ex 
Sodomis  S  84.  —  ex  om.  (?)  ger- 
manis  postremus  G  359. 

ecclesia  H  190. 

e6dura  corda  S  165. 

e  contra  Sen.  69. 

edicere  dicere  L  34.  uentura  edicere 
suetus  IN  424. 

edisserit  nominat  G  825. 

edo:  esse  G  1303.  essent  IN  538. 

edomitus  sermone  N  204. 

efiiciunt  puellam  gaudere  E  64. 

efflagitat  escas  regem  G  1304. 

effatur  fratribus  G  1493.  cui  deus 
eff^atur  G  159. 

efiundere  fetus  E  39. 

egerit  pars  maris  intemi  putidum 
lon.  47. 

elementa  (sol  luna  stellae)  G  17. 
elementa  IN  349.  elementa 
dei  D  22.  sol  mundi  uigor  atque 
elementa  H  79.  —  elementa  dic- 
tare  pueris  IN  445. 

eliminat  illinc  j^ecudes  E  1287.  emptos 
cum  ueluu  diuina  eliminet  ara 
N  36.  nemo  nuptam  eliminet 
D  117.  motus  eliminat  omnes 
E  473. 

eloquium  deus  relaxat  N  617.  cuius 
ad  eloquium  E  230.  eloquio  domini 
E  237.  eloquio  imperat  N  716. 
eloquio  et  supplice  fatu  I  362. 
bonus  eloquiis  uates  E  1252 
eloquiis  genitoris  adhaere  G  903. 
domini  eloquiis  uerum  cohaeret 
D  166. 

eloquitur  narrat  G  1449.  patribus 
eloquitur  J  540. 

elucesco:  cum  clara  dies  eluxerit 
N  89. 

eluuies  fluuio  decurrere  sueta  IN  100 

21 


322 


Index  uerbor am 


emerait  patrias  non    perdere   sedes 

I  70.  emeritam  (coniugem)  accepit 

I  34. 
emetior:  temporis  emensi  £  368. 
emicat  popolas   nelati  com  leo  sese 

infert    N    687.     emicuere    oculi 

G  88. 
emitiga  iram  totam  L  160. 
emissam  post  tempus  L  245. 
emoUita  mens  J  685. 
emoaet    dominus    flamine    pontum 

J  242.  curae  emotae  IN  226. 
emunit  portas  I  646. 
enormi  pondere  E  916.  enormi  hosti 

N  867. 
eo:  seruitum  ioi  G  1234. 
epolas  conponunt  parenti  G  673. 
ephudem  et  sculptile  portant  I  748. 
erepto:    timuit    Loth    ardua    tardo 

ereptare  gradu  S  92. 
errantia  litora  G  9. 
eualesco:  nec  taraen  eualuit  inflectere 

dicta  N  415.    ludaea    eualuit   I 

153. 
enulsas   pecudum    de   uiscere   pelles 

G132. 
euerberat  uirga  acri  (asellam)  N  605. 

quos  Phinea  citus  euerberat  hasta 

N    737.    stirpem   euerberat   eias 

IN  223.   euerberat   auras  I   670. 
euge  G  615. 
euoluunt  sidera  medios  cursus  G  855. 

euoluunt  iussa   parentis    G  1412. 

euoluitur  Cherubin   G  129.    euol- 

uere  fontes  G  275. 
examina  munera  frangunt  E  966. 
exanimum   corpus   M   19i.     concidit 

exanimis  M  393. 
excolere  terras  H  95.  solera   munere 

largo  excultum  H  76. 
excors  E  862. 
excurrit  ad  aulam  G  1443. 
exit  esnstit  G  583.    exiit   sub    auras 

natus  est  G  177.soIuitur  et  lasso 

de  corporo  eiit  G  1104. 
exhibitis  gregibus  turba  emit  fruges 

G  1456. 
exim  N  435,  737  IN  388  I  81.  exin 

I  192. 
exinde  E  1212. 
exorat  orat  G  1191. 
exossa  tela  IN  251. 
exosos  se  terrara  Clianannam  G  1326. 
expectorat  iram  E  1196. 


expliciti  anni  N  98.  explicitis  (annis) 

G  205.  expHcitis  mensibas  E  382. 

mensibus  explicitis  N  2. 
exponere  dapes  G  1398.  non  timuit 

cratem  expositam  M  265. 
exposcit  amicum,  succurrat  IN  322. 
exspatiata  cjnomyia  conpleuit  omnes 

locos  E  288.  ' 
eipuo :  undis  quas  maris  expuit  aequor 

S  3. 
exsudans  terram  D  27. 
exBugo:  exsuctas  prius  coniungit  fla- 

mine  ripas  IN  108. 
exter:   maris  intimus  exter  lon.  101. 
exterminis  hinc  ito  S  86. 
eitorris  I  45. 
exueret  letum  N  546.   mare  exaere 

de  plebe  natantum  N  355. 

fabula  hinc  habet  famam  S  107. 

facessit  sibi  male  dicta  N  714. 

fac  melius  N  99.  dedit  poenas  quas 
fecerat  I  19.  non  erat  exitii  factus 
lon.  105.  faciam  decrescere  E  1025. 
faciam  se  extendere  E  1028.  faciam 
te  fore  proeerera  G  416.  faciant 
sordescere  L  36.  faciat  fallere  N 
888.  faciunt  prorepere  ranas  E  272. 
fecit  depromere  E  646.  fecerit 
trudi  E  840.  fecerat  fratres  con- 
ponere  concordia  regna  G  473. 
faxunt  faxint  G  342. 

fallacia  uacui  porai  S  188. 

falsum:  hinc  habet  in  falso  de  uero 
fabula  famam  S  107. 

famam  hinc  habet  fabula  S  107. 

famulantibus  arrais  G  1020. 

faniulo  sernione  G  629. 

fas:  si  fas  iuuenale  habet  S  51.  fas 
est  G  212.  L  76,  78?  N  716.  IN 
518.  IN  281.  H  149.  fas  (est)  E 
866,  930.  fas  non  est  E  140. 
fas  sit  E  784.  Eu.  46.  fass  esse 
I.  517.  fass  esse  sibi  N  586  tiid, 
ius  cst. 

fatigor  raetu  G  96. 

fatus:  hoc  Christum  poscite  fatu 
N  106.  uera  promere  fatu  I  565. 
haec  ubi  disseruit  populus  fidelia 
fatu  IN  567.  perpete  fatu  E  762. 
araico  fatu  N  197.  facili  fatu  pro- 
lectat  pectora  G  1397.  sidereo 
fatu  N  321.  mendaci  fatu  N  384. 
sanctifico    fatu    N    712.    memorl 


ct  locationam. 


323 


fatu  IN  529.  snpplice  fatu  1  362. 

comprendere  fatu  G  467.   pcr  si- 

miles  fatus   G   397.    dociles  con- 

flcribere  fatus  IN  444. 
feriari:iuuentus  fortior  emicuit,  ueluti 

feriata  maneret  E  29. 
ferens  mmUans  G  1444.  --  confesso 

me  fero  uultu  N  294.  se  ferre  per 

urbes   G  1288.    se  quaque  ferant 

H  90. 
lestinus  cedere  terra  G  1434. 
£bula:  (Iris)  propria  est  quae  fibula 

nimbis  S  8. 
fictilibus  deis  I  101. 
fictos  cultus  I  115. 
fidamine  (?)  corrige  delictum  Sen  83. 
fidentem  proferre  gradum  IN  151. 
fidentior  I  558. 
fides:  fidis  certae  IN  298. 
fidit   nnllo  in  augure  N  682.  curuo 

nec  fidit  in  arcu  IN  57. 
fiducia  nulla   meis   data    est    iussis 

I  116. 
figfuram  domini  formando  lon.  55. 
fieri:  ne  uultur  aut  coruus  picaue  in 

escis  fiant  L  32. 
fimbria  N  433. 
firmamenta  fidei  E  955. 
fine  factorum  quieuit  G  40. 
firmant  donandam  munere  I  659.. 
fissilibus  rimis  G  253. 
flammatum   lumen  noctibus  praestet 

oliuum  L  224. 
flagrat   chaos   sulpura  cum    flammis 

S  105. 
fiorea  germina  G  13. 
fiuctifrago  sub  ictu  lon.  39. 
fluitabat  modioo  fiuinine  G  299.  flui- 

tantis  ponti  £  761.  fluitantia  cor- 

pora  E  501. 
flumineos  rores  N  480. 
fluit   cjnomyia  panditur  E  286.   ~ 

cuncta  fluunt  successu  secundo  IN 

371.  quamuis  fluerent  optatis  com- 

moda  rebus  N  529. 
fluores  E  561. 
fodicat  calcibus  N  605. 
fomenta  quae  uires  nouent  I  657. 
fomes:  uiroso  ex  fomite  N  536.  parili 

fomite   G   676.   nullo   de   fomite 

terrae  uirga  flomit  N  471. 
fons:  cano  de  fonte  E  101. 
formarum  ardor  nt  regum  natos  pro- 

deret  I  889. 


formatur  instrttUm'  G  65. 

formula  E  803.   Genesis   ut  foimnla 

cauit  G  1437.  flzo  seruatur  formula 

iure  G  1463. 
fomiz:  sub  fomice  uizit  I  418.  cauo 

sub  fomice  puppis  lon.  53. 
forsam  I  184. 
fragmina  dentis   si  fuerint    decussa 

E  853.  ad  singula  fragmina  ponti 

lon.  49. 
fragor  fulmina  torquet  G  661. 
frango:   fractus    canmotus,    tnutatus 

G  153. 
fraudigeris  suadellis  G  114. 
fremant  leges  £  91. 
frendebat  furor  in  lonam  lon.  36. 
frigente  metu  G  96.  frigentibus  spiris 

G  74. 
fmctus  uid.  fmges. 
fmges  quintae  decimae  centenae  uid. 

quintus  decimus  centenus. 
fmstratus  uirgine  pacta  G  957. 
fuco  nullo  eztinguit  semina  £614. 
fugacem  ne  reddat  ero  D  108. 
fugitare  £  422. 
fulchri  cubilia  N  49. 
fulgidus  E  1067.  fulgidus  ore  uesper 

H  68. 
fulgurant  montes  D  237. 
fundamina  propter  IN  168.  fundamine 

(V;  Sen.  83. 
fundos   tris  patnpinos,  propagines  G 

1221    1227  (i.  q.  iciid-fjtBvsc}. 
furantnr  lumina  G  1213. 
fundo:    lecrio    se    fudit    per    urbem 

IN  70.  fudit  ab  aluo  Beniaminum 

G    1092.    fundere   sternere  E  85. 

fuso  pectore  prorepere  G  109.  fuso 

tractH    G   278.     fundere   caestus 

cmore  S  18. 
fungor:    iuuencos     enomd    pondere 

functos  E  916. 
funera  leti  E  296. 
fuscabant  cuncta  tcnebrae  G  4.   fua- 

cata  per  aethera  £416.  quos  cri- 

mina  fuscant  E  1246.  quem  somnia 

fuscant  L  75.  fuscare  nomen  do- 

mini  L  230. 
fut.pro  imp.  sines  G  2()9.  non  credea 

£  954.  non  sumes  E  964.  etc. 
ftU.  ^uartae:  saeuibo  M  20. 

gabata:  in  gabatis  caelAto  ardentibus 
auro  N  145. 


21* 


324 


Index    uerboru  m. 


gallica  redimita  papyro  Sen.  23. 
gaudens  seruire    G  910.  sensu   gau- 

dente  G  948 
gemescat  G  727, 
gemina  ira  G  1138. 
gemmae  signantes  nomina  tribuum  . . 

singula    nobilibus   signantes  no- 

mina  gemmis  E  1095. 
gemmantes  flore  Goronae  H  70. 
generat  dominus  lunam  G  15.  femina 

si  puerum  generat  L  38.  generant 

tormenta  E  804. 
genitale  solum  E  933. 
g.eutiles  uiros  D  104.  g.  deos  I  95.  ! 

g.  cultus  IN  682.  gentilibus  po-  i 

pulis  I  112.  gentilia  templa  J  290.  ' 

g.  sacra  IN  491.  g.  idola  N  725.  , 
germinis  usus  sublatus    G  671.  ger-  j 

mina  parere   E  82.  germina   na-   I 

tarum  E  98.  florea  germina  G  13,   j 

cf.  D  116,  H  101. 
germinat  inde  suboles  H  170. 
gerundium :  domini  formando  flguram 

lon.    55.    haec    ubi   dicta    dedit 

cunctisqueoptandopoposcitIN479. 
gesta  sua  G  1063. 
gigantes  N   393.   IN   431  gigantum 

IN  416. 
gigno:  genitura  semina  S  44. 
girus:   reluctantes   inpellere   pectore 

giros  lon.  45  uid,  goerus. 
per  glauca  salsa  G  272. 
glomerare  uarios  modos  I  881. 
gloria  uentorum  lon.  35. 
goerus:  in  goerum  sinuata  mola  D 119 

uid.  girus. 
gradum    inferre    uel    sistere    contra 

E  1261.  lidentem  proferre  gradum 

IN  126. 
gramina  pascua   G   852.    herbarum 

gramina   H  101.    rident   gramina 

D  116  c/.  G  13,  1250. 
granata  mala  N  330. 
grandia  commoda    G  1027.    g.  donn 

G.  1074.  grandia  reddens  maiora 

E  764.  per  grandia  tempora  582. 

—  solito  de  nomine  grandior  exit 

G  583.    sis  grandior  actu  N  225. 

sit  laeto   grandior   actu    G  420. 

grandior    aeuo    G   867,    L    191 

299.  grandior  aetas  N  8  grandior 

poena  N  454. 
grassor:   grassaturo  damnat   G  358. 
gratatur  studio  £  819. 


gratuita  farra  G  1426,   1461. 

grauidata  coniunx  G  790. 

graues  argentur  pondere  muli  G  1344, 

grauatos  uultus  M  233. 

gressibus  nostrisgentes  subiecit  (deu») 

IN  566. 
gustator  mortis  amarae  Christus  £u.  61 . 
gustus   non  sumpsit   aguae  haustus 

I  317. 
gutta:   incensum  et  guttam  G  1365. 

habuit  has  uoces  et  talia   uerba  lo- 

cuta  est  M  801. 
hactenus  haud  S  4. 
hebetat  mens  D  187. 
heia  age  E   1275  IN  17  220  I  271 

S  85.  heia  agit^  et  E  1000. 
herboso  in  gramine  G  1119. 
heremus  passtm  ut  L  281. 
hic:  haec  (locustae;  deinde  necantur 

£  338. 
honoratis  precibus  ambit  prophetam 

N  582. 
horreo:  stridens  labor  horret  ab  alto^ 

lon.  40. 
horrescunt  IN  251. 
horrificam  noctem  E  1118. 
horrisono   de   sidere   G   661.   rugitu 

horrisono  I  548.  horrisono  fremitu 

I  626.  horrisonas  uoces  £  357. 
hospita:  solet  utilis   arbor  in   silui» 

latitare  uelut  hospita  S  33. 
hostica  milia  N  285. 
hjacinthina  fimbria  N  488. 
hymno  melodo  D  151.  hymno  peritua 

chorus  Eu.  75. 
h)  sopi  gramen  E  401  N  478. 

iaceo:   iacens  ingenium  H  6.  terrae 

iacenti  G  125. 
iacio:   fulgura   iaciunt   ignes  E  308. 

latices  longe  iaciunt  eidumi  E  553» 
laspis  E  1100. 
idem  is  IN  224  al.  lon.  25. 
idola  E   757,   1012,   L    296,    D   66 

IN  171,    503,  548,    582    I   251, 

401,  (412),  484.     idola   gentilia 

N  725. 
ieiunum  tempus  G  1299. 
ignito  felle  G  715. 
ilHc  illuc  G  450. 
imperf.  quartae:  munibat  S  294.  ne- 

quibant  G   670  E   492.  uestibat 

N  746.  saeuibant  M  116. 


et   ]ocutioiiu  III. 


325 


in:  in  tantnm  ut  E  1827  I  172.  in 
totum  M  347.  —  pecus  manere  (?) 
longa  in  deserta  praecipitur  E  737 
uid.  minare.  pecora  et  natos 
perceptain  rura  relinquant  IN  26 
cf.  sub.  —  quaterdenos  uixit  cap- 
tiuus  in  annofl  IN  585.  insuetis 
postrema  in  tempora  uotis  fit 
pater  G  706.  ter  quinas  in  ulnas 
pontuB  mqptes  superundarat 
O  318.  dominus  in  astra  celsus 
D  191.  castus  in  amplexus  G  945. 
haec  odio  in  gentes  mandant 
populosque  patresque  IN  495. 
Iridis  in  nomen  S  8.  — noctumo 
in  tempore  N  590.  I  804.  irae  in 
tempore  D  189.  omni  in  tempore 
helli  D  76.  septena  in  luce  diei  I 
581.  in  occiduo  tempore  mortis  G 
124.  quaterdenis  populus  bellator 
in  annis  N  418.  bis  temis  in  annis 
seraile  iugum  patiatur  E  790. 
femina,  si  puemm  generat,  septeno 
in  lumine  sordet  L  88.  —  si 
sincero  in  pectore  mea  dicta  sum- 
pseris  E  564.  in  antro  abscondit 
<j  1084.  patema  in  plebe  creatum 
E  826.  indeptas  uelut  in  uenatibus 
escas  G  880.  uestem  in  sanguine 
tinctam  G  1167.  cum  in  unda 
solnisset  lentem  G  810.  cano  in 
puluere  soluit  IN  225.  relabenti 
m  aequore  decrescit  pontus  G  298. 
flamma  solis  sit  librato  in  pondere 
IN  347.  —  in  om.:  Aegypto  positis 
in  Aegypto  E  585. 

incanduit  ira  G  147. 

incensum  cum  ture  N  488.  incensum 
et  guttam  G  1365. 

inceptum  opus  I  868.  iter  incocptum 
m  480. 

incoctos  tosta  fomace  penates  G  994. 

incomitatus  E  1286. 

inconcessa  prius  praemia  G  1482. 

incurro:  ne  forte  bis  unum  incurras 
lapsum  Sen  79.  ne  rursus  incurrant 
numinis  iras  I  268. 

incus:  nummi  signata  incude  notati 
G   1430. 

incutiens  mpi  uirgam  N  498. 

indeprensa  ilamina  uenti  D  25. 

index:  indice  signo  IN  68. 

indic.  pro  coni.  cemaraus,  si  potemnt 
G  1157.  qui  reserat   etqs.  E    208 


al.    —    indic.  pro    imp.    infera 

G  269. 
indico:   uiri  ^uos  omnipotens  terrae 

indicit  opimae  N  652. 
indigetans  patrium  numen  lon.  62. 
indeptas  escas  G  880. 
indiscreta  mali  fades  L  92. 
indo:  inditur  populo  pensio  G  1462. 

inditur  cura  sorori  £  68.  inditur 

his  ludas  praeficitur  1  8. 
induco:  tempore  quo  tauros   campia 

inducat  arator.  H  92.  exitium  in- 

ducimus  urbi  S  78.  hiemem  cum 

induceret  aer  S  5. 
indumenta  pedum  D  42.  indumenta 

lauantur  N  163. 
induo:  induitur  per  collum  circuluB 

auri  G  1291. 
indutus  tristes  deponere  £  1253. 
inexhaustos  dolores  E  290. 
infans:   quartua   es   a  primo  partus 

mihi,  quartus   et  infans  M  162. 

meus  infimus  infans  M  326.  —  qua- 

muis  ais  carus  et  infans  M  850. 
infectus:  infecto  anno   nemo  nonam 

nuptam  eliminet  D  117. 
infecunda  G  788. 
infero:  leo  sese  ardnus  infert  N  688. 

si   discrimina   casu  sint  inlata  E 

815.  inferre  mdum  E  1261.  du- 

bios  inferre  cJbos  adponere  E  380. 

escam   his   omnibus   infers  infer 

uel  inferes  G  269. 
inficio:  infecto  perfundit  melle  fluores 

£   561.    infectas    sordea    £  783. 
infinitiuus  pass,  mandier  G    1803. 

miscerier  E  250.  moderarier  I  415, 

infinitiuus  post  uerba  hortandi  al. 

md.  mando   moneo    impero    do 

facio  efficio  al. 
infit:  uates  ingestu  spiritus  infit  lon. 

73.  talia   postquam  nuntius  infit 

N  592.  dum  talibus  infit  IN  134. 

uiro  qua  uiderat  infit  I  512.  infit 

somnia   soluere  I  837.   sese  ger- 

manum  fratribus  infit  G  1414.  uox 

qua   se   rei  infit  esse  deum  pro- 

cerum  E  141. 
inflectere  coUa  deo  E  1036. 
Kiflo:  inflata  resonabat  nare  soporem 

lon.  54. 
informis  heremi  harenis  D  1.  informea 

heremi  terras.  D  87.  informes  he- 
1        remi  per  agros  E  186. 


326 


IiKdei  uerborum 


infringo:  infractus   marmiirat  aether 

H  179. 
infasco:  qoi  contingit  corpora  fnncta, 

templum  infascat  N  4B2.  ne  gen- 

tem  infuscet  inanem  D  127. 
ingerit  se  E  1291. 
ingestu  spiritus  lon.  73. 
ingrauat  naec  dictis  G  1337.  cemitis 

ut  me  senectus  ingrauet  IN  525. 
inhiant  astra  pios  uultus  £u.  6.   in- 

hians  pulchris  armis  G  482. 
inhibeat  reserare  N  591. 
inhospita  domus  S  128. 
inmensum  dicta  dura  gementem  N722. 
inmunis  donis  N  126. 
innocuis  fratribus  inltiesis  G  1490. 
inoffensa  dei  maneat  si  gratia  legis 

IN  475. 
inops   natalis  H   20.   inopis   heremi 

harenas   £   281.    ex   inopi   lecto 

E  842. 
inpendo:  tu  uero,  omnipotens,  priuato 

munere    largus    erga    hominem, 

manibusque  tuis  operisque  fauore 

inpendens  .  .  H  144. 
inpensa  medendi  praestanda  L  60. 
imperitans  uatibus   proflare  IN  144. 
imperat    acciri   E   68.    imperat   de- 

promere  N  496.   imperat  moneri 

N  716. 
impete  hibemo  S  62. 
inpete  dextra  I  550.  I  701.  qui  inpete 

sensu   oderunt  te,   summe   sator 

N  236. 
inpono :  inpositum  llli  non  xioluit  rex 

aetheris   G  441.  —  imponere  iu- 

randi   iura   L  145.  —  inposta  G 

1374  IN  578  L  2. 
inportant  Pliades  imbres  H  69. 
inpulsans  increpat  lon.  58. 
imputet  ipse  sibi  nec  casibus  impntet 

ullis  Sen.  82. 
inriguo  somno  G  34.  inriguo  fletu  E 

1250.   inriguo  de  gur^te  G  728. 

inriguos   putoos  G  838.   inriguos 

amnes  I   635.  —  uiuis   inriguos 

repleuit  undis  N  567. 
inserta  uerbis  meis  nulla  sunt  aenig- 

mata  N  293. 
insifto:    si  testae    luciferam    narem 

ipsisted  S  161. 
inspidt  rogantem  N  642.   inspiciens 

intelHgens  G  26. 
instigans  migrare  senem  G  1420. 


instinguo:  instinctns  domini  sententi» 

E  651. 
insueto  marito  G  86. 
intectum  corpus  D  81. 
intempestiuus  imber  H  176, 
intentant  deztras  1  625. 
inter:  timide   inter  corda  locato  ter- 

rore  dei  E  .36. 
interdum  ifUerim  S  78. 
intermicat  auro  iaspis  E  1100. 
intercursantibus  gregibus  G  452. 
intimat  haec  dominus  L  96. 
intimus  maris  exter  lon.  101. 
intonat  deus  IN  17. 
intonsi  dumi  1381. 
intra:    septem   quot  natos  intra    se^ 

retinet  (mater)  M  47. 
intuitus  pios  conferre  E  119. 
inuisitata  prius  £  315. 
inuro:  Matrem  cnius  cultores  in£amia. 

turpis  inurit  Sen.  8. 
iubeo:  omnipotens  uertere  in  hostem 

signa  iubet  uati  N  751. 
luga  sidus  H  70. 
iugalem   tuam    S   85.    iugales    equi 

E  495. 
iugera  liras  S  58. 
iugo:  optatori  quaesita  iugatur  1 544. 

uotis  iugatis  I  505. 
iunctim  G  373.  N  14. 
iunffo:  admotus  toto  se  corpore  iungit 

I  176.  iuncti  leti  tempora  meti^s 

G  1492.  iungere  corda  deo  E  379. 

iungere  nela  L  214. 
iunior  —  anterior  G  1297.  iunior  ter 

quinis  annis  G  202. 
iurandi  iura  inponere  L^145. 
iuro:    terram,    uatibus    iurata    quae- 

fnit  I  109.  —  iuratis  dicite  uerbis 

IN  62. 
iuratio  G  723.  G  855.  E  906. 
iurgia:   ne   genitor   contraria  iurgia. 

ferret  I  293. 
ius   est  G  212,   968,  1044.   £   802. 

L  78,    N   170,   653.  D  263.   iua 

(est)  G  243.   ius  est,  ut  £  920. 

uid.  fas  est. 
iuste  sumere  (in  matrimonium)  Ugi- 

Hme  £  807.  iuuenale  fas  S  51. 
iuuenem  iuuencum    I  294. 

labascit  IN  268. 

labium:  litoris  inlabio  lon.  23. 

labores  patrios  seruare|>raed»aG1323» 


et   lo  cuti  onnxn. 


327 


laborat   uox  horrenda  G  627. 

labris  fictilibns  N  55. 

lactat  aoluptas  G  234.  nisi  me  lac- 

tasset  femina  I  587.  lactare  ad 

secunda  gaudia  G  564. 
lampada  solis  nom.   £  248,  550.  — 

lampade  solis  £  602.  conspicuae 

lampade  flammae  £  1314.  —  lam- 

padas  I  899,  604. 
lancinat  £  914. 
lanigeras  bident^js  £   126.    pecudes 

E  1287.  BeU.  11. 
lance  aequa  £   1060   c/.   E  562.  L 

153.  IN  455. 
lapis:  pedis   offensi  lapidem    uitare 

secundo  Sen.  80. 
lapidosa  mala  N  829. 
lapsarent  rooenia  I  27. 
lapsus:   ne   forte  bis  unum  incurras 

lapsum  Sen.  79. 
larem  pecudum  H  96. 
largitor  opum  £  152. 
latitare  S  33. 
lauacmm:  arca   uenturi  facies   mon- 

strata  lauacri  H  188. 
laus:  mercedis  laude  secunda  G  1431. 

pueri  pro  laude  precatur  G  1392. 
laxare  poterit  uadentem  dimittere  £. 

811.  laxauit  cotibus  amnes  I  635. 

si .  .  aliquis  laxauerit  artus  morte 

obita  N   85.   si  laxarit  croceam 

undun  L  112.  si  laxarit  membra 

conceptae  puellae  L  45.   uirgam 

laxare  manu  £  192.  uentres  laxare 

sagina  N  355. 
legifero  libro  IN  19. 
legio   E   186  N  421.   IN  70,   132, 

146,  389.  le«one  IN  367.  £  12. 

legiones  £  703.  legionibuB  N 188. 
lembos  leues  S  153. 
lenta  quies  IN  115.  £  632.  otia  lenta 

E  375,  969.  D  63. 
lentigrado  agmine  G  1064. 
leuis:  temporis    leuis    ignes   M  90. 

leuis  halitus  (turis)  £  1123.  leue 

olentia  tura  G  1364. 
leuo:  defraude  leuas  cunctos  E  1297. 

exiguis  celsa  leuat  dominus  I  243. 

causam  nauemque  leuantes  lon.  77. 
leuigata  artifici  manu   E   787.   leui- 

gatis  frondibus  £  1076. 
lex:  legis  formula  G  362. 
libamina  IN  277,  515.  I  526. 
liber:  caeli  pansus  liber  H  40. 


libo:  grefiibus  pastores  libabant  la- 
tices  G  939.  urbs  oras  Cilicum 
contra  libatur  loppe  lon.  24. 

libra  antemnae  lon.  81. 

libramine  laterum  S  153. 

libratur  loppe  lon.  24  uid.  libo. 

licentia  facta  ut  carpatis  iter  £  182. 

licet  scire  G  968.  licet  placuisset 
G  893. 

lidtata  farra  G  1327. 

lictore  immisso  G  689. 

ligurius  lapis  £  1102. 

limbus:  arcum  purpureo  et  uiridi 
limbo  siniantem  nubila  S  7. 

limata  ora  £  215. 

limosis  faucibus  lon.  89. 

linea  sanguinis  G  1140.  Sarra  iuncta 
deducens  linea  sanguem  G  965.  — 
tertia  puniceum  signet  cum  linea 
mundum  IN  24. 

lino:  linuit  G  254. 

linquo:  terrenos  actus  linquit  Elea- 
aruB  IN  580. 

liro:iugera  liras  S  28. 

litigium  E  828. 

liuida  mendacia  G  75. 

locauit   dominus    caelum   terramque 
G  1.  locatus  in  castra  £  1134. 
terrore  dei  inter  corda  locato  E  36. 

longinquos  dies  £  1019.  longinqua 
frumenta  G  1309. 

longior  quinque  annis  G  201. 

loquellam  dicere  £  201. 

loquesco:  mortale  genus,  cui  lingua 
loquescit  M  311. 

lubricat  angues  in  spiras  G  21. 

lubricus  oceanus  uentosis  undis 
£  1080. 

luciferam  narem  S  161. 

ludentem  oiuea  cemit  cum  coniuge 
uatem  G  829. 

lugubre  gemens  N  539. 

lumina  solis:  redeuntis  lumina  solis 
N  729.  primique  adspectat  lumina 
solis  G  51.  septima  lumina  solit 
G  278  G  306.  prima  ad  lumina 
solis  N  185.  temo  bis  lumine 
solis  £  1064.  (c/.  septena  in  lu^e 
diei  I  581  prima  sub  tempora 
noctis  G  534.)  dierum  lumina 
decies  septena  maestitiae  dedit 
G  1486. 

lunaris  eirculus  IN  348. 

lupas  inmundas  D  106. 


828 


Index  uerboruin 


lu€tainiae  nullo  L  175. 

luxorUkt  manus  ludaea  N  724. 

iuxus  noxalis  L  124.  luxus  corporeus 
N  69.  luxus  femineus  L  212. 
luxu  nocentem  L  207.  licito  luxu 
G  647>  foedare  iuuentam  luxu 
quo  genitura  semina  frustra  uocant 
S  44.  omne  genus  luxu  genus  est 
S  49. 


maculosa  propago  L  208.   maculosa 

:     decerpere  J  493. 

madesco:  maduit  G  162. 

mage  IN  192.  quo  mage  E  27.  H  64 

H  124. 
magis  potius  (j  444  G  766.  —  magiis 
_.  consppctiOT  G  1126. 
ni^gjstros  graues  pueris  IN  445 
magistra:  fegis  discribit  iura  magi- 

stra  IN  279. 
magnificus  isenex  G  597. 
niagiie   deus  M  805.  magne   ducum 

IN  560. 
Magi  Eu.  22.  magorum  canore  E  274. 

Cbaldaea  cpho^  E  284. 
maiae  ohstetrices  E  82. 
maius  mc^  G  1075. 
male  praeceps  I  226.  male  praecipiti 
;     periclo  1  182. 
maledictus  domini  ab  ore  G  418. 
malesua^  populis  I  112. 
maligiii  temptantis  sancta  E  405. 
^ancipe  te  L  187. 
mancipet  si  qi^is  domum  L  243. 
mando  te  pergere  E   159.    maiidat 

constare   G   1278.    m.  consistere 

I  214.  m.  abscedere  E   291.   m. 

praecedere  E  652,  m.  procedere 
..    N  72§.  mandauit  cuncta  crescere 

G  23.  mandarat  praefari  lon.  14. 

mandatur    Sarra   dicere    G    438. 

imperio  domini  mandantis  E  232. 

spiras  mandare  niorantes  lon.  48. 

haec    odio    in    gentea    mandant 

populosque  patresque  IN  495. 
mandere    G    1049,    1257.     E    384. 

mandunt  (locustae)   £  335.  festo 

mandepda  die  £  629.   mandenda 

feris  E  97L  ex  mandente  prodiit 

esca  I  567.  —  mandier  G  1303. 
maneo:  pecus  longa  in  deserta  ma- 

nere  (?)  praecipitur  JE  .737   tUd. 

minare. 


manipUs   E   1023     IN  370    I    322. 

maniplos    I    500.    —    manipios 

(farris)  uincire  G  1180. 
manna  E  620  IN  117.  niualis  manna 

IN  52.   mannam  D  39.  mannam 

caelestem  E  607.  mannae  minutal 

N347. 
marcente   somno   N   360.   marcentia 

pectora  I  669. 
mater:  decerpit  uirgas  rupto  de  cor- 

pore  matrum  G  982. 
manllam    aselli  I  628  uid.  MaxiUa 

maxiUae  in  osse  I  636. 
meatu  fugiente  I  637. 
meabat  deus  super  aequora  G  3. 
medentis  cura  £  831. 
meditans  E  352  N  496. 
medium:  uiae  medio   G  1011,    1345 

E  80. 
mela  mala  S  136. 
meUitos  uictus  G  79.  meUitis  faucibua 

G  85.  meUita  sicera  L  25. 
melodo  hjmno  D  151. 
membratiin  M  46. 
mendoso  in  astu  E  908. 
mendum  mendacium  L  143. 
mense  nouorum  E  977  IN  122. 
mensura  non  debiUs  L  193. 
*mensuret  iugera  agri  E  891. 
mentior:    nec  sors  mentitur  lonam 

lon.  64.  —  mentiti  iuuenci  membra 

E  1161.   mentito  munere  G  954. 

mentita  formidine  IN  234.  men- 

tita     numina    I    128.     mentitos 

deos  E  151. 
mereo :  prima  puer  meruit  qui  lumina 

uitae  G  1177.  meruerunt  fauorero 

E  40. 
mereor:  laudanda  meretur  I  639. 
mergendis    corporibus    data    natura 

S  160. 
merx  merces:  mercem  uariara  G  989 

(c/.  G  952).  quaesitae  ad  praemia 

mercis  N  99.  quis  est   ea   captio 

mercis  S  152. 
mergunt  uestigia  IN  89. 
mersant  in  sanguine  E  402. 
met:   mihimet  IN  485.  temet  H  11. 

nosmet  IN   538.   uosmet  D    17. 

in  semet  £  649. 
meta:  elementa   suis   nescia   currere 

metis  IN  349. 
meto:  metantes  castra  I  369.  metata 

castra  E  1184  IN    4  al.   met«ti 


et  locationum. 


329 


terminus  aeui  G  545.  cetera  metata 

IN  451.  metato  uersu  L  34. 
metitar  intdlegit  G  83,  521,   1168. 

—  metitus  tempora  leti  G  1492. 

metitus  membra  uiri  £  110. 
mico:    strincto    mucrone    micantem 

N    613.    mucrone   micantem    IN 

125. 
minimo  minorx  G  890,  1310. 
ministeria  diua  ministri  S  29. 
ministra:  manus  uitae  ministras  H 135. 
minare  pecus  longa  in  deserta  (ma- 

nere  lihri)  E  737. 
ninutal  mannae  N  347. 
mirificas  inter  flammas  E  1067.   mi- 

rificis  modis  E  1088. 
miscit  (?)  L  67. 
miserator  N  111. 
missio  et  data  libertas  L  172. 
mitescat    G    249.    mitescunt    iurgia 

E  914. 
mitificet  IN  116. 
initificus    G    1005,    1061.    mitificus 

uates    E    258.   mitificam    pacem 

N  298. 
.  mitram  oblaqueare  lon.  44. 
mitto:  quo  se  cuncta  tribus   miserat 

N  758. 
moderamen    amabile    Sen.    65.    — 

(populi)  moderamen  agebatD  281. 

qui    moderamine    teneant   terras 

G   1819.  patrio    moderamine    G 

1436.  moderamine  astrigero  G 1012. 

moderamine  suo  contentus  G  499. 

moderamina  Sen.  66.  rector  mo- 

deramina  liquit  I  476. 
modi  uariaii:  quae  hostia  ferro  icta 

cadat  sanctamque  dei  determinat 

iram  E  1112.  quid  si  capessit  aut 

societ  sese  E  15. 
modulamina  digna  deo   cecinit  uates 

D  279. 
modulatior  ales  S  113. 
modulatur  silua  sibila  ramis  N   699. 
modulis  pinnarum  prope  nubila  pen- 

dent  S  47. 
molimine  celeri  IN  300. 
moUe    pecuB    G    697,    937   E   913. 

molles  bidentes  E  100.   molli  de 

grege   L   49.   agnus   toto    grege 

mollior  E  383.    mollia  terrae  H 

121. 
monet  uisere  G  897.  condere  G  1159. 

me  precari  N  672.  monetur  mer- 


sare  E  43.  monetur  futidere  E  198. 
monitus  uidere  M  101. 

monumenta  dei  atque  inclita  iussa 
N  275.  legis  monumenta  et  iussa 
N  473.  numquid  parua  dedit 
cunctis  monumenta  Phagorus  ? 
IN  493.  sub  pestiferi  quondam 
monumenta  Baiads  IN  554.  bina 
ducum  monumenta  (momenta?) 
I  363. 

mora:  nec  mora  cam  G  743.  E  296. 
N  308. 

mordicus:  illos  bestiae  mordicus  uo- 
rabunt  D  243. 

mos:  somnia  more  capis  lon.  59. 

mortibus  conductis  IN  538. 

mortale  tormentum  gerunt  exitium 
adferem  IN  156. 

mortaria  E  1087. 

mortiferos  reatus  E  1299. 

multimodum  cibum  parauit  D  215. 
multimodo  uerme  E  627.  multi- 
modo  partu  G46.  multimoda  pube 
N  523.  multimodo  fructu  L  269. 
multimodae  gentes  L  138.  multi- 
modos  reatus  G  230.  multimodas 
pecudes  G  886,  E  988.  multi- 
modas  uoces  E  1204.  muitimodas 
acies  I  278.  multimodis  frugibus 
E  153. 

multus:  multa  fossa  E  870. 

multum  misericors  E  764.  multum 
grauiora  G  179.  multum  patulis 
ttiuisa  rimis  (tellus)  D  161.  mul- 
tum  gelidis  scatet  fluentis  N  560. 
multum  peccauit  plebs  E  1156. 
multum  precatur  E  1253.  multum 
genitore  maerente  L  16.  multum 
dolitura  I  485.  multum  tolerata 
sitis  N  847.  multum  paaefacta 
asella  N  614.  si  multum  sedeas 
Sen.  59. 

mundana  reliquit  I  474. 

mundificum  (est)  E  386. 

munificos  menses  S  126. 

munibat  G  294. . 

murmurat  te  unda  Eu.  85.  tonitrua 
murmurat  aether  H  179.. 

musca  canina  cynomyia  E  286. 

muto:  dominus  cui  uirtus  inest  qua 
sidera  mutat    232. 

nare  inflata  lon.  54.  si  testae  luci- 
feram  narem  insistes  S  161. 


330 


Index  uerboruin 


narrauit  dixit  G  106.  narrauit  fontem 
naminauit  G  576.  narratur  ap- 
pellatur  G  12. 

nascentes  mergens  E  45. 

natalis  (4iei)  inops  H  20. 

natatus  plausibiles  E  57. 

nec  non  N  768.  nec  . .  nullus  =  nec . . 
uUus  II  103. 

nectant  quem  crimina  G  1408.  nec- 
teret  foedera  G  863. 

nemorosa  cubilia  IN  236. 

nequeat  ne  f erre  laborem  ne  recuset?  \ 
G  1311.  nequibant  G  670.  E  ; 
492. 

Besdos  ante  sibi  ritus  I  404. 

nierantia  nubila  I  242. 

ninilum  mentitus  G  694. 

ml  territus  IN  392.  nil  turbidus 
G  1018. 

nimium  metuens  E  1172.  omne  quod 
est  nimium  contra  cadit  Sen.  52. 
nimium  sapere  stultum  facit  Sen. 
63. 

niualem  adipem  G  145. 

niuoso  textu  E  1106.  niuosae  uestis 
G  1432. 

noctilucum  lumen  H  84.  noctilucis 
lucemis  E  1089. 

noctiuagus  adulter  L  200. 

nodo  ezutus  erili  E  795.  j 

nomen   posuit  loco  I  289.  cf,  S  89. 
I  125.   G  851.  plebem,  ludaeum  | 
quae  nomen  habet  E  360.  montes, 
Araratum    qui   nomen   habent  E   { 
323.  Iridis  in  nomen  S  8.  uillarum   ' 
nomine  dominus  Leuitas  priuat  IN 
423.  nomen  dei  numenque  I  252. 
numenque  tuum  nomenque  Eu.  90. 

nomismata  G  1368.  '; 

non  ne  L  123,  125  al  | 

noscere  nosse:  se  docet  nullis  frau-  | 
datum  noscere  nummis  G  1378.  — 
consortia  seruae  noscere  G  565. 
ut  uetitum  natarum  nosceret  usum 
G  674.  —  cautes  sit  perpetuae 
testis  noscenda  fidei  IN  570.  Segor 
inde  loco  nomen  uoz  barbara 
nouit  S  98. 

noscitat  G  883.  G  1391.  E  1319. 
I  585.  causas  noscitat  (?)  E 
698. 

notio  cuncta  perit  E  5. 

nouales  inter  medias  G  1131. 

noualia  E  894. 


nouat  tellus  diuersos  reges  E  4. 

nouorum  mensis  E  977.  IN  122, 

noxalis  flamma  E  902.  noxalis  luxu» 
L  124.  noxale  caput  IN  206.  fac- 
tum  noxale  IN  453.  N  730.  cri- 
men  noxale  E  824.  nil  noxale  E 
835.  malum  noxale  G  68.  noxalia 
poma  G  97.  zelum  noxale  G  435. 
noxalis  ausi  G  443. 

nubs  clara  N  239.  nubs  fulgida  E 
1062.  1262. 

nudo:  si  mendoso  fallax  nudatur  in 
astu  E  908.  nudatum  (sc,  aqua) 
transmeat  amnem  IN  97. 

nuUos  deos  uanos  G  1084.  nullorum 
numina  diuum  lon.  50. —  luxu  quo 
nullae  nuptant  animae  S  45.  —  cum 
iuga  nulla  forent  nec  uomis  nullus 
aratro  H  103. 

numenque  tuum  nomenque  Eu.  90. 
nomen  dei  numenque  I  252. 

numeralia.  distributiua  pro  cardi- 
nalibus  fremAenUa:  e.  g.  septena. 
discrimina  G.  171.  decies  septena^ 
crimina  G  181.  ter  quinis  annis 
G  202  al.  —  quintae  (fruges)^ 
centeni  fiructus,  decimi  fructus- 
uid.  fruges. 

numeros  euoluere  linguae  doctiloquae 
I  26. 

numerorum  permutatio:  qui  habuere 
in  collibus  arces  aut  coluit  ualles- 
IN  368. 

obdura  (?)  corda  S  165. 

oberro:    luxus   noxalis    non    oberret 

L  123. 
obeo:    cunctis    obeuntibus    G   1342. 

morte  obita  N  86. 
oblaqueare  mitram  lon.  44. 
oblido:  pedem  senis  oblisit  N  609. 
obliquus:  acrius  obliquus    sociis  IN 

319.  obliquum  in  hostem  E  503. 

N  422.  N  750.    obliquo   agmine^ 

IN  239.  obliqui  fremitus  N  530. 

obliquas  arces  I  30. 
obrizo  auro  Bell.  10. 
obstipum  caput  G  778.  obstipa  cer- 

uice  N  248. 
obtentus:   urbes   obtentu  positas  et 

cardine  terrae  IN  406. 
obtutus:  regis  ad  optutus  E  160. 
obuersus   ct  instans  N  600.  obucrso 

Bellisephoni   f)   419.    obuerso  d» 


et   locutionum. 


cardine  N  187.  obuersos  locat 
G  128.  obueisis  aedibus  G  173. 

obunco  ore  miluus  L  38. 

occa:  quae  conspersa  solo  nondum 
deprompserat  occa  £  318. 

occiduus  mundus  I  582.  sole  sub 
ocdduo  G  558.  occidua  lampade 
solis  £  602.  sub  occiduo  lumine 
G  91.  in  occiduo  tempore.  G  124. 
oedduo  sub  tempore  tempore  mcT' 
tia  D  287. 

ocdpio:  cum  uertere  terga   occipiat 

m2d5. 

occultim  IN  42. 

occultuin  ceeMm?  N  164. 

odio  acerbo  niBAe  eongestae  soluuntur 

putredme  £  281. 
oifero;  se  offert  £  87.  se  comminus 

offert  £  183. 
oleo:  leue  olentia  tura  G  1364. 
olido  cum  turbine  G  662. 
oUi  illi  £  197. 
olympus  pro  coteU)  passim  ut  £  944. 

£  1148.  D  39.  H  126.  olympi  rei 

G  922. 
onmis:  misit  in  omnia  M  128. 
omnigenas  pecudes  G  246. 
omnimodis   G  438.   omnimodis  gre- 

gibus  £  304. 
omnmotens  deus  G   107,  921,  1079. 

N  586,  652,    750.    IN  471,   553. 

I  393.   H   142.   deus  omnipotens 

S  1.  onmipotens  dominus  lon.  11. 

omnipotens  genitor  H  8. 
onero:  quae  super  (sc.  corpora)  one- 

rantur  saza  IN  360. 
onychnus  lapis  £  1103. 
opifex   rerum   H   121.    opifex  Adam 

G  64. 
opimo:  Geon  Aethiopas  opimat  G  61. 
oppositi  coUis  G  657,  749. 
optatori  quaesita  iugatur  I  544. 
oracula:   ad   sancta   oracula   N  183. 

diuina    oracula    N   257.    sanctae 

oracula  legis  IN  490.  sancti  diuisa 

oracula  templi  IN  514. 
orat    deum    G    1070.     oratur    deus 

G427. 
orbes    anni    G    211,     315,     1271. 

I  641. 
orsa  passim   e,  g.    orsis    insignibus 

£  727.  pectoris  orsis  £  681. 
ostensa  came  £  914. 
ouanti  sensu  £  163. 


pabula  flammarum  G  749. 

paciferae  oUuae  H  192. 

pacificus  G  601.  padficus  uates  G 
703.  pacifico  uati  G  862.  paci- 
ficam  uitam  £  264.  pacificas  per 
aures  £  173.  pacificas  acies  N  514. 
pacifica  uerba  £  1321. 

paenitet:  non  erit  in  culpa  quenk 
paenitet  ante  fuisse  Sen.  85. 

pagma  sancta  £  1200.  caelesti  ez 
pagina  £  1236.  sancti  pagina  Ubri 
E  1240.   pagina  legitur   IN  568. 

palpat  animos  IN  79.  palpant  £  1238. 
palpabat  amore  G  808.  pecus 
palpauerat  undis  G  937.  palpabo- 
£  1006.  palpanda  sit  E  935. 

palpitat  antemna  lon.  40. 

papa:  ad  Leonem  papam  H  inscr. 

papulas  arentes  £  302. 

papyro  moUi  redimita  gaUica  Sen.  23. 

parasceua  £  629. 

parili  fulgore  G  621.  parili  fomite 
G  676.  parUi  cum  tempore  G 
1274.  pariles  columbas  G  529  etc. 

pars  (uiae):  in  partem  conisa  fugit 
(aseUa)  N  602.  diuersa  in  parte 
uadentem  (aseUam)  N  631. 

particip.praes.properf,:  inde  manum 
sinibus  condens  candore  niuaU 
protuUt  E  196.  diuidit  ablatas 
tantis  pereuntibus  urbes  gentibus 
IN  405.  —  ezpleuit  ouantes  eoq)leti 
ouabant  G  1306.  —  natura  mer- 
gendis  corporibus  data  S  160. 

partibus  primis  quos  ediderant  maia» 
£  358. 

pascha  D  61.  IN  117.  paschae  £  372. 
pascha  sacratum  N  167. 

pasdt  pasiitur  G  611.  pascere  pwd 
G  24.  uetito  se  pascere  Ugno  non 
timuit  H  160. 

passus:  acinus  in  passum  concretua 
N  77. 

pastores  lacob  eum  filiis  G  1444. 

pastus  epulas  G  811. 

patescunt  D  45.  IN  482.  patescena 
rima  I  636. 

pedisequis  suis  E  58. 

pellicula  ueretri  L  41. 

peluem  I  305. 

pendeo :  quae  pinnarum  nioduUs  prope 
nubUa  pendent  S  47  cf.  suspendo 
G  20,  290. 

pcnnigerae  uolucres  D  242. 


332 


Iiidex   aerboruin 


pensio    quintanim    frugum    inditur 

populo  G  1462. 
penset  dona  suo  pro  uulnere  £  854. 

pro    hospitibos  pensabo   dolorem 

S  55. 
pepones  N  357. 
per:  domini  per  iussa  iussis  N  179. 

longa  per  ulnas   ter   centum   G 

255.   per   castra  fuit  I   537.  — 

terra  aatur  lectae  per  saecula  plebi 

I  110.  per  festa  E  377. 
perago:  uid.  pergo. 
perangusto  calle  N  611. 
perceleri  meatu  G  313.  aestu  G  129. 
percongrua  signa  nostris  uotis  IN  565. 
percupiunt  E  265.  percuperes  N  214. 

percupiens  N  515. 
percurrit  pia  iura  deus  L  235. 
perditibus  aruis  N  395. 
perdocuit  notio  N  17. 
perdociles  sensus  E  1126. 
perdolesco :  ubi  perdoluit  N  616. 
peredo:    quidquid    flamma     peredit 

E  902. 
pererro:    (comipes)    campo    perrerat 

N  602. 
perfurit  I  17. 
pergo :   ordo   suos  pergat   cursus  M 

236    saecula   cursus   saeua    suos 

peragunt  M  356. 
pergrande  talentum  I  723. 
perliquidus  N  551.  E  1033  (A) 
perlucidus  E  1033.  uitrea  perlucidus 

unda  N  551. 
permaduit  uellus  I  305. 
pcnniscet  Aodus  terribilis  tubae  soni- 

tus  1 187.  permixtis  quaestio  causis 

1588. 
permouet  ira  E  10. 
perosi  socium  I  571. 
perpete  fatu  E  752.  in  perpete  uita 

L  240. 
perpetuum  adu.  D  204,  238. 
perscribere:  summa  dierum  quae  mundo 

perscripta  fuit  D  8. 
persegnis  E  919. 
persica  (mala)  S  136. 
perspicit  uidit  IN   126.   perspexit  G 

1316,   perspecta   somnia  G  1139. 

perspiciens  uestem  G  1168  al. 
persto:  sat  perstat  Rell.  12. 
perstrepo :  ne  perstreperent  Chananni, 

populum     nulla     uirtuto     iuuari 

N  413. 


pertaesus  crimina  G  229. 
pertecta  uariis  figuris  sidera  H  66. 
perturbat  luna  lumine  frontem  H  82. 
peruigilem    noctem    durare    E    990. 

peruigili  sensu  N  69. 
perusta  ffammis  I  21. 
pestifer    gladius    D    272.    pestiferi 

Balacis  IN  554.   pestiferos  ritus 

D  225.   pestiferos   diuos  D  258. 
peto:  Mida  matrem  petit  pergrande 

talentum  I  723.    concubitum    de 

serua  petit  I  752. 
phalanx    ludaea    N    318,     N    490. 

phalangem  G  1442.  phalange  IN 

196,  phalanges  E  8,  426,  I  222. 
phialae  £  1087. 
philosophum  fingis  Sen.  48. 
piacula  admissa  G  700. 
pictura    poli    H    86.    pictura    inani 

Eu.  87. 
pignora  passim  pro  liberis:  genitor 

fit  pignore  bino  G  1296.  —  mutos, 

fabromm  pignoiu,  diuos  I  113. 
plaga  negat  umcireliqaorem  uinculum 

IN  303.  plaga  qua  mensis  femina 

uestit  linum  S  157. 
planescunt  campi  H  97. 
platea  media  G  639. 
plausibiles  natatus  E  57. 
Plaustra  sidus  H  70. 
plebes  lacobi  D  198.   plebs  populus, 

paasim  e.  g.  E  359. 
Pliades  H  69. 

plorabile  nomen  loco  dedit  I  125. 
plumo:  si  quis  plumat  ales  S  113. 
pius  magiB  G  599,  £  583.  plus  triste 

timebit  L  283.  plus  terror  qaae- 

situs  agit  I  205. 
poculum    poclum:     calix    regis    quo 

mitia  pocula  libat  G1223.  mixtiuus 

pocula  G  1229.  —  poclum  (?)  G 

1410.   pocla  N  104,   215.    podis 

£  1150. 
poenas  dedit  quas  fecerat  I  19. 
polenta  putria  pl.  E  627. 
politis  sensibus  effari  E  205. 
pollice  extenso  Sen.  13. 
polline  de  niuea  I  282. 
ponere  partum  G  115,  563.  —  postos 

D    21,    uid    conpostus    inpostus 

repostus  subpostus. 
pontifices  Moses  et  Aron  E  254.  pon- 

tificis  dei  Melchisedech  G  494. 
popularis  ira  Sen.  49. 


et    locationuin. 


porgit  86  ad  atistnim  N  27. 
poiricit  in  pelagus  uitnlmn  (focis  dis- 

solutum)  £  1212. 
poirigit  orbes  G  211. 
posco :  pro  rege  poposcit  G  703.  do- 

minmn  j^oposdt  G  1023. 
possidet  ubi  error  lon.  9. 
possum :  si  quaecumque  tamen  potero 

solacia  mittam  M  344. 
postquam  talia  nuntius  infit   N  592. 

postquam   decertant  IN   239.  p. 

uidet  IN  287.  postquam  lucifer 

se  extulerat  N  229. 
potens:   pascha   peruigili  cum  noctv 

potens  D  62. 
potenter  H  114.  £u.  35. 
potis  est  N  291.  M  827. 
potus  caelesti  e  gurgite  I  638. 
prae    munere    largo    pressum    dabit 

nauigium  S  156. 
praecaue  Rell.  2. 
praecelsum   altar  G    471.    praecelso 

uertioe   H   77.   praecelsa   uirtute 

E  1301.  iugera  I  35. 
praecerpere  fructus  G  66.  praecerpere 

raceraos  spicasque  D  118. 
praeceps  egit  IN  504. 
praecepit  mandatum  iter  E  223.  prae- 

cipiens  prorumpere  uoces  G  399. 

praecipiens  cunctis  inuisum  uiuere 

monstrum  G  108.  femina  praeci- 

pitur  ponere  partmn  G  115.  prae- 

cipitur  indere  E  1108.  praeoipitur 

pecns  minare  (manere  w)  E  787. 
praeditus  annis  G  1449. 
praediues  G  57,  804.  1112.  I  399. 
praedulce  decue  G  1201. 
praeduram  cautem  G  914.  praedurum 

ferrmn  G  1159. 
praefari  exitium  lon.  15. 
praefulget  D  51. 
praegelido   cubili   G  913.  praegelido 

iduo  G  563.  nraegelidi  ninibi  IN 

340.  praegelidas  auras  N  28. 
praegrauis  unda  E  554. 
praelambit  Euilam  Phisonus  G  60. 
praelucidus  c/.  E  1033. 
praemadida  riuo  oliui  uasa  N  136. 
praenatat  G  550. 
praenubitur  arca  L  98. 
praenuntia  corda  G  881. 
praepinguis  oliuae  G  308.  praepingui 

unguine  G  254. 
praepete  cursu  E  1278. 


praepropero  recursu  IN  74. 
praeputium  E  227.  praeputia  G  589^ 

1073.  E  388.  m  112. 
praerorant  sidera  G  334. 
praesagant  prophetali  sermone  N  262. 
praescius  8ciens:ia.  hospes  S 15.  praescia 

numeros  euoluere  linguae  I  26. 
praes.  pro  ftU:  esse  sines  tecum  es- 

camque  infers    G    269.    demitur 

E  821.  sqq. 
praesento:  qua  te  de  parte  praesentaa 

IN 127.  coram  praesentet  (uzorem) 

N  50.   coram   cunctos  praesentat 

Zambrium   N  735.    se  praesentat 

G  1381. 
praesto:  pelles  quae   hirsutum    fore 

praestent   G   878.   terdenos   dies 

lacrimis  praestare  maerentis  D  86. 

menses    duo    praestantur    ouanti 

1458. 
praesul  E  91. 
praesumeret     cur     germanis      com* 

mune   dectis   N  278.  praesumens 

E  880. 
praetego :  caelum  quodque  supra  prae- 

texit  astra  D  158. 
praeter:   fas  nulli  est  qnidquam  ad- 

iungere  praeter  N  717. 
praetiimdum  famulum  lon.  67. 
praetrepidant  N  378. 
praetrepidus  £161. 
1  praetumida  uirtute  N   516.  practu- 
I         midos  sensus  £  421. 

praeualeat  quae  causa  tristior  esse  ? 
'         E  o81. 

!  praeualitla  ceruice  £  855. 
,  praeuaricatores  E  1160. 

praeuelo :    toga     praeuelans     pectus 
I         G  879.  sacraria  praeuelat  lammina 
'         auri  E  1073. 
praeuidus  uates  N  54.  uid,  prouidus. 
praeuolat  agmen  fratrum  G  1439. 
presbyteri  D  189. 
presso  :  ut  uestra  pressentur  sub  iuga 

gentes   IN   478.   uinum   pressare 

D  111. 
prex  palmaruni  £  682. 
primori  in  ripa  IN  89. 
pristis:   Dagona   nomine  pristim  (?) 

I  708. 
priuato   munere   largus    onmipotens 

erga  hominem  H  142. 
pro:  obliquus  sociis_pro  foedererupto 

IN  319. 


334 


Indez  nerboTum 


proceris  gen.  G  351,  1103.  E  43.  L 
96.  N  365,  471,  491,  762,  IN  148, 
487,  576.  I  181.  proceri  dat  E 
194, 1186.  I  161.  procerem  G  416, 
444,  1280,  1305,  1348.  E  477. 
E  647,  1270.  N  167,  677.  I  212. 
uid.  procomm. 

proclamat  femina  G  1200..  sese 
nec  posse  renerti  proclamat  G 
1361. 

procnbus  ante  deom  G  704.  procubus 
audit  E  711.  procubus  orat  N 
379.  N  539.  quae  procubus  oret 
N  584. 

procuruant  brachia  rami  G  14.  pro- 
curuans  comua  G  608. 

procumus  prona  cemiue  G  1052.  pro- 
cumus  uenerare  deum  I  239.  pro- 
cumam  rubum  E  130.  procuma 
inflectere  coUa  G  1144.  procuma 
ad  litora  E  434. 

procomm  procerum  G  493. 

proflarent  pectora  somnum  I  669. 
proflare  sonitus  tubamm  IN 
145. 

profugum  se  ipsius  (domini)  lon.  69. 

progenerat  natum  E  47.  Sephora  pro- 
generat  Gersamum  E  114.  —  pro- 
generat  uictum  E  614. 

proeenitor  E  518. 

prolectat  pectora  facili  fatu  G  1397. 
prolectat  reos  G  1417. 

promeritus  mala  G   169. 

proraittunt  optima  se  pira  S  136. 

promo  :  conposta  sibi  tentoria  promit 
tollit  E  1256.  se  promit  ad  auras 
G  799.  promere  gressus  G  710. 
promere  gressus  quocumque  uelint 
E  292.  promentes  deo  grates  I 
341.  uera  promere  I  565.  promat 
munus  ad  aram  L  98.  farinam 
promat  ad  altar  N  52.  diues  quae 
prompserat  aruum  N  332.  uirga 
prompsit  nuces  N  472.  quod  regio 
non  promeret  riuos  N  493.  ui- 
pereas  acies  prompsit  uiroso  ex 
fomite  N  536.  sanie  quae  proniitur 
aluo  L  8». 

proraptim  G  98,  227,  704.  875.  944, 
1391.  E  108.  922.  L  2  8.  IN  83, 
152.  N  234. 

pronus  G  638.  cum  se  prona  dedisset 
Sephora  E  226.  prona  fronte  G 
921.  prona  oemice  (d^  mamplis) 


G  1138.  fluentes  in  prona  manus 

E  681. 
prope:  Loth  nutabat  uinci  prope  iam 

S  70. 
propior  culpae  lon.  63. 
prophetali  sermone  N  262. 
prophetis  /.  I  209.  prophetin  I  215. 
propagans  ueniam  Eu.  71. 
prorepo :   puer   raptim   prorepsit  ad 

annos  £  72. 
prorogo :  gens  quae  longum  prorogat 

aeuum  E    725.   uitae,  quam  pro- 

rogat  deus  E  776. 
prospeculatur  deus  omnia  S  24. 
prosterao  :    dominum  prostrata  rogat 

ludaea  1 142.   prostrata  uiris  sub 
.  fomice  uixit  I  418. 
protectio  dei  E  691. 
protelent     elementa      tempora      IN 

350. 
protero :   protrita   lazera  iugum  sus- 

cepit  N  577. 
proterret  G  1317. 
protraho :  quae  per  terram  protracto 

corpore  manant  S  48. 
proturbo  :  pai,  quam  bella  proturbare 

non  queunt  L  268. 
prouida  pectora  IN  181. 
prouoluor :     praedam     prouoluentem 

lon.  89. 
pmdentia  CJiristtM  G  1105. 
pminosos  liquores  I  307. 
psallit  cantica  E  506. 
pubentibus  annis  G  406,  851.  puben- 

tia  gramina  G  1250. 
pubescenti  corpore  I  538. 
j)udenda  cum  lege  S  41. 
^neTsenms:  ne  puerum  linquat  G  600. 

c/  747. 
puUulo :  montem,  quo  plurima  turba 

feramm  pullulat  I  80.  noua  pul- 

lulat  aetas  S  10. 
pulso :  populis,  domino  quos  principe 

pulsent   IN   28.    sese    certamine 

pulsant  G  453.  in  iurgia  pulsant 

uiros  D  131.  pulsabat  caelum  in- 

uidia  S  21 : 
pulsum  addunt  rotis  E  432. 
purgare   maculas    corporeas    fluentis 

N  764. 
purificet  corpora  cinis   N  477.    puri- 

ficent  corpora  IN  85. 
puritas  L  77. 
puteos  demittere  G  842.  E  870. 


et  locationum. 


335 


putidmn     maris     intemi    sentinam. 

lon.  46. 
pnto^:   secum  putat  quid  sequatur  G 

657.  si  summa  putetur  E  367. 

qua  qtiamdiu  S  161. 

quadripedes  animae  H  109. 

quaero  :  plus  qnam  mortalia  quaerunt 

pectora  stttdent  E    1229.   terror 

quaesitus  I  205.  optatori  quaesita 

iugatur  I  544. 
quaestio :   permiztis   quaestio   cansis 

I  588. 
quantis  sit  praeditus  annis  G  1449. 
quapropter  E  1248. 
quasi:    ecce   leo    quasi  Maxillae  per 

auia  regnat  I  547. 
que :  teque  .  .  te  .  .  te  Eu.  ?2.  que 

pro  ue  ttel  neue  IN  327  al 
quia  canderet  G  432. 
quaque  quacum^e  H  90. 
,  quicumque :    si    quaecumque   tamen 
r        potero  solacia  mittam  M  844. 
qui :    temporis    emensi,  quo  lacobus 

Pharias  uenit  ad  urbes  •'.  ex  quo 

E  369. 
quiesco:  quieuit  G  40,  198. 
^uintas    ex   messe   G  1282.    quintas 

deportet   ad   altar   L  222.    quin- 

tarum  frugiim  pensio  (1  1462. 
quis  quihus,  frequens  E  24  al. 
quisque:    mea  qnaeque  dicta  E  564. 

—  quisquis  I  287.  lon.  61. 
quoquam :    nec  miseris  qnoquam  re- 

spondet  conscia  uirtus  I  130. 

Tabiosae  linguae  N  242. 

raptim  G  399.  N  298. 

raucisono  tremon^  G  805. 

Teatus  G  699.  reati  finis  L  92.  reatum 
poena  punisset  N  454.  eicedit 
poena  reatum  N  312.  longum 
populi  reatum  I  409.  reatum  di- 
mitte  E  1233.  reatu  maesto  E 
1249.  merito  reatu  1 141.  redeunte 
reatu  I  250.  cessante  reatu  L  77. 
reatus  niortiferos  E  1299.  dominus 
non  reddit  meritis  pares  reatus 
D  172. 

receptat^  liaec  rursus  uerba  E  258. 
receptet,  quae  fuerant  transcripta 
prius  L  239.  castris  receptat 
orantes  IN  308.  tellus  aures  com- 
modet  et  sonos  receptet  D  155. 


I  recidiua  impietas  S  9. 
I  recondo :  qui  nobis  domineris  legesque 
I        recondas  S  57. 
1  recordans  G  869. 
rector  rex  G  1446.  al. 
recurro:    crimen   ad   auctoris  merita 

recurrit  E  901.   nec  poena  recur- 

rat  (?)  ad  maritas  E  33. 
recurso :  crimcn  recursat  {A)  ad  auc- 

toris   merita  E  901.   lui  recursat 

£   769.   quotiens   sacrorum    cura 

recursat  E  991. 
recutio :  pedem  senis  ad  saxa  recussit 

N  608. 
reddo:   dominus   non  reddit  meritis 

pares   reatus    D    172.   reddiderat 

deus  famulum  quieti  I  2. 
redeo:     annis    redeuntibus    octo    I 

140. 
redhibere   reddere:  E  879,  886,  903. 

al 
rediuiua  fuit  caesaries  I  704. 
refector  generis  populique  H  186. 
referens  ueniam  terrigeno  Eu.  71. 
refertus :    aedulus  solo  lacte  refertus 

I  281. 
reformo  :  ritus  ueteres  plebs  reformat 

I  155.  aras  reformant  I  135.   re- 

format  tabulas  consimiles  £  1284. 

refonnet  mentem   L  158.  —  re- 

fomiet   ut  sumpta  reddat  E  941. 

reforma  pecus  E  960. 
refrenet  cursum  bellantum  N  583. 
refugas    deserit   omnipotens  IN  553. 

ij^iiotam  refugis  praeferre  gentera 

1)  231. 
refugus   pontus  £  484.  refugo  moli- 

mine  I  225.  artus  laboris  rcfugos 

E  678. 
refutat    longe    omnipotens     refugas 

IN    553.    cuncta    refutet    pocula 

N  71.  sordes  refutat  terra  L  139. 

qui  uentriloquos  poscunt  responsa, 

refuta  L  196. 
reget  sceptra  G  544.   sceptra  regere 

£  91. 
regificis  dapibus  G  1237. 
relatus:  uerba  locutums  domini  dic- 

tanda  relatu  N  638. 
relaxo :    dum  deus   eloquium  relaxat 

N  617. 
relegat  repetatque  fauorem  G  1228. 
renascor:  multi  renati  H  189. 
renodat  crinem  I  681. 


336 


Index  aerborum 


renadat  fermmN731.  secreta  renudat 

I  580. 
reparare  salatem  parare  M  84. 
repentia  terris  H  109. 
repono :   repostas  terras  N  380.  ter- 

rarnm   in    parte    reposta    IN    5. 

reposta  agnitione  N  541. 
reqaies :   sitis   ad   reqaiem   qaaesita 

est  lympha  M  322. 
reserant  decreta  dei  S  74. 
resi^o  :  dentem  pro  dente  resignans 

dabit  E  845.  captam  sociis  Sam- 

sonem    Dalila    resignat    I    680. 

pictas   laetis   maesta  resignat    I 

123.  consueta  resignat  robora  re- 

sHtuit  IN  228. 
resoluant  pecades  aestam  E  664. 
resonabat  nare  soporem  lon.  54. 
respirat  patria   festinas  cedere  terra 

G  1434. 
responsent  colles    I  245. 
retracto :   ni  subdita  coUa  retractent 

detractent  IN  297. 
retundo :   non   aries   tarres   retundit 

IN  153.  bellum  retandens  I  499. 
reuelat  causas  lon.  69. 
reuellunt   sceptra  I  160.  omuibas  in 

cinerem  reuulsis  G  664, 
reuirescere  G  1268. 
reuolat  uictoria  IN  262. 
reuoluo :  fuerant  quae  dicta  reuoluit 

principibus  plebis  E  726.  reuoluta 

die  N  449. 
rigescunt  corda  H  167.  riguere  metu 

G  1415. 
rigidantur  pectora  E  323. 
riguos   fontes   G  288.   I  354.  riguos 

latices  N   554.   riguas  ad  undas 

E  105.  riguis  undis  G  937. 
rima:    acinus   in    passum    concretus 

crispo  margine  rimac  N  77. 
rimatur  silicem  E  226. 
ritantur  uectora  £  323  uid.  rigidantur. 
riualis  Q  436.  riuales  iras  G  685. 
riia  n.  pl?  D  130. 
rorantur  sanguine  dumi  I  381. 
rotat  grando  Mgentia  tela  E  310. 
rubeo :    flamma    rubet    croceam    IN 

407. 
rubrantia  litora  D  27. 
rubrica  dei  perscripsit  L  299. 
ruina :  adgestis  onerantur  saxa  ruinis 

IN   360.   paribus  cooperta  ruinis 

IN  366. 


rutilans  candet  N  149.  rutilare  faces 
N  153.   rutilare   capillum  L  183. 

BEbbata  E  632.  D  58.  sabbata  festa 
E  767. 

sacella  daemonum  E  929.  uetitis 
sacellis  E  1010. 

eacerdoti  Moysi,  an  sacerdotii?  N  520. 

sacraria  I  731. 

sacrauit  uatem  E  505.  ipsum  sacrabo 
laude  E  517. 

sacrificant  ^ates  lon.  97. 

sacrilegis  ntibus  L  13. 

saeclum  fulcit  signis  parens  mundum 
H  73.  in  saeclum  in  aeternum 
E  1009. 

saeuibant  M  116.  saeuibo  M  20. 

saginam  plenam  Bell.  7. 

salsa :  ^er  glauca  salsa  G  272. 

saluator  I  144.  saluator  dominus 
E  167. 

saluasset  plebem  IN  218.  saluante 
domino  N  542.  saluandos  ponulos 
a  faucibus  atris  Eu.  16.  saluata 
castra  IN  221.  saluare  I  499. 

salutes  mundi  Eu.  18. 

salutiferos  ad  actus  N  101. 

sanctificans  E  1120. 

sanctificus  uates  D  6.  sanctifici  uatis 
G  535.  L  216.  sanctifici  coUis 
E  1061.  sanctifico  ore  G  789. 
sanctifico  fatu  N  712.  sanctificis 
dictis  G  612.  sanctificis  loqaellis 
E  265.  sanctificis  orsis  IN  568. 
sanctificis  cultibus  L  43.  sancti- 
ficae  arcae  D  147.  sanctificae  me- 
dellae  D  207.  sanctificos  postes 
E  1328. 

sanctiloqui  parentis  G  887. 

sanctus  subst.  I  279,  I  530.  sancte 
deorum  I  392,  sanctus  angelus 
domini  E  228,  230.  sanctorum 
numerum  ludaeoa  M  318. 

sanguis:  sanguem  deducens  G  695. 
sparsum  corpore  sanguem  H  140. 

sapio:  nimium  sapere  stultum  facit 
Sen.  63. 

sapor  est  onmibus  unus  M  312. 

sapphira  nomen  habet  gemma  £ 
1053. 

sapphirus  E  1099. 

sarcinalis  G  1374. 

sa.dia  sardius  lapis  E  1098. 

satrapes  sing,  notn.  1  238. 


et   locutionuiti. 


337 


saturus  satur  L  277. 

saucius:   femina  uilis  iuuenibus  uen- 

debat  saucia  noctes  I  643. 
scando :   inde   Tarsos    properus   rate 

scandit  lonas.  lon..  25. 
scatebris  undantibus  E  662.  dulcibus 

scatebris    E     157.    scatebras    G 

728. 
scatebroso  e  fomite  G  848. 
scinifes  E  282. 
scintillantes  massas  G  227. 
scitatum  uenisse  G  1318. 
sculpo :  sculptis  de  marmore  templis 

Eu.  87. 
sculptilis :  ephudem  et  sculptile  portant 

I  743.  sculptilibus  saxis  I  96. 
secat  meatus  G  56. 
secreta  cordis  pectua  E  203. 
secta     improba     Sen.    63.     sectam 

Sen.  66. 
sectile  porrum  N  359. 
secundus:   nulli  uirtutum  laude   se- 

cundus  N  681.  ad  secunda  gaudia 

G  564. 
secundet  tristia  omnipotens  N  585. 
securus:   naufragio   secura   suo   arca 

G  296.    ^ 
sedes:  tota  sede  raea  omni  in  domo 

mea    N    289.      Apaphum    belli 

tenuerunt  sede  tjranni  IN  335. 
sedo:  liuida  liuenti  sedantur  corpore 

membra  E  849. 
segrego:   Leuitis  bis  temas  segregat 

urbes  IN  452. 
semiperempta  iugera  S  134. 
semirutus  paries  X  607. 
semiuir  Pharaonis  G  1172. 
senei  Moyses   E   278,   Bcmcr  subst. 

G  780,  805.  senior  seruire  minori 

cogitur    G    1474.    senior    (Esauj 

G  1060. 
senio  cinerum  situ  lon.  2. 
sententia:   philosophum   fingis,    cum 

te  sententia  mutet  Sen.  48. 
seorsus :  esset  ut  (terra)  semper  facta 

seorsa  1 45.  ex  plebe  seorsa  G  590. 

sorte  seorsa  IN  484.  mercede  seorsa 

G  958.  L  171. 
seorsum  E  586,  1063,  N  21,  40. 
sepelis:  oculos  sepultos  G  868. 
sepulchruni    duplex   G    759.    gemini 

sepulchri  G  782. 
sequax :  faniulo  Pharane  sequaci  1 324. 

sermone  sequaoi  E  235. 

XXIII.  rypr.  poel. 


sequestro :  iugum  uiro  seruile  se- 
questret  L  258.  castra  sequestrant 
N  27. 

serenum  liquidum  G  99. 

serotina  H  25. 

sestertia  G  758,  1373. 

seruulus  E  867. 

setius:  pleno  non  setius  anno  G  615. 

sexus:   laesum  amittere  sexum  S  20. 

sibila:  querula  sibila  silua  modulatur 
ramis  N  699. 

sicera:  uina  negata  sibi  mellitaque 
sicera  L  25.  ne  uina  et  sicera 
libet  1 492. — neu  uinum  siceramue 
bibat  I  519. 

sidereus  passim:  sidereae  regula  legis 
I  108. 

sidus  numinis  alti  magorum  stella 
Eu.  21. 

hoirisono  de  sidere  G  661.  sidere 
formae  G  787. 

signanter  G  1226. 

signo :  famem  diram  signat  (Josepus) 
G  1274,  Gersamus  extema  signat 
regione  creatum  E  115.  gemmae 
signantes  nomina  tribuum  E  1095,. 
1097.  fontem  signant  cognomine 
E  555.  arcum  signantem  nubila 
Hmbo  S  7.  securam  uiam  placida 
signante  carina  lon.  94.  nummi 
signata  incude  notati  G  1430. 
Sodomum  signatae  in  saecula 
poenae  S  164.  cinemm  senio 
signata  incendia  poen%e  lon.  2. 

signifer  dominus  D  46  al. 

signum:  in  signum  doinini  futumni 
lon.  104.  aere  cauo  positis  signis 
Eu.  87. 

siligine  niuea  N  134. 

singuli :  captos  per  singula  ducit 
1  377.  mouet  per  singula  uultum 
I  546. 

sino:  non  sineris  E  788. 

sinu  fomaois  Y,  801.  in  medio  sinu 
alueo  fluminis  IN  95.  sinibus 
«rcTnmae  inhaorent  E  1095.  sinibus 
coudens  nianuni  E  196.  sinibus 
uacuis  E  H8S.  sinibus  rcplotis  1727. 

sinuo:  in  goenim  sinuata  niolaD  119. 

sisto :  sese  sistatque  locetque  G  885. 

situs:  nec  pluuiis  dilapsa  situ  S  122. 

socialis:  belhim  sociale  IN  496.  sceptri 
socialis  IN  880.  castris  socialibiis 
N  115. 

22 


338 


I  n  d  e  X   n  e  r  b  0  r  u  m 


sociare  domos  IN  295. 

sol  dum  totas  contrahit  umbras  G  746. 

soles  dies  E  1311  al 
soluo:  cum  lentem  soluisset  in  unda 

G   810.    cano   in   puluere    soluit 

IN  225.  soluuntur  ranae  congestae 

odio  acerbo  E  281.  liquidos  sol- 

uenda  per  artus  E  859. 
sopitur  labor  per  festa  E  377. 
soporatum  pace  (lonam)  lon.  57. 
sordescere   L   36,   N  86.    sorduit  N 

162. 
sorte  uenienti  G  460. 
spartea  uincla  IN  69. 
species  uenales  G  1327. 
sperare :  sit  fortior  aetas,  quam  regem 

sperare    fuit    superare    iubentem 

M  255. 
Bpiras  mandare  morantes  lon.  43.  in 

spiras  lubricat  angues  G  21. 
spirantum  ei  numero  E  1282. 
spiritus     fsanctus)     I    535.     spiritus 

domini    I     148 ,     301.       spiritus 

perennis    H    18.      spiritus     diua 

ministeria  S  28.    spiritus   ingestu 

lon.   73. 
squamigeram  gentem  S  144. 
squamosum   conchis    corporis    agmon 

lon.  86. 
stabulare  longe  S  37. 
statio  :  durat  adhuc  nuda  statiene  sub 

aethra  S  120. 
stator     gladiusqe     patris      Christm 

Eu.  38. 
stellatis  a^ris  N  340. 
stelligera  per  astra  D  267. 
stemma :   princeps    eximio   Moysetis 

stemmata  dignus  IN  87. 
stimulator  euntum  E  917. 
sto :  stat  tutius  illic  uiuere  E  452. 
strepitat  Sodoma  in  foribus  S  41. 
stringo :    tacita   dum    stringitis    ora 

E    466.    strinctam    aciem  N  6(X). 

strincto  mucrone  N  613. 
studio  studiose  G  116. 
suadellis  G  114. 
suadeo :  serpentis  suasa  loquellis  ac- 

cepi  G  103. 
suadus :     male     suadis     populis    I 

112. 
snasu  blando  I  587. 
fiub :     sub    lumine    festo     sarmenta 

legit   N   427.    longa    sub  luce  G 

230.  una  sub  nocte  unam  noctem 


L  148.  trina  sub  luce  ircs  dies 
IN  73.  sub  nocte  sopora  G  121b. 
tempore  sub  certo  N  684.  — 
sententia  uobis  ancipiti  sub  corde 
fuit  N  506.  sub  corde  tremesco 
G  95.  femineo  sub  pectore  mollia 
corda  G  76.  n«  uariis  actus  sub 
fiexibus  ambitus  erret  IN  547. 
genitore  sub  uno  G 1321.  inmunes 
sub  cura  duelli  N  9.  trina  sub 
cura  tuentum  nectuntur  G  1331. 
immolet  hircos  sorte  sub  oblata 
L  104.  nascendi  sub  lege  pares 
D  61.  domini  regna  nuUa  sub  labe 
uacillant  N  207.  sub  criniine  ei- 
tinctis  natis  L  95.  pari  sub  fraude 
nocentes  N  736.  ne  ferus  adficiat 
duro  sub  ucrbere  captum  D  109. 
~  tegmine  sub  (?)  fouere  D  209. 
—  cuius  sub  tecta  cadauer  iacet 
N  483.  sub  tecta  tencre  D  84. 
c/.  in  rura  relinquant  IN  26.  sub 
monumenta  Balacis  laeta  despon- 
dit  uati  IN  5^4. 

subdo :  domino  subdente  uigorem 
talibus  adloquiis  IN  325.  subdita 
bello  gens  decubuit  N  575. 

subducta  ab  aluo  eftundere  uentris 
onus  I  184.  pubes  numeris  sub- 
ducta  notatur  N  744. 

subeo :  domus  gemina  subeunte  co- 
lumna  pendebat  I  715. 

subinde  D  206. 

sublimat  opes  Aegjpti  E  147.  celso 
sublimat  honore  G  1287. 

sublimen  G  1132? 

submisso  lumine  M  160. 

subnixus  adorat  E  242.  E  1169.  1 170. 
subniius  adores  E  758,  1011. 
subnixus  rogat  G  522.  subnixus 
precatur  N  169.  deus  me  magna 
monet  subnixus  dona  precari  N 
672.  placido  subnixus  pectore  fatur 
IN  426.  ueniat  subnixus  ad  aram 
L  85.  mens  hominum  subnixa 
E  204.  iumenta  subnixa  et  sub- 
dita  plaustris  L  166. 

subponit  fesso  uertice  cautem  G  914. 
subposita  genetrice  G  1094.  sub- 
posta  G  1467. 

subprimo:  subpressa  gaza  G  1376. 

subniit  templa  I  291.  si  te  .  .  nec 
subruat  error  H  128. 

aubseritur  caligo  S  102. 


339 


et   locutionum. 


fliibstaDtia :  artus  mixta  geminos  sub- 
stantia  firmet  G  36.  snbstantia 
regni  (deus)  G  1024.  snbstantia 
uictus  £  585. 

substructi  sacelli  cura  IN  489. 

subula  E  798. 

subuersae  mentis  lon.  7. 

succe*ssibu8  altis  IN  287. 

succiduo  de  germine  E  2. 

succingo:  cantu  succincta  sinistro 
mens  profana  uirum  E  271. 

sudato  labore  £  25. 

suesceret  I  7.  quod  sueuerat  IN  344. 

sujSragia  sancta  salutis  contulit  seni 
Kell.  16. 

suggero :  dicta  suggessit  domino 
E  257. 

suggestus :  ex  sese  suggeata  aulnera 
complet  S  124. 

8um :  est  et  esse  sctepe  om.  in  perf, 
pass.:  iussus  G463.  fassus  G  1146. 
al.;  etiam  in  enuntiaiis  relatiuis:  ; 
illum ,  qui  dignatus ,  colimus 
IN  562;  quin  eiiam  post  parti- 
eipium  praesentis:  turba  nocens 
G  627.  ~  es  om.  post  ptxrticip. 
praes.  in  reloHuo  enuntiato:  tp, 
qui  referens,   ac  tu  .  .    Eu.    71. 

—  sit  om,:  lon.  63  quis  culpae 
propior,  discere  sorte  placet.  — 
esse  om.  memorans  meliiifi  (esse) 
G  1160.  ait  melius  (esse)  G  1166. 

—  fui,  faeram  ^  sum,  eram:  quin 
potiuB  uestrae  fuerat  res  congrua 
uitae  I  144.  in  colle,  fuerat  qui 
sedibus  aptus  IN  574,  maxime 
in  perf.  et  plqpf  pass.:  tu  cui 
uisa  fuit  sententia  uerax  G  117. 
quae  fuerant  transcrripta,  receptet 
L  240.haec  fuerant  ut  iussa,  liuntE 
1283.  haec  fuerant  ut  gesta  E 
687.  cf  E  697,  726,  970  IN  577. 
579.  I  51,  251.  —  fore  esse 
G  158,  416,  434,  619,  623,  683, 
878,  934,  1086,  1240.  E  254. 
259.  1202.  N  213.  IN  473.  c/. 
adfore  confore  defore.  fore  = 
futurum  esse  ?  E  362.  —  sum  c. 
genetiuo:  matri  crede  tuae,  quae  te 
cupit  esse  salutis  M  361.  non  erat 
ciitii,  sed  caeli  gloria  factus  lon. 
105.   —  regem  sperare  fuit  M  255. 

summa :  finem  et  summani  D  196. 
dummala  G  222. 


summi  regia  H  73. 

sumo :  domini  solacia  sumit  G  537. 
gentes  testamenta  mei  uerbi  sument 
G  823.  sumpturus  patriae  munera 
linguae  G  873*  cum  sumpta  tibi 
fueritfiducia  fandi  G  1231.  simea 
quaeque  memor  dicta  sumpseris 
£  564.  fugam  sumunt  IN  336. 
sumere  iuste  (in  matrimonium) 
E  807. 

Buper  iniustum  iurandi  inponere  iura 
L  145.  dominus  super  aethera 
lapsus  mulieri  adstitit  I  490. 

saperaddo :  bis  centum  si  superaddas 
N  33. 

superinruit  ignes  M  266. 

superlatiuttsipro  comparatiuoiaaitenoT 
frater  minimo  seruire  iubetur 
G  890.  —  ac  minimum  cunctis 
Beniaminum  non  sinit  ire  (pater) 
G  1310. 

superpositis  quinquaginta  N  40. 

supersto:  bellum  Enachina  ex  gente 
superstat  IN  436. 

supernndarat  pontus  montes  G  318. 

supinatam  uallem  IN  409. 

supinum  uid.  do,  eo,  uenio. 

Bupplicat  dominum  G  859.  quem  turba 
supplicat  IN  183. 

supremo  motu  IN  525. 

^surde'*  uoc.  L  149. 

susceptet  ille  uerbera  tergo  D  121. 

suBcitat  altar  I  288. 

suspectibus  uastis  G  364. 

suspendit  plectenda  I  367.  uolucreB 
suspendunt  aere  pinnas  G  20. 
uolucres  suspendunt  corpora  pinnis 
G  290.  suspensa  fluctu  tumenti 
unda  m  49. 

Bustentant  meritas  poenas  I  128. 

sospiro:  mare  numquam  suspirat  ab 
auBtro  S  142. 

suus    -  eiu8  G  727,  se    -  co  G  195. 

synagoga  L  103,  N  403,  IN  501,  519. 

syrtibus  siccis  E  650. 

tabescit  D  159. 

tantus:  ut  milite  tanto  Samsonem 
interimant  I  617.  —  post  funera 
tanta  suorum  I  374.  tantos  dixere 
fuisse  tot  I  389.  —  in  tantuiu  ut 
E  1327,  I  172. 

tardcntur  ut  n\embra  IN  525. 

tartara  infema  N  441. 


340 


ludex   uerborum 


taurinis  uultibus  £  1160. 

taxatio :  nummi,  fuerat  taxatio  quorum 

E   804.     quicquid   taxatio   poscit 

E  865.  taxatio  dragmae  L  297. 
taxante  pretium  Josepo  G-  1456. 
tempero:    auibus  qui  temperas  auras 

M  304. 
tempus  mutat  Sen.  76.   mala  digerit 

omnia  tempus    Sen.  76.   temporis 

leuis  ignes  M  90.  —  tempora  qui 

reserat  surdis  aures  E  208. 
tempora  mixta :  si  fuerit  aliquis  pulsatus 

et  reciperet  uires  £  828  sq.  demitur 

seiunctusque  truncabitur  E  821. 
temptationis   nomen  habet   locus   £ 

667. 
tenet  uatem  fiducia  parua  £  165. 
tenerrimus  Rell.  4. 
tentigine  morbi  turgebit  N  63. 
tenus:  uulnera  passurus,  tenuis  quae 

subula  pungit,   aure   tenus  molli 

E  799. 
tergoribus  studio  iunctis  G  354. 
terebat  uitam   E  264.    quater   denos 

soles  triuerat  £  1311. 
dos:   multa   terrarum   dote   refertam 

Aegyptum  N  532. 
terrenos   actus   linquit  Eleazarus  IN 

580. 
terruerit    leo     minaci   ex    murmure 

raontes  N  691. 
teiTificant  E  1174. 
terrifico  uisu  G  690.  terrifico  murmure 

1136.  terrifico  coetu  I  55.  terrifici 

reges  IN  53.  terrificos  sonitus  IX 

145.    terrificum    signum  IN  148. 

temficas  tubas  N  178,  N  756. 
terrigeno  referens  ueniam  Eu.  71. 
tessera  IN  148. 
testamenta   dei    G   680.    testamenta 

mei  uerbi  G  823.  I  111. 
testatio  ueri  IN  810.    captae  maneat 

testatio  terrae  IN  512. 
testatus:    si   uitiuni    tcstatius    fuerat 

E  878. 
testea  uasa  L  78.  ♦ 
testantur    fiammas    uindices    esse    I 

575. 
tetricas  lites  G  850. 
textu  niuoso  E  1106. 
theca:    auratae    thecae   munimine    E 

641. 
theraphin  I  727.  743.. 
tholus  L  228. 


tinguebat  se  flumine  corpusque  lauabat 
E  59.  uefctem  tinctam  in  sanguine 
G  1167, 

tinnitibus  aether  laudes  nouet  I  245. 

tituli  (idolorum)  £  1013.  iustitiae 
titulo  S  76.  tituKs  gaudere 
natorum  I  489. 

tollo:  austulit  plebem  hosti  £  371. 

tonantis  uoce  formatur  Adam  G  64. 
deus  iuncto  tonante  G  1278. 
domini  nomen,  soli  quod  ius  est 
nosse  tonanti  G  1044.  legem  quam 
scripsit  dextra  tonantis  D  52. 
tonantis  siderei  uoce  inclita  pro- 
hibetur  E  134.  tonantis  domus 
Gt  930.  tonanti  magno  E  728. 
tonantis  G  793.  I  412,  H  125. 
tonanti  G  141,  325,  IN  500, 
I  236,  437.  tonantem  I  503. 
tonante  G  168,  IN  491. 

tondit  G  992? 

tonitrua  murmurat  aether  H  179. 

topazo  adiuncta.  smaragdus  E  1098. 

torqueo:  nec  clauus  enim  torquere 
sinebat  (sc.  cursum)  lon.  80. 

torreo :  tosto  cinerum  torrere  uapore 
G  607.  tosto  arderent  corpora  sole 
N  495.  incoctos  tosta  fomace  pe- 
nates  G  994. 

torua  cum  mole  camellos  I  323. 

tosto:  lateribus  quos  solis  lampada 
tostat  E  248. 

totos  in  agros  G  22.  totis  postibus 
IN  163.  in  totum  M  347. 

tractabat  regna  IN  817. 

tractus :  ualidis  cum  tractibus  rapiens 
amnes  G  10. 

trahebant   lymphas   de  fonte  E  101. 

transcribo  :  cleptat  et  acceptis  gaudet 
transcribere  nummis  E  827.  tran- 
scribere  fratrem  uetito  pacto  G 
1335  filia  ne  sit  turpi  transcripta 
toro  L  188.  transcribere  terrae 
nomen  G  851.  tellus  a  deo  trans- 
cripta  D  50.  quae  fuerant  trans-  • 
cripta,  receptet  L  240.  cuncta  deo 
transcripta  N  194. 

transfero:  quem  (sanctorum  numerum^ 
tua  maiestas  transtulit  amne  M 
819. 

transgressio  iusti  lon.  7. 

transacta  reuoluit  IN  280. 

transuena  Loth  S  31.  S  58. 

tremesco  G  95.    tremescunt  E  1014 


et  locntionam. 


341 


tremorc  raucisono  G  805. 

tribnle  nomen  I  750. 

tribnni   aliiqne  gradns  (militarea)  E 

701. 
trimi  temporis  nitnlam  G  526. 
triste  gemit  N  342. 
tristifico  ore  G  485.  tristificae  morti 

D  175. 
triticeas  messes  D  220. 
triturantis  innenci  D  123. 
tnm   deinde     G   963.    E    198,   700. 

iUd.  cnm  deinde. 
tumescnnt  N  271. 
tnrgesdt  G   791.   tnrgescnnt  I  531. 

turgescere  G  715. 
tntamine    IN    14.    tutamine    nalido 

L  292. 

naco:  poenamm  docnmenta  nacant 
lon.  9. 

nacuet  formidine  pectns  G  502.  fe- 
mina  quae  nacuatur  niscera  L  37. 
ne  sit  uacuata  domus  D  127.  spo- 
liis  uacuatam  Aegyptum  E  187. 
membra  toris  nacuata  I  171. 

nalenter  M  184. 

naloas  snbducere  I  272.  ualeat  lugere 
I  457.  nalebant  ferre  M  157.  non 
ualuit  subdere  I  50.  naleant  fran- 
gcre  I  58.  nec  naluisse  frenare 
S  109. 

uariata  per  tempora  E  708. 

uascula  sordentia  N  484.  nascnla. 
sancta  N  755. 

nbertim  N  200. 

negeo :  dominus  fecit  quaecnmqne, 
uegent  (uigent  A)  E  771. 

uelificabit  apex  iiammae  S  162. 
(uiscera  uelificans  lon.  100.) 

uenam  impositam  (sc.  bitumen)  S  154. 

ueuatibns  in  G  880. 

uenienti  sorte  G  460.  scitatum  uenisse 
G  1318. 

uentilat  silua  frondis  honorem  N  699. 

nentoso  murmure  G  1156.  uentoso 
ei  ore  N  714.  uentoso  in  mar- 
more  D  33.  uentosum  mare  N 
354.  uentosa  orsa  N  889.  ueiitosa 
ad  munnura  N  181.  uentosa  in 
nubila  E  1081.  uentosas  in  auras 
E  429.  uentosis  undis  E  1030. 
IN  11. 

nentriloquos  L  196. 

nerax  sententia  G  117. 


nerbecem  G  528. 

nerber:  palmes  sno  de  uerbere  pendet 

G    1220.  —  cautem   uerbera  ui- 

brant  E  740. 
uerbigena  Eu.  34. 
uerhorum  repetitorum  retrograda  can- 

locatio :  gemm&e  signantes  nomina 

tribuum    .   .   .    singula   nobilibus 

signantes  nomina  geramis  E  1095. 
ueretri  pellicula  L  41.  ueretro  L  70. 
uericoke  legis  Sen.  43. 
ueridico  ore  I  569. 
uermiculus  ligni  Rell.  4. 
uerrere»pisces  N  3.52. 
uersabat  corda  tumultu  I  6. 
uersura:   restes   qui  nnlla  fiant  ner- 

sura  soluti  I  667. 
uertigine   tereti   E    1074.   in   medio 

uertigine  uulgi  S  69. 
uesicas  cauas  E  303. 
uestibat  N  746. 
uestis :  geminos  ninosae  nestis  amictus 

G  1432. 
uetatur,  ne  noceat  G  1004. 
uetulus  senior  L  190,  N  159.  netnlo' 

corpore  G  755.   netula  genetrice 

G  1100. 
uibei:   multa  nector  nibice   cohercet 

(asellam)  N  615. 
uibro:    cautem    uerbera    nibrant    E 

740. 
uigeo:  iaspis  'liget    (uiret?)  E  1100 
uigor   ignee,    celse  Sabaoth  En.    81. 

sol  mundi  uigor  H  79. 
uilla:     Lenitas     dominns     nillarura 

nomine  priuat  IN  423. 
uincimina  capitis  ponunt  Eu.  79. 
uindemitor  L  141. 
uio:    populo    uianti   N  231,   IN  93. 

uiantes    (ludaei)    E  576.    uiantes 

D  469.  cura  uiandi  N  174.  fessus 

uiando  E  223. 
uiderit  Eridanus,  si  S  112. 
uinoso  ex  pectore  L  27. 
uircscunt  prata  H  98. 
uiridus:  uiridis  ripis  G  1250. 
uiritim  de  animatUibus  G  43. 
uirorem  proprium  G  321. 
uiroso  ex  fomite  N  536. 
uirtutum   domino   IN    164.    perfecto 

uirtutum  fine  E  772. 
uiscera  capta  G  892. 
uisum:  noctumis  uisis  I  290. 
uitara  mortali  in  carne  terebat  E  264. 


342 


Index   aerboruin 


uitalia  turgent  G  676. 

uitula  N  474. 

uiuit  felicem  uitam  G  210.  uixit  longo 

aeuo  G  204. 
umbracula   diuinae   palmae   E  1279. 

umbracula  dimissa  praetentis  uelis 

L  97. 
umbrosis  lucis  D  68.  umbrosis  nimbis 

I  40. 
undanti  ex  fonte  G  56. 
undisequae  prorae  lon.  55. 
unguis:  in  unguem  G  27. 
unguit  (?)  G  932. 
unus  erat  meminisse  deum  S  d2.  ono 

genitore  eodem  G  191. 
uox:  has  (mater)  habuit  uoces  et  talia 

uerba  locuta  est  M  301. 
uocitare  G  1067. 
aolumina  per  anhela  S  141. 


uoluens    mendacia    G    75.     uolutat 

flammas  G  130. 
uomis  nuUus  aratro  H  103. 
aomo:  lucemae  uomuere  faces  N  152. 
urgetur  seruire  deo  I  277. 
uro:  tecta  ussere  domorum  I  612. 
ut  quid  sunt?  Sen.  17. 
uti:  muneribus,  germanum  quae  iubet 

uti  G  1015. 
utrumque  adu.  G  464,  E  1004. 
uulnera  complet  S  124. 
uulnificus  hostis  D  248.  aulnifica  bella 

E  1306. 
nultibus  taurinis  imagini  tauri  E  1160. 


zelo:  uxori  qui  zelat  N  47.  dominus- 

zelans  £  762. 
zelum  noxale  G  435. 


IV. 


INDEX  METRICUS. 


344 


Index  metricus. 


Corripiuntur  longae  syllabae 
uocali  a  terminatae  passim: 
abl.  sing.  primae:  quarta  die  G 
15  terti^  luce  G  1075  pi&  mente 
I  287  concess^  sibi  licenti&  fatnr 
G  504. 

numeralia:  sexaginta,  septuaginta 

etc.    G     222,    232,    256,    1102. 

aduerbia :  anteS :  £  1267,  poste^  L 

201.  tmp. :  subleua,  E  962,  explica  E 

1242,    deturpJi    L    135,    emitigS. 

L  160. 

mtUto     rarius     quae    exeunt    in 

e  i  0  u;    haec  emtaui  exempla: 

e:  tim6  G  511  indulg^  E  1181. 

i:  prompsistl  {an  prompsti?)  H  30 

etsl  IN  438. 

0 :  optand6  IN  479,  formand5  lon.  55, 

uno    uelut   sensu   N  257.  Sardia 

primo   loco   E  1098  {leg.  prima), 

hymn5  peritus  Eu.  75. 

u:   comii  ferit  (iuuencus)  E  857.  — 

frequentius     corripiuntur     syl- 

labae    quae   s    littera   con- 

cluduntur: 

as:  puritis     L    77.   uerit&s   H   184, 

nuntias  esse  G  1270,  du&s  L  129, 

hvdri^   I  346,  lampad^  I  604, 

ludis    G  1166,   temperas  I  237, 

M  304,  dabas  H  2  don^  H  95. 

es:  passim  corripitur  in  nom.  sing. 

tertiae  nominum  parisyllaborum 

velut     uates    (non    enim    quod 

librarii     plerumque     scripserunt 

uatis  usurpandum  est)    atque  in 

aduerbiis  numeralibus   quinquies 

sexies    septies    al.    (G   362,  228, 

781  etc),   raro   in   aliis:    ped6s 

IN  58,  329,  sed6s  IN  416,  herSs 

G  509,  quadrupes  L  135,  N  613 ; 

in  plurali:  orbgs  G  315,  turturSs 

L  48,  68,  N   90,  uindic6s  I  299, 

575;  in  uerbis:  ten6s  M  302. 

is:  subditls  D  278,  nescls  Rell.  2. 

08:de5s  I  502,  nesciSs  1  403. 

U8:sei-uitiis  E  1187,  I  88,  156,  Rell. 

15,    saliis   IN    64,   uirtus  I  223. 

Eu.  15;  gen.  spiritiis  S  28.  — 

ae  diphihongus    non    raro    corri- 

pitur,  maxime  in  exitu  uersuum, 

in     his     uocabulis :      Aegjptus 

Aegyptius,     aemulus,     aerumna, 

aetemus.   caelestis    caelomm    D 

264,     IN    583,    daemon,    haerere 


cohaerere  adhaerere  S  149  ludaea 
E    166,    IN    355,  1  640,  laetari, 
maerere   maeror,    prae,  praebere, 
praecedere,  praeco,  praeire,  prae- 
ponere,  praesagare,  praesens  prae- 
sentare,  praeter,  quaerere. 
ex    his  in  prima   uersus    parte 
leguntur:  nil  praeter  £  637  nam 
praeter  IN   12,   I  402,   namque 
praeter  G  1093,   corda  haereant 
fe  719,  atque  praecedentes  N  598, 
his  quaeritur  IN  474. 
medio  in\uersu:  aemulmn  G  436, 
praesentibus    G    266,    praeco    G 
1293,  haereat  I  456,  cohaerere  G 
1388  et  IN  307,  adhaerere  S  149, 
daemonum  E  929,demoni8 1 402.  — 
ae  in  genetiuo  primae  decl.  raro  cor- 
ripitur:  suae  E  1162,  N  865.  — 
gloriae   D    164,  dexterae  D  208, 
bestiae  D  243 :  haec  tria  exempla 
in  hendecasyllabis. 
corripiuntur      in     mediis 
uocibut: 
abstfimius  N  93. 
abyssus  G  288. 
aduletur  L  48. 
&lia  et  caepe  N  859, 
iimissum  G9.  1171,  &mi88ae  B 

&missa  £  87 
&nulo  G  1289. 
^rente  E  814. 
azyma   G  640,  E  894,  975,   987, 

IN  120.  I  282. 
b&lantum  G  986. 
c&ligat  E  138. 
c^igine  H  80  (si  uerum  est  quody 

praecedit  prompsistl). 
cirorum  G  1444. 
clt5  IN  211. 
conHgitur  IN  258. 
contribulis  L  257 
conubium   G   830,    902,  N    735, 

conubio  I  573. 
c5tumix  E  660  (coturnii  Georges^ 

N  349,  D  40. 
'  (permensique  dSserta  N  326 :  del. 

que). 
diicebat  I  756. 
e&dem  de  morte  E  280,  e&dem  sub 

morte  N  451. 
gnormi  N  367  (c/.  inormis). 
^cundus  E  215. 
teriata  E  29. 


Index  metricus. 


845 


fttore  E  269. 

ftam  IN  6:>,  ftas  L  155,  flat  G  6, 
L  128,  208,  N  10,  109,1  658, 
[ftat  E  876J.  flet  N  713,  IN 
478,  I  496,  677,  ftunt  G  282. 
483,  E  395,  1283,  N  146, 
460,  485,  fftnnt  E  786],  flant 
E  718,  IN  513,  I  667. 

flSuo  N  544. 

Mter  D  125,  M  373. 

fratcmis  N  308. 

hgres  E  542. 

hergmus  L  2^1,  N  21t,  heremiE 
186,  231,  N  326,  D  1,37,  IN  51, 
I  38,  104,  634,  hSremo  N  113. 

hysopi  E  401,  N  478. 

id61a  E  1012.  L  296,  N  725.  D  66. 
IN  171,  503,  548,  582,  1251 
401,  412,  483. 

inuTsitata  E  315,  450. 

lilbentem  G  111. 

latratu  E  345. 

l&turus  G  493,  laturi  E  324, 
laturam  E  411. 

llbamina  IN  515. 

leuicrata  E  7S7,  Igulgatis  E  1076. 
liuor  edax  I  462. 

malum  G  68. 

marltas  E  34. 

mlserat  N  753. 

nstoue  nat^eue  L  122,  n&tarum  G 
1001,  natorum  G  1124,  1481, 
178,  I  489,  nfttosque  n&torum 
E  1300,  nati  prolesque  nSto- 
rum  IN  440  uhique  in  quinto 
pede). 

nescls  Rell.  2. 

ii6bis  IN  518. 

mittit  6ratores  N  595,  IN  322, 1 733. 

picem  E  1216. 

p&lantes  I  353. 

pines  G  721. 

pireatis  E  163,  parendi  N  158. 

pl&gam  (itXYj-rtv)  N  738. 

p6culum  G  1410  cf,  poclum. 

praeu&ricatores  £  1160. 

praeputium  E  227. 

pr6tinu8  D  251. 

ptitidum  lon.  46. 

pfibescenti  I  538. 

rSgum  IN  399. 

r6bur  I  662. 

sapphlrus  E  1099. 

«apphlra  nomen  habet  E  1053. 

XXUl.  Cypr.  poet. 


sSdem  I  108. 

sgmiuir  G  1172. 

su&dellis  G  114. 

septuaginta  N  254,  I  18. 

t&bes  N  44,  tabem  N  315. 

tempt^tionis  E  667. 

tr&duntur  IN  451. 

trlturantis  D   123. 

nadentem    G    744,    E    674,    811, 

1244,  N  .587,  63l,u&dcnte8  E 

238.  N  195,  389    (nannisi  in 

quinto  pede). 
uatibus  I  111. 

u6lent  E  203  (uellint  codex), 
(uglox  L  270  C,  leg.  ferox  i). 
uerfitri  L  41.    uerfitro  G  710   {at 

ueretro  L  70). 
correptae    in    uerborum   flexi' 
onibus: 
nesels  Rell.  2. 
instituturus  E  731. 
(prouoltltatam  lon.    89:  leg.  pro- 

uoluentem). 
producuntur  frreues  uocali  a 
uel  e  terminatae  sescenties, 
e.  g. 
a:  doniina  male  saucia  G  1191,  castrll 
N  319,  laeta  pascua  G  1112, 
rura  G  815,  capitfi  N  339. 
e :  doming  E  1175,  1232,  1292,  senS 
G  283,  fame  L  287,  fore  G 
1086,  contererg  I  115,  perimJ 
E  778,  agg  E  941,  agite  E  lUOO, 
fuge  L  183,  diiere  N  568,  qua- 
cumque  E  356,  nonne  G  159, 
deinde,  N  747  mille  I  629. 
producuntur  finales  syllabae 
frequenter^  e.  g.: 
at,  et,  it:  ferftt  G  419,  perdiderftt  G 
.562,  sistit  G461,  iussit  G  5,  dolet 
G  241.  en  :  nomen  G  59.  er,  or,  ur: 
grauitgr  G  13.52,  obtegitor  G  878, 
genitor  G  1350,  aether  lon.  33. 
es:  diues  L  64.  is:  regls  G  700, 
1207.  grandls  inpensa  L  6*).  us: 
inmensus  G  9,  pelagus  G  312, 
pecus  G  697,  coniugibus  G  182. 
ante  h  litteram  breuis  syllaba  non 
raro  producitur,  lU.:  quinqug 
hircos  N  140,  tuUm  humili  G 
1029,  domum  his  G  1322,  qua- 
drupedum  hominumque  E  2S3, 
dominas  hos  E  945,  restituftt  hic 
L  244,  putatttr  hinc  E  3i;2  etc. 

23 


346 


Indei  metricus. 


ante  que  qui  ue  breuis  syllaba 
fiocali  tenninata  fireguenter  pro- 
ducitur:  mortS  quos  £  353, 
madids  quae  L  88,  cur&que  £ 
375,  celsaque  N  461  picftue  (cf. 
nSquibant). 

hreues  1  littera  terminatae  non  rairo 
producuntur  in  arsi  ut  simul  et 
procul. 

ante  su  litteras  sylldba  hreuis  non 
producitur:  mal6  suadus  G  813, 
I  112,  item  G  114,  415,  1085,  £ 
276,  609,  IN  202,  284,  424,  I 
126,  182,  427,  587. 

producta  ante  st:  antemna  stridens 
lon.  40. 

monosyllaha  breuia  producun- 
tur,  maxime  in  arsi: 
nonne  uox  G  159,  Sn  ideo  IN 
188,  &n  ego  H  3,  In  augure  N 
68i2  {aliter  E  483),  u6l  L  148  per 
auia  I  547,  nec  opus  IN  509, 
quod  habeat  £  166,  quod  ubi  G 
485,  quod  haec  N  629,  non  qu5d 
iste  M  100 ;  et  elementa  IN  445 
(et  IN  385  del.)  Ut  elementa  IN 
349,  set  ut  IN  309,  uosmet 
hostemque  D  17,  Is  igitur  N  87, 
bls  G  487  N  33. 

producuntur  ante  mutam  cum 
liquida: 

pr:  c&prumG528.c&prigenamI527. 
kpra  L  52.  snprema  L  143.  pl: 
dapUcibuB  G  251,  1277,  D  103 
dtlpliciter  £  886.  peplo  G  1290, 
E  1092.  br:  ffibris  E  1126.  fftbro- 
rum  I  113.  ftbris  N  62,  IN  508. 
lugUbre  N  539.  rUbrae  E  1328  etc. 
rQbrantia  D  27.  rUbrica  L  299. 
cr:  uolacrem  G  307.  uolUcres  G 
531,  L  94.  uolacrura  H  96  at 
inuolucris  G  996.  gr:  ftgrum  L 
307.  mlgraratN  4.  nlgranti  E  1251, 
nlgrantia  I  242.  nigrantes  G  536, 
800,  1170.  peregrinum  E  931. 
tr:  pfttri  E  926.  pfltris  G  694,  H3, 
14.  pfttribus  IN  66,  529,  I  540. 
ptttria  E  627,  IN  aOO.  atroque 
IN  352.  atrumque  G  464  etc. 
dr:  quftdraginta  I  470,  IN  99. 
quftdriga  IN  59.  quftdrupes  L  135, 
N  613.  quftdrupedum  E  283.  Hl>9. 
quftdrupedante  I  206  (ex  Ver- 
gilio). 


producuntur  in  ipsis  uoeibu» 
ftcumine  G  521. 
ftdorata  I  484. 
amSthysto  £  1102. 
ftiletem  N  137.  ftrletes  N  140. 
bsatae  D  171? 
bldentes  N  98. 

bltumen  G  394.  bltuminis  G  254. 
cftcumina  G  1468. 
cftnore  E  274. 

cftres  £  1298.  cftret  L  173.  cftrent 
£  392.  cftrentis  £  699.  cftrentia 
G  512. 
choreas  £  1206  (5  Vergil.) 
clt6  IN  211. 
I         claifgenus  £  1129. 
I         cohaesit  D  198? 
I         columbas  G  529. 
I         contigua  £  1288  (contagia  libriJ) 
!         cttbili  L  117.  cabilia  N  49. 
I         cttcumeres  N  538. 
I         capidine  I  593. 
capitam  E  61. 

dabitur  E  1167.   dftturus  G  224. 
I  dftturum  G  934.  dftta  est  1116? 

I  dftta   G  1373.  dfttum  G  1402. 

i         d^cem  G  1118. 
!         deccrat  G  1451,  £509. 

dehinc  IN  169. 
I         delnde   G  336,  418.  deind6N747 
(deinde   uoluens    N  646   leg 
deinde  euoluens). 
dttcenta  N  130. 
dace  hoc  I  641   (niH  cum  breui 

hiatus  seruandua). 
lluor  edax  I  462. 
eoos  G  1246  (Vergil) 
\         equitibus  £511. 
!         erilem  G  1203. 
!         f acilior  I  684  (filcllia  £  1238,  scripsi 
felicia). 
femine  G  1037. 

ftdeliaE  690,  IN  567.  MeUbuB  IN 
528,  557. 
I         ftdem  N  509.  fidei  E  954,  N268, 
331,  417,  IN  670. 
fagacem  D   108. 

ftltura  N  775.  faturum  G1408,  E  49. 
glgantum  IN  415. 
honorera  E  775. 

Inemptos  N  357.  Inhaerent  E  1095. 
inhibeat  N  591.  miqua  E  956. 
miquum  D  170?  inoffenea  IN 
475. 


Index  xnetricns. 


347 


iagum  L  258. 

inuencae  D  82. 

innenibus  I  643. 

laboris  E  678,  N  218.  Iftborum  E  28. 

Iftteribus  £  248. 

Iftticibus  D  222. 

Uulgatos  E  1076. 

leues  lembos  S  153. 

Ucentia  G  504,  E  558. 

liquentia  fiumina  E  556.   llquen- 

tibus  E  732. 
locare  E  388. 
loco  I  125. 
mftdentis  £  250. 
(mftgis  £  497:  Jeg.  magis  et). 
mftgorum  £  274. 
mftfeficum  E  927. 
mftpaliaGr  1066  (mftpale  ^iiMontus 

per,  Od.  16), 
mftribus  (masculis  ptneria)  G  589. 
transmeauere  IN  106. 
mmaci  N  691. 
mlnistrum  N  522. 
mlser  Rell.  2. 
mlsericors  £  764,  945. 
mQlam  I  701. 

malieri  I  490.  mtllierum  D  98. 
nequibant  G  670,  E  492. 
nlualis  IN  52. 
nluoso   £  1106.   nluosa  IN  120. 

nluosae  G  1432.  nluosos  £  620. 
nomismata  G  1368. 
noualia  £  894. 

nouem  IN  402  (G  577  Ug,  nouies). 
nouorum  IN  122. 
OmittitE  5^85.  Omitte  N  304.  Omitti- 

tur  £  375. 
Qpimam  £  153.  9pimo  E  157. 
originis  M   165?   (sanctaeque  et 

originis  lego.) 
Operiens  G  133. 
pArasceua  £  629. 
pfttentem  N  728. 
pfttemo  G  825,  E  793.   pfttema  £ 

i09,   805,    826,    pfttemum   E 

1018,  pfttemis  L  120,  192. 
pgcudibus  N  772. 
pSdem  E  846,  N  606,    pedisequis 

E  58. 
petita  £  185,  G  1343. 
pbllospphum   Sen.  47  (sie  8%do- 

nius). 
platfa  G  639. 
prftsinus  G  59. 


profanus  I  292.  profana  £   271, 
1012,  1156,  1310,  I  95,  102, 
292. 
profatnr  £  598, 

propheta  £  1132,    1226,  prOphe- 
tamm  N  256 ;  prOphetis  Deb- 
bora  I  209. 
paellae  £  107. 
padenda  G  90. 
pQtatur  £  862  (f.  reputatur). 
quftter  I  479. 

qufttema  N  22,    39,   quftttmo   N 
I  123,  qufttemae  G  476. 

quoque:  morborum  quoque  effigies 
I  L  51 :  leg.  qudque  cum  hiatu, 

aut  quoque  et  effigies. 
rficemos  D  118. 
rabrica  L  299. 
demonum     sftcella    £    929    {an 

daemonum  sacra?) 
scyphus  G  1403. 
sementem  £  980. 
senior  IN  522. 
sepulta  IN  210. 
serenos  E  410. 

serras   (t.  sfiras)  I  845   cf.   Auiti 
Homil.p.  150, 15  et  Carm.  III 
310  IIII  587. 
semltutemque  £  453. 
slcera  L  25,  I  492  {at  siceram  I 

519). 
slligine  N  184. 
slmilibns  G'343. 
stator  £u.  38. 
s}7iftgoga  L  103,  sjnftgogam  N  403 

(synagoga  IN  501,  519). 
t^nerrimus  Rell.  4. 
tonitrua  H  179. 
tnbus  diebus  L  42. 
trtbu  I  617. 
trlginta  I  464,  478. 
tropaea  IN  293. 
uafer  I  661. 
uehitur?  S  63. 
uelitis  D  53.  uelis  Sen.  70. 
uidet    IN    140    (nisft    legendum 
casurftm  Hieilcho  uidet).  ulden- 
tes   N  409.  uldentum  E  "209. 
ulriles  IN  17. 
uintim  G  43,  1398. 
productae    in  nominum     flexi- 

onibus  uid.  supra  fidei. 
productae  in  uerhorum  flexio- 
nibus: 


348 


Index   metricus. 


noritis  IN  473. 
petieritis  M  826. 

cantica  uid.  hendecasyllahi. 

deesse  E  1135. 

derant  G  1455. 

dehinc   IN   169,  plerumque  dehinc. 

deinde  E  336,  418,  dginde  E  1218. 
deinde  plerumque  disyll.  (deinde 
N  747). 

hendecasyllahicontinuati  E  507- 
542,N557-:)67,  D  152-268;  ubique 
basis  spondaica  (at  E  508  iam- 
bus  est  cui,  nisi  malis  cui  sit  t^l 
est  cui,  E  584  trochaeus  nullus); 
in  tertio  tamen  cantico  quater 
est  iamhica  hais,  saepius  etiam 
trochaica.  caesura  in  omnibus 
estjwst  choriamhum  autpostquin- 
tam  i^yllaham.  post  choriamhum 
breuis  uhique  syllaha  in  Exodo  et 
l^umero  jirneterE  51*2,  N  561,  m 
Deuteronomio  langa  syllaha 
plus  uicies  inuenitur. 

hiatus  frequem  e.  g.  data  est  1116. 
quo  abiit  1  102,  nam  aliud  I  240, 
iugtlni  infonsa  I  753,  redeuntem 
adisset  I  43»),  sui  hunc  L  280. 

i  consmia:  arietat  IN  254. 

temptationis    E    666?    (^tertiio    E 
1101:   leg.  tertia). 

monosyllaba  non  eliduntur  ali- 
quotiens:  qu!  est  E  5 1 8,  cttl  inerat Eu. 
1 06,  (c/  Auson.  Mos.  312  quadro  cui 
in  fastigia  cono),  ctin?  honore  E 
508,  tecttm  escamque  0  269,  nam 
aliud  I  240  (at  qui  expleuit  G 
1306  al)  add€  sese^N  448?  D 
57  —  monosyllaha  producuntur: 
uid.  supra. 

nominum  propriorum  prosodia 
prorsus  a  rhitraria  est  et  uariabilis. 

positio  syllahae  neglerta:  G  1120 
omnibus  incedens  natu  niinor  guos 


generosis  Progenuit  thalamis  {ane 

generosis  quosgenuit?j  —  Benta- 

minus  G  1092,   1310,  1390,  1404, 

1429.  Ascalon  atque  Accaron  I  47. 
positio  syllabae  suhlata:  hysopi  pro 

hyssopi    E    401,    N    478     atque 

abyssus  (abysuB?)  G  28S. 
re:    regreditur   I   441,    repperit.    G 

187.  rcppererant  E  335. 
synaeresis:  AmoiTeus  G 369, E  1 54, 

I  84  (cf.  Amorras  I  75,  Amorrus 

IN  188,  219,  384,  E  1007). 

Ydomea  1  86. 

deinde  plerumque  di<yll., 

dprant  G  145,'). 

at  cooperta  IN  366  [sic  luuencus). 
syncope:  admorunt  G  1059,  admorat 

E  435,  conmorant  N  192. 

postus  uid.  index  uerborum. 

prompsti  pro  prompsisti  H  30. 

maniplum,     pcriclum,      saeclum, 

poclum  uid.  ind.  uerb. 
systole:  concid^runt  M  138. 
u  consona:  tcnuia  N  537. 
ui :  cui  monosyUahum  praeter  E  503 

cui   gloria    cum   honore    poUens, 

pro  quo  cui  sit  legerim  uel  est  cui ; 

in  G  553   IN   416  et  447  utrum 

una  an  duabus  syllabi^  sit  efferen- 

dum,  dubitari  potest. 

cuique    cuicumque    cuiquam    per 

diphthongum  legenda. 

gratuitus     trisyllabum    G    1426. 

1461. 
uersus    hypermeter    G  225  laphe- 

tumque. 

meris  dactylis   constans  lon.  92. 

^pondaid  uersus  d€^untin  Cypria- 

neis,    occurrunt    in    Hilarianis 

Gen.  72,  Eu.  68. 

iusto  minores  aut  modum  exceden, 

tesnon  inueniuntur  (uid,  L  174)- 

mali  uersus  IN  566,  M  106. 


C0RPV8 

SCRIPTORVM  ECCLE8IA8TIC0RVM 

LATINORVM 

EDITVM  CONSILIO  ET  IMPENSI8 

ACADEMIAE  LITTERARVM  CAESAREAE 
VINDOBONENSIS 

VOL.  XXIV 
GAI  VETTI  AQVILINI  IVVENCI 

EVANGELIORVM  LIBKI  QVATTVOR 

EX  REUENSIONE 

lOHANNIS  nVEMER 


PBAGAE  VINDOBONAE  LIPSIAE 

F.  TEMP8KY.        p     TEMPSKY        G.   FREYTAG. 

BIBLIOPOLA  ACADBHIAB  LITTERARVM  GABSARBAE  ▼1KD0B0NEK8I8. 

MDCCCLXXXXI. 


GAI  VETTI  AQVILINI 


IVVENCI 


EVANGELIORVM   LIBRI   QVATTVOR 


RECENSVIT 

ET 

COM>LENTARIO  CRITICO  INSTRVXIT 

lOHAmES  HVEMER 


PRAGAE  VINDOBONAE  LIPSIAE 

F.   TEMPSKT.        F     TEMPSKY        ^-    FREYTAG. 

BIBLIOFOLA  ACADEMUI  UTTEBARVII  CAE8ARIAE  VHtDOBONENEIS. 
MDCCCLXXXXI. 


VINDOBONAE.  TYPIS  DESCRIP81T  AD0LPHV8  H(»l  ZIIAV8EN. 


PROLEGOMENA. 


uaius  Vettins  Aqniliniis  lunencus  ')  euangeliorum  libros 
circa  annnm  330  condidit.  ^)  Qnod  cum  ex  poetae  ipsius  uerbis 
conicere  licet  libr.  IV  uu.  80(5  s. : 

Haec  mihi  pax  Christi  t7*ibuit,  pax  haec  mihi  saecli, 
Quam  fouet  indulgens  terrae  regnator  apertae 

*)  De  nominibus  poetae  carminisque  titulo  confer  has  codicum  inscrip- 
tiones  subscriptionesque :  CALVETII  ^QILINI  SIVE  IVVENCI  C  (4^), 
SAPIENTISSIMI  VIRI  IWENCI  XPIANI  EVANGELIORVM  LIBER 
PRmVS  EXPLICIT;  INCIPIT  LIBER  SECVNDVS  CALVETH  AQVI- 
Lmi  (7(36»)  cf.infrap.40et  41,  EXPLICIVNT  LIBRI IIII  EVANGELIO- 
RVM  :  VERSIBVS  GAI  VEiTI  AQVILINI  IVVENCI  PRESBITERI  R, 
EXPLICIT  LIBER  HII  EVANGELIORVM  VERSIBVS  GAI  VECTI 
AQVILINI  IVVENCI  PRBI  3/pF,  (VETTI  IVVENTI)  V^  (VETTI)  Hl 
(Vetti),  FINIVNT  VERSVS  IVVENCI ..../.,  EXPLIC  EVANGELIORVM 
LIB  mi  G.  VETTI  AQVILINI  SIVE  IWENCI  •  VC  •  PRBI  T,  G.  VETTI 
AQVILINI  SIVE  IVVENCI  PRBI  EVANGELIORVM  LIBER  IIII  EX- 
PLICIT  K^K^  fFELICITER  AMEN  addito)  Bh  ffeliciter  add.),  EXPLI- 
CIT  LIBER  QVARTVS  IVVENCI  PRSBI  .  .  P,  EXPLICIT  LIBER  IV- 
VENCI  QVARTVS  EVANGELIORVM  H  (cf  infra  p.  146). 

2)  Quo  uero  consilio  motus  poeta  carmeu  suum  panxerit,  ex  his  prae- 
fationis  uersibus  satis  patet  (15  s.): 

Qtiod  fti  tam  longam  meruenmt  carmina  famam, 
Quae  ueterum  gestis  Jwminum  mendacia  nectunt, 
Nohis  certa  fides  aetemae  in  saecula  laudis 
Inmortale  decus  tribuet  meritumque  rependet. 
Nam  mihi  carmen  Christi  uitalia  gesta, 
Bimnum  populis  falsi  sine  crimin^  donum. 


VI  Prolegomena. 

Conatantinus,  adest  cui  gratia  digna  merenti, 
Qui  8olu8  regum  sacri  sibi  nominis  horret 
Inponi  jpondus,  quo  iustis  dignior  actis 
Aeternam  capiat  diuina  in  saecula  uitam^) 

tum  ex  Hieronymi  testimonio,   qui  in  Chronico  ad  annum 

329 
Olymp.  278,  Christi  —r  adnotat  (cf.  A.  Schoene,  Eusebi  Chronic. 
OtJU 

Can.  quae  supersunt,  n  p.  192): 

luuencus  presbyter,  natione  Hispanus,  Euangelia  heroicis 

uersibus  explicat. 

De  eius  uita  nihil  aliud  constat  nisi  quae  idem  Hieronymus 
tradit,  de  uiris  illustribus  c.  LXXXIV  (ed.  Herding): 

luuencus,  nobilissimi  generis  Hispanus,  presbyter,  quattuor 
euangelia  hexametris  uersibus  paene  ad  uerbum  transferens 
quattuor  libros  composuit,  et  nonnuUa^)  eodem  metro  ad  sa- 
cramentorum  ordinem  pertinentia.  Floruit  sub  Constantino  prin- 
cipe.  3) 

Praeterealuuenci  mentionem  facitidem  in  epist.  adMagnumTO 
§  5, 1,  p.  428  (ed.  Vallarsi)  ,Iuuencus  presbyter  sub  Constantino 


1)  Gf.  finem  carminis,  cui  inscribitar  ^Laudes  Domini*  u.  143  s.  (ed. 
Brandes). 

2)  De  hoc  opere  si  nera  narrat  Hieronymus  (quod  equidem  negauerim), 
nihil  ad  nos  peruenit. 

')  Ex  hoc  fonte  fluxit  quidquid  de  luuenci  uita  et  in  libris  manu- 
scriptis  integrum  uel  auctum  legitur  et  ab  auctoribus  traditur  (cf.  infra 
p.  XXIV  3.).     Conferendi  sunt  praeterea: 

Gregorius  Turon.,  hist.  Franc.  I  c.  36  (p.  51  ed.  Amdt  et  Erusch): 
A  uicessimo  primo  enim  eius  imperii  anno  Hieronimus  praesbiter  addidit 
indicans  luuencum  praesbiterum  euangelia  uersibus  conscribsisse  rogante 
supradicto  imperatore  (scH.  ConstanUno). 

Alcuinus  (cf.  Mign.  t.  101,  p.  152)  adu.  Felicem  11,  6:  At  si  mundi  doc- 
toribus  ceteris  uobis  non  libet  credere,  uestris  saltem  doctissimis  uiris 
credite.  Cecinit  luuencus  presbyter  et  doctissimus  Hispaniae  scholasticus 
in  carmine  euangelico  hoc  modo  (I  60): 

Nam  tua  concipient  caeUsti  uiscera  iussu 

Natum,  quem  regnare  Deus  per  svngula  [F.,  per  saecula]  cuncta. 

Et  propriam  credi  soholem  gaudetque  iuhetgue 

Hunc  [huic]  ubi  sub  lucem  dederis,  sit  nomine  [nometi]  Jesus  [lesus]. 


Prolegomena.  VII 

historiam  Domini  Saluatoris  nersibus  explicanit  nec  pertimnit 
euangelii  maiestatem  sub  metri  leges  mittere' ;  etiam  in  Gomm. 


Ploruit  uir  iste  temporibus  Constantini  prlncipis.  Videtis  quidem  ista;  neo- 
dum  ista  adoptionis  uel  nuncupationis  haeresis  in  Hispauia  fuit.  Aut  istum, 
qui  apud  uos  doctissimus  exstat  magister,  haereticum  iudicate,  qui  dicit 
hunc  Deum  esse  et  proprium  filium  Dei,  qui  ex  Virgine  natus  est;  aut  si 
iUum  recipere  uultis,  uestram  sententiam  damnate,  uel  magis  corrigite  ex 
eius  sensu,  consentanea  qui  profert  testimoiiia  sanctis  Patribus,  qui  diuersis 
mundi  temporibus  per  singula  floruerunt  loca. 

Freculphus  episcopus  Lexouiensis  in  Ghronico  (cf.  Mign.  1. 106,  p.  1201): 
luuencus  nobilissimi  generis  Hispanus  presbjter  quatuor  euangeUa  hexa- 
metris  uersibus  pene  ad  uerbum  transferens  quatuor  libros  composuit  et 
nonnulla  eodem  metro  ad  sacramentorum  ordinem  pertinentia.  Moruit  sub 
Constantino  principe. 

AdoViennensis  in  chronico  sub  Constantino  (cf.  Mign.  1. 123,  p.  92): 
Betius  Augustodunensis  episcopus  celeberrimae  famae  habetur  et  luuen- 
cus  presbyter  Hispanus  qui  hexametris  uersibus  quatuor  libros  euangelii 
composuit. 

Hugo  Trimbergensis  (cf.  Begistrum  multorum  auctorum  u.  408  s. 
ed.  Huemer): 

luuencus,  euangelicus  etiam  poeta, 

Sequitur  Sedulium  sub  equali  meta, 

Quem  et  in  catalogo  leronimus  laudauit 

Et  de  breuiloquio  satis  commendauit. 

Scripsit  hic  in  tempore  regis  Constantini 

Qui  et  cultor  exstitit  operis  diuini: 

InmortcUe  nil  mimdi  conpage  tenetuar^ 

Nan  mare,  non  teUus,  non  ignea  sidera  celi  \  Nam . . 

ConradusHirsaugiensis  in  dialogo  super auctores p. 41  (ed.Schepss): 
,.  .  .  Fuit  auctor  idem  temporibus  Constantini  principis,  Hispauus  idem 
et  nobilissimi  generis,  exametris  uersibus  quatuor  libros  de  euangeliis  pene 
uerbum  ad  uerbum  transferens  et  nonnuUa  eodem  metro  ad  sacramen- 
torum  ordinem  pertinentia^ 

Honorius  Augustodunenses  de  script.  eccl.  I  c.  85  (ed.  Pabricius 
p.  78):  luuencus  nobilissimi  generis  Hispanus  presbyter  quatuor  euangelia 
hexametris  uersibus  quatuor  libris  composuit  et  nonnulla  eodem  metro  ad 
sacramentorum  ordinem  pertinentia.  Ploruit  sub  Constautino. 

lohannes  Trithemius  de  script.  eccl.  c.  62:  luuencus  presbiter, 
natione  Hispanus,  uir  nobilis  atque  doctissimus  philosophus,  poeta,  rhetor 
et  theologus  insignis  et  nou  minus  conuersatione  quam  scientia  scriptu- 
rarum  ecclesiae  uenerabilis,  edidit  pro  aedificatione  legentium  tam  metro 
quam  prosa  multa  praeclara  uolumina,  sed  pauca  eorum  ad  notitiam  meam 


Vni  Prolegomena. 

in  Matth.  I  2,  11,  uol.  VH,  p.  14  (ed.  VslU.):  ,Pulchemme  mu- 
nerum  sacramenta  luuencus  presbyter  cum  uersiculo  compre- 
hendit:  Tus  aurum  myrrham,  regigue  hominigue  deoque  Dona 
ferunt/  Saeculo  uero  insequenti  Gelasii  decretum  illud  de 
libris  recipiendis  uel  non  recipiendis  luuenci  carmen  in  hunc 
modum  approbat  et  collaudat  (c.  34):  ,Item  luuenci  nihilominus 
laboriosum  opus  non  spernimus  sed  miramur*.  ^)  Quam  longe 
lateque  eo  tempore  luuenci  carmen  propagatum  fuerit,  inde 
conicias,  quod  eum  auctores  non  pauci  iam  sunt  imitati  ut^) 
auctor  carminis  aduersus  Marcionem  (cf.  Aug.  Ox^,  Prolegomena 
de  carmine  aduersus  Marcionem  p.  33,  Manitius,  6eitr9^e  zur 
Geschichte  fruhchristlicher  Dichter  im  Mittelalter  p.  23),  auctor 
carminis  de  prouidentia  diuina,  quod  plerique  Prospero  adscri- 


peruenenint.  Legi  opus  insigne  quod  hexametris  pentametrisqu6(?)  uersi- 
bus  composuit,  de  quatuor  euangeliis  libros  IV,  de  sacramentis  lib.  11; 
caetera  quae  composuisse  dicitur,  ad  manus  nostras  non  uenerunt.  Claruit 
sub  Constantino  magno  et  filiis  eius  anno  domini  CCCXXX. 

Petrus  Crinitus,  de  poetis  Lat.  V  c.  88:  luuencus  poeta,  natione 
Hispanus,  familia  insigni  mazimeque  illustri  natus  est,  ut  ab  Hieronymo 
traditur.  Praecipue  floruit  imperantibus  Constantio  et  Constante:  qua  tem- 
pestate  in  eloquentia  apud  Latinos  clari  fuerunt  Tiberianus  Nazarius  et 
Flauius  Vopiscus,  qui  de  gestis  Komanorum  principum  libros  composuit 
Inter  alia  poemata,  quae  dicuntur  ab  alio  edita,  scripsit  quatuor  euangelia 
hezametris  uersibus  .  .  .  luuencus  aliquot  hymnos  fecit,  quibus  facile  in- 
dicauit  se  optime  meritum  de  religione  Christiana.  Neque  dubium  est, 
fuisse  iUum  inter  sacerdotes  christianos,  ut  ueteres  auctores  testantur. 
Diuus  Hieronymus  alicubi  repetit  luuenci  carmina  eumque  ut  eruditum 
et.  elegantem  poetam  commendat. 

De  recentiorum  testimoniis  conferas  Erhardum  Reuschium  in  prae- 
fatione  editionis,  quae  prodiit  Francofurti  et  Lipsiae  anno  1710,  et  Are- 
uali  editionem  p.  23  (Mign.  t.  19). 

*)  Cf.  quod  de  Gelasio  Luitprandus  in  Vitis  pontificum  c.  51  adno- 
tat:  Item  Orosii  historiam  laudat  et  opus  Sedulii  et  luuenci. 

2)  De  Ausonio  dicit  Manitius  (Zeitschr.  f.  d.  Ssterr.  Gymn.  1886,  244): 
Neu  ist  hier  der  Nachweis  der  Beniltzung  des  luuencus,  die  sich  in  den 
Gedichten  des  Ausonius  mehrfach  findet,  woraus  auch  hervorgeht,  dass 
Ausonius  sich  doch  mehr,  als  man  fruher  annahm,  mit  der  christlichen 
Literatur  beschaftigte.  At  uersibus  ep.  VII  2,  8  (ignicomus  sol)  et  ep. 
Vin,  9  (sollemnia  paschae),  qui  soH  luuencum  olent,  Ausonii  imitatio  lu- 
uenciana  satis  demonstrata  esse  mihi  quidem  non  uidetur  (cf.  ib.  1888, 588). 


Prolegomena.  IX 

bunt  (cf.  Manitius,  Zeitschr.  f.  Osterr.  Gymn.  1888,  p.  583), 
Orientius  (cf.  ed.  Ellis,  Poetae  christ.  min.  tom.  XVI  corporis 
script.  eccl.  lat.,  et  Manitius,  Zeitschr.  f.  d.  5sterr.  Gymn.  1886, 
408),  Paulinus  Petricordius  (cf.  ed.  Petschenigi,  Poetae 
christ.  min.  XVI,  p.  170),  Paulinus  Pelaeus  (cf.  ed.  Pet- 
schenigi  ib.  p.  315),  Claudius  Marius  Victor  (cf.  ed.  C.  Schen- 
kelii  ib.  p.  354),  Ennodius  (ef.  Manitius  1.  c.  p.  407),  Alci- 
mus  Avitus  (cf.  Manitius  1.  c.  p.  244),  Eusticus  Elpidius 
(cf.  ed.  Hermanni  Muelleri,  Gottingae  1868),  post  hos  Corip- 
pus  (cf.  Manitius  I.  c.  p.  99). 

Singulari  autem  laude  eum  fert  Venantius  Fortunatus  in 
libro  primo  uitae  S.  Martini  u.  15  (ed.  Leo): 

Primus  enim  docili  distinguens  ordine  carmen 
Maiestatis  opus  metri  canit  arte  luuencus, 
Hinc  quoque  conspicui  radiauit  lingua  Seduli.  ^) 

Item  Isidorus  in  uersibus,  qui  ei  uulgo  adscribuntur  (cf.  Fabric. 
bibl.  med.  et  inf.  lat.  V  301  M): 

Perlege  facundi  studiosum  carmen  Auiti. 
(    Ecce  luuencus  adest  Seduliusque  tibi, 
j   Ambo  lingua  pares,  florentes  uersibus  ambo 
L     Fonte  euangelico  pocula  larga  ferunt. 

Inter  Hispanos  luuencum  etiam  respexit  Eugenius  Tole- 
tanus  (cf.  Manitium  I.  c.  p.  94)  et  honorifice  commemorat 
Braulio  in  praefatione  uitae  S.  Aemiliani  (cf.  Mign.  t.  80,  702): 
,Secundum  quod  elegantissime  quidam  ueterum  poetarum  ait 
^oc  opu8  hoc  etenim  forsan  me  subtrahet  ignV  (I  22)'  ,quibus 
adserendi  sunt  auctores  eiusdem  fere  saeculi  lonas,  abbas 
Elnonensis,  in  uita  S.  Columbani  nom.  22  (cf.  Mign.  t.  87, 1024): 
Huic  soboles  nulla  erat  ut  luuencus  de  Zacharia  et  Elisabeth 
ait  ,0ratiu8  ut  donum  iam  desperantibus  esseV  (I  9)  et  Adam- 
nanus  de  locis  sanctis  I  18  (cf.  Mabillon,  Acta  SS.  IV  461):  ut 
de  ipso  luda  luuencus  presbyter  uersificus  cecinit  Jnformem 
rapuit  ficus  de  uertice  mxmtem'  (IV  631). 


1)  De  locis  a  Fortunato  expressis  cf.  Manitiuiii,  Mon.  Germ.  auct.  ant. 
IV,  2  p.  132-137. 


X  Prolegomena. 

lam  pridem  etiam  grammatici  et  metrici  regulas  suas  uersibus 
ex  luuenco  adlatis  firmabant  ut  inter  Sergiana  ipsa  fragmenta 
referri  solet  locus  ille  ab  H.  Hageno  (Anecd.  Helu.  p.  CXCIV) 
traditus:  Accido  per  i  de  accessu,  hoc  est,  de  approximando  et 
reliqua.  Utrum  longa  i  in  uerbo  quod  dicitur  ,accidunt'  annon? 
Certe  longa  est  ut  dixit  luuencus  poeta  ,Accidit  pariter 
poenae  consortia  ferre^  (IV  666). 

Multo  saepius  laudatur  ab  auctore,  qui  post  aetatem  Isidori 
,de  dubiis  nominibus'  scripsit  cf.  Gramm.  lat.  V: 

p.  671,    8  Amor  generis  masculini  ut  luuencus: 

Fratemo  demum  reconciliatus  amore  (I  509). 

—  13  Artus  singularem  numerum  non  habet,  sed  plura- 

liter  masculini  generis  ut  luuencus: 
Splendehant  corporis  artus  (I  620). 
p.  577,    2  Conubium  generis  neutri  ut  luuencus: 
Si  quis  conuhia  rvmpit  (I  531). 

—  31   Dolus  generis  masculini  ut  luuencus: 

Hic  dolus  inimice  tuus  (11  807). 
p.  571,    1   Dapis  generis  feminini  ut  luuencus: 
Qua^  dapis  (?). 

—  9  Error  generis  masculini  ut  luuencus: 

nam    tihi    praeteritus ')    uitae   donahitur^)   error 

(n  81). 

—  20  Plos  generis  masculini  ut  luuencus: 

Primaeuo  in  Jlore  negauit^)  (I  30). 
p.  579,  15  Germen  generis  neutri  ut  luuencus: 

Proprio  uestitur  germine^)  pomi  (I  699). 
p.  581,    4  Iter  generis  neutri  ut  luuencus: 

Ad  uerum  conuertet  iter^)  (I  24). 

—  5  lus  generis  neutri  ut  luuencus: 

Hoc  ius  dixere  prophetae^)  (I  678). 
p.  582,  11   Liuor  generis  feminini  ut  luuencus: 
Mox  liuor  daemonis  atra"^)  (I  366). 

*)  praeteriture  V  ^)  donauit  VL  ')  iugauit  L  *)  germinon  M 
5)  uirum  conuertit  MVL  ^)  propheta  L  "^)  sic,  hoc  loco  fcUsus  est 
Grober,  cf,  Woelfflifis  Archiv  I  60 


Prolegomena. 


XI 


p.  583,  23  Mustum  geueris  ueutri  ut  luueucus: 

Calidum  committere  mvstum^)  (II  373);  idemque 

—  24  spumantia  musta  (11  375). 

—  26   mundus  generis  masculini  ut  luuencus: 

Quo   cunctum   rapief^)  fiamma    ultima   mundum 
(praef.  5). 

—  28  morbus  generis  masculini  ut  luuencus: 

Morhus  dissoluerat  ater  (II  77). 
p.  584,  17  Numen  generis  neutri  ut  luuencus: 

Numsn^)  uidisse  supemum  (I  45). 
p.  585,  25  Origo  generis  feminini  ut  luuencus: 

Sectandus  conplehitur  *)  ordo  (I  353). 
p.  588,    7  Plebs  generis  feminini  ut  luuencus: 

Cetera  nam  plehs  (I  13). 

—  8  Palleum  generis  neutri  ut  luuencus: 

Ferat  pallea^)  secum  (I  554). 

—  10  Proles  generis  feminini  ut  luuencus: 

Prolea  ueneranda  tonantis  (IV  672). 

—  24  Eabies  generis  feminini  ut  luuencus: 

Rahies  uesana  ueneni  (I  404). 

—  28  Radius  generis  masculini  ut  luuencus: 

Ahscondit   furuia    rutilvs^)    sol    radios    umhris 
(IV  149). 
p.  591,  17  Suboles  generis  feminini  ut  luuencus: 
Propriam  credi  suholem"^)  (I  62). 

—  18  Semen  generis  neutri  ut  Vergilius  (rectius  lu- 

uencus): 
Vaga  semina  famae^)  (I  178). 
p.  592,    6  Tempus  generis  neutri  ut  luuencus: 
Per  tempora  certa  (I  54). 

—  7  Templum  generis  neutri  ut  luuencus: 

Constructum  ueteris  regnimolimine  templum  (II 171). 

—  15  Tribunal  generis  neutri  ut  luuencus: 
Celsum  stans  ante  trihunal  (IV  590). 


*)  committere  mus  M  ')  sapiat  MVL  ')  nomen  MVL  *)  com- 
plectitur  V  *)  palleas  MV  *)  rudilus  M  ^)  proprie  moridis  subo- 
lem  F      *)  fanae  MV 


XII  Prolegomena. 

p.  593,  11    Urceus  generis  neutri  et  urcei  non  urcea  ut  lu- 
uencus  dixit: 
Urceus  est  nullua  nec  sunt  tibi  uincula  funum^) 
(II  260). 

Quot  eiempla  Aldhelmus  a  luuenco  deprompserit,  Mani- 
tius  in  opusculo  ,Zu  Aldhelm  und  Baeda,  Wien  1886',  p.  36  sq. 
satis  demonstrauit.  NonnuUa  tantum  adferam  cum  ex  editioni- 
bus,  quales  nunc  sunt,  parum  fructus  ad  carmen  luuenci  emen- 
dandum  illustrandumue  redundet,  cf.  epist.  ad  Acircium  de 
septenario  et  de  re  grammatica  et  metrica  p.  545  (edit.  A.  Mai 
in  classic.  auct.  tom.  V):  luuencus  Hispanus  primo  prolog 
uersu  huius  rei  notitiam  pandit 

Inmortale  nihil  mundi  conpage  tenetur  (praef.  1). 

p.  576  'pecuscula'  ut  luuencus 

Foueam  si  forte  pecuscula  uestra  inciderit  (II  590). 

luuencum  citauit  etiam  Beda  Venerabilis  in  libro  illo 
saepe  laudato  de  arte  metrica  ut  p.  233  (cf.  H.  Keil,  Gram- 
matici  lat.  tom.  VII): 

Octauus  modus  est,  cum  correptam  uocalem  in  eadem  parte 
orationis  sequitur  z  consonans  graeca  duplex:  est  enim  longa 
in  hoc  luuenci 

Difjlcile  est  terris  adfixos  diuite  gaza  (HI  522) 

et  breuis  in  hoc  eiusdem 

Et  gaza  distahat  rerum  possessio  fulgens  (III  499); 

nomine  auctoris  non  addito: 

p.  232,  27   Exsultat  ^)  Mariae    cum   prima    affamina   sensit 

(I  91), 
p.  245,  20   Inmortale  nihil  mundi  conpage  tenetur  (praef.  1), 
—     28   Pacificos    deus   in  numerum  si^)  prolis   adoptat 

(1465), 
p.  247,  24   Nomine  loannem  hunc  tu  uodtare  memento  (I  26), 
p.  250,  15   nii  continuo  statuunt  ter  dena  argenti  (IV  426); 


1)  ibi  fincula  MV      *)  erultant  L      ^)  sibi  F 


Prolegomena.  Xin 

de  locis,  qui  in  ceteris  Bedae  libris  inueniuntur,  cf.  Manitium 
1.  c.  p.  86  sq. 

Eximius  autem  est  locus  in  Bedae  libro  retractationis  in  actus 
apostolorum  c.  9  (cf.  Mign.  t.  92  p.  1016):  Ecce  enim  orat  et 
uidet  uirum  Ananiam  nomine  introeuntem  et  imponentem  sibi 
manus.  In  Graeco  habetur  ita:  Et  uidit  in  uisu  uirum,  hoc 
est  ev  6p6|ji.aTt  (sic)  quod  nomen  et  luuencus  presbyter  in 
euangelio  carmine  posuit  dicens 

Horomatis  huiusce  experUs  reddite  cunctos  (III  340*). 

Etiam  Cruindmelus  est  nominandus,  qui  e  Beda  pendet: 

p.  10,  20*  (ed.  Huemer)  inde  domum  repedat  terrarum  lumen 

lesus  (II  75). 
p.  16,  31   Octauus  modus,  cum   correptam  uocalem  in  eadem 
parte  orationis  sequitur  z  consonans  graeca  duplex;  est  enim 
longa  in  hoc  luuenci 

difficile  est^)  terris  adfixos'^)  diuite  gaza  (III  523), 

est  enim  breuis  in  hoc  eiusdem: 

Et  gaza  distabat  rerum  possessio  fulgens  (III  499), 

p.  34,  26   inmortale'^)  nihil  mundi  conpage  tenetur  (praef.  1). 
p.  35,    4  (nomine  auctoris  non  addito): 

nobis  certafides  aeterna  *)  in  saecula  laudis  (praef.  17). 
—     6  pacificos  ')    deu8   in  numerum  sibi  prolis  adoptat 

(I  465). 
p.  43,  32   nomine  lohannem  hunc  tu  uocitare  memento  (I  26). 

Inter  exempla  poetarum  a  diuersis  coUecta,  quae  in  co- 
dice  Vaticano  Reg.  215  s.  VIII  ex.  uel  VIIII  continentur,  lu- 
uencl  uersus  hi  leguntur  (cf.  Peiper,  Alcimi  Auiti  opp.  praef. 
p.  LXVni): 

lUVENCI  PKBI 
lam  iicet  implentem  gracili  presepia  uoce     Gracill  (1 169). 
Atq.  animam  matris  ferro  fulgente  machere    Machere  (1 212). 


1)  difficil&  terris  F    ^)  et  fixus  EFP    3)  imnortalo  F    *)  aeterna  EF 
*)  pacificus  F 


XIV  Prolegomena. 

Inpubis  pueri  cruciatur  spiritus  ager  Inpubis  (1 743). 

Clara  philippeo  pollent  de  nomine  rura  Philippeo  (III 258). 

Horomatis  huius  expertos  facite  cunctos  Horom&tis  (IH  340*). 

Moysea  q.  legum  posuit  prsecepta  nubere  NiiberS  (IV  15). 

Aeternis  uitae  sertis  redimitus  abibit  Eedimitus  (IV  116). 

In  quaestionibus  grammaticis,  quas  H.  Hagenus  edidit 
e  codice  Bernensi  83  s.  X,  luuencus  duobus  locis  citatur  (cf. 
Anecdota  Heluetica  p.  179,  8):  Nam  nec  in  his  ipsis  uide- 
licet  ,sis'  et  ,uelis'  neque  in  aliis  uerbis  coniunctiuis  praeteriti 
uel  futuri  debet  uUatenus  in  paenultimo  pluralis  numeri  pri- 
marum  seu  secundarum  personaium  corripi  teste  Seruio  super 
Vergilium  in  libro  VI  Aeneidorum  de  praeterito 

Egerimus  nosti  et  nimium  meminisse  necesse  est. 

Ait  enim:  ,ri'  necessitate  metri  corripuit.  Et  luuencus  de  fu- 
turo  testatur 

Nec  canihus  sanctum  dederitis  neue  uelitis  (I  664) 

p.  186,  28  Seuerus  amphibrachys.  luuencus: 

Quod  scirem  Domino  memet  seruire  seuero  (IV  241). 

Huc  referendum  est  quod  legitur  in  epistula  Lupi  Perra- 
riensis:  Seruius  auctor  est,  qui  eo  uersu  ubi  Virgilius  systolen 
fecit  his  uerbis:  Egerimus,  nosti,  et  nimium  meminisse  necesse 
est.  Ei,  inquit,  metri  necessitate  corripuit.  Item  luuencus: 
Ne  sanctum  etc.  licet  quidam  praeteritum  perfectum  subiunc- 
tiui  et  futurum  differre  scribant  (cf.  etiam  infra  p.  XIX  s.). 

Adde  praeterea,  quod  Thurotius  (notices  et  extraits  des  ma- 
nuscrits  t.  XXII  p.  424)  adnotat. 

Aeuo  quod  dicunt  uulgo  Carolinum  luuencum  cum  reliquis 
poetis  christianis  multum  lectitatum  esse  quis  ignorabit  uel 
mirum  habebit?  lam  inter  Pauli  et  Petri  carmina  dubia 
leguntur  haec  (cf.  Duemmler,  Poetae  aeui  Carol.  I  p.  76  uer- 
sus  Piduciae  ad  Angelramnum  presulem)  u.  14: 

Portio  sit  tibi  cum  iusto  Simeone  beato! 
Teudulfus  rutilat  mire  de  arte  luuenci 


Prolegomena.  XV 

Atque  Angelpertus,  diuini  ambo  poetae, 

Quos  Flaccus  Varro  Lucanus  Nasoque  honorant. 

Alcuinus  De  diu.  officiis  c.  5  (Mign.  1. 101, 1179):  Per  aui-um 
rex  ostenditur.  In  thure  Deus  dignoscitur.  Per  myn-am, 
homo  passus  atque  sepultus.  Haec  dona  luuencus  presbyter 
mire  [metro]  conclusit 

Aurum,  thus,  myrrham  regique  Deoque  hominique 
Dona  ferunt  (I  250  sq.). 

Pluribus  locis  eius  mentionem  facit  ut  in  uersibus  de  Sanctis 
Euboricensis  ecclesiae  u.  1550  (cf.  1.  c.  I  p.  204): 

Quid  quoque  Sedulius  uel  quid  canit  ipse  luuencus 
Alcimus  et  Clemens,  Prosper,  Paulinus,  Arator, 
Quid  Fortunatus  uel  quid  Lactantius  edunt  — 

in  epistola  126  (cf.  JafiF^,  Monumentu  Alcuiana  p.  510):  Ait  enim 
quidam  poeta  de  opere  carminis  euangelici 

Hoc  opu8  hoc  etenim  forsan  me  subtrahet  igne^) 
Tunc  cum  Jlammiuoma  iudex  descendet  ah  arce*^) 

dicam  et  ego 

Hoc  opus  hoc  etenim  non  solum  subtrahet  igne 
Te  iam,  sed  faciet  caeli  conscendere  in  arcem  — 

in  epistula  143  (ad  Carolum  regem  data)  1.  c.  p.  547 : 

In  hoc  namque  opusculo  catholicae  fidei  ueritatem  ex  sancto- 
rum  patrum  certissimis  probare  testimoniis  nisus  sum;  id  est 
beati  Hieronymi  atque  sancti  Augustini,  Gregorii  papae  Ro- 
mani,  Hilarii  Pictauiensis  episcopi,  Leonis  quoque  papae  et 
Fulgentii  episcopi,  Ambrosii  quoque  Mediolanensis  episcopi, 
sed  et  fortissimi  contra  Nestorium  militis  Cyrilli,  Petri  etiam 
Raaensis  episcopi  et  beati  Bedae  presbyteri.  Gregoriique  Na- 
zanzeni  nec  non  et  Ysidori  Hispaniensis  et  luuenci  eiusdem 
prouinciae  scolastici  — 
in  epistula  166  (ad  Theudulfum)  1.  c.  p.  607: 


*)  sio.      2j  (.f  infra  praef.  uers.  22  et  23. 


XVI  Prolegomena. 

Tua  uero,  uir  uenerande,  sanctitas  honoret  ministerium  tuum: 
praedica  oportune  inoportune   et  ut  trapezeta  sapiens  multi- 
plica  pecuniam  domini,  ut  denaria  mercede  dignus  efficiaris 
Hoc  opus  hoc  etenim  forsan  te  subtrahit  igni, 
Hoc  opu8  hoc  etenivi  caelesti  te  inserit  aulae ') 
hoc  poeta. 

Idem  in  libro  secundo  aduersus  Felicem  c.  6  (cf.  Mign.  1. 101, 

152):  At  si  mundi  doctoribus  ceteris  uobis  non  licet  credere,  uestris 

saltem  doctissimis  uiris  credite.    Cecinit  luuencus  presbyter  et 

doctissimus  Hispanus  scholasticus  in  carmine  euangelico  hoc  modo 

Non  tua  concipient  caelesti  uiscera  iussu 

Natum,  quem  regnare  deus  per  singula  cuncta^) 

Eursus  in  libro  11  c.  8  ad  Elipandum  (cf.  Mign.  t.  101,  266): 
Illi  (sc.  patres  Hispani)  sua  habuerunt  tempora  nobisque  praeclara 
sui  sudoris  in  sancta  conuersatione  reliquerunt  uestigia  quos 
laudamus,  amamus  .  .  .  Beati  itaque  Isidori  .  .  .  sed  et  luuenci 
presbyteri  atque  optimi  scholastici,   quem  beatus  Hieronymus 
laudat,  carmina  euangelicae  historiae  prospeximus  (forte  per- 
speximus),    qui  in  quodam  uersu  Christum  proprium   filium 
Dei  catholico  ore  non  formidauit  appellare,  ait  enim 
Nam  (Querc.  non)  tua  concipient  caelesti  uiscera  iussu 
Natum^  quem  regnare  Deus  per  saecula  cuncta 
Et  propriam  credi  suholem  gaudetque  iubetque, 
Hunc  uhi  suh  legem  (luu.  suh  lucem)  dederis  sit  nomine  lesus,^) 

Theodulfus    episcopus    ille   Aurelianensis    (cf.   Duemmler 
I.  c.  p.  543): 

De  libris  quos  legere  solebam  et  qualiter  fabulae  poetarum  a 
philosophis  mystice  pertractentur  (u.  11): 

Cura  decens  patrum  nec  erat  postrema  piorum, 
Quorum  sunt  subter  nomina  scripta  uide: 
Sedulius  rutilus,  Paulinus,  Arator,  Auitus 
Et  Eortunatus,  tuque  luuence  tonans. 


^)  cf.  supra  p.  XV. 

2)  cf.  I  60  s. 

3)  cf.  I  60-63. 


Prolegomena.  XVII 

Ermoldus  Nigellus  in  carmine  elegiaco  in  honorem  Hlu- 
dowici  u.  17  (cf.  Duemmler  1.  c.  II  p.  5): 

Si  Maro,  Naso,  Cato,  Flaccus,  Lucanus,  Homerus, 

TuUius  et  Macer,  Cicero  siue  Plato, 
Sedulius  necnon  Prudentius  atque  luuencus 

Seu  Fortunatus,  Prosper  et  ipse  foret, 
Omnia  famosis  uix  possent  condere  cartis 

Atque  suum  celebre  hinc  duplicare  melos. 

Hrabanus  de  institutione  clericorum  1.  III  c.  18  (cf.  Mign. 
t.  107,  p.  396): 

Quam  ob  rem  non  est  spernenda  haec  quamuis  gentilibus 
communis  (metrica)  ratio,  sed  quantum  satis  est  perdiscenda, 
quia  utique  multi  euangelici  uiri  insignes  libros  hac  arte  con- 
diderunt  et  deo  placere  per  id  satagerunt,  ut  fuit  luuencus, 
Sedulius,  Arator,  Alcimus,  Clemens,  Paulinus  et  Fortunatus  et 
caeteri  multi.^) 

Commendat  luuencum  Wandelbertus  Prumiensis  (cf. 
Duemmler  1.  c.  II  p.  575)  u.  22: 

PoUet  Gregorius  nitetque,  laude 
Dictorum  uolitat  luuencus,  illi 
Coniunctis  spatiis  Arator  haeret 
Prudentique,  deum  canendo  uiuis. 

Praeter  hos  etiam  alios  horura  temporum  scriptores  ut  Can- 
didum  Fuldensem,  Walahfridum  Strabonem,  Florum 
Lugdunensem,  auctorem  uitae  Leudegarii,  Engelmodum, 
Audradum  luuenci  uestigia  pressisse  testes  sunt  Duemmler 
et  Traube,  editores  poetarum  aeui  Carolini;  cf.  praecipue  t.  II 
p.  2,  157,  262,  508  addenda  et  commentarios  carminibus  ad- 
ditos. 

Smaragdus  in  epist.  et  euangelia  (cf.  Mign.  t.  102,  72):  Alii 
dicunt  nepotes  Balaam  esse  filii  Beor,  quia  sectam  eius  secuti 
sunt.     alii  dicunt  Persas  fuisse,  ut  metro  Canorius  dicit: 

Tum  iubet  et  Perses  celerem  pertendere  gressum  (cf.  I  241). 

*)  cf.  etiam  Ruodolfi  aimal.  Fuld.  aim.  844. 

XXIV.  lun.  b 


XVIII  Prolegomena. 

Eulogius  Toletanus  initio  Memorialis  SS.  I  (cf.  Mign.  115, 
741):  Et  sicut  me  indignum  tanto  opere  fateor,  ita  quoque  sui 
perfectione  non  solum  erui  culpis  confido,  uerumetiam  poenis 
abstractus,  praestantiorem  gratiam  interuentu  eius  apud  Domi- 
num  inuenire  spero:  ut  est  illud  philosophicum 

Hoc  opuB  hoc  olim  forsan  me  subtrahet  igni  (praef.  22). 

Paschasius  Badbertus  abb.  Corb.  expositionis  inMatthaeum 
lib.  11,2  (cf.  Mign.  120, 127):  Itaque  quia  Bethlehem,  ubi  Christus 
natus  est,  ad  meridianam  plagam  ab  Hierusalem  sexto  ferme 
milliario  sita  est,  idcirco  ab  eadem  parte  regionis  recte  uenisse 
dicitur.  Fuerunt  namque  isti  ut  ferunt,  de  terra  Persarum, 
uelut  luuencus  noster  canit 

TuTnque  iuhet  Persaa  extendere  gressvs  (cf.  I  241), 

specialiter  tamen  Euilat,  ubi  abundat  aurum  optimum,  habi- 
tasse  creduntur. 

Ib.  lib.  XI,  24  (p.  814):  Et  licet  fulgur  uniuersa,  quae  sub 
caelo  sunt,  penetret  ac  perterreat,  penetrabilior  tamen  dies 
illa  erit  ac  terribilior,  quae  omnia  caelorum  mouebit  arcana, 
et  inferorum  uniuersa  penetrabit  iura,  nec  non  et  mundi 
cuncta  turbabit  elementa.  De  quo  luuencus  presbyter  mirum 
libri  sui  principium  dedit:  Quod 

Inmortale  nihil  mundi  —  caeli  (praef.  1 — 3). 

Samson  abbas  Cordubensis  apolog.  I  c.  8  (cf.  Florez,  Espan. 
sagr.  XI  369):  Quibus  etiam  uir  eloquio  nitidus  .et  in  poema- 
tibus  clarus  luuencus  metrice  euangelica  uerba  comprehen- 
dens  ait 

Et  magnum  clamans  felix  o  femina  salue 

Felicem  gestans  uteri  sinuamine  foetum  (cf.  I  86.  87). 

Et  iterum 

Interea  Mariae  sponso  miracula  mentem 

Sollicitant  manifesta  uteri  quia  pondera  uidit  (I  133. 134). 

Anastasius  abbas  in  historia  de  uitis  Bom.  Pont.  (cf.  Mign. 
t.  128,  354):  Eadem  distincta  phrasi  castigate  etiam  in  carmi- 


Prolegomena.  XIX 

nibas  cantint  patres  et  poetae  christiani  nascentis  quidem  et 
adorati  a  pastoribas  solam  praesepe  memorantes;  adorati  aero  a 
magis  praesepe  et  cunes  ...laaencas  presbyter,  lib.  II  u.  168 

Hoc  signum  dicam,  puerum  quem  cemere  uultis 
lam  licet  implentem  gracili  pfaesepia  uoce 

et  u.  176 

Pastores  propere  ueniunt  querumqvs  iacentem 
Praesepis  gremio  cemunt. 

Ermenricus  Elwangensis  in  epistola  ad  Grimaldum  (cf. 
Duemmler,  E.  epist.  ad  Grimald.  Hal.  1873  p.  10):  Similiter 
prodacantur  in  prosa  ,Hieremias,  Ezecbias,  Sedechias,  Sopho- 
nias  . . .'  et  sic  omnia  ex  ,ia'  hebreo  composita  producantur 
in  penultimis  sine  metro,  licet  producta  seu  correpta  inuenian- 
tur  apud  poetas.    CoiTepta  ut  est  illud  apud  luuencum 

Zacharias  uicibvs  cui  templvm  cura  tueri  (I  3) ; 

p.  20:  Interim.  uero,  ductor  amando,  quia  tempora  Augustorum 
nosti,  sub  quibus  sapientia  floruit,  et  ut  leuius  iter  habeamus, 
dicito  mihi,  si  inter  illos  audieras,  unde  quidam  corripiant, 
quidam  uero  producant  in  penultimis  uerba  subiunctiua  in 
prima  et  secunda  persona  pluralis  numeri  tempore  preterito 
perfecto  et  futuro  eiusdem  modi  per  omnes  coniugationes. 
Ut  cum  ,amauerim  amauerimus  amaueritis  .  .  .  Nam  apttd 
luuencum  et  ceteros  omnes  pene  poetas  producta  inueniuntur 
ut  est  illud 

Ne  canihus  aanctum  dederitis  neue  uelitis  (I  664) 

p.  20—21:  Est  enim  poetica  licentia  talis  ut  cum  necesse 
fuerit  de  productis  faciant  correptas.  Yeluti  luuencus  Ebraica 
nomina  in  ,ias'  desinentia,  quae  in  prosa  producimus,  ipse  in- 
terdum  corripit,  interdum  etiam  et  producit.  Corripit  enim 
uero  ita 

Quam  honvs  Hieremias  diuino  numine  iussv^  (I  264). 

Bonito  diaconus  in  uita  S.  Theodori  I  4  (cf.  Acta  SS. 
Pebr.  n  31) 

Haec  uhi  dicta  dedit  teneris  se  miscuit  auris  (cf.  I  42). 


XX  Prolegomena. 

lohannes  Scotus  De  diuis.  naturae  II  17  (cf.  Mign.  122, 
550):  Quid  ergo  mirum,  si  primordiales  uisibilium  rerum  causae 
terrae  inanis  et  uacuae  uocabulo  iigurate  insinuentur,  prae 
nimia  sui  subtilitate  ineffabilique  intellectualis  suae  naturae 
simplicitate,  priusquam  in  genera  et  formas  sensibilesque  nu- 
meros,  in  quibus  ueluti  quibusdam  nebulis  corporeis  sensibus 
apparent,  per  generationem  profluerent,  quando  praedicta  uisi- 
bilis  mundi  spatia  inania  seu  uacua  non  incongrue  appellan- 
tur  sicut  ait  quidam  poetarum 

Aera  per  uacuum  saltu  iaculabere  corpus  (I  388). 

Adluuenci  exemplarOtfridus  monachus  etpresbyterWeissen- 
burgensis  carmen  suum,  cui  inscribunt  ,Krist*,  panxit,  cf.  eius 
epistolam  ad  Liutbertum  episcopum  Moguntinum  anno  865 
datam  (cf.  Jaff^,  Monumenta  Moguntina  p.  328): 

Petitioni  quoque  iungentes  queremoniam,  quod  gentilium 
uates  ut  Vergilius  Lucanus  Ouidius  caeterique  quam  plurimi, 
suorum  facta  decorarent  lingua  natiua,  quorum  iam  uoluminum 
dictis  fluctuare  cognoscimus  mundum,  nostrae  etiam  sectae 
probatissimorum  uirorum  facta  laudabant  luuenci,  Aratoris, 
Prudentii  caeterorumque  multorum,  qui  sua  lingua  dicta  et 
miracula  Christi  decenter  ornabant;  nos  uero,  quamuis  eadem 
fide  eademque  gratia  instructi  diuinorum  uerborum  splendorem 
clarissimum  proferre  propria  lingua  dicebant  pigrescere.^) 

Saeculo  decimo  ineunte  luuenci  mentionem  facit  Kemigius 
Autiss.  de  musica  (ed.  Mign.  t.  132  p.  951):  strongylus  ctpoY- 
YuXo;  uersus  dicitur,  in  quo  nulla  pars  orationis  integra  locum 
pedis  obtinet,  ut 

Inmortale  nihil  mundi  compage  tenetur  (praef.  1), 
in  hoc  enim  uersu  nullus  pes  terminat  partem  orationis. 

Hom.  Vn  (ib.  p.  900):  Nam  alii  dicunt  illos  fuisse  Chaldaeos, 
Chaldaei  enim  stellam  pro  Deo  colebant  et  idcirco  dixerunt,  quod 
nuncupatiuus  deus  eorum  ostenderit  uerum  Deum  natum.  Alii 
dicunt  Persas  fuisse  propter  illum  Metrocarii^)  uersum 
Tunc  iuhet  et  Persaa  celerem  protendere  gresmm  (I  241). 

0  cf.  Marold,  Germania,  Jahrg.  1886,  p.  119. 
')  aiicw  metro  Canorii,  cf.  supra  p.  XVII. 


Prole^omena.  XXI 

Notkerus  ille  Balbulus  iu  epistula,  in  qua  de  interpretibus 
diuinarura  scripturarum  agit  c.  7  (cf.  B.  Pezius,  Thesaurus  Anec- 
dotorum  t.  I,  fol.  9;  Fabricius,  bibl.  med.  et  inf.  latinitatis  t.  V 
p.313):  Si  uero  etiam  metra  requisieris,  non  sunt  tibi  necessariae 
gentilium  fabulae,  sed  habes  in  christianitate  prudentissimum 
Prudentium  .  .  .  Alcuinus  (Alcimus  Fabricius)  uero  nomine 
Auitus  licet  historiam  Geneseos  quasi  solam  assumpserit,  tamen 
omnia  nostra  dulcissimo  carmine  decantauit  et  pulcherrimum 
Ii!)rum  de  uirginitate  ad  sororem  suam  descripsit,  et  alium  de 
institutione  mortalium  (al.  moralium),  pro  quo  tu  legisti  Cato- 
nianum,  sed  quantocius  facito  tuum  esse.  luuencum  et 
Sedulium  Aratorem  hymnosque  Ambrosianos  scio  quia  iam  me- 
moriae  commendasti. 

Minutam  inde  luuenci  auctoritatem  esse  ex  eo  colligas,  quod 
iam  auctores  pauci  eum  citant  uel  imitantur.  In  carminibus 
saeculi  decirai  locos  nonnullos  ex  luuenco  petitos  not-auit 
Dueraraler,  (cf.  Lateinische  Gedichte  des  IX.  bis  XI.  Jahrh., 
Neues  Archiv  X  p.  345)  et  E.  Voigt  ad  ,Ecbasin  captiui*. 
Hugo  de  S.  Victore,  qui  anno  1141  obiit,  in  erud.  didasc. 
V  3  post  Sedulium  et  Prudentium  luuencum  laudat  (cf. 
Mign.  t.  176  p.  786).    Praeterea: 

Christianus  qui  Druthmarus  Corbei.  monachus  uulgo  di- 
citur  in  expositione  in  Matth.  (cf.  Mign.  106,  1281):  Fuerunt 
autem  de  genere  Balaam  isti  tres  reges:  De  tribus  regnis  fue- 
runt  de  terra  Heuilath,  ubi  effoditur  aurum  optimum  sicut  dixit 
Moyses;  et  uicini  Persis,  unde  dicit  luuencus 

luuat  Persis  pertendere  gressum  (cf.  I  241). 

Zacharias  Chrysopolitanus  episc.  in  unum  ex  quattuor 
praef.  (cf.Mign.  186, 14):  De  figuris  euangelistarum  non  aduersas, 
sed  diuersas  Patrum  sententias  ponemus  ut  leetor  eligat  quod 
sibi  potissimura  uidebitur  —  Sedulius :  Hoc  Matthaeus  agens  — 
astro  lohannes.    Aliter  luuencus 

Matthaeus  instituit  uirtutum  tramite  mores, 
Et  hene  uiuendi  iusto  dedit  ordine  leges. 
Marcus  amat  terras  inter  caelumque  uolare, 
Et  uehemens  aquila  stricto  secat  omnia  lapsu. 


XXn  Prolegomena. 

Lucaa  uherius  describit  proelia  Christi 

lure  sacer  uitulvs,  qui  rnoenia  fatur  auita. 

loannes  fremit  ore  leo  similis  rugienti, 

Intonat  aetema^  pandens  mysteria  uitae,  (cf.  infra  praef.  I.) 

Beprehendit  eum  cum  aliis  poetis  christianis  Sextus  Amar- 
cius  sermonum  libro  III.  u.  270  (cf.  editionem  Manitii  p.  XV): 

Verum  |  Alchimus,   Arator,    Sedulius  atque  luuencus  |  Non 
bene  toruatis  opponunt  regia  uasis  |  Fercula. 
Idem  pluribus  locis  eum  imitatus  est. 

In  florilegio,  quod  in  codice  227  s.  XII  monasterii  sanctae 
Grucis,  in  codice  1095  s.  Xin  monasterii  Neoclaustroburgensis 
(cf.  Wiener  Studien  IX  p.  52),  fortasse  etiam  in  cod.  Mouacensi 
6911  s.  XIV  legitur,  uersus  praefationis  soli  eique  uarian- 
tes  continentur  (cf.  Zeitschrift  f.  6sterr.  Gymnas.  1881,  S.  415). 
At  florUegium  cod.  SangaU.  878  (cf.  Rhein.  Mus.  1885  p.  263) 
uersus  I  502,  664  IV  682 1)  exhibet. 

Vincentius  Bellouacensis  spec.  doctr.  V  65  (ed.  Duac. 
n  441):  luuencus  libr.  in 

Felices  puro  qui  caelum  corde  tuentur: 

Visibilis  Deus  his  per  secula  cuncta  manebit  (I  463  sq.). 

V  79  (p.  448)  luuencus  Ubr.  I 

Felices  humiles,  pauper  quo8  spiritv^  ambit, 

Hlos  nam  caeli  regnum  sublim^  receptat  (I  454  sq.). 

Koger  Baco,  compend.  stud.  p.  456  (ed.  Brewer):  Similiter 
apud  poetas  Christianos  siue,  ut  melius  dicam,  auctores  doc- 
tissimos,  cuiusmodi  sunt  Sedulius  et  Prosper'et  Arator  et  lu- 
uencus  et  alii  omnes  quos  approbat  ecclesia  et  summi  pon- 
tifices  sicut  patet  in  prologis  horum  librorum  et  Hieronymus 
et  Beda  et  omnes  antiqui  sapientes.  luuencus  igitur,  qui 
primus  fuit  et  metrificauit  Matthaeum  euangelium,  sic  dicit 

Officio  amisaamque  leuant  promissa  loquelam  (I  48). 
Hic  aufertur  ultima  syllaba  scilieet  ut  ofjiciomissam  et  cae- 
tera:  nec  potest  plus  auferri  sine  falsitate  uersus. 


*)  cum  lectione  mria:  uerbis  pro  signis. 


Prolegomena.  XXIII 

ib.  p.  460:  Et  nomisma  breuiatur  in  prima  syllaba  et  nummus 
longatur  iu  prima  syllaba  ut  differentia  maior  appareat  inter 
illa  ut  habentur  a  luuenco  in  tertio  libro  super  Matthaeum, 
ubi  dicit  sic 

Inspicite  in  munmum  sculptique  nomismatis  aera  (IV  10). 

ib.  p.  477:  Barabbas  siquidem  nomen  Latinis  in  euangelio  habet 
mediam  productam,  de  cuius  accentu  credendum  est  luuenco 
et  Sedulio  auctoribus  certis  et  dignis.    luuencus  dicit 

Pilatus  donat  plehi^  legique  Barahhan  (IV  624). 

Litteris  renatis  qualis  quantusque  luuencus  ab  auctoribus  ha- 
bitus  sit,  ex  testimoniis  quamquam  paucis  conicias  quae  Erhardus 
Beusch  in  praefatione  editionis  suae,  Areualus  in  prolego- 
menis  capite  IV.,  Gebser,  De  Caii  Vettii  Aquilini  luuenci 
presbyteri  Hispani  uita  et  scriptis  p.  13  s.  congesserunt.  In  bib- 
liothecis  monasteriorum  et  antiquissorum  et  per  aeuum  medium 
celeberrimorum  luuenci  opus  adseruatum  et  lectitatum  esse, 
bibliothecarum  catalogis,  quas  Gustauus  Bekker  (Bonnae 
1885)  coUegit  multas,  satis  probatur.  Opus  luuenci  coniunctum 
fuit  plerumque  cum  aliis  poetis  christianis  praecipue  Sedulii 
cai'mine  Paschali:  cf.  e.  g.  catalogum  Bobbiense  s.  i,  in  qua 
libri  a  Dungalo  ,praecipuo  Scotorum'  beatissimo  Columbano 
oblati  continentur  (cf.  Murator.  Antiqq.  Ital.  med.  aeui  tom.  III 
p.  818  s.,  Bekker  1.  c.  p.  .70):  ,498  Librum  Fortunati  unum, 
in  quo  est  Paulinus,  Arator,  luuencus  et  Cato.'  Ibidem  ,breue 
de  libris  Theodori  presbyteri:  586  Sedulii  luuencii  et  Prosperi 
ac  Prudentii  et  aliorum  uersificatorum  liber  unus'.  Atque 
uetus  Cluniacensis  bibliothecae  catalogus  (cf.  Delisle,  Le  cabinet 
des  manuscrits  p.  II  459  s.)  habet  haec:  ,524  Volumen  in  quo 
continetur  Arator,  idem  Fortunatus  ut  supra,  Porphyrius,  luuen- 
cus,  Sedulius,  Auiti  episcopus  .  .  .  526  Volumen  in  quo  con- 
tinentur  luuencus,  Sedulius,  Arator,  Prosper,  quoddam  metrum 
TertuUiani,  Cato,  Auianus,  quedam  diuerse  collectiones  uer- 
suum  diuersorum  actorum,  libri  Archini  episcopi,  ars  Isidori 
de  grammatica '  et  de  disciplinis  aliarum  artium.'  Ex  libris 
manuscriptis  multi  nostrum  saeculum  tulerunt.    Horum  anti- 


XXIV  Prolegomena. 

quissimi  et  optimi  ad  textum  luuenci  integium  restituendura 
sunt  selecti.  Enumerantur  etiam  alii  quamquam  auctoritate 
minore. 
C  Antiquissimus  atque  praestantissiraus  est  Codex  CoUegii 
corporis  Christi  Cantabrigiensis  304  s.  VII,  quem  in  usum 
meum  A.  Swoboda  accurate  contulit.  Descripsit  codicem  rei 
palaeographicae  uir  peritissimus  H.  Bradshaw  in  libello  a  Zange- 
meistero  a.  1877  confecto:  Bericht  uber  die  im  Auftrage  der 
Kirchenvatercommission  unternommene  Durchforschung  der 
Bibliotheken  Englands  p.  71  (uel  p.  552  s.  Sitzungsber.  der  kais. 
Akademie  der  Wissensch.  in  Wien,  Bd.  84)  his  quidem  uerbis: 
Ms  304  in  uncial  lettres  probably  of  the  VII*^  century,  con- 
sisting  of  three  separate  preliminary  leaves,  foUowed  by  14 
4-sheet  quires,  numbered  in  the  centre  of  the  lower  m'argin 
of  the  last  page  of  each  quire.  There  was  probably  a  15*^ 
quire  of  2  sheets,  now  lost  atV  the  end  of  the  volume.  The 
pages  contain  21  Unes  in  the  1**,  13*^  and  14*^  quires,  and 
20  lines  through  the  rest  of  the  volume.  The  measurement 
is  10  inches  by  6  7^  or  7  inches  in  breadth.  The  text  is  written 
contin^usly  (not  in  verses),  with  punctuation  at  the  end  of 
each  verse,  and  a  larger  and  blacker  letter  at  the  beginning 
of  each  verse. 

The*  three  preliminary  leaves  are  ornamentally  written  in 
large  capitals  (11  lines  to  a  page),  within  borders,  the  first 
and  last  pages  being  enclosed  in .  an  arch,  the  rest  within 
rectangular  borders.  They  contain  the  verses  known  in  con- 
nexion  with  St.  Isidore  and  his  Library  ,Sunt  hic  plura  sacra'  etc., 
but  differing  from  those  in  the  editions  both  in  order  and 
matter  and  containing  only  the  Bible,  Origines,  Hilarius,  Augu- 
stinus,  Theodosius,  ending  up  with  ,ecce  luuencus  adest  tibi' 
(cf.  supra  p.  IX)  and  on  the  opposite  page  the  text  of  luuen- 
cus  begins  without  any  rubric,  the  first  preface  being  written 
in  the  same  fancy  capitals  as  the  verses  of  St.  Isidore  thus  (4'): 
Mattheus^)  instituit  .  .  .  the  first  preface  ends  (4**)  lohannis 

1)  Hos  uersus  luuenci  non  esse  pluribus  causis  potest  demoustrari. 
Atque  primum  quidem  premendum  est  uersus  in  codicibus  solis  CCjMpPT 
VjBH  inueniri,  in  reliquis  desiderari.    Antecedit  in  codd.  Mp  et  T  carmen 


Prolegomena.  XXV 

fremit  —  misferia  uitae  caluetii  :|;  aquilini  :':  siue  iuuenci 
so  far  ia  large  fancy  capitals,  then  imraediately  in  ordinary 
uncials:  Immortale  nihil — roma,  then  of  leaf  5^  canentis,  Dulcis 
iordanes  ut  xpo  digna  loquamur:  ^  Rex  fuit  —  leaf  36* 
tetigit  s^ruator  ihs.  sana  ministerium  praehehat  femina  men- 

sis: then  at  onee  in  larger  capitals:   sapientissimi  tdri 

luuenci :  xpiani :  euangeliortim  liher  primus  :  explicit  caluetii 
^aquilini^  Inde  philippus  ait  »)  these  last  words  are  in  red 
but  in  ordinary  uncials,  over  leaf  (36^)  it  proceeds:  cernes  duhi- 
tare  quiesce  et  proprios  huc  saepe  greges  ad  pocula  duxit, 
Progrediens  uide  n&  oculis  tueri  licehit  ad  hoc  seruator  talia 
dicta  detulit,  lamque  dies  —  the  2°^  book  ends,  and  the  3°^ 
begins  thus  (67*):  turhasque  reliquif.  Explt  Incpt  liber  tertius 
(in  red)  Fuderat  —  the  3^^*  book  ends,  and  the  4'^  book  be- 
gins  (93*"):  hominum  sel^tio  fiet:  Euangeliorum  liber  tertius 
explct  (in  red)  Icpt  eiusdem  liber  .  .  (in  hlack)  quartus  r' 
feliciter  r'  (in  red).  Talia  —  The  ms.  breaks  off  book  IV, 
verse  733,  thus  (115*')  mtnc  meminisse  decet  qm  planus  ille 
solehat.  The  remaining  lines,  here  wanting,  would  occupy 
nearly  3  leaves  of  the  next  quke,  which  probably  consisted 
of  four  leaves  only.  There  is  no  trace  in  the  volume  of  the 
Library  to  which  it  belonged  before  the  Reformd,tion ;  the  only 
(^ntry  which  seems  to  have  given  this  information  on  the  first 
page,  has  been  carefully  erased. 


de  canonibus  Eusebianis  quod  Laurentius  Scottus  s.  VII  composuisse  di- 
citur  (cf.  Duemmler  1.  c.  I  p.  164).  Idem  uersus  post  finem  carminis  lu- 
uenciani  leguntur  in  cod.  Mus.  Brit.  19723  s.  X  et  in  cod.  Sangall.  197  s.  X. 
In  codice  C  uersus  ante  inscriptionem  luuenci  leguntur,  cum  sub  Damasi 
papae  nomine  tradantur  in  codice  Cantabrigiensi  (Cj)  bac  inscriptione: 
Incipit  prolologus  (sic)  damassi  Mattbeus  etc.  Atque  Damaso  adscribi 
uersus  illos  historiae  ecclesiasticae  scientes  minime  mirentur.  Accedit 
quod  euangelistae  non  usitato  ordine  se  excipiunt  qui  est:  Mattbeus  lo- 
bannes  Lucas  Marcus.  Si  nomina  Marci  et  lobannis  transposueris,  ordinem 
uerum  restitueris.  Denique  recte  iam  Maroldus  adnotauit,  contra  morem 
luuenci  in  boc  carmine  nomen  Mattbeum  bisyllabum  et  uomen  lobannis 
tribus  syllabis  et  i  consonanti  pronuntiandum  esse.  Versus  similes,  quos 
bodie  memoriales  dicere  solemus,  aeuo  Carolino  usitatissimos  fuisse,  ex 
Duemmleri  editione  carminum  aeui  Carolini  satis  superque  apparet. 


XXVI  Prolegomena. 

Maroldo  teste  (prol.  edit.  p.  VIII)  in  maxgine  superiore  folii  75'» 
nomen  Engelbergae  litteris  anglosaxonicrs  adpictum  est.  Sed 
quis  fuerit  illa  Engelberga  non  constat. 

Quod  ad  rem  orthographicam  codicis  attinet,  non  rara 
est  permutatio  uocalium  e  et  ae,  e  (ae)  et  i,  i  et  y,  a  et  u 
(cf.  I  85  flumine  froflamine  I  584  custis  pro  ccwH»),  rara  con- 
sonantium  u  et  b  (cf.  III  183  uidentes  pro  bidentes),  t  et  / 
(cf.  I  58  futura  pro  iutura)^  d  et  *  (cf.  passim  adque  pro 
atque\  g  et  qu  (cf.  praef.  13  aeguora  pro  aequora^  II  147 
ligorem  pro  liquorem),  h  et  n  (cf.  11  56  hos  pro  no«),  l  et  r 
(cf.  n  2  fuluam  pro  furuam);  s  finalis  saepe  omittitur  (cf. 

I  36  8uo{s)  uultu{s\  I  268  ferita,  365  ^afHj^  H  296  illi, 
ni  493  ZaeH),  superflue  additur  (cf.  IV  127  uteri^s),  simili 
modo  7n,  r,  t  (cf.  II  36  flducia(m),  261  unda(m),  III  265 
cwrrw(mj  .  .  uetere  pro  uertere  I  484,  resipisJe  pro  resipisset 

II  72),  ^  initio  uerborum  omittitur  (cf.  I  615  orrida,  at  II  13 
habire),  saepissime  superflue  additur  in  uerbo  aut,  sed  recte 
seruatur  in  nomine  Istrahelita  (cf.  indicem). 

Praepositiones  cum  uerbo  saepe  non  coalescunt,  id  quod 
etiam  in  textibus  quos  uulgo  dicunt  antehieronymianos  depre- 
henditur  (cf.  Linke,  Studien  zur  Itala,  Breslau  1889,  p.  26  s.): 
ad  non  mutatur  ante  g,  l,  p;  ante  f,  m,  n,  s  semper  fere,  raro 
ante  c,  semper  mutatur  ante  r  et  t;  con  raro  coalescit  cuiji 
consequente  l,  saepius  cum  p,  semper  fere  cum  m  et  r;  in 
semper  seruatur  ante  l  et  r,  raro  ante  m  et  p;  ob  ubique  fere 
adsimilatur;  sub  manet  integrum  ante  r  et  plerumque  ante  m, 
coalescit  saepe  cum  sequente  c,  g,  p. 

Archetypi  scripturas  discrepantes  uel  totos  uersus  margini 
adscriptos,  hos  quidem  interdum  uirgulis  inclusos,  librarius  di- 
ligenter  seruauit  ita  ut  haec  omnia  uno  tenore  coniungeret. 
Correcturas  expertus  est  codex  uarias  a  manu  eiusdem  fere 
aetatis;  nonnuUa  iam  librarius  emendasso  uidetur  Maroldo 
teste,  qui  codicem  inspexit,  manus  tertia  litteris  minusculis 
anglosaxonicis  saeculi  circiter  noni  singula  quaedam  mutauit. 

Octaui  saeculi  est  codex  Musei  Britannici  15  A  XVI  signatus 

R  et  litteris  minusculis  nitidissirae  scriptus.  Descriptus  est  ab  eodem 

Zangemeistero  1.  c.  p.  513  his  quidem  uerbis:  membranaceus 


Prolegomena.  XXVII 

84  foliorum  formae  octauae  continet  f.  1 — 59  luuenci  euan- 
gelicae  historiae  poematum  libros  IV  Immortale  nihil  —  f.  60 — 73 
aenigmata  Althelmi  grammatici  (cf.  Berichte  der  s9,chsischen 
GeseUschaft  der  Wissensch.  1877,  p.  22)  -  f.  U\  post  u.  809 
legitur  benedictio  quaedam  regalis  a  manu  alia  scripta:  Christus 
rex  regum  ex  aeuo  qui  regnat  in  aeuum.  etc.  —  SCOLICA  GLO- 
SARVM.  Apocriphus  •  g  •  latinae  dicitur  decretalis.  Quo  no- 
mine  censetur  liher  —  Ypoteseon  •  i  informationum  •  l  insti- 
tutionum  Ypopostomos  •  i  eq8\\  •  fol.  74^—83'  s.  IX.  Librum 
quondam  Cantuarensena  fuisse,  in  folio  1*  manu  circiter  saec.  XIV 
scriptum  legitur.  Versus  quidem  sunt  disiuncti,  sed  uoces  non- 
numquam  inter  se  cohaerent.  Praepositiones  cum  litteris  con- 
sequentibus  rarius  quam  in  C  coalescunt.  Codicem  in  meum 
usum  A.  Swoboda  denuo  contulit. 

Eiusdem  aetatis  est  codex  lat.  Monacensis  6402  (olim  Prisin-  M 
gensis  202)  formae  oblongae  foliorum  63.  Descripsit  codicem 
Aretinus  in  libro  illo  ,Beytrage'  etc.  VII  243  (cf.  etiam  catalogum 
codicum  Latinorum  bibl.  regiae  Monacensis  I  3  p.  104  s.).  In 
folio  primo  a  recentiore  manu  scriptum  legitur:  iste  lib  e  sce 
marie  7  sci  corbi  frisig,  Scriptus  est  codex  litteris  minusculis 
a  librariis  tribus  ut  uidetur,  quorum  primus  nonnunquam 
uarias  lectiones  iuxta  posuit  (cf.  I  254  laetantes  at  latentes). 
Duorum  correctorum  manus  discernuntur,  qui  uel  menda 
sanabant  uel  lectiones  discrepantes  adponebant;  praeterea  glossae 
et  latinae  et  germanicae  ^  leguntur.  Usitatissima  est  geminatio 
litterae  s  et  permutatio  litterarum  m  et  n.  Folia  quaternionis 
Vin.  (53—63)  erosa  et  lacerata  sunt,  desinit  codex  in  uer- 
sum  IV  790. 

Eiusdem  saeculi  est  etiam  codex  Augiensis  (nunc  Earoli-  A 
ruhensis)  112  f.  115  formae  quadratae,  qui  nunc  primum  ad 
crisin  luuencianam  accitur.  Continet  f.  1  DE  6RAMMATICA. 
Ordmatica  est  scientia  recte  loquendi  et  origo  et  fundamentum 
liberalium  litterarum,  haec  disciplinis  (sic)  post  litteras  com- 
munes  inuenta  est ,  .  .  (cf.  Hagen,  Anecdota  Heluetica  p.  XXX 

Isidori  grammatica).    Sequitur  capitulum  DE  LITTERAS  LA- 
')  De  quibus  cf.  Sievers  et  Steinmeyer  ,Die  althochdeutschen  Glossen  I'. 


XXVIII  Prolegomena. 

TINIS.  Lafinas  litteras  carmentis  nimpha  prima  italis  tra- 
didit.  carmentis  autem  dicta  etc.  (cf.  Isidori  Etym.  I  cap.  4). 
TAtterae  latine  cum  XXIII  sint,  Varro  XdoIIII^^  dicit  esse 
ceteras  superjluas  putat,  haec  est  difjinitio  litterarum,  Littera 
est  pars  minima  uocis  articulatae,  a  qua  incipit  et  in  qua 
resoluitur,  uox  dicitur  quidquid  sonare  potest  etc.  —  desi- 
nit  in:  zaholi  neque  hircus  in  me  conualiscere  urs  interces- 
siones  pbentescolamine  (sic)  largiente  deo  (fol.  13*).  fol.  13** 
luuencus  incipit  sine  inscriptione:  Fuderat  in  terras  (=  III  1) 

—  f.  3^  EXPLICIT  EUANGELIOKV  LIBROS  (sic)  III  IN- 
CIPIT  EIVSDE  LIBER  IIIL  AM  ~  desinit  in  uerbuni  fate- 
mur  (IV  389).  f.  3P  initium  cuiusdam  legis  ,si  quis  incurte 
ducis  pugnam  commiserit  et  ihi  clamor  orta  fuerit  et  con- 
cursio  populi  facta  fuerit  per  eius  commissum  quidquid  ihi 
factum  fuerit  per  concursum  eius  qualiscumque  homo  negle- 
xerit  et  aliquid  contra  legem  fecerit  tripl  conp  illi  an  jyeT 
cuius  uocem  l  opere  haec  contentio  orta  fuit  LX  sol  in  pu- 
blico  conp;  —  f.  32*  de  Lazaro  narratur:  AN  homo  quidam 
erat  diues  —  f.  33»  INCIPIT  PFATIO  Domina  scue  sorori 
florentine  Isidorus  quaedam  quae  diuersis  temporihus  in  ueteris 
testamenti  libris  —  f.  46  cleros  et  clericus  hinc  (r=  Etym, 
VII  c.  12).  f.  51  IN  NOMINE  DEI  SVMMI  INCIPIVNT  OCTO 
PARTES  ORATIONIS  DONATI  GRAMMATICI  VRBIS  ROME 

—  f.  109**  ut  euandre  pro  euander  et  timbre  pro  timber  — 
sequitur  DE  MAGIS  ET  NIGROMANTIIS  magi  sunt  qui  uulgo 
maliflci  etc.  (cf.  Etym.  VIII  9,  9)  -  f.  110''  DE  PONDERI- 
BVS  METALLORVM  ET  NOMINIBVS  EORVM  (cf.  Etym. 
XVI  25,  1)  Ponderum  et  mensurarum  iuhat  cognoscere  modum 

—  f.  111**  peta  kanza  •  duo  sorores  •  dancolf  ■  pater  peroni 
pero  •  pater '  crimolti  •  marcolf  •  pater  escrihi  ruadhielm  fllius 
escrihi  vvelafrid  fllius  ruadhielmmi  adalgund  mater  —  f.  115** 
coram  frequentia  sororum  dei  et  in  tegula  legitur  hugeprhet 
honus  homo  qihquis  in  nuhihus  equabittir  INCIPIT  LEX  ALA 
mannorum  q:  te.  Codex  foliis  115  constat,  ex  quibus  35  sunt 
rescripta.  Atque  ex  iis,  quae  luuencum  continet,  sunt  rescripta 
f.  14—21,  22*,  25—31,  in  quibus  missa  Gregoriana  prius  lege- 
batur  (cf.  Mone,  Lateinische  und  griechische  Messen,  p.  145). 


Prolegomena.  XXIX 

Basuras  multas  codex  cst  expertus  et  a  librariis  Gregoriaui 
textus  et  a  librario  carminis  luuenci,  ut  nounumquam  aegre 
discernatur  utra  utrius  sit.  Correxit  luuenci  textum  fortasse 
is  qui  codicem  scripsit,  sed  ita  ut  colore  uario  scilicet  uiridi 
uteretur.    Correcturas  nota  m.  2  distinxi. 

lam  ad  codices  saeculi  noni  describendos  accedamus,  sunt 
uero  hi: 

Codex  Earoliruhensis  217,  olimAugiensis,forma«quadratae  K, 
s.  IX  ineunte  scriptus  continet  f.  1—39  luuerici  carmen  his  qui- 
dem  inscriptionibus:  HAEC  HIC  SVNT  EVANGBLIA  QA« 
(T  era«.)TVOB  VERSIBVS  G.  VETTI  IVVENCI  VC  PBES- 
BITEKI  —  G.  VETTI  IVVENCI  PRESBITEBI  LIBEB  PBI- 
MVS  EXPLINCIPIT  SECVND  —  G.  VETTI  SIVE  IVVENCI 
VC  PBESB  LIBEBIIEXPLI  INCIPITin-  —  G.  VETTI 
AQVILINI  SIVE  IVVENCIVC  PBESB  LIBEB  HII  •  INCI- 
PIT  —  G.  VETTI  AQVILINI  SIVE  IVVENCI  PRBI  EVAN- 
GELIOBVM  LIBEB  IIII  EXPLICIT.  Sequitur  Sedulii  carmen 
(cf.  editionis  meae  praef.  p.  XI),  f.  44  post  praefationem  illam 
ad  Sedulii  uitam  pertinentem  sequuntur  ea  quae  in  Hieronymo 
de  luuenco  leguntur  (cf.  supra  p.  VI).  f.  68  luuenci  carmen  Kj 
iterum  legitur  atque  ita,  ut  luuencum  excipiant  modo  uersus 
Sedulii  modo  uersus  Probae.  Inscriptiones  eaedem  fere  sunt 
quae  in  parte  priore  HIC  HIC  SVNT  EVANGEUA  •  IIII  • 
VEBSIBVS  G.  VETTI  AQVILINI  IVVENCI  VC  PBI  —  IV- 
VENC^^S  NOBILISSIMI  etc.  —  PBINCIPE  VT  HffiBONIM' 
PBBT  DE  EO  SCBIPSIT  —  G.  VETTI IVVENCI  PBBI  EVAN- 
GELIOBVM  LIBEBI  EXPL  INCIPIT  LIBEB  II  -  G.VETTI 
AQVILINI SIVE IVVENCI  VC  •  PBESBITEBI EVANGELIBOV 
LIBEB  II  EXPL  INCIP  m-  —  G.  VETTI  AQVILINI  SIVE 

IVVENCI EVANGELIOBV  LIB  IH   EXPL  •  INCIPIT 

LIBEB  QVABTVS  —  G.  VETTI  AQVILINI  SIVE  IVVENCI 
PEBI  EVANGELIOBVM  LIBER  IIII  •  EXPLICIT  FELICITEB 
AMEN.  Manus  secunda  praeter  primam  multa  correxit,  item 
tertia,  quae  glossas  et  latinas  et  germanicas  adiecit. 

Codex  Laudunensis  101.  B.  2. 17  membr.  4"  m.  foliorum  60.  L 
Continet  lunenciani  carminis  I  u.  180— IV  51,  IV  180 — 801, 
sequitur  subscriptio:  FINTVNT  QVATTVOE  LIBBI  IVVENCI 


XXX  Prolegomena. 

mCIPIT  VERSVS  EIVSDEM,  deinde  post  u.  803—813  legitur 

(f.  48):  PINIVNT  VERSVS  IVVENCI  DE  Ilfi  EPIGRAM- 
MATA  PROSPERI  EVANGELIORVM  VIRI  ERVDITISSIMI 
EXAMETRO  ETPENTAMETRO  DEGESTA  OPVSCVLIS  SCI 

AVGVSTINI  DEFLORATA  INCIPIVN  (T  a  m.  2)  I.  DE  SI- 
MILITVDINE  VERSVVM  FLORIBVS.  In  margine  folii  5» 
manus  2  adnotauit:  Rodulf  me  fecit  Praeterea  capitulorum 
inscriptiones  et  in  margine  et  inter  uersus  leguntur.  Correctus 
est  liber  a  librario  et  a  nescio  quo  lectore.  Margines  foliorum 
complurium  umore  ualde  sunt  deprauati  (cf.  catalogue  des 
bibl.  des  d6part.  I  p.  91). 

Mp  Codex  Montepessulanus  362  (ex  libris  oratorii  collegii 
Trecensis)  membranaceus  formae  quadratae  fol.  267.  Descripsi 
codicem  in  prolegomenis  ad  Sedulium  p.  XIV.  Continet  a 
f.  39» — 93**  luuenci  carmen  cum  uersibus  illis  Matheus  insti- 
tuit  uirtutum  tramite  mores,  qui  post  uersus  in  honorem  Se- 
dulii  factos  (cf.  meam  editionem  p.  307)  sine  inscriptione  litteris 
euanidis  scripti  leguntur.  Sequitur  f.  39»»  INCIPIT  PROLO- 
GVS  IVVENCI  PRESBI,  quem  excipiunt  f.  40«^  Hieronymi 
uerba  litteris  maiu^lis  scripta:  EXPLICIT  PROLOGVS  IV- 
VENCVS  NOBILISSI  —  PRINCIPE  VT  HIERONIMVS  PRBT 
DE  EODEM  SCRIBIT.  —  f.  40»»  REX  FVIT  HERODES  etc. 
(I  u.  1)  —  f.  gs»»  EXPLICIT  LIBER  mi-  EVANGELIORVM 

VERSIBVS  GAI  VECTI  AQVLINI  IVVENCI  PRBI.  Inscrip- 
tiones  capitulorum  sunt  rarae.  Correcturas  manus  secundae, 
quae  etiam  lectiones  uarias  adiecit,  nota  m.  2  significaui;  glos- 
sas  ubique  fere  neglexi. 

P  Codex  Parisinus  latinus  9347  olim  Remensis  formae  ma- 
ximae  foliis  135  Sedulium  luuencum  Prosperum  Sammonicum 
Venantium  Fortunatum  carmina  quaedam  adespota  continet 
(cf.  proleg.  ad  Sedulium,  F.  Leonem  in  editione  Fortunati  p.  Vn, 
SchenkeL  in  edit.  Ausonii).  f.  18»  sine  inscriptione  carmen  lu- 
uenci  uersibus  illis  incipit:  Matheus  instituit  uirtutum  tramite 
mores  etc.  sequitur  INCIPIT  PROLOGUS  immortale  nihil  etc. 
—  f.  39  EXPLICIT  LIBER  QVARTVS  IVVENCI  PR^BI  DEO 


Prolegomena.  XXXI 

GKATIAS.    Correcturae  manus  secundae  uario  atramento  sunt 
scriptae.    Codicem  in  meum  usum  contulit  C.  Wotke. 

Codex  Turicensis  C  68  f,  127  luuencum  et  Sedulium  T 
praecipue  continet  (cf.  Proleg.  ad  Sedulium  p.  XII  et  Studia 
Vindob.  1880,  p.  81  s.).  Atque  f.  2*»  post  canonem  euangeliorum 
rhythmice  compositum  leguntur  uersus  illi:  Matheus  institut  etc. 
Sequitur  inscriptio  uncialibus  rubris  scripta  (3*):  haec  hic  SVNT 
euangelia  IIU  VEESIBVS  G.  VETTI  AQVILINI  IVVENCI 
VC  PEESBITERI  INMOETALE  NIHIL^  etc.  —  EXPLICIT 
PEEFAT  —  G.  VETTI  IVVENCI  PEBI  EVANGELIOEVM 
LIBEE  I  EXPLINCIPIT  LIB-n-  —  G.  VETTI  AQVILINI 
SIVE  IVVENCI  VCPEESBITEEI  EVANGELIOEV  LIB  II- 
EXPL  INCIPIT  LIBEE  TEETIVS  —  G.  VETTI  AQVILINI 
•VCSIVE  IVVENCI  PEESBITEEI  EVANGELIOEV  LIBEE 
ra  •  EXPLICIT  •  INCIPIT  LIB  •  IIII  •  —  finit  in  uerba  EXPLIC 
EVANGELIOEVM  LIB-nilG.  VETTI  AQVLINI  SIVE  IV- 
VENCI- VC|?rSf.  Correcturas  codex  satis  multas  expertus  est, 
quas  quantum  potui  in  notis  distinxi.  In  Germania  codicem 
esse  scriptum  glossae  etiam  theutonicae,  quae  hic  illic  legun- 

ruozant 
tur,  satis  demonstrant,  cf.  f.  21*»  u.  II  60  subigant 

Eiusdem  saeculi  est  etiam  codex  Cantabrigiensis  (=  CgUel 
Cant.)  bibliothecae  uniuersitatis  Ff  IV42  n.  1285,  qui  Maroldo 
teste  (cf.  prol.  p.  XIV)  ex  apographo  codicis  M  descriptus  est  (cf. 
Zangemeister.  I.  c.  p.  648  s.).  f.  2*  haec  inscriptio  legitur:  In- 
dpit  prolologus  damassi  Mattheus  instituit  uirtutum  transite 
mores  etc.  —  /.  66'^  Explidunt  quattuor  euangelia  a  iuuenco 
preshytero  pene  aduerbum  translata,  Deo  gratias  ago. 

Eodem  saeculo  sunt  scripti  codex  Audomaropolitanus 
266  membr.  40  olim  sci  Bertini  (cf.  catalogue  des  d6part.  III 
p.  134)  et  codex  Albiensis  99  membr.  4"  (cf.  catalogue  des 
d6part.  I  p.  498),  ex  quibus  Maroldus  in  editione  lectiones  quas- 
dam  diuulgauit. 

Saeculo  nono  uel  decimo  scripti  sunt:  codex  Bernensis  534  B 
membr.  49  foliorum   87,   qui  quondam  inter  libros  Bongarsii 
f«it.  f.  P  INCIPIT  LIBEE  IVVENCI  PEESBITEEI  QVEM  DE 
CONTEXTV  QVATTVOE  EVANGELIOEVM  PEE  METEVM 


XXXII  Prolegomena. 

SCRIPSIT  Matheus  instituit  etc.  —  INCIP  PPATIO  IV- 
VENCI.  Inmortale  nihil  —  EXPLICIT  PROLOGVS  •  INCP 
IVVENCI  LIB  PRIMVS  DE  NATIVITATE  SCI  lOHANNIS 

—  EXPLIC  LIBEE  PRIMVS  VECt  AQVILINI  SIVE  IV- 
VENCI  VERSVS  EVANGELIORVM  •  INCIP  LIBER  SECVN- 
DVS  EIVSDEM  —  EXPLICIT  LIBER  II-  INCIPIT  LIBER 
TERTIVS  IVVENCI  —  EXPLICIT  LIBER  TERTIVS  •  INCI- 
PIT  LIBER  QVARTVS  -  f.  87»»  EXPLICIT  LIBER  IVVENCL 
Alia  maau  scriptae  leguntur  hae  fere  glossae:  Solibus  pre- 
nomis  ignicomus  phebus  iubar  (cf.  III  1)  micans  paulatim 
ab  humanis  subduceret  obtutibus  - —  in  cenobio  ARKOC  ha- 
betur  hugo  inclitus  dux  francorum  in  regno  .  .  .  quibus  pa- 
ginae  35^  pars  reliqua  expletur.  In  marginibus  et  inter  uersus 
uariae  adiectae  sunt  glossae  a  manibus  duabus,  quarum  altera 
pinguiore  atramento  est  usa.  In  adnotatione  critica  significatio- 
nem  m.  2  adhibebam. 

Bb  Codex  Ambrosianus  C74  sup.  quondam  liber  Sancti  Co- 
lumbani  de  Bobio  formae  oblongae  foliis  140  continet  Venan- 
tium  Fortunatum  Aratorem  Paulini  Nolani  natales  Paulini  Petri- 
cordiae  de  uita  s.  Martini  fragmentum  Prosperum  luuencum 
disticha  Catonis  Theodulphi  earmen  ad  iudices  Isidori  uersus 
(cf.  Leo  in  edit.  carm.  Ven.  Fortunati  p.  VI;  E.  Duemmler, 
Poetae  lat.  aeui  Carolini  II  p.  441).  Fol.  118'  inscriptio  legitur 
haec:  HEC  HIC  SVNT  EVANGELIA  IN  VERSIBVS  G.  VETTI 
AQVILINI  IVVENCI  VC  PRESBITERI  —  EXPLICIT  PRE- 
FATIO  —  G.  VETTI  IVVENCI  PRESBITERI  EVANGELIO- 
RVM  LIBER  PRIMVS  EXPLIC  •  INCIPIT  LIBER  SECVNDVS 

—  G.  VETTI  AQVILINI  SIVE  IVVENCI  VC  PRESBITERI 
EVANGELIORVM  LIB  SECD  EXPLINCIPIT  TERTIVS  — 
similis  est  inscriptiojibri  HI.  et  IV.:  G.  VETTI  AQVILINI 
SIVE  IVVENCI  PRBI  EVANGELIORVM  LIBER  IIH  EXPLI- 
CIT  FELICITER  AMEN  AM  AMEN.  Capitula  indicantur  non- 
nisi  littera  K+  in  margine  addita;  correcturas  nota  w.  2  indicaui. 
Codicem  in  meum  usum  contulit  C.  Wotke. 

Vj  Codex  Vaticanus  Reginensis  333  membranaceus  formae 
quadratae  saec.  IX  uel  X  scriptus  (cf.  Areuali  prol.  2,  48;  Reif- 
ferscheidii  Bibl.  Lat.  Ital.  I  p.  382,  Maroldi  prol.  p.  XII)  foliis  163 


Prolegomena.  XXXIII 

luuenci  et  Sedulii  carmina  continet.  Atque  f.  1  legitur:  Incip 
praefatio  iuuenci  presbiteri  Matheus  insfituit  etc.  —  item 
praefatio  Inmortale  nihil  —  f.  26**  Explicit  liber  primus, 
incipit  secunduB  —  f.  101**  Per  dnm  Iwis  xpm  qui  in  secula 
regnat,  fnit.  Explicit  liber  IIII  euangeliorum  uersibus  Oai 
uetti  aquilini  iuuenti  presbiteri.  Inter  uersus  glossae  leguntur. 
Lectiones  huius  atque  sequentis  libri  ex  Areuali  et  Maroldi  com- 
mentariis  recepi. 

Godex  Vaticanus  Ottobianus  membranaceus  formae octauae  V^ 
s.  IX  uel  X  scriptus  (cf.  Areuali  prol.  p.  48,  Reiffersch.  B.  L. 
I.  p.  594,  Maioldi  prol.  p.  XIII)  foliis  85  Sedulium  et  luuencum 
continet.  f.  36**  legitur:  Incipit  praefatio  iuuenci  presbiteri 
Inrnortale  nihil  etc.  —  Explicit  praefatio  f.  37  luuencv^  no- 
bilissimi  generis  —  prindpe  ut  hieronim'  prbt  de  eo  scripsit 
Rex  fuit  —  f.  49  explicit  liber  primus,  Incipit  liber  aecun- 
du8  ....  f.  65^  in  uertice  sedes  (=  III  543)  sequitur  f.  67 
ad  potiora  prudens  transibit  strata  thororum  (=  III  621) 
—  f.  81  finit  Explicit  liberlllleuangeliorum  uersibus  gai- 
uetti '  Aquilini  •  iuuenci  •  presbiteri, 

Godex  bibliothecae  nationalis  Matritensis  (Matr.)  cason  14 
no.  22  m^pbranaceus  s.  IX  uel  X  accurate  estdescriptus  aTraube, 
Poetae  aeui  Garol.  III  p.  125,  ab  Hartelio,  Bibliotheca  patrum  la- 
tinorum  Hispaniensis  I  p.  284  s.,  a  Partsch,  Proleg.  ad  Gorippum 
p.  L.  f.  81**  luuenci  carmen  incipit.  Gum  quaternio  decimus  quar- 
tus  exciderit,  uersum  I  617  uersus  11  227  excipit.  Post  uersum 
IV  802  legitur:  Explicit  liber  IIII  luuend,  Item  ipsius  sequun- 
tur  u.  803  -  812.  Lectiones  nonnullas  ei  Maroldi  editione  recepi. 

Saeculo  undecimo  scripti  sunt: 

Codex  Helmstadiensis  553  membranaceus  4^  foliorum  138,  H 
quem  accurate  descripsit  0.  Korn:  Die  Handschriften  der  historia 
euangelica  des  luuencus  in  Danzig,  Rom  und  Wolfenbuttel  (Leip- 
zig,  1870).  Gontinet  f.  1—55  Garoli  Magni  uitam  poetae  Saxonis, 
65 — 72  passionem  sci  Adalberti,  f.  73 — 138Iuuencicarmen.  Liber 
quondara  monasterii  Lamspring  fuit,  nam  f .  1  legitur :  lib^  s  avriani 
i  lamespnge,    Lectiones  ex  Kornii  libello  supra  citato  excussi. 

Godex  Harleianus  3093  membr,  in  quarto  scriptus  f.  1 — 19  Hl 
luuencum  continet.    Inter  uersus  priorum  foliorum  glossae  le- 

XXIV.  luv.  c 


XXXIV  Prolegomena. 

guntur.  Inscriptio  haec  est:  Incipit  praefatio  in  libro  luuenci. 
Post  praefationem  Hieronymi  uerba  leguntur:  luuencus  nohi- 
lissimi  etc.  —  principe  ut  hieronim'  prhr  de  eo  scripsit;  sub- 
scriptio  f.  19:  Explicit  Liher  quatuor  euangeliorum  uersihus 
Gai  Vetti  Aquilini  luuenci  preahiterL  Codicem  in  meum  usum 
contulit  A.  Swoboda. 

N  Saeculo  duodecimo  scriptus  est  codex  Neoclaustrobur- 
gensis  1243,  quem  unicum  in  monasteriis  Austriacis  inueni. 
Poliis  1 — 75*»  continet  inscriptione  omissa  luuenci  carmen, 
uersus  IV  685 — 745  desiderantur.  Post  uersum  813  legitur 
carmen  Alcuinianum  Pontificalis  apex — supema  petit  (cf. 
Duemmler,  Poetae  aeui  Carol.  I  206).  Hos  uersus  excipit  ueteris 
bibUothecae  catalogus,  in  qua  inter  poetas  christianos  etiam  lu- 
uencus  memoratur  (cf.  Zeibig,  Bibiiothek  des  Stiftes  Elosterneu- 
burg,  Arch.  f.  Osterr.  Geschichte,  Bd.  V).  Correcturae  manus  se- 
cundae  atramento  uario  distinctae  sunt. 

G  Neque  lectiones  codicis  Gedanensis  XVII  A  9.  66  sae- 
culo  Xni.  scripti  prorsus  neglexi,  quamquam  eae  ad  carmen 
luuencianum  emendandum  non  multum  ualent.  Descripsit  co- 
dicem  0.  Korn  1.  c.  p.  2  s. 

Praeter  libros,  quos  adhuc  enumeraui,  innotuerunt  mihi  alii, 
quos  tamen  aut  adire  non  potui  aut  non  dignos  putaui,  quos 
respicerem,  cum  ad  rem  criticam  nihil  fere  proficerent.  sunt 
fere  hi:^) 

Codex  Ambianus  404  (olim  Corbeiensis)  s.  X  (cf.  Marold. 
I.  c.  p.  XVI),  codex  Barlouianus  Oxoniae  25  membr.  4^  s.  XI 
(cf.  Marold.  I.  c.  p.  XV),  codex  Bodleianus  527  membr.  8® 
s.  Xm  (cf.  Marold.  1.  c.  p.  XV),  codex  Bruxellensis  8860— 
8867  s.  X  (cf.  Duemmler,  Die  handschriftliche  Ueberlieferung 
der  lat.  Dichtungen  aus  der  Zeit  der  Karolinger  I  p.  157),  codex 
Cantabrigiensis  (=  Cs)  bibl.  uniuersitatis  Gg.  V  35  (no.  1667) 
membr.  4"  s.  XI  (cf.  Zangemeister  I.  c.  p.  68),  codex  Caro- 
liuillensis^)  103  s.  Xm  (cf.  catal.  des  d6p.  V,  p.  595),  co- 

^)  Vossianus  lat.  Q.  86  membr.  s.  IX  nunc  quidem  decurtatus  olim  Se- 
dulium  et  luuencum  continuit  cf.  Peiper,  Proleg.  ad  Alc.  Auit.  p.  LXVI. 

^)  Adnotat  auctor  catalogi:  A  la  suite  du  poeme  de  luuencus  sont  ces 
vers  ecrits  d^une  main  plus  moderne: 


Prolegomena.  XXXV 

dex  Gratianopol.  32  (cf.  Haenelii  catal.),  eodex  Cassinen- 
sis  326  s.  XI— XII  membr.  8  (Keifferscheid,  Bibl.  patr.  lat. 
It.  n,  p.  414)  f.  1  legitm*:  Incipiunt  uersus  luuenci  presbiteri 

or 

de  IIII  euangeliis  Matheus  instituit  etc.  —  f.  77  euangeliorum 
lihri  quattuor  explicant  Codex  Gudianns  191  membr.  4" 
s.  X  (cf.  Marold.  praef.  p.  XV),  codex  Mediomontanus  707  s.  X 
(cf.  Haenelii  catalogum),  codex  Metensis  519  membr.  4^  min. 
s.  XI  (cf.  cat,  des  bibl.  des  d6p.  V  p.  193),  codex  Monacensis 
19453  (Teg.  1453)  membr.  s.  XII,  codex  Monacensis  19454 
(Teg.  1454)  membr.  4^  s.  XI,  incipit  a  uersu  lE  66  (cf.  cata- 
logum  codd.  manuscr.  bibliothecae  regiae  Monacensis),  codex 
Musei  Britannici  add.  19723  membr.  i^  s.  X.  apographum 
codicis  Turicensis  est  (cf.  Marold.  1.  c.  p.  XIV),  codex  Parisinus 
10307  s.  X  (auctore  Delislio),  codex  Parisinus  lat.  14758  olim 
S.  Victoris  380,  s.  Xin  (cf.  Peiper,  Prolegg.  ad  Alcimum  Auitum 
p.  LIX),  codex  Parisinus  18553  s.  IX  (auctore  Delislio)  con- 
tinet  luuenci  uersus  lE  6  —  IV  304,  Sangallensis  (=  Sg) 
197  membr.  s.  IX — X  (cf.  mea  prolegom.  ad  Sedul.  p.  XVIE  et 
Peiperum  in  ed.  Auiti  p.  LXXI),  codex  Spinalensis  74  s.  X 
(cf.  catal.  g^n.  III  p.  430). 

Codices  recentissimi,  quos  iam  Maroldus  1.  c.  p.  XVI  collegit, 
sunt  hi  fere:  codex  Mediceus  1.  plut.  XXIII  15  s.  XV  et 
Mediceus  2  plut.  XXVI  20  chart.  s.  XV-XVI,  codex  Mu- 
sei  Britannici  addit.  19744  chart.  a.  1467 — 1468,  codex  Pa- 
risinus  lat.  8321  s.  XV,  codex  Gandauensis »)  17  (463) 
membr.  a.  1480—1505,  codex  bibl.  collegii  Romani  chart. 
s.  XV  (cf.  Areu.  prol,  50),  accedit  codex  Venetus  S.  Marci  138 
cl.  XII  (cf.  Steinmeyer  und  Sievers,  Altdeutsche  Glossen  II,  p.  351), 


Illo  in  uirgineo  generosa  iuuenacla  partu 
Panniculo  tenui  inculto  praesepe  reclinans 
Sic  uoua  lex  primum  uestita  est  paupere  textu 
Eloquio  donec  amicire,  luuence  sacerdos, 
Purpureo  hanc  tibi  uelle  fuit  quod  par  fuit.   Ergo 
Nonnisi  ueriloquis  nugaces  anteferamus 
Vates,  Vergilio  iubeamus,  cede  luuenco. 
1)  Hunc  codicem  a  Poehnanno  in  editione  sua  paranda  (1537)  coUatum 
se  contendit  Reuschius  ad  u.  III  198,  Areualus  proll.  70. 


XXXVI  Prolegomena. 

codex  Monac.  5934  a.  1522.  Citantur  praeterea  a  luuenci 
editoribus  uel  interpretibus,  qui  hodie  desiderantur  ut  codex 
Barthii  (cf.'Barthii  Aduers.  LIX  cap.  5),  duo  Colonienses, 
quos  sub  Ludouico  Pio  scriptos  esse  idem  Barthius  contendit 
(Aduers.  XIII  c.  19),  codex  Fuldensis  (cf.  Eeuschii  praef.), 
codex  Mersburgicus,  quem  Fabricius  in  comm.  Poetarum 
christianorum  s.  u.  Debilis  laudat.  De  quibus  codicibus  recen- 
tissimis  conferendus  est  etiam  Eeuschius  in  prolegom.  sub  ti- 
tulo:  codices  mss. 

In  magno  editionum^)  numero  eas  tantum  respexi,  ex  qui- 

bus  ad  uerba  luuenci  siue  emendanda  siue  explicanda  aliquid 

redundare  mihi  uisum  est.    Atque  omnium  praestantissima  no- 

Pocim.  minanda  est  editio  Poelmanni  uel  Pulmanni,  quae  prodiit 

Basileae  1528,  repetita  autem  est  cum  epistula  dedicatoria  ad 

lieinhardum    Lorichium   Hadamarium    Marpurgi    Nonis    luliis 

anni    1537    (cf.  Prol.  in    Sedulium  p.   XXV).     Additae   sunt 

huic   editioni   uariae  lectiones   in  luuenci   euangeliorum  libris 

obseruatae  per  Theodorum  Cranemburgensem,   quas  in  notis 

criticis  passim  fere  adnotaui  ita,  ut  eas  a  lectionibus  textus 

pocim.i.m.  Poelm.  i.  m.  distinguerem.    Ad  has  lectiones  referenda  esse  ui- 

Fabr.  dentur   quae  Georgius  Fabricius   in  commentariis   editioni, 

quae  a.  1562  Basileae  per  loannem  Oporinum  prodiit,  adnexis 

sub  uerbo  ,Iuuencus'  adnotat:  Lectionis  diuersitatem  in  luuen- 

^)  Recousum  editionum  proposuerunt  Reuschius  iu  praefatione,  Are- 
ualus,  Prolegg.,  cap.  III,  nro.  52—87,  Gebser  1.  c.  p.  46  s.  Omnium 
antiquissima  est,  quae  anno  1490  prodiit  et  hanc  inscriptionem  prae 
se  fert:  luuencus  presbyter  immensam  euangelicae  legis  maiestatem  heroicis 
uersibus  conchidens.  Addenda  est  ad  editiones  ab  Areualo  memoratas  haec 
Viennensis:  luuenci  poetae  de  euangelica  historia  lihri  IV  Viennae  Panoniae 
per  Hieronymum  Philouallum  et  loannem  Singrenium  expensis  Iscohardi 
Alantse  ciuis  et  hibliop.  Viennensis  1511.  Neque  ohlata  occasione  praeter- 
mittam  iudicium  illud  de  stilo  luuenciano,  quod  in  quodam  exemplari  edi- 
tionis  anno  1533  Lugduni  puhlici  iuris  factae  a  manu  fere  coaeua  scriptum 
legi:  C.  luuencus  presbyter  carminibus  historiam  clare  commodeque  ex- 
pressit.  Stilus  eius  nec  tumidus  est  nec  gentilia  figmenta  reddens,  sed 
uhique  facilis,  aequalis  et  simplicitatem  euangelicam  spirans.  Satis  super- 
que  testatur  se  haud  difficiles  Musas  habuisse  dum  in  poetica  nan-atione 
ueritati  sacrae  pressiue  haerens  nunquam  aut  quicqunm  torquet  aut  digres- 
sionihus  extra  orhitam  fertur. 


Prolegomena.  XXXVII 

cum  Basileae  impressum  coUegerat  Theodorus  Poelmannus  ex 
editione  ni  fallor  Kotomagensi  aut  ex  manuscripto,  quod  cum  ea 
editione  consentit:  id  autem  manuscriptum  bibliothecae  Gan- 
dauensis  fuisse  ipse  postea  adnotauit  (cf.  supra  p.  XXXV).  Neque 
prorsus  spreui  Reuschii  editionem,  quae  anno  1710  Franco-  Rensch. 
furti  et  Lipsiae  piiblici  iuris  est  facta,  At  multo  saepius  no- 
minabitur  Areuali  editio  anni  1792,  quae  prioribus  omnibus 
praestat  nonnuUis  speciosis  coniecturis  exornata.  Denique  Ma- 
roldi  editionem,  quae  Lipsiae  in  aedibus  Teubneri  a.  1886  pro-  Maroia. 
diit  et  prima  in  libris  manuscriptis  antiquissimis  innititur,  hic 
illic  citaui,  ubi  edit^r  doctissimus  coniecturas  proposuit. 

luuenci  codices  quotquot  examinaui  ad  unum  exemplar  redeunt, 
quod  litteris  anglosaxonicis  saeculo  ut  uidetur  septimo  scriptum 
fuerat.  Quod  quidem  praecipue  ex  elementis  permutatis  u  a, 
r  8,  r  p,  p  f,  mnt  euincas,  cf.  I  85  Jlumine  —  Jlamine  I  584 
custis  —  castis  I  305  arte  —  apte  I  396  pellatia  —  fallacia 
III  550  fundum  —  fundunt^  tum  —  tunc  plurimis  locis. 
Neque  sermonis  uulgaris  proprietates  desunt,  permutantur  enim 
litterae  o  et  au  (auras  pro  ora^  I  106),  uoces  e  et  is  {celare 
pro  celaris  I  739);  litterae  m,  r,  s,  t  superflue  additae  uel 
omissae  sunt,  cf.  supra  p.  XXVI.  Archetypus  non  solum  uerba 
discrepantia,  sed  versus  totos  uel  in  margine  adscriptos  uel 
supra  lineas  positos  habuisse  uidetur,  quae  lectionum  discre- 
pantiae  ita  sunt  comparatae  ut  aliae  ad  glossatoris  manum, 
multo  plures  ad  ipsum  poetam,  qui  multo  cum  sudore  uersus 
suos  panxit,  redire  mihi  quidem  uideantur.  Variant  enim 
lectiones  talibus  locis,  in  quibus  glossatori  causa  mutandi  uel 
explicandi  prorsus  defuit.  Velim  conferas  uersus  a  me  stel- 
lula  denotatos  e.  g. : 

II  109  Inde  Philippus  ait:  ,Cerne8,  duhitare  quiesce^  / 

109*  Progrediensque  uide  nam  oculis  tueri  licebit 

II  252  Olli  Chri8tu8  ait:  ^Laticis  da,  femina,  potum* 

252*  Illam  depo8cit  potum  sihi  tradere  Christus 

n  289  Spiritus  his  ac  plena  fides  erit  et  pater  altus 

289'  Spiritus  atque  fides  aderit  simul  et  pater  altus 

II  522  s.  Ad  corpu8  remeans  aninhae  iam  libera  virtus, 


XXXVIII  Prolegomena. 

Pauperibusque  suis  non  dedignata  patescit 
Fulgentis  splendens  adventus  gloria  nostri, 

522*  s.  Depositum  repetens  animae  substantia  corpus 
Omnibus  et  late  non  dedignata  patescit 
Lucijluis  splendens  aduentus  gloria  terris, 
in  340       Nec  cuiquam  praesens  pandatur  uisio  uerbis 

340*      Horomatis  huiusce  expertes  facite  cunctos  ^) 

III  611       Et  multos  redimens  pretioso  sanguine  seruat 
611*      Pro  multisque  animam  pretioso  sunguine  ponit 

IV  30       Legibus  et  iussis  Domini  mens  dura  resistit 
30*     Legibus  et  uirtute  Dei  mens  decolor  exit 

Alii  uersus  uariandi  uel  augendi  causa  a  legentibus  additi 
esse  uidentur  uelut 

I  645*  Naturale  bonum  terris  commune  placebit 
I  696*  Quapropter  rerum  molitio  perspiciatur 
I  762*  Quae  cupis  extimplo  obtineas  poscens  sapienter. 

Simili  modo  uoces  singulae  in  archetypo  iuxta  positae  fuisse 
uidentur,  si  quidem  conferas  lectiones  discrepantes  1 130  Mariae 
—  generis  430  fratres — geminos  bl3  pulchra  —  iusta  b93alma 
— ampla,  reclaudat — patescat  642  fulgent — jlorent  643  la- 
bores — ligones  652  current — surgent  679  aethera — sidera 
12%  fixa  —  magna  738  lurida — liuida  II  5  scelerata — furi- 
bunda  11  multisonum — ueliuolum  18  molimina — intentio 
21  uoluntas — potestas  49  fortia — ferrea  112  maligna — no- 
cendi  120  manifesta — terraeque  ^bZ  clausa  —  saeiia  416  pro- 
pere—maior  464  linquite — ponite  519  lurida — Iv^da  576 
profanent  —  dimoveant  HI  105  attoniti  —  stupefacti  106 
mente  —  uoce  .  .  . 
C  Harum  lectionum  duplicum  plurimas  seruauit  codex  C,  cum 
ceteri  unam  alteramue  praebeant.  Idem  codex  locis  non  paucis 
lectionem  genuinam  solus  exhibet  ut  I  105  partum  123  qua 
141  et  uirgine  ubi  et  ad  uocem  uirgine  premendam  plurimum 
ualet,  I  157  durumque  340  mentem  412  longo  439  uerbis 
458  magna  479  sic  489  digesto  (cf.  I  4)  539  domini  703  ca- 
pient  II   40  sibi  et  594   redivivam   tendito   765   coopertum 


1)  cf.  supra  p.  XIII. 


Prolegomena.  XXXIX 

III  48  inmersum  67  niatri  268  paruisse  420  secretum  434 
si  forte  696  dicta  IV  84  uastanda  178  suhita  —  hora  248 
6tiam  448  sic  468  labanter  492  «ed  <wa  law  ueniat  677  per- 
contatum  628  weri«  651  tegmina.  Quae  cum  ita  sint,  codex 
antiquissimus  C  auctoritate  reliquis  praeferendus  esse  uidetur. 
Attamen  non  desunt  loci,  in  quibus  librarius,  rei  metricae  non 
satis  peritus,  aperte  a  uero  aberrauerit.  Ad  hos  locos  recte  con- 
stituendos  codicibus  aliis  quamquam  aetate  recentioribus  uten- 
dum  erat.  Manus  correctoris  fere  coaeui  duplicis  lectionis 
primum  alterumue  uerbum  radendo  delebat  uel  etiam  lectiones 
deprauatas  ex  alio  quodam  manuscripto  inferebat,  menda  non- 
nuUa  correxit. 

Codices  saeculi  octaui  RMA  auctoritate  multo  minore  sunt,  RMA 
quaraquam  ad  lectiones  codicis  C  contra  reliquos  firmandos 
satis  ualent  cf.  II  489  animique  {animaeque  rell.)  II  560  lar- 
gitur  {largitus  rell.)  IV  119  sancti  {sanctae  rell.)  I  739  ex 
lectione  caelare  (CEM)  lectio  quae  genuina  esse  uidetur  re- 
stitui  potest;  II  569  monumenta  (CM)  III  23  doni  CR  (do- 
mini  rell.)  III  26  propago  CR  {propago  est  rell.)  III  705 
possunt  {certum  est  rell.)  III  761  simtil  discubuere  C,  dis- 
cubuere  simul  M  —  A  cum  C  facit  III  123  mulcatur 
131  mirumque  III  341  nisi  (lectio  praua)  IV  82  pinnarum 
CMA.  Concinunt  hi  libri  in  rebus  quibusdam  orthographicis 
cf.  IV  588  posterga  (CRM)  II  275  uiridicis  (CR)  HI  500 
summissus  (CR)  III  586  ignari  (pro  gnari  CM)  I  323  ca- 
mellorum  a  m.  1  in  CM  II  333  praecibus  (CRM)  III  390 
undissoni  (CM). 

Ex  his  codicibus  nullus  ex  altero  pendet.  Ab  archetypo 
longius  discedit  A,  qui  quamquam  plurimis  scatet  mendis, 
lectiones  praebet  speciosas  et  totos  uersus  reliquis  additiciis 
fortasse  iuxta  ponendos  cf.  III  554  bis  sceneque  tribus  uestros 
sub  iure  iacebunt  III  664  et  verbum  nostrum  magna  virtute 
pactum  (=  peractum)  IV  30  pectora  concertant  crebris  se- 
iungeret  aedis  (=seiungere  taedis)  IV  270  qui  coluere  me- 
tant  dignos  pro  tempore  fructus  III  686,  734  IV  71  s. 

E  codicibus  saeculi  noni  libros  Ki  K^  T  in  monasteriis  olim  K^K^T 
celeberrimis  scriptos  et  adseruatos  arcto  uinculo  inter  se  esse 


XL  Prolegomena. 

coniunctos  cum  subscriptionibus  similibus  (cf.  supra  p.  XXIX — 
XXXI,  infra  p.  49,  78,  111,  146)  tum  lectionibus  concinentibus 
demonstratur  cf.  I  13  tum  plebs  126  praegredere  (etiam  M) 
442  tahia  (C)  586  precatio  615  tineaeue  illos  (MBb)  694 
om.  (MBb)  II  217  inque  desertis  336  ni  390  possit  (Bb)  542 
fini  600  decedens  (Bb)  III  28  labis  100  vigilium  (MA)  181 
resepere  206  renieantia  (CA)  224  claudet  (M)  292  saturavit 
499  gazae  stabat  608  prior  (M)  694  se  mihi  putata  245 
responsis  (Bb)  286  horrendi  (A)  384  repuUis  456  concedunt 
498  nec  583  aZi«  603  viros  608  mitti—requirit  (C)  706  de 
pondere  707  reuulsis  710  omnia  uerbis  756  aeternaque  in 
(Bb)  804  diitina. 
LMpP  Etiam  reliquos  libros  LMpP  cognationem  inter  se  habere,  ex 
subscriptionibus  (cf.  p.40)  et  locis  concinentibus  pluribus  elucet: 
cf .  I  16  demissum  rerum  pater  254  latentes  312  uirtus  350 
mundare  392  famtdi  634  aereas  II  323  expendere  364  /er- 
renf  365 — 367  in  mg.  add.  425  uevba  596  |;o««tf  648  figet 
667  terras  698  adsumpsit  779  germine  III  14  fletusque  106 
menfe  218  jjZefte  254  caueri  340*  419  proprio  459  rwra 
687  dixissent  si  724  praecepit  IV  75  sordida  241  scirem 
247  possim  264  dispectos  563  wiaK«  773  Ainc  etc.  Ad  lec- 
tiones  uetustissimorum  firmandas  libri  s.  IX  magno  sunt  usui 
ita  ut  spernendi  non  fuerint  cf.  e.  g.  I  204  dignatur  298  di«- 
cemit  312  uirtus  III  738  praecipit  601  uulgum  738  itf 
IV  567  m  malis  573  feris. 

E  codicibus  quos  saeculo  IX  uel  X  adscribunt,  codex  Vj  arcte 
cum  Mp  cohaeret,  cf.  e.  g.  I  23  reuerti  24  suadebit  29  soboles 
270  miserandus  praesserat  II  192  reuoluat  444  portare  464 
Unquite  III  201  mirando  753  i7i/«  787  sanctus.  Cum  V^  non 
raro  V^  facit  uelut  I  385  /ecii  522  es<  om.  593  ampla  645* 
n  140  i7Zia  500  dwi!ci  III  463  perstat  640  m  excelsis  768 
ft^m  IV  36  terram  (cum  Sg)  478  jfe^^e  mania  618  uictus. 
Cognatus  est  cum  KiK^T  codex  Bb  (cf.  lectiones  supra  nota- 
tas),  quem  olim  in  monasterio  Bobiensi  fuisse  iam  diximus 
(cf.  supra  p.  XXXII).  B  ex  M  haerere  uidetur  cf.  I  114,  695, 
704,  726  etc.  Neque  lectiones  codicis  Matr.,  qui  cum  L  in 
subscriptioue  IV  812  facit,  neglegendae  erant,  cum  per  se  satis 


codd. 
s.  IX-X 


Prolegomena.  XLI 

DOtabiles  nonnumquam  ad  teitum  recte  constituendum  multum 
ualeant.  Huius  aetatis  codicum  praestantissimus  est  V},  qui 
et  nonnuUis  locis  unicus  lectionem  genuinam  seruauit  (cf.  III 
192)  et  saepissime  lectiones  codicis  C  confirmat;  d,  e.  g.  I  760 
III  44,  59,  205,  227  IV  242. 

Codicum  s.  X  inferiorum  lectiones  saepius  quam  fortasse  ex-  recenuores 
spectaueris  eam  ob  causam  respexi,  ut  imaginem  textus  pau- 
latim  deprauati,  quippe  e  correctorum  consilio  emendati  de- 
pingerem.  Ex  his  codicibus  Hl  non  paucis  locis  cum  codd.  V^ 
et  V2  facit  cf.  e.  g.  I  31  (infert)  II  328  (iamque  iterum  ter- 
ram  remeauerat  in  Galileam)  III  369  (sinu),  H  paene  apogra- 
phum  codicis  B  est,  Hl  saepe  cum  V^  concinit,  G  cum  B  et 
L.  Codicis  Neoclaustroburgensis  lectiones  ubique  fere  neglexi, 
tum  respexi,  cum  notatu  dignas  aut  cum  codicibus  anti- 
quissimis  congruentes  exhibebat.  Accurate  notaui  editionis 
Poelmanni  lectiones,  cum  ex  iis  maxime  perspiciatur,  quam 
studiosi  homines  per  medium  aeuum  docti  fuerint  sermonis  lu- 
uenciani  proprietates  tollendi  uel  minuendi. 

luuenci  uerbis  explanandis  uiri  docti  per  medium  aeuum  giossae 
operam  haud  exiguam  nauarunt.  Glossarum  quae  adhuc  restant, 
pars  lingua  latina  est  conscripta,  aliae  theutonice  uel  irice  sonant. 
Plerumque  inter  uersuum  lineas  leguntur,  nonnuUae  a  carmine 
separatae  et  in  unum  collectae  inueniuntur.  Ad  primum  genus 
referendae  sunt  glossae  quae  in  codice  R  a  manu  recentiore 
leguntur  ut:  praef.  1  inmortale:  inmutabile,  aurea  Roma: 
propter  diuitias  et  imperium,  3  inrevocabile  tenipus:  quia 
semper  uoluitur  et  decurrit,  4  quo:  usque  dum,  torrens:  ar- 
dens,  7  frequentant:  celebrant,  8  adcumulant:  id  est  augent, 
9  illos:  gi'ecos,  cehi:  excelsi,  Smyrnae:  ciuitas  homeri^fluentes: 
uel  fluuius,  10  Maronis:  Mantua  uirgilii  ubi  currit  fluuius 
mincius  aliter  mincia  fuit  una  de  sybillis  quae  tantum  magna 
fuit,  ut  stella  celi  diceretur  inde  dicitur  uirgilius  cecinisse  more 
illius  et  est  sensus  sicut  fluit  illud  flumen  sic  illo  f  sapientia 
et  ut  firmitas  ciuitatis  ita  illorum  sanctorum  in  hoc  saeculo. 
in  margine  uers.  10  legitur:  troia  nos  romanos,  11  discurrit: 
conlaudat,  uatum:  poetarum,  12  aeternae:  non  est  aeterna  quae 
finem  habet,  15  famem:  scilicet  homeri  et  uirgilii,  18  trihuet: 


XLn  ProlegomeDa. 

reddet,  20  sine  crimine:  sine  mendacio  homeri  et  uirgilii, 
21  metus:  subaudi:  adest  milii,  22  aubtrahet:  ab,  23  fiammi- 
uoma:  flamma  ferente.  Glossas  theutonicas  quae  similiter 
scriptae  in  codicibus  diuersis  leguntur,  coUegerunt  Steinmeyer 
et  Sieuers  in  opere  illo:  Althochdeutsche  Glossen  IIp.  349s., 
iricas  glossas  coUegit  et  explicauit  Stokes  in  Beitr&ge  zur 
vergleichenden  Sprachforschung  IV  385  s.,  VII  410.  Ad  genus 
alterum  referenda  est  illa  glossarum  congeries,  quam  codex 
lunius  bibl.  Bodl.  25  s.  VIII ')  continet,  et  glossae  illae  latino- 
francicae,  quas  Marcus  Zuerius  Boxhornius  in  historiam  uni- 
uersalem,  quae  Francofurti  et  Lipsiae  a.  1675  prodiit,  recepit 
his  uerbis  p.  451:  ,Nec  tamen  negligenda  hic  sunt  duo,  quae 
in  membranis  antiquissimis  scripta  habemus  glossaria  Garolo 
Magno  inscripta,  ex  quibus  et  constabit  de  ueritate  sententiae 
quam  produximus  et  eiusmodi  antiquitatum  studiosi  haud  dubie 
plurima  petere  poterunt,  quae  ut  antiquitate  ipsa  se  commen- 
dant,  ita  et  complectuntur  haud  pauca,  ex  quibus  non  pauca, 
quae  ad  rerum  cognitionem  attinent,  curiose  origines  indagantium 
ingenia  possunt  colligere.  Primum  optima  fide  a  nobis  descriptum 
ipsique  Carolo  M.  quod  iam  diximus  inscriptum  sic  habet:  An- 
ceps,  fogolari.  Aurora,  tagarod.  Acerbus,  pittar.  Argumentum, 
list.  aer,  luft . . .  arduum,  stechal  (cf.  luu.  IV  72).  affaminis,  lo- 
cutionis.  adfectare,  amare  in  luuenc.  Anfractus,  circuitus  .  .  . 
cateruium,  multitudo  luuenc.  Cunctatio,  dubitatio  luuenc.  . .  . 
cedit,  euenit.  degesto,  kizaltemu  (cf.  I  39).  dispendia,  farloni- 
nissa  (cf.  I  46).  disertor,  expositor.  relata,  kaoparet  (cf.  I  49). 
dedita,  consueta  luuenc.  dirimo,  diuido  luuenc.  dueli,  wicha- 
flemu  luuenc.  dapsilis,  largus.  dissicit,  separat  luuenc.  decolor, 
ungifaruet  (cf.  II  683)  . . .  flammiuoma,  lauespiantaz  in  luuenc. 
fastus,  sublimitas  in  luuenc.  furens,  irascens  luuenc.  .  .  .  hir- 
tum,  hirsutum,  ruhaz  in  luuenc.  hactenus,  usque  nunc.  in  ua- 
mine,  in  uulua  luuenc.  .  .  .  lustrata,  illuminata  luuenc.  .  .  . 
musanti,  runentemu  luuenc.  nectunt,  hoftant  in  luuenc.  pas- 
sim,  undique  luuenc.  .  .  .  rependere,  farkeltant  in  luuenc.   re- 


^)  Jncipiunt  uerba  in  luuenco*.  Omnes  fere  glossarum  opere  laudaio  con- 
tinentur. 


Prolegomena.  XLIII 

pertor,  findo  luuenc.  repedat,  widricat  luuenc.  rutum,  un- 
fruataz  in  luuenc.  uicibus,  hertom  luuenc.  uertigo  poli, 
suumtilod  himeles  luuenc'  Praeter  luuencum  nuUum  auctoris 
npmen  legitur.  Glossae  quae  ad  luuencum  pertinent  nomine 
uel  addito  uel  omisso  maiimam  partem  continentur  in  glos- 
sario,  quod  Steinmeyer  et  Sieuers  1.  c.  e  codice  lunio  25  edi- 
derunt.  ^) 

His  expositis  restat  ut  uiiis  doctis  qui  me  et  consilio  et  re 
adiuuerunt  gratias  agam  publicas  Guilelmo  de  Hartel,  ma- 
gistro  dilectissimo,  M.  Petschenig,  I.  Golling,  M.  Manitio, 
locorum  classicorum  inuestigatori  praestantissimo. 


1)  Glossae  a  Bozhornio  editae  in  librum  laudatum  recipiendae  erant. 
Scripsi  Vindobonae  Idibus  Iiiliis  a.  1890. 

lohaimes  Huemer. 


CORRIGENDA. 

p.      1  inscript.  ad  EiEjT  adde  Bb. 

p.     6,    67  not.  W.  Stud.  1880  pro  1888. 

p.    33,  627  not.  627  pro  628. 

p.    38,  736  not.  CE  pro  CEj. 

p.    40,  770  in  fine  notae  post  PRIMVS  adde:  EXPL 

p.    66,  543  not.  CHIC»  pro  CHIC3. 

p.  110,  738  not.  CMjMp  pro  CM^Mp. 

p.  144  ad  u.  774  citand.  est  cf.  Stat.  Theb.  IV  692. 

p.  146  u.  809  regum  pro  regnum. 

p.  146  subscr.  MpVj  IWENCI  pro  IVVENCn. 


C0NSPECTU8  NOTARIJM. 


c 

B 
M 

A 

K^      ] 

L 

Mp 

P 

T 

B 

Bh 

Matr. 

Vi 

V, 

H 

Hl 

N 

G 

Poelm. 

Bemeh. 

Arev. 


codex  collegii  corporis  Christi  Cantabrig.  304,  s.  VII. 
codex  Musei  Britannici  15  A  XVI.  j 

codex  Monacensis  6402  (olim  Frising.  202)  l  saec.  VIII. 
codez  Augiensis  (Karoliruh.)  112  | 

Karoliruhensis  217 


Lauduneusis  101 

Montepessulanus  362 

Parisinus  9847  (olim  Remensis) 

Turicensis  C  68 

Bernensis  534 

Bobiensis  (nunc  Ambrosianus  C  74) 

Matritensis  cason  14  no.  22 

Vaticanus  reginae  Sueciae  333 

Vaticanus  Ottobianus  35 

Helmstadiensis  553  ]  ^^ 

^   ,  .         «.v^r.       !  saec.  XI. 
Harleianus  3093       i 

Neoclaustroburgensis  1243  saec.  XII. 

Gedanensis  XVII  A  9.  66  saec.  XIII. 

=  Poelmanni  editio  a.  1537. 

=  Reuschii  editio  a.  1710. 

=  Areuali  editio  a.  1792. 


>  saec.  IX. 


saec.  IX— X. 


Mattheus  instituit  uirtutum  tramite  mores 
Et  beue  uiuendi  iusto  dedit  ordine  leges. 
Marcus  amat  terras  inter  caelumque  uolare 
Et  uehemens  aquila  stricto  secat  omnia  lapsu. 
Lucas  uberius  describit  praelia  Christi, 
lure  sacer  uitulus,  quia  uatum  munia  fatur. 
lohannes  fremit  ore  leo,  similis  rugienti 
Intonat  aeternae  pandens  mysteria  uitae. 


Hoc  carmen  continent  lihri  CjMpPTViBHPoelm.  cf.  Prolegomena  p,  XXI 
et  XXIV.  PRAEPATIO  C,  INCIPIT  PRAEPATIO  IVVENCI  PRESBI- 
TERI  F„  INCIPIT  PROLOGVS  DAMASSI  C^  INCLPIT  LIBER  IVVENa 
PRESBITERI  QVEM  DE  CONTEXTV  QVATTVOR  EVANOEUORVM 
PER  METRVM  SCRIPSIT  B,  DE  QVATTVOR  EVANGELISTIS  Podm., 
om.  rell    1  Matheus  P^  V^  B,  Math  T,  Mathfleus  Poelm.    transi  te  Cj    2  legis  T 

3  celumque  C       uidere  Fj        Maf  fremet  ore  leonis  simlUs  rugienti  T 

4  uehimens  CB^  ae^  aetherS  omnia  C  intonat  &eruf  pandens  my- 
steria  uite  T,  sequiiur  ramra  1  uers.  in  Mp  5  descripsit  C,  discribit 
PT^B^  proelia  PTBH  6  iura  sacer  Poelm.  uitulis  P^  a  uatum 
uncis  inchAsit  C,  post  fatur  manu  post.  additum  auita  qui  moenia  (c.  gl. 
mandataj  fatur  auita  MpPV^BH,  quia  uite  m.  f.  T,  quia  iuxta  m.  f. 
Poelm.j  qui  munia  fatur  Abia  Beinesitis  coni.;  huc  '^spectant  uersus 
Alcuini  c.  LXXI,  13  et  14  (cf.  Duemmler,  Poetae  aeui  Carol.  I  p.  294) 
Quodque  sacerdotum  meminit  praesumere  iura  |  Aligeri  faciem  nouit  ge- 

stare  iuuenci.      7  lohannis  CB^      frem&  B,  fremitus  H^      ♦ore  (Ti  erae.) 

Mp      leo*  B      similique  C  f i  s  a  man.  al.)      rudenti  C  (gi  a  man.  al), 

rugenti  B  loh  amat  terras  c§lumque  uolare  T  8  misteria  CMpB  &  ue- 
hemens  aquila  ostricta  secat  omnia  lapsu  T  CALVETII  AQILINI  SIVE 
IVVE6NCI  C,  po8t  u.  8  tmius  lineolae  spatium  uacuum  in  H 


C.  VETTI  AQVILINI  I WENCI 

EVANGELIORVM  LIBRI  IIII 


PRAEFATIO. 

Inmortale  nihil  mundi  conpage  tenetur, 
Non  orbis,  non  regna  hominum,  non  aurea  Boma, 
Non  mare,  non  tellus,  non  ignea  sidera  caeli. 
Nam  statuit  genitor  rerum  inreuocabile  tempus, 
Quo  Gunctum  torrens  rapiat  flamma  ultima  mundum. 
Sed  tamen  innumeros  homines  sublimia  facta 
Et  uirtutis  honos  in  tempora  longa  frequentant, 
Adcumulant  quorum  faDaam  laudesque  poetae. 
Hos  celsi  cantus,  Smyrnae  de  fonte  fluentes, 
nios  Minciadae  celebrat  dulcedo  Maronis. 
Nec  minor  ipsorum  discurrit  gloria  uatum, 
Quae  manet  aeternae  similis,  dum  saecla  uolabunt 

7]  cf.  Verg.  Aen.  IX  339  s. 

IN  NOMINE  ATQ:  ADIVTORIO  TRINITATIS  SCAE  AMEN|INCI- 
PIT  PROLOGUS  EVANGELII  VERSUUM  M,  INCIPIT  PREPATIO 
IWENCI  PRS  BB  (om.  PRS;,  HAEC  fHIC  K,)  HIC  SVNT  EVANGE- 
LIA  im  fQA*TVOR  Ki)  VERSIBVS  G.  VETTI  AQVILINI  IWE^CI 
VC  PRESBITERI  K^KiT,  INCIPIT  PROLOGVS  IVVENCI  PPESBI 
Mp,  INCEPIT  PROLOGVS  P,  ITEM  PRAEFATIO  F„  Incipit  prefatio 

in  LIB  luuenci  presbiteri  Rl,  INCIPIVNT  VERS'  DE  nil.  EVANGE- 
LnS  IWENCI  HISPANIENSIS  PBRI  G,  om.  rell  1  imniortale  MBh 
nicMl  HIN  2  urbes  CBh^  orbes  K^  (m.  1)  Fj  (m.  1),  urbis  TN 
3  sydera  BhN      5  mdfi  ffl  in  ras.  w.  3)  Mp      6  inumeros  M     7  onus  T, 

onos  K^      8  adcumulant  BPTBh     9  Smimae  CMp,  Smyrne*  (m?  eras.) 
M,    Smyrne    KyPTBhN,    smvrn^   H  fluentis   B^Hl\    fluent»    V 

10  minljCia^de  3f,  minciadfe  (a  eras.)  BK^,  miuchia  de  MpBhH,  min- 

ciadePT     caelebrat  T,  cebrant  56     dulcido  CK^T^HP      11  ne'p     de- 
currit  Poelm.      12  dum  s,  l.  P     secla  K^  (c  in  ras.)  K^MpB     uolabant  P^ 
XXIY.  lau.  1 


XL  Prolegomena. 

coniunctos  cum  subscriptionibus  similibus  (cf.  supra  p.  XXIX — 
XXXI,  infra  p.  49,  78,  111,  146)  tum  lectionibus  concinentibus 
demonstratur  cf.  I  13  tum  plebs  126  praegredere  (etiam  M) 
442  tabis  (C)  586  precatio  615  tineaeue  illos  (MBb)  694 
om.  (MBb)  II  217  inque  desertis  336  ni  S90  posait  (Bb)  542 
Jini  600  decedens  (Bb)  III  28  labis  100  vigilium  (MA)  181 
resepere  206  remeantia  (CA)  224  claudet  (M)  292  saturavit 
499  gazae  stabat  608  prior  (M)  694  se  mihi  putata  245 
responsis  (Bb)  286  horrendi  (A)  384  repulsis  456  concedunt 
498  wec  583. aiw  603  viros  608  mitti—requirit  (C)  706  de 
pondere  707  reuuUis  710  omnia  uerbis  756  aeternaque  in 
(Bb)  804  dmina. 

LMpP  Etiam  reliquos  libros  LMpP  cognationem  inter  se  habere,  ex 
subscriptionibus  (cf.  p.40)  et  locis  concinentibus  pluribus  elucet: 
cf .  I  16  demissum  rerum  pater  254  latentes  312  uirtus  350 
mundare  392  famuli  634  aereas  II  323  expendere  364  /er- 
renf  365 — 367  in  mg.  add.  425  weria  596  j^ossit  648  j^(/ef 
667  terras  698  adsumpsit  779  germine  III  14  fletusque  106 
Tnenie  218  pZeie  254  caueri  340*  419  proprio  459  rwra 
687  dixissent  si  724  praecepit  IV  75  sordida  241  scirem 
247  possim  264  dispectos  563  waiw  773  Ainc  etc.  Ad  lec- 
tiones  uetustissimorum  firmandas  libri  s.  IX  magno  sunt  usui 
ita  ut  spernendi  non  fuerint  cf.  e.  g.  I  204  dignatur  298  di«- 
cemit  312  uirtus  lU  738  praecipit  601  uulgum  738  wf 
IV  567  tn  maZi^  573  feris, 

s.7x-x  E  codicibus  quos  saeculo  IX  uel  X  adscribunt,  codex  Vj  ai*cte 
cum  Mp  cohaeret,  cf.  e.  g.  I  23  reuerti  24  suadebit  29  soboles 
270  miserandus  praesserat  II  192  reuoluat  444  portare  464 
linquite  III  201  mirando  753  t7i!i8  787  sanctus.  Cum  V^  non 
raro  V^  facit  uelut  I  385  /ecii  522  e«f  om.  593  ampla  645* 
n  140  27Zta  500  dwZct  III  463  perstat  640  m  excelsis  768 
fwm  IV  36  terram  (cum  Sg)  478  gfesie  mania  618  uictus. 
Cognatus  est  cum  KiKjT  codex  Bb  (cf.  lectiones  supra  nota- 
tas),  quem  olim  in  monasterio  Bobiensi  fuisse  iam  diximus 
(cf.  supra  p.  XXXII).  B  ex  M  haerere  uidetur  cf.  I  114,  695, 
704,  726  etc.  Neque  lectiones  codicis  Matr.,  qui  cum  L  in 
subscriptioue  IV  812  facit,  neglegendae  erant,  cum  per  se  satis 


Prolegomena.  XLI 

notabiles  nonnumquam  ad  textum  recte  constituendum  multum 
naleant.  Huius  aetatis  codicum  praestantissimus  est  Vi,  qui 
et  nonnuUis  locis  unicus  lectionem  genuinam  seruauit  (cf.  III 
192)  et  saepissime  lectiones  codicis  C  confirmat;  cf.  e.  g,  I  760 
III  44,  59,  205,  227  IV  242. 

Codicum  s.  X  inferiorum  lectiones  saepius  quam  fortasse  ex-  recentiores 
spectaueris  eam  ob  causam  respexi,  ut  imaginem  textus  pau- 
latim  deprauati,  quippe  e  correctorum  consilio  emendati  de- 
pingerem.  Ex  his  codicibus  Hl  non  paucis  locis  cum  codd.  V^ 
et  Vj  facit  cf.  e.  g.  I  31  (infert)  II  328  (iamque  iterum  ter- 
ram  remeauerat  in  Galileam)  III  369  (sinu),  H  paene  apogra- 
phum  codicis  B  est,  Hl  saepe  cum  V^  concinit,  G  cum  B  et 
L.  Codicis  Neoclaustroburgensis  lectiones  ubique  fere  neglexi, 
tum  respexi,  cum  notatu  dignas  aut  cum  codicibus  anti- 
quissimis  congruentes  exhibebat.  Accurate  notaui  editionis 
Poelmanni  lectiones,  cum  ex  iis  maxime  perspiciatur,  quam 
studiosi  homines  per  medium  aeuum  docti  fuerint  sermonis  lu- 
uenciani  proprietates  tollendi  uel  minuendi. 

luuenci  uerbis  explanandis  uiri  docti  per  medium  aeuum  giossae 
operam  haud  exiguam  nauarunt.  Glossarum  quae  adhuc  restant, 
pars  lingua  latina  est  conscripta,  aliae  theutonice  uel  irice  sonant. 
Plerumque  inter  uersuum  lineas  leguntur,  nonnuUae  a  carmine 
separatae  et  in  unum  collectae  inueniuntur.  Ad  primum  genus 
referendae  sunt  glossae  quae  in  codice  R  a  manu  recentiore 
leguntur  ut:  praef.  1  inmortale:  inmutabile,  aurea  Rom^: 
propter  diuitias  et  imperium,  3  inrevocabile  tempus:  quia 
semper  uoluitur  ot  decumt,  4  quo:  usque  dum,  torrens:  ar- 
dens,  7  frequentant:  celebrant,  8  adcumulant:  id  est  augent, 
9  illos:  grecos,  celsi:  excelsi,  Smyrnae:  ciuitas  ^om^n^fluentes: 
uel  fluuius,  10  Maronis:  Mantua  nirgilii  ubi  currit  fluuius 
mincius  aliter  mincia  fuit  una  de  sybillis  quae  tantum  magna 
fuit,  ut  stella  celi  diceretur  inde  dicitur  uirgilius  cecinisse  more 
illius  et  est  sensus  sicut  fluit  illud  flumen  sic  illo  f  sapientia 
et  ut  firmitas  ciuitatis  ita  illorum  sanctorum  in  hoc  saeculo. 
in  margine  uers.  10  legitur:  troia  nos  romanos,  11  discurrit: 
conlaudat,  uatum:  poetarum,  12  aeternae:  non  est  aeterna  quae 
finem  habet,  15  famem:  scilicet  homeri  et  uirgilii,  18  tribuet: 


XLn  Prolegomena. 

reddet,  20  sine  crimine:  sine  mendacio  homeri  et  uirgilii, 
21  metus:  subaudi:  adest  milii,  22  subtrahet:  ab,  23  fiammi' 
uoma:  flamma  ferente.  Glossas  theutonicas  quae  similiter 
scriptae  in  codicibus  diuersis  leguntur,  collegerunt  Steinmeyer 
et  Sieuers  in  opere  illo:  Althochdeutsche  Glossen  IIp.  349s., 
iricas  glossas  coUegit  et  explicauit  Stokes  in  Beitrage  zur 
vergleichenden  Sprachforschung  IV  385  s.,  VII  410.  Ad  genus 
alterum  referenda  est  illa  glossarum  congeries,  quam  codex 
lunius  bibl.  Bodl.  25  s.  VIII ')  continet,  et  glossae  illae  latino- 
francicae,  quas  Marcus  Zuerius  Boxhornius  in  historiam  uni- 
uersalem,  quae  Francofurti  et  Lipsiae  a.  1675  prodiit,  recepit 
his  uerbis  p.  451:  ,Nec  tamen  negligenda  hic  sunt  duo,  quae 
in  membranis  antiquissimis  scripta  habemus  glossaria  Carolo 
Magno  inscripta,  ex  quibus  et  constabit  de  ueritate  sententiae 
quam  produximus  et  eiusmodi  antiquitatum  studiosi  haud  dubie 
plurima  petere  poterunt,  quae  ut  antiquitate  ipsa  se  commen- 
dant,  ita  et  complectuntur  haud  pauca,  ex  quibus  non  pauca, 
quae  ad  rerum  cognitionem  attinent,  curiose  origines  indagantium 
ingenia  possunt  colligere.  Primum  optima  fide  a  nobis  descriptum 
ipsique  Carolo  M.  quod  iam  diximus  inscriptum  sic  habet:  An- 
ceps,  fogolari.  Aurora,  tagarod.  Acerbus,  pittar.  Argumentum 
list.  aer,  luft . . .  arduum,  stechal  (cf.  luu.  IV  72).  affaminis,  lo- 
cutionis.  adfectare,  amare  in  luuenc.  Anfractus,  circuitus  . 
cateruium,  multitudo  luuenc.  Cunctatio,  dubitatio  luuenc.  . 
cedit,  euenit.  degesto,  kizaltemu  (cf.  I  39).  dispendia,  fai'loni- 
nissa  (cf.  I  46).  disertor,  expositor.  relata,  kaoparet  (cf.  I  49) 
dedita,  consueta  luuenc.  dirimo,  diuido  luuenc.  dueli,  wicha- 
flemu  luuenc.  dapsilis,  largus.  dissicit,  separat  luuenc.  decolor, 
ungifaruet  (cf.  II  683)  . . .  flammiuoma,  lauespiantaz  in  luuenc, 
fastus,  sublimitas  in  luuenc.  furens,  irascens  luuenc.  .  .  .  hir- 
tum,  hirsutum,  ruhaz  in  luuenc.  hactenus,  usque  nunc.  in  ua- 
mine,  in  uulua  luuenc.  .  .  .  lustrata,  illuminata  luuenc.  .  .  . 
musanti,  runentemu  luuenc.  nectunt,  hoftant  in  luuenc.  pas- 
sim,  undique  luuenc.  .  .  .  rependere,  farkeltant  in  luuenc.   re- 


1)  Jncipiunt  uerba  in  luuenco*.  Omnes  fere  glossarum  opere  laudatx)  oon- 
tinentur. 


Prolegomena.  XLIII 

pertor,  findo  luuenc.  repedat,  widricat  luuenc.  rutum,  un- 
fruataz  in  luuenc.  uicibus,  hertom  luuenc.  uertigo  poli, 
suumtilod  himeles  luuenc'  Praeter  luuencum  nullum  auctoris 
npmen  legitur.  Glossae  quae  ad  luuencum  pertinent  nomine 
uel  addito  uel  omisso  maiimam  partem  continentur  in  glos- 
sario,  quod  Steinmeyer  et  Sieuers  1.  c.  e  codice  lunio  25  edi- 
derunt.  ^) 

His  expositis  restat  ut  uiris  doctis  qui  me  et  consilio  et  re 
adiuuerunt  gratias  agam  publicas  Guilelmo  de  Hartel,  ma- 
gistro  dilectissimo,  M.  Petschenig,  I.  Golling,  M.  Manitio, 
locorum  classicorum  inuestigatori  praestantissimo. 


1)  Glossae  a  Bozhornio  editae  in  librum  laudatum  recipiendae  erant. 
Scripsi  Vindobonae  Idibus  luliis  a.  1890. 

lohaimes  Huemer. 


CORRIGENDA. 

p.      1  inscript.  ad  EiEjT  adde  Bb. 

p.      6,    67  not.  W.  Stud.  1880  pro  1888. 

p.    33,  627  not.  627  pro  628. 

p.    38,  736  not.  CE  pro  CEj. 

p.    40,  770  in  fine  notae  post  PRIMVS  adde:  EXPL 

p.    66,  543  not.  CmC^  pro  CHIC3. 

p.  110,  738  not.  CMjMp  pro  CM^Mp. 

p.  144  ad  u.  774  citand.  est  cf.  Stat.  Theb.  IV  €92. 

p.  146  u.  809  regum  pro  regnum. 

p.  146  subscr.  MpV,  IVVENCI  pro  IVVENCn. 


C0N8PECTUS  NOTARIJM. 


c 

B 
M 
A 

K^      f 

L 

Mp 

P 

T 

B 

Bh 

Mair. 

V, 

V, 

H 

Hl 

N 

G 

Poelm. 

Beusch. 

Arev. 


codex  coUegii  corporis  Christi  Cantabrig.  304,  s.  VII. 
codez  Musei  Britannici  15  A  XVI.  | 

codex  Monacensis  6402  (olim  Frising.  202)  l  saec.  Vni. 
codez  Augiensis  (Karoliruh.)  112  | 

Earoliruhensis  217 


74) 


Laudunensis  101 
Montepessulanus  362 
Parisinus  9347  (olim  Remensis) 
Turicensis  C  68 
Bernensis  534 

Bobiensis  (nunc  Ambrosianus  C 
Matritensis  cason  14  no.  22 
Vaticanus  reginae  Sueciae  333 
Vaticanus  Ottobianus  35 
Helmstadiensis  553  \  ^1 

Harleianus  3093       i  ^^^" 
Neoclaustroburgensis  1243  saec.  XII. 
Gedanensis  XVII  A  9.  66  saec.  XIII 
=  Poelmanni  editio  a.  1537. 
=  Beuschii  editio  a.  1710. 
=  Areuali  editio  a.  1792. 


saec.  IX. 


saec.  IX— X. 


Mattheus  instituit  uirtutum  tramite  mores 
Et  bene  uiuendi  iusto  dedit  ordine  leges. 
Marcus  amat  terras  inter  caelumque  uolare 
Et  uehemens  aquila  stricto  secat  omnia  lapsu. 
Lucas  uberius  describit  praelia  Christi, 
lure  sacer  uitulus,  quia  uatum  munia  fatur. 
lohannes  fremit  ore  leo,  similis  rugienti 
Intonat  aeternae  pandens  mysteria  uitae. 


Hoc  carmen  continent  libri  CjMpPTViBHPoelm.  cf.  Prolegomenap.XXI 
et  XXIV.  PRAEFATIO  C,  INCIPIT  PRAEFATIO  IVVENCI  PRESBI- 
TERI  Fi,INCIPIT  PROLOGVS  DAMASSI  Cj,  INCIPIT  LIBER  IVVENCI 
PRESBITERI  QVEM  DE  CONTEXTV  QVATTVOR  EVANGELIORVM 
PER  METRVM  SCRIPSIT  B,  DE  QVATTVOR  EVANGELISTIS  Podm., 
om.  rell  1  Matheus  P^  V^B,  Math  T,  Mathaus  Poelm.  transite  Oj  2  legis  T 
8  celumque  C  uidere  V^  Mar  fremet  ore  leonis  similis  rugienti  T 
4  uehimens  CB^  aefa  aethera  omnia  C  intonat  &eru^  pandens  my- 
steria  uite  T,  sequitur  rctsura  1  uers.  in  Mp  5  descripsit  C,  discribit 
PT^B^  proelia  PTBH  6  iura  sacer  Poelm.  uitulis  P»  a  uatum 
uncis  inclimt  C,  post  fatur  manu  post.  additum  auita  qui  moenia  (c.  gl. 
mandata)  fatur  auita  MpPV^BH,  quia  uite  m.  f.  T,  quia  iuita  m.  f. 
Poelm.,  qui  muuia  fatur  Abia  Reinesius  coni.;  huc  '^spectant  uersw 
Alcuini  c.  LXXI,  13  et  14  (cf.  Duemmler,  Poetae  aeui  Carol.  I  p.  294) 
Quodque  sacerdotum  meminit  praesumere  iura  |  Aligeri  faciem  nouit  ge- 

stare  iuuenci.      7  lohannis  CB^      frem&  B,  fremitus  H^      tore  (h  eras.) 

Mp      leo*  B      similique  C  (l  s  a  man.  al.)      rudenti  C  (gi  a  man.  al.), 

rugenti  B  loh  amat  terras  celumque  uolare  T  8  misteria  CMpB  &  ue- 
hemens  aquila  ostricta  secat  omnia  lapsu  T  CALVETII  AQILINI  SIVE 
IVVE6NCI  C,  post  u.  8  unius  lineolae  spatium  uacuum  in  H 


C.  YEFTI  AQYIIJNI  IVYENCI 

EVANGELIORVM  LIBRI  IIII 


PRAEFATIO. 

Inmortale  nihil  mundi  conpage  tenetur, 
Non  orbis,  non  regna  hominum,  non  aurea  Roma, 
Non  mare,  non  tellus,  non  ignea  sidera  caeli. 
Nam  statuit  genitor  rerum  inreuocabile  tempus, 
Quo  cunctum  torrens  rapiat  flamma  ultima  mundum. 
Sed  tamen  innumeros  homines  sublimia  facta 
Et  uirtutis  honos  in  tempora  longa  frequentant, 
Adcumulant  quorum  fajg^m  laudesque  poetae. 
Hos  celsi  cantus,  Smyrnae  de  fonte  fluentes, 
lUos  Minciadae  celebrat  dulcedo  Maronis. 
Nec  minor  ipsorum  discurrit  gloria  uatum, 
Quae  manet  aeternae  similis,  dum  saecla  uolabunt 

7]  cf.  Verg.  Aen.  IX  339  s. 

IN  NOMINE  ATQ:  ADIVTORIO  TRINITATIS  SCAE  AMEN|INCI- 
PIT  PROLOGUS  EVANGELII  VERSUUM  3f,  INCIPIT  PREPATIO 
rWENCI  PRS  BB  (om.  PRS;,  HAEC  f  HIC  K,)  HIC  SVNT  EVANGE- 
LIA  lUI  fQA*TVOR  KO  VERSIBVS  G.  VETTI  AQVILINI  IWEm 
VC  PRESBITERI  -S:,JSCjT,  LNCIPIT  PROLOGVS  IVVENCI  PPESBI 
Afjp,  INCIPIT  PROLOGVS  P,  ITEM  PRAEFATIO  F,,  Incipit  prefatio 

in  LIB  luuenci  presbiteri  Hl,  INCIPIVNT  VERS'  DE  •  im  •  EVANGE- 

LHS  IWENCI  HISPANIENSIS  PBRI  G,  om.  rell      1  immortale  MBh 

nichU  HIN  2  urbes   CBb\  orbes  K^  (m.  1)   V^  (m.  1),  urbis  TN 

3  sydera  BhN  5  mda  ftX  in  ras.  m.  2)  Mp      6  inumeros  M     7  onus  T, 

onos  Kj      8  adcumulant  BPTBh     9  Smimae  CMp,  Smyrne*  (m?  eras.) 
M,    Smyrne    K^PTBhN,    smvru?   H  fluentis   B^HP,    fluent»    V 

10  miuiiciaicde  M,  minciad«e  (a  eras.)  BK^  miuchia  de  MpBhH,  min- 

ciadePT     caelebrat  T,  cebrant  J56     dulGldo  CK^T^HV      11  ne^P     de- 
currit  Podm.      12  dum  s.  l.  P     secla  K^  (c  in  ras.)  K^MpB     uolabant  P^ 
XXIY.  laa.  1 


A     \ 

lauenoi  -    m  *. 


Et  uertigo  poli  terras  atque  aequora  circum 


Aethera  sidereum  iusso  moderamine  uoluet.         ^C^- 
15  Quod  si  tam  lougam  meruerunt  carmina  famauf, 
Quae  ueterum  gestis  hominum  mendacia  nectunt, 
Nobis  certa  fides  aeternae  in  saecula  laudis      '     L  c^^^fT^- 
^       Inmortale  decus  tribuet  meritumque  rependet.        Cn^>^    o 
Nam  mihi  carmen  erit  Christi  uitalia  gesta,  \  yi  ^^ 

20  Diuinum  populis  falsi  sine  crimine  donum. 
Nec  metus,  ut  mundi  rapiant  incendia  secum 
Hoc  opus;  hoc  etenim  forsan  me  subtrahet  igni  ^^, 

Tunc,  cum  flammiuoma  discendet  nube  coruscans      r\y\ 
ludex,  altithroni  genitoris  gloria,  Christus.  ^    \^*' 

25  Ergo  age!   sanctificus  adsit  mihi  carminis  auctor      y-'"'      ,^ 
Spiritus,  et  puro  mentem  riget  amne  canentis  Ij.»  { 

Dulcis  lordanis,  ut  Christo  digna  loqnamur. 

18]  cf.  Stat.  Theb.  Vm  759. 

13  po*li  Mp      adque  C      aegora  C^      14  Ethera  MMp      sydereum 

n 

MKi,  siderium  J5,  sidere  (^  a  m.2)  P  iussu  RMp\  ius  in  N  uoluit 
R^K^Mp^  uolet  (u  a  m.  ^)  P       16  hominum  gestis  M        mendatia 

T     l  ■ 

K^T  17  aeterna  R^Hl,  aetern^  (e  in  raa.)  T  ladem  fcorr.  m.  2)  K^, 
laudis  (is  w  ras.)  T  18  immortale  CMHl  19  michi  N  20  populis 
C»F,,  add.  in  s.  l.  C^MpK^B,  in  in  textu  RMK^PTV^Bhm,  in  populos 
Poelm.  i.  mg.  22  me  forsan  KiK^Bb  subtrahit  C^  cu*  (c  et  ^am.  2.) 
Mp  23  discendet  C^K^K^PT^,  descendit  Mp\  discendit  Bb,  desoen- 
det  rell.  corruscans  C,  coruscus  Mp^  24  post  altithroni,  coruscans 
eras.  in  M  25  INVOCATIO  in  mg.  B  assit  N  27  lordaues  C 
EXPL  PPACIO  RK.K^TBb;   IWENCVS  NOBILISSIMI  GENERIS 

OR 

HISPANVS  PRST  IIII  EVANGELIA  EXAMETRIS   VERSIBVS  PENE 

OR 

ADVERBVM  TRANSFERENS  mi  LIBROS  CON  fCOM  Mp)  POSVIT 
ET  NONNVLLA  EODEM  METRO  AD  SACRAMENTORVM  ORDINEM 
PERTINENTIA  FLORVIT  SVB  CONSTANTINO  PRINCIPE  VT  HIE- 
RONIMVS  PRST  DE  EO  SCRIPSIT  CSCRIBIT  Mp)  RK.K^MpV^Hl 
(ef.  Hieron.  de  uir.  ill.  c.  84  ed.  Herdingianae)  —  FINIT  RROLOGVS 
M,  EXPLICIT  PROLOGVS  MpPB 


Euangeliorum  lib.  I. 


LIBER  PRIMUS. 

Bex  foit  Herodes  ludaea  in  gente  crueatus, 
Sub  quo  seraator  iusti  templique  sacerdos 
Zacharias,  uicibus  cui  templum  cura  tueri 
Digesto  instabat  lectorum  ex  ordine  uatum. 
5  Huius  inhaerebat  thalamis  dignissima  coniux. 
Cura  his  ambobus  parilis  moderaminis  aequi, 
Ambos  adnexos  legis  praecepta  tenebant. 
Nec  fuit  his  suboles,  iam  tum  uergentibus  annis, 
Qratius  ut  donum  iam  desperantibus  esset. 
10  Sed  cum  forte  aditis  arisque  inferret  odores 
Zacharias,  uisus  caelo  discendere  aperto 
Nuntius  et  soli  iussas  perferre  loquellas 
(Getera  nam  foribus  tunc  plebs  adstrata  rogabat): 

2]  cf.  Ou.  Am.  III  118.  -      7]  cf.  Ou.  Met.  XIII  153.      8]  cf.  Lucan. 
I  129,  n  105.      13]  cf.  Ou.  Met.  II  703. 


INCIPIT  LIBER  PRDIVS  3f  fprobacio  in  mg.  gloamtor),  IVVENCI 
LLB  PRIMVS  DE  NATIVITATE  SCI  lOHANNIS  B,  INCIPLIB 
PRDfVS  P,   om.  rell,  1  Herodis  T^         ludea  pleriqw!,   iudee  Mp 

In 

2  quoq.  Bh      4    degesto   M^       stabat    f^n  a  m.  2)  Hl        5  cuius  in 

la  i 

mg.  Poelm.  herebat  (in  a  m.  2)  M       thalami  Mp       coniux  C  M 

Kt  (m.  1)  V^BBhHl,  comun*x  (c  eras.)  A',      6  cura  H     paralis  KiMp^ 

nmi 

modenis   Crami  a  m.  2)  H         7  adnex*os  (s  eras.)  K^  tenebat  N 

e 

8  ne  Cc  o  iw.  ^;  P        hjis  3f  (saepe),  his  in  ras.  B        soboles  B^Ki 
KjMpB^Hl,  soboUs  MT\  subolis  Bh         iunc  RMK^K^MpPTBBb, 

rina    rlndim 

tot  V^Hl       uergentibus  H       9  gracius  GiT/,  grandius  Mp        donum 

u 

ex  corr.  in  Mp         disperantibus   RM^         10  cum  corr.  in  qum  Mp^ 
sorte  V1V2       aditis  libri       arisque]  ris  in  raa.  3f,  araeque  Mp        im- 

ferret  M      11  Zaccharias  C,  Zacharius  K^       «idit  C       discendere  CM^ 

» 
12    nuncius  G  Hl         afferre  faf  in  ras.)  G        iusas  M,   iussus    MpT^, 

iussas  (\i   eras.)  K,,  uisus   V^Hl         loquelas   M^   loquelas   RK^K^Mp 
TB       13  ta  plebs  K^K^T^Hl        plebes  RM'^  Cplebis  w.  1)  V^GHN 

ror*b«t 

astra^ta  (v  in  ras,,  c  eras.)  Mp,  adstrata  ex  asstrata  B      iacebat  M 


4  luuenci 

,Quem  tibi  terribilis  concnssit  corde  pauorem 

15  Yisus,  cum  laeti  sermonis  gratia  placat? 
Nam  me  dimissum  rerum  pater  unicus  alto 
E  caeli  solio  tibi  nunc  in  uerba  uenire 
Praecipit  et  cara  tibi  moi  e  coniuge  natum 
Promittit,  grandis  rerum  cui  gloria  restat, 

20  Plurima  qui  populis  nascendo  gaudia  quaeret; 
Sobrius  aetemum,  clausum  quem  Spiritus  ipsis 
Yisceribus  matris  conplebit  numine  claro. 
Istius  hic  populi  partem  pleramque  docendo 
Ad  uerum  conuertet  iter,  Dominumque  Deumque 

25  Gontinuo  primus  noscet  plebemque  nouabit. 
Nomine  lohannem  hunc  tu  uocitare  memento.' 
Olli  confusa  respondit  mente  sacerdos: 
,Aemula  promissis  obsistit  talibus  aetas, 
Nec  senibus  fetus  poterit  contingere  fessis, 

30  Quem  deus  auertens  primaeuo  in  flore  negauit.' 

17]  cf.  On.  Ex  P.  n  570.  18]  cf.  VaL  Placc.  H  551.  27]  cf. 
Verg.  Aen.  n  736.  28]  cf.  Verg.  Aen.  V  415.  30]  cf.  Verg.  Aen. 
Vn  162. 

14  corda  Podm.  qnid  tibi  t.  concassi  corda  pauore  Podm.  tn  mg. 
15  eum  MKi  (m.  1)  MpPTBhGHl  laetis  C  placet  K^Mp^TBb, 
placat  C  ^^-'^)  K^N  uisus?  cu  laeti  sermonis  munere  placat  Podm.  in 
mg.      16  propitius  dimissump.  0,  propicius  rerum  p.  EMKxK^TV^BG 

demiuum  ^^ 

Hlf  demissum  rerum  p.  MpPVtBh,  j^pidus  r.  p.  Hl,  praepitius  fori. 

o 

unius  Kt      17  E]  <m,  M,  a  nonnuRi      18  praecepit  K^K^  (a  m.  2)  Mp^ 

a  i 

19  promitit  Mp      20  gadia  K^      quaerit  Mp^  T,  quaeret  K^     21  subrius 

V  in 

ITj  (m.  1)  r*  aetemo  K^  que  Hl  ipsis  (1n  a  m.  al.)  M  22  com- 
pleuit  CRHl,  conpleuit  M^,  conplebit  K^TBh  23  pleramque  (ra  in 
ras.)  B\  plebemque  sed  be  in  ras.  CM  (c.  gl.  plurimam^,  plebemque  K^ 
P^TBhN  reuerti  Mp  (i  docendi  m.  2)  V^  24  conuertit  C,  suade- 
bit  MpVi  dominumque  (qne  s.  l)  Mp^  25  noscit  C,  agnoscet  (ag 
eras.)  M,  gnoscet  K^K^  (m.  2)  BB^BhH^  nouabit  M  (t  uocauit  m.  ai.) 
MpVxG,  uocabit  in  ras.  C  et  reU.  26  tu  s.l.BM  27  confa^sa  (s 
eras.)  M      28  aetes  K^  (m.  1)      29  fetus  CK^  (m.  1)  T,  f*ftus  (o  eras.) 

M,  soboles  ViMp  Podm.  in  mg.,  foetus  reU.  fesis  M  30  quam 
MpV, 


Eaangeliornm  lib.  I.  5 

Haec  trepidans  uates;  cni  talia  nnntius  addlt: 

,Si  tibi  mortalis  snbolem  promitteret  nllns, 

Ad  desperandnm  forsan  cnnctatio  mentis 

Debuerat  tardis  haerens  insistere  nerbis. 
35  Nnnc  ego,  qnem  dominns  caeli,  terraeqne  repertor, 

Ante  snos  nultns  nolnit  parere  ministmm, 

Auribus  ingratis  hominis  uisnqne  receptus, 

Snpremi  mandata  Dei  temnenda  peregi. 

Quare  promissis  manet  inreuocabile  donum, 
40  Sed  tibi  claudetur  rapidae  nox  nuntia  mentis, 

Donec  cuncta  Dei  firmentur  munera  nobis.' 

Haec  ait  et  sese  teneris  inmiscnit  auris. 
Interea  populns  miracula  longa  trahebat, 

Quid  tantum  templo  uellet  cessare  sacerdos. 
45  Progressus  trepide  numen  nidisse  snpernum 

Nutibns  edocnit,  miserae  et  dispendia  uocis. 

Inde  domum  remeat  conpleto  ex  ordine  uates 

Officio,  amissamque  leuant  promissa  loqnellam; 

Nec  dilata  din  nenemnt  munera  prolis. 
50  Anxia  sed  uentris  celabat  gaudia  coniux, 

Donec  quinque  cauam  conplerent  lumina  lunam. 

35]  cf.  Verg.  Aen.  XII  829. 

31  natis  (a  m.  1)  K^  T  infert  BV^Hl  Podfn.  in  mg.  32  subolem  C 
P^BBhJSy  prolem  Mp,  sobolem  reU.  33  disperandum  iPKi  (m.  1) 
Ki  (m.  2)  P  Bh  onnctacio  B  34  aherens  Mp  35  creator  Podm. 
36  suo  uultu   C         parere  (ei  ex  corr.)  M,  parare  H^  37  homi- 

num  Mp,  homini  coni.  Barth.  receptis  Bh  38  suppremi  BK^K^ 
Hh  supraemi  Jlf  tempnenda  BGHN  peregi  vn  ras.  Mp  39  quare 
ex  corr.  in  M,  que  iam  N  irreuocabile  Hl  40  clauditur  M^  trepide 
MpVi  HP       uobis  ex  corr.  Mp       42  tenuis  P      subito  tenueis  se  misit 

in  auras  Poelm.  in  mg.  immiscuit  C  Hl  43  populos  JR  trahebant  Mp 
44  templo]  in  om.  CB^Mp^T^V^  cessare  (B,i  morare  8.  l)  T  45  egressus 
edit.  46  &  doouit  Mp^  misserae«*  (q;  eras.)  MV^,  miserae  Tcimrell., 
misera  et  coni.  Vondk.,  misera  ob  Stockes  dispendia  (tkcxo)  M  47  re- 
meant  C,  rediit  Poelm.  ez  om.  G  conpleto  CBK^Ki  (m.  2)  TBBh 
uatis  K2  (m.  1)  T^  48  amisamque  B^  promisa  B^  loqueUam  CM 
Kx  Ki  (m.  1)  T^  50  s&  B  celebat  ex  celabat  B,  caelabat  M  con- 
iux  CMK2  (m.  1)  T^BhHHl  51  conplerent  CKyK^TBBh,  com- 
plerent  reU. 


&  lunenci 

Tunc  maiora  dehinc  idem  mandata  minister 
Detnlit  ad  Mariae  dimissas  uirginis  anres. 
Haec  desponsa  suo  per  tempora  certa  propinquo 

55  Abdita  uirgineis  caste  pubescere  tectis 
Et  seruare  diem  iussis  permissa  parentum. 
Ad  quam  tranquillum  sermonem  nuntius  infit: 
jSalue,  progenie  terras  iutura  salubri, 
Desine  conspectu  mentem  turbare  uerendo. 

60  Nam  tua  concipient  caelesti  uiscera  iussu 
Natum,  quem  regnare  Deus  per  saecula  cuncta 
Et  propriam  credi  subolem  gaudetque  iubetque. 
Hunc  ubi  sub  lucem  dederis,  sit  nomine  lesus.' 
Ad  quem  uirgo  debinc  pauido  sic  inchoat  ore: 

65  ,Nullos  conceptus  fieri  sine  coniuge  dicunt; 
Vnde  igitur  subolem  mihimet  sperabo  uenire?' 
Nuntius  haec  contra  celeri  sermone  profatur: 
,Virtus  celsa  Dei  circumuolitabit  obumbrans, 
Spiritus  et  ueniet  purus,  lectissima  uirgo, 

64]  cf.  Ou.  Met.  I  386,  Stat.  Theb.  XI  121. 

52  AN6ELVS  AD  MARIAM  m  mg.  BMp     mhgN,  uunc  in  mg.  Poelm. 
53  dimisBus  CB^KtKiTN^,  dimisus  B^       54  disponsa  MK^  (m.  1)  T^ 

i  8 

hBG  55  casta  Mp^^  castis  Bh  56  iusisperinisa  M  57  tranquillaum  Hl 
nutns  B  ^      infit  ex  imfit  M,  infert  Poelm.  m  mg.      58  progeniae  MBh, 

qne 

proienie  Mp,  progenies  N     terrasque  R,  terras**  JST,,  terras  ^que  a  m.  2) 

va. 

Bh,  terrisque  N  iutura  (i  fart.ex  f)  M(gl.germ.  helfentiuj,  iura  (tu  a  m.  2) 
P,  futnra  CN,  adfutura  H  salubri*  (m  eras.)  M,  ubri  in  ras.  B,  sa- 
lubris  F,  N  cf.  Wiener  Stud.  1660,  p.  67  progeniem  terris  paritura  sa- 
Inbrem  Po«2m.  in  mg.     59  disine  M^  ui  mdetur,  desine*  f,     60  concipient] 

i  pi 

ci  w  ras.  B^,  concipent  fi  a  m.  2)  Mp,  con***rient  P      61  deus  fecit  M 

62  propitam  P  sobolem  RM^K^  (m.  2)  PTGHl  subolem  credi 
Mp  N  gauditque  iubitque  C  63  nomen  ex  nomine  M,  nomen  B 
64  panido  a  manupost.  in  mg.  C,  pauida  T^Hl  inchoat]  at  in  ras.  M. 
incoat  K^  (m.  2)  P^T^  incipit  JtfjpF,;  inchoat  ore  in  ras.  H  65  con- 
'^eptoB  K^  (w.  t)  K-i  (m.  VB^  66  3obolem  HM^K^  (m.2)PT^BGHI 
spei*a**bo  A',         »>7   fatetur  Mp^  7j    F,   Poelm  (cf    Wiener  Stud.  1686, 

i 

p.  87}  68  dei  «.  l.  B  circumuolitauit  fJK  circumuoltabar  RMp.  -li-  «.'»• 
lu  B  '^^obumbrans  (te  eras.  t)  M,  obumbras  Ky  (m.  V  r>9  et  neuiet] 
adueniet  B^G,  adueniens  H^N     I&is-sima  K^  (m.  h 


Euangeliorum  lib.  L  7 

70  Ac  tibi  moi  puerum  casto  sermone  ixibebit 
Magnificum  gigni  populis,  quem  credere  sanctum 
Supremique  Dei  natum  uocitare  necesse  est. 
Sic  cognata  tibi,  sterilis  quae  credita  cunctis, 
Zachariae  coniux  mortali  germine  uuper 

75  Aeuo  defessis  hausit  miracula  membris. 

Sextus  adest  mensis:  parent  sic  omnia  iussis.'' 
Virgo  dehinc:  ,Domino  famulam  nunc  ecce  iubenti, 
Vt  tua  uerba  sonant,  cernis  seruire  paraUm.' 
Nuntius  abscedens  uacuis  se  condidit  auris. 

80       lUa  dehinc  rapidis  ludaeam  passibus  mbem 
Zachariaeque  domum  penetrat  grauidamque  salutat 
Elisabeth,  clausae  cum  protinus  anxia  prolis 
Membra  uteri  gremio  motu  maiore  resultant. 
Et  simul  exiluit  mater  concussa  tremore, 

85  Diuinae  uocis  conpleta  est  flamine  sancto 
Et  magnum  clamans:  ,Felix  o  femina,  salue, 
Felicem  gestans  uteri  sinuamine  fetum. 
Vnde  meam  tanto  uoluit  Deus  aequus  honore 
Inlustrare  domum,  quam  mater  numinis  alti 

79]  cf.  Verg.  Aen.  IX  619.      80]  cf.  Verg.  Aen.  VII  156. 

70  hunc  CMp  Cac  in  mg.),  ac  religui  mox  perme  C  71  popolum  M^, 
populus  Mp\  populos  K2  (m.  1)  credidere  M^  72  suppraemique  M 
73  cognita  Jfcfi)»      sterelis  CK^  (m.  1)  B^Bh      74  Zacchariae  C      coniux 

MK^  (m.  1)  P^rB^BbHHl  75  de^fessis  (f  eras.)  M  auxit  (h  a  m.  2) 
ViB,  auxit  MMpK^  (^  a  m.  2)  T  (%  a  m.  2)  BhGHHl      memhra  JT,  (m.  1) 

tmc  » 

77  dein  M^  n*ecce  Cunc  a  m.  2)  K^  ece  T^  78  sonent  ii*,  sonent  P 
79  ahscidens  M^,  abscendens  Hl      condedit  CT^      aures  Mp^     80  SA- 

LVTATIO  MARIE  AD  HELISABET  B       deinc  M      ludeam  B  et  alii 

mtl 

81  do  (mvi  a  m.  2)  C      penitrat  M^      salutat  ("at  in  ras.)  B,  salutet  T^ 

82  Elisha&h  Mp  cum  CBP\  quum  (i  cui  m.  2)  Mp,  cui  rell.  proles  B^ 
88  menhra  RMpK^T  84  eialuit  MK^  (m.  1)  T\  eiaui  Bh\  exsiluit 
07^ Hl  concussa  (s-,  in  ro^.)  M}»  85  fluraine  (\  t'arain<»  HBKxT  (ex 
'otr.  ni.  :Jt  OHjy.  **tainiiie  /af  fi-ffAi^.f  M.  \  flauiin^  m.  al.  tV»  mg.,  nu- 
mine  Mp^  H.  cf.  r.  I4(f  80  *«>  A',  ofeiii  P  87  sinuanime  A', 
foetum  BK^P  BBh,  tVtuin  ('a  «>»  rw^.i  M  88  aequos  M^  89  illu- 
itrare  MB^Hl 


8  Iimeiioi 

90  ViBeret?  Ecce  meo  gaudens  in  uiscere  proles 
Exultat,  Mariae  cum  prima  adfamina  sensit. 
Felix,  qui  credit  finem  mox  adfore  uerbis, 
Quae  Deus  ad  famulos  magnum  dignando  loquetur. 
nia  trahens  animum  per  gaudia  mixta  pudore 

95  Subpressae  uocis  pauitantia  dicta  uolutat: 
,Magnificas  laudes  animus  gratesque  rependit 
Inmensi  Domino  mundi.  Vix  gaudia  tanta 
Spiritus  iste  capit,  quod  me  dignatus  in  altum 
Erigit  ex  humili  celsam  cunctisque  beatam 

100  Gentibus  et  saeclis  uoluit  Deus  aequus  haberi. 
Sustulit  ecce  thronum  saeuis  fregitque  superbos, 
Largifluis  humUes  opibus  ditauit  egentes.' 
Tunc  illic  mansit  trinos  ex  ordine  menses, 
Ad  propriamque  domum  repedat  iam  certa  futuri. 

105       lamque  aderat  tempus,  quo  iussum  fundere  partum 
Elisabeth  uoluenda  dies  in  luminis  oras 
Cogeret.    Ad  partus  famam  collecta  cucurrit 

96]  cf.  Stat.  Theb.  VII  379.        106]  cf.  Verg.  Aen.  IX  7,  Ge.  II  47. 
90    ui*8eret  (s  eras.)  3f,   uisseret   P  prolis  M^K^K^T^P^Bhy 

prolM 

gaudens   Hl  91   afTamina    CMB^PHl,   adfamine   T^   corr.   m.   2 

92  que  M^^BMp^^K^  (m.  2)  TBb^HHlG,  que*  K^  affore  recm- 
tiores      credit  finem  Poelm.       93  loqmtur  M^B^K^  (m.  2)       94  animo 

BK^  (m.  2)  BbHHl  podore  B,  pudore*  (m  eras.)  Kj,  pudorem  F, 
Poelm.,  pauore  G      animo  per  gaudia  mixta  pudorem  Poelm.       95  sub- 

niflco 

pressae  CBT  96  magnificat  C,  magn  (nifico  m.  2)  Mp  anima  (7, 
animo  R^^M^^BMpP^^V^  (m.  2)  Fj  (m.  2)  HHl  rependi  P,  celebrat 
Mp^V^  Podm.  in  mg.        97  immensi  MHl        tanta]   tota  Poeim.  in 

u 

mg.  98  altom  i?  ipsum  te  caperent  Po«Zw.  tn  w</.  99  erigit  (7Jlf*J5 
Mp^PT^Bb^H^  erigi  ex  eregi  K^,  erigere  rell.  100  8ec*lis  RM 
habere  Mp^H  •  101  tronum  plerique,  trhonum  Mp  seruis  Poelm.  in  mg. 
frigitque   C         102  largifluis]  inmensis  Podm.  in  mg.  bumOis  K^ 

(m.  1)  P^T,  homines  G  ♦egentes  (a  eras.)  T^  104  apropriamque  JT 
repetatiJ,  rediit  M  (m.  ai.),  remeat  Poelm.  105  PARTVS  ELISABET 
Mp  iusum  M^  partum  C,  fetum  vel  foetum  rell.;  sarcina  deserat 
aluum  Poelm.  106  Aelisabeth  M^,  elishabet  Mp  liqnidas  soluenda 
iu  Poelm.  auras  libri,  cf.  Verg.  Ge.  II 44  107  Ad  partus  fama  tantos 
collecta  Poelm. 


Eaangeliornm  lib.  I.  9 

Turba  propinquonim,  tam  gandia  mira  freqnentes 
Goncelebrant  nomenqne  inbent  genitoris  habere. 

110  Abnuit  hoc  genetrix,  sed  lohannes  uocitetur 
Ingeminat.    Placuit  muti  tunc  iussa  parentis 
Gonsulere,  scriptoque  rogant  edicere  nonien. 
Sed,  pro  mira  fides,  tabulis  cum  scribere  temptat, 
Inplicitam  soluit  per  uerba  sonantia  linguam. 

115  Mox  etiam  adsuetam  penetrant  spiracula  mentem, 
Gonpletusque  canit  uenturi  conscia  dicta: 
,Goncelebrent  cuncti  laudes  gratesque  frequentent 
Astrorum  et  t^errae,  pontique  hominumque  parenti, 
Visere  quod  uoluit  propriamque  absoluere  plebem. 

120  En  beat  antiquam  gentem  comuque  salutis 
Erecto  indulget  Dauidis  origine  lumen. 
Hoc  est,  quod  prisci  cecinere  ex  ordine  uates, 
Haec  est  iUa  salus,  qua  nos  ex  hostibus  atris 
Eripit,  ut  iuste  iusto  seruire  queamus. 

125  At  tu,  parue  puer,  sanctus  dignusque  profeta 
Dicere  et  Dominum  mox  praegrediere  uiando 
niius  et  populum  duces  per  lumen  apertum: 
Errorem  per  te  spernent  mortisque  tenebras 
Abrumpent  omnes,  tua  qui  praecepta  sequentur.' 

130       Exhinc  secretis  in  uallibus  abdita  semper 

108  tunc  MMpBGy  per  Poelm.  i.  m.  ma*na  (g  eras.)  Mp  110  genitriz 
rm  110  sed  CRM^Mp^PT,  et  rell  lohannis  M^B^  111  ingemuit  V^ 
muti  CRK2  (8.  l.)  Poelm.  in  mg.,  cunctis  rell  tum  CB  112  in  scripto- 
que  Poelm.  in  textUt  in  scripto  rogitantque  in  mg.  113  pro  mira  (Va 
in  ras.)  M,  promissa  K^  (ex  corr.)  Hl  tabolis  C  conscribere  RB 
temptat  (p  am.2)R  114  inplicitam  (i^  ez  &)  MB  115  penitrant  M^ 
facta  Hl       116  conpletusque]  a^  conscius  cui  M  in  mg.       117  coucele- 

e 

brant  RM  (a  m.  al.)  V^GHl,  concelebrant  GH  frequentant  RM  (% 
m.  al.)  V2GHI  119  quod]  qui  KiK^PBBhHHlG  gentem  Hl 
120  beat*  M,  beat**  (am  eras.)  H  121  indulget  (In  ex  q;)  Mp  Da- 
uidis  (8  a  m.  2)  M  122  hoc]  haec  corr.  in  hoc  R  presci*  M^ 
123  qua  C,  quae  relt        125  dignus  icsque  M       profeta  C       126  di- 

cere  Kt  (Is  m.  2)  et]  om.  C  dm  0  praegredere  (m.  1)  MKiK^T, 
praegredire  Bb\  progrediere  Podm.  in  mg.  iu**ando  H  127  et]  ut  P 
180  ezin  M  (n  ex  m)  KiK^TBBhGH,  ezinc  P,  ezhin  Hl 


10  luuenci 

Vita  fuit  puero,  donec  poscentibnfi  annis 
Yatis  ad  officiam  pleno  pubesceret  aeuo. 

Interea  Mariae  sponso  miracula  mentem 
Sollicitant,  mauifesta  uteri  quod  pondera  uidit, 

135  Et  secum  uoluit,  quanam  ratione  propinquae 
Dedecus  obpressum  celet  thalamosque  recuset. 
Talia  tractanti  torpescunt  membra  sopore 
Audiuitque  Dei  super  horrida  somnia  uocem: 
,Accipe  coniugium  nullo  cum  crimine  pactae, 

140  Spiritus  inpleuit  sancto  cui  uiscera  fetu. 

Hanc  cecinit  uates  uenturam  et  uirgine  prolem, 
NOBISCVM  DEVS  est  nomen  cui.'  Protinus  ille 
Haec  praecepta  sequens  seruat  sponsalia  pacta. 
Sed  tum  forte  nouo  capitum  discussio  censu 

145  Caesaris  Augusti  iussis  per  plurima  terrae 
Describebatur ;   Syriam  tunc  iure  regebat 
Quirinus,  proprios  cui  tota  per  oppida  fines 
Edebant  populi,  uires  uomenque  genusque. 
Urbs  est  ludaeae  Bethleem,  Dauida  canorum 

148]  cf.  Verg.  Aen.  X  149. 

132  pubisceret  C        133  VISIO  lOSEP  Mp  in  mg.       sponsi  M^Mp^ 

KxT^BBhGH      miraculamentum  (e  a  m,  2)  H       135  quana  Hl       ra- 

tione*  B  136  decus  fde  a  m.  2)  RM^  obpressum  K^K^TBBh 
thalamoque  ifj  T  caelet  M^  K^PBh  recu*set  3f,  recusit  T»  137  tur- 
pescunt  B^T^  menbra  K^K^T  sapore  iU  tUdetur  R^  138  orrida 
K^MpT    mox  stertente  dei  uox  est  audita  monentis  Poehn.  in  mg.     139  Tu 

spousam  capias,  uacat  omui  pactio  fraude  Poelm.  in  mg.  140  implebit  K^ 
cui*  M  foetu  RMPBBh,  faetu  Mp  140  sanctus  Bh  141  uentu- 
rum  Bh      et  uirgine  C,  ex  u.  M  (in  ras.)  K^  (s.  l  m.  2)  PViBBhGHHl, 

in  u.  B  (8.  l)  Mp  T  (s.  l  m.  2),  i^  if,  143  seuat  Mp,  seruit  iV  pata  B^ 
144  DE  PROCESSIONE  ET  XPI  NATIVITATE  B  cum  Hl,  tunc  B^  Mp 
noui-census  MK^  (m.  2)  PT\  nouus  Poelm.  in  mg.  145  Cesari  L 
Caesareque  Augusto  iussus  Poeim.  i  m.  agusti  Bh  plurim»  scribi  Poelm. 
ii*  ni(f.      14r>  discribebHfiir  .\fh\f\.I.R^      Siriam  ('.  sirif'  MH\KiLPTBh 

f-Hl  tan<'  f*Mr.  Tn^  R,  qtia-  Hh,  quam  r.tl.  147  rvrinus  HBh 
proprio    .yBLP\\.    proprih    H.    proprii    Pmlm,  in   ma.  opida    BA", 

tinis  (:P  148  ♦-debant  CMpBh,  aedebaut  N.  iidd*»liant  reM.  149  iuda 
Hl  iudnf^  pler.      Bethi«em  CBM^K^MpP^ 


Enangeliorum  lib.  I.  11 

150  Qaae  gennit,  generis  quae  censnm  inre  petebat. 
Edidit  hic  Mariam  Daoidis  origine  loseph 
Desponsamqne  sibi  scribens  grauidamque  professus. 
Hospitio  amborum  Bethleem  sub  moenibus  urbis 
Angusti  fnerant  praeparua  habitacula  ruris. 

155  Illic  uirgo  nouo  conpleta  in  tempore  fetu 
Soluitur  et  puerum  ueteri  cunabula  textu 
Inuoluunt  durumque  datur  praesepe  cubili. 
Circa  soUicitae  pecudum  custodia  noctis 
Pastores  tenuit  uigiles  per  pascua  laeta. 

160  Ecce  Dei  monitu  uisus  discendere  caelo 
Nuntius,  at  subitus  terror  tremefacta  pauore 
Prostrauit  uiridi  pastorum  corpora  terrae. 
Talis  et  attonitis  caelo  uox  missa  cucurrit: 
jPonite  terrorem  mentis,  mea  sumite  dicta, 

165  Pastores,  quibus  haec  ingentia  gaudia  porto. 
Nam  genitus  puer  est  Dauidis  origine  clara, 
Qui  populis  lucem  mox  laetitiamque  propaget. 
Hoc  signum  dicam,  puerum  quod  cernere  uobis 

153]  cf.  Verg.  Aen.  XII  116.       165]  cf.  Stat.  Theb.  X  555. 

150  genuit  Mariae  generis  quae  C,  g.  Mariae  (\  generis  s.  l.  m.  2  R) 
quae  JJJIfpFa,  g.  generis  censumque  MK^PBBbH  151  ededit  C,  *edi- 
dit  M  Mariam]  illam  RMpV^  originis  M^  152  disponsamque  BK^ 
TBhy  desponsata^  153  De  natiuitate  xpi  Mp  hospitium  LMp^V-iH 
Bethleem  C  cum  plerisque  desub  C  154  perparua  M  (er  in  ras.)  B 
LMp        154  et  155  in  mg.  Mp^       155  conplet  C       tempora  MMpB^ 

o 

fo&eu  M,  foetu  RMpPBb,  fa&u  K^       nouum  completo  tempore  foetum 

Poelm.  156  conabula  RB  texto  (m.  1)  iC,  JKj  T  Edidit  et  leni  pannoso 
tegmine  motu  Poelm.  157  Texit  cui  durum  cunas  praesepe  ministrat* 
Podm.  imuoluunt  M^  durumque  C,  duroque  rell.  que]  qu*e  RK^ 
praesepe]  q^  ex  is  ikf,  praesepis  H  158  soUicite  ;?Zer.,  sollicitos  coni.  Arev. 
pecodum  CMp^  pecorum  K^K-iTBhG  ef.  Lucas  TI  -S:  cpuXarrovTes 
©uXajMt;  T7)?  vuxTbi;  hzi  djv  ico(fAV7iv  «Oxtov  .\NGELTJS  AO  PASTOEES 
B  L.    Angelus    apparuit    pa.storibu)-   Mp-         lot^   uijrilis    L,   ui^gines    Hh 

1^0  ui*sus  itf,  iussus   Poeim.        disi'Mn(\t*vt'  plrriqnr         lol   at   in  rtu*.  h\, 

i 
t  in  roff.  T,  ftt  MpVi        Hubito   htehtt.  m  tnp.        \6o  atiouiti^   CM.  nti»- 
uitib   P       emissa  ('        164  sumitffi  L       165  jj^jst  hae<-  roj^.  4  litt.  in   h\ 
uobib  quibus  E        gaudio  L        168  VTSIO  lOSKP  B 


12  lunenoi 

lam  licet  inplentem  gracili  praesepia  uoce.' 
170  Talia  dicenti  iunguntar  milia  plebis 

Gaelestis  cunctique  Deum  laudantque  rogantque, 

Talis  et  uniti  uox  agminis  aera  conplet: 

jGIoria  supremum  comitatur  debita  patrem; 

In  terris  iustos  homines  pax  digna  sequetur/ 
176  Et  simul  his  dictis  caeli  secreta  reuisunt. 

Pastores  propere  ueniunt  puerumque  iacentem 

Praesepis  gremio  cemunt;    post  inde  frequentes 

Dispergunt  late  celeris  uaga  semina  famae. 

Mirantes  laudant,  laetantes  constipuerunt, 
180  Omnia  nocturnis  monitis  quod  uera  recurrant. 
Viderat  octauam  lucem  puer,  ecce  recidi 

Ad  morem  legis  nomenque  aptare  necesse  est. 

Inpositumque  illi  est,  monitis  caelestibus  olim 

Quod  Mariae  uox  missa  Deo  praecepit,  lesus. 
185       Scripserat  antiquae  Moyses  moderamina  legis, 

Inter  quae  primos  prisco  de  sanguine  uatum 

Obseruare  dedit  fetus  oflferre  sacrandos, 

Inplumesque  simul  ferre  ad  delubra  columbas. 

Haec  ubi  per  Mariam  templo  seruata  feruntur, 
190  Ecce  senei  Simeon  dignus  cenprendere  sensu 

172]  cf.  Verg.  Aen.  IX  112.      175]  cf  Stat.  Theb.X  210. 

169  uoce]  fotu  coni.  Vonckius  171  laudentque  JR*  172  et]  s.  l.  R 
aere  Hl  173  8U*premum  C^B\  8upr*emus  M^  comitatur  libri,  co- 
mitetur  edit  174  sequatur  CP,  sequetur  rell.  cf.  Luc.  II  9  (laxai) 
175  histis  Mp^  hiis  M^,  is  Bh  celsi  H  reui*sit  Cit  in  ras.)  M  (at 
reuisunt  angeli  in  ing.),  reuisunt  reuisitant  L,  reui*8unt  K^  176  PA- 
STORES  IN  BETLEM  BL,  spatium  uacuum  in  Mp  177  cremio  M^ 
sequentes  (fort.  a  m.  1)  K^T,  Poelm.  in  mg.  178  celebris  Fj  (?)  179  con- 
stupuerunt  K^MpV^BBhGH  180  recurrunt  M^K^K^PTB^BhH 
181  CIRCVMCISIO  XPI  LMp^  182  moram  T  est]  in  ras.  M\  om.  G 
184  *deo  M  IHSUS  P,  hesus  T,  ihesus  Bh  185  Moises  C  mode- 
ramine  TTj  (m.  1)  PT^  186  primus  CBhG^  natum  C,  natus  N 
187  fetus  OJCj  (m.  1)  T^  188  delubra*  (m  eras.)  C,  dilubra  P»  co- 
lumbes  K^  (m.  1)  T        189  seruate  K^T^       190  DE  SIMEONE  X,  DE 

aenit 

SmONE  B       senex  L       Symeon  BK^PBhG       conprendere  CBLK} 
PTBG,  comprehendere  MMpK^BhHl        sensum  MpV^  (m.  1)  Poelm, 


EuangeHorum  lib.  I.  13 

Gaelestes  uoces,  cui  quondam  praescia  reruin 
Yirtus  prodiderat,  quod  carcere  corporis  aegri 
Deposito  mortem  liber  requiemque  uideret, 
Gum  primum  caeli  laudem  terraeque  salutem, 

195  Omnia  quem  uatum  spondent  oracula  Christum, 
Yidisset  templo  soUemnes  ferre  palumbas. 
Isque  ubi  curuato  defessus  corpore  templum 
lam  grauior  penetrat,  monuit  quod  spiritus  auctor, 
Ecce  simul  paruum  gremio  genetricis  lesum 

200  Ad  templum  sensit  uenisse,  trementibus  ulnis 
Accepit  puerum  laetusque  haec  dicta  profatur: 
,Nunc,  nunc  me  famulum  Dominus  nunc  liberat  atris 
Gorporis  e  uinclis  finemque  inponere  uerbis 
Dignatur  cum  pace  suis.    En  splendida  nostros 

205  Lux  oculos  tua  circumstat  radiisque  renidet, 
Quam  cunctis  hominum  lustratis  gentibus  addit 
Istrahelitarum  cumulatae  gloria  plebis.  ^ 
Quid  tantum  Mariae  stupuerunt  pectora  matris? 
Hic  puer  ad  casum  populi  datur,  iste  renasci 

210  Goncedet  populos;  dictum  in  contraria  signum 

198]  cf.  Verg.  Aen.  H  436. 

r '  e»re«r« 

191  caelestis  CMp      uocis  Mp      condam  Mp      192  cprpore  K^,  cor- 

pore  P  195  DE  DVOBVS  PVLLIS  COLVMBAEVM  B  196  templo  B 
sollemnes  CMK^  palumb^s  B,  polumbes  M^^  palumbes  M^MpK^ 
(m.  1)  BbWi,  columbes  LT^,  balumbes  K^,  palumbos  V^  Podm.  in  mg. 

197  hisque  Hl        curbato    C       diffusus   B\   deffesus   M,   defessos   T^ 

na 

198  penitrat  M  motuit  L  199  genitricis  B^  et  rec.  200  at  L 
sensit  s,  l  K^T  201  accipit  C  202  liberat  BMatr.,  liberet  rell.  arctis 
B\  artis  K^  K^LTBh  203  uinculis  B^  204  dignatur  CMp,  dignetur  reU. 
suis]  nitens  Mp  en]  ac  L^Hl  splendide  K^  (m.  1)  T  nostris  K^  (m.  1) 
205  renidet  M^  fresplendet  in  mg.)  B^BK^  (m.  2)  T\  refulget  V^  Poelm., 

retinet  L,  renitet  rdl  cf.  Wiener  Stud.  II 112  206  addit  L  207  istra- 
helitanim  cui  C,  hisraelitarum  B,  israhelitarum  rell.       comolatae  JR,  cu- 

mulate  K^  uu.  207  et  208  p.  u.  222  in  Hl  209  ca^sum  (s  eras.)  M 
210  concidet  C,  concidit  M\  concedit  K^  (m.  1)  T  populos  CMKy 
(m.  1)  Kt  (m.  1)  B\  popuhs  rell.      dictum  scripsi,  dicta  libri  cf.  Luc.  II 

34   flCVTlXEyO(JL£VOV 


14  lunenci 

Istius  adueniet,  percurrens  debita  leto 
Atque  animam  matris  ferro  fulgente  machaera, 
Quo  pateant  tecti  tenebrosa  uolumina  cordis/ 
Haec  ait  in  Simeone  Deus;   mox  ecce  profetae 

215  Femineam  sancto  conplet  spiramine  mentem. 
Anna  fait  uatu  grauior,  quam  in  flore  iuuentae 
Destituit  uiduam  mors  inmatura  mariti. 
Casta  sed  in  templo  semper  pro  coniuge  uita 
Et  cultus  cessere  Dei;   quae  numine  iussa 

220  Cognouit  Christum  et  simili  sermone  locuta  est. 
Inde  ubi  soUemnem  pueri  pro  nomine  legem 
Conpleuit  genetrii  et  loseph  omnia  mirans, 
Ad  patriam  laeti  repedant  pueruinque  reportant. 
Gens  est  ulterior  surgenti  couscia  soli, 

225  Astrorum  sollers  ortusque  obitusque  notare; 
Huius  primores  nomen  tenuere  Magorum. 
Tunc  hinc  delecti  Solymos  per  longa  uiarum 

213]  cf.  Stat..  Theb.  I  351.      215]  cf.  Verg.  Aen.  VIU  160.      216]  cf. 
Verg.  Aen.  XI  166.      227J  ef.  Verg.  Aen.  X  213. 

211  percurrent  B*,  percurret  B^MpVi,-  pcurrens  omnia  G      loeto  ttel 

l§to  libri      210  et  211  permutati  in  Hl      212  machera  plerique;  Poelm, 

inmg.:  Concedet  populis,  illi  signnm  esse  negahunt 

Foederis  hi  contra  caelo  uenisse  tenehunt 

Liuor  edax  faciet  lethum  ut  percurrat  amarum 

Atque  tuam  fulgens  animam  mihi  crede  machaera 

213  uolumina]  uelamina  N     214  DE  ANNA  LB      ait  in  s,  l  M^      Sy- 

meone  pkrique        215  faemineam  mentem — complet  M       217  distituit 

M^KiK^TB^j  constituit  Poelm.in  mg.        immatura  CM       219  cultos 

(m.  1)  KiT      nomine  C       220  simile  P^      loquuta  M     221  solemnem 

BL,  solempnem  B,   sollempnem  GH         222   conpleuit  CK^K^TBBb 

genetris  Mp^      223  repetant  22*,  remeant  L,  redeunt  Poehn.      224  VBI 

MAGI  VIDERVNT  STELLAM  Mp,   MAGORVM  MVNERA  ET  VISIO 

STELLE.  L      est  s.  l  BHl       Gens  est  Eoi  Phoeho  orto  proxima  regni 

Poelm.         225   solers   BMLK^  (m.  2)  PTBBh         226   priores   M^ 

227  tunc  hinc  laeti  0,   tunc  hinc  delecti  K^Bh,  hinc  lecti  B,   tunc  hi* 

dilecti    M.   (2J:  hinc   lecti   proceres)   L,   tunc  hi   delecti  BK^PVJ^^H, 

t      di 
hinc  l*&i  (a  eras.)  Mp,  Hunc  lecti  L,  hinc  lecti  proceres  (in  ras.)  T^ 

tunc  hinc  delati  proceres  G,   hinc  laeti  proceres  Hl       solimos  plerique 


Euangeliorum  lib.  I.  l5 

Deaeniunt  regemque  adeunt  orantque  doceri, 
Quae  regio  imperio  puerum  ludaea  teneret 

230  Progenitum:  sese  stellae  fulgentis  ab  ortu 
Admonitos  uenisse  uiam,  quo  supplice  dextra 
Exortum  terris  uenerabile  numen  adorent. 
Territus  Herodes  Solymorum  culmina  uatum 
Quique  profetarum  ueterum  praedicta  recensent 

235  Imperio  accitos  iubet  omnia  quaerere  legis, 
Quis  pateat,  quae  sint  genitalia  moenia  Christo, 
Omnia  uenturum  spondent  quem  oracula  uatum. 
Tunc  manifestatur,  Bethleem  quod  moenibus  illum 
Progigni  maneat,  cui  sacram  ducere  plebem 

240  Istrahelitarum  sancta  uirtute  necesse  est. 

Hinc  iubet  Herodes  Persas  pertendere  gressum 
Inuentumque  sibi  puerum  monstrare  colendum. 
Ecce  iteris  medio  stellam  praecurrere  cernunt 
Sulcantem  flammis  auras,  quae  culmine  summo 

245  Bestitit  et  pueri  lustrata  habitacula  monstrat. 
Qaudia  magna  Magi  gaudent  sidusque  salutaut, 
Et  postquam  puerum  uidere  sub  ubere  matris, 
Deiecti  prono  strauerunt  corpore  terram 

232]  cf.  Ou.  Ex  P.  n  3,  19.        235]  cf.  Verg.  Aen.  XI  235.       243] 
cf.  Verg.  Aen.  II  694.      244]  cf.  Verg.  Aen.  VU  512.      246]  cf.  Gell.  IX  9. 

229  iudam  Hl,  iudea  plerique  230  progenitum  dicunt  M  stiUae  C 
et  steUae  sese  LT^  231  admonitus  C,  anmionitos  MG  dextera  3f, 
dextra*  iT,  232  nomen  C^K^  (m.  1)  T^B^  adorant  B^  233  Terri- 
bilis  M  (Bi  territus  %.  mg.)  Herodis  C^M  alii  Solimorum  plerique 
culmine  M^B^  234  profetarum  CT  236  quo  Foelm.  in  mg.  pateant 
TBhHl  sit  H  237  uentura  ilfy^,  uenturum  quem  ilf  spondeantq.  L 
238  Tum  MK^K^TLBhG  Bethleem  CBMK.Mp  240  is*rahelitarum  (t 
eras.)  C  sancta]  prompta  MpV^,  sacra  Poelm.  est]  om.  Mp  241  De 
eo  quod  magi  obtuleruiit  (tno  munera  Mp  m.  al.  hic  C*,  tunc  T^^ 
Poelm.  in  mg.  Herodis  M^  242  colendum]  uidendum  Poelm.  m  mg. 
243  itineris  M^,  uiae  Poelm.  in  mg.  stillam  C  244  quae]  q^  C,  q  B\ 
quae  in  (sic)  M,  et  HX  culmina  Mp"^  245  restetit  M'^  246  magna 
magis  redeunt  puero  Poelm.  248  deiec+ti  G,  dilecti  (W  deiecti;  M,  de- 
iecte  F,  fm.  1)  strauerunt  C^JV;  texuerunt  M  fa*  strauerunt  t.  m.),  te- 
xerunt  reU.  cf.  Verg.  Aen.  VIU  719  terram  caesi  strauere  iuuenci 


16  luuenci 

Sabmissique  simul  quaesnnt;  tam  munera  trina 
250  Tus,  aurum,  murram  regique  hominique  Deoque 

Dona  dabant.    Totam  mox  horrida  somnia  noctem 

Sollicitant  saeuumque  iubent  uitare  tyrannum. 

Denique  diuersis  Herodis  callibus  aulam 

Diffugiunt  patriamque  Magi  rediere  latenter. 
255       Ipsum  etiam  puerum  monitis  caelestibus  actus 

Aegyptum  cum  matre  simul  transportat  loseph. 

At  ferus  Herodes  sibimet  succedere  credit, 

Quem  callens  astris  quaesisset  cura  Magorum. 

Quorum  praecauto  discessu  sollicitatus 
260  Horribilem  iussit  Bethleem  per  compita  caedem. 

Infantes  cunctos  teneramque  sub  ubere  plebem 

Aueilit  ferro  nullo  sub  crimine  culpae. 

Haec  etiam  caedes  olim  praescripta  manebat, 

Quam  bonus  Hieremias  diuino  numine  iuBsus 
265  Gonplorat,  subolis  misero  pro  funere  matres 

265]  cf.  Ou.  Am.  U  6,  9. 

249  submissique  Ki,  submisique  Bh,  eubmissisque  N      quaesutum  C 
tunc  Podm.  in  mg.;  mox  mystica  munera  promunt  Podm.      250  munri  G, 

myrram  %id  mirram  rdl.  251  donabant  Cda  a  m.  2)  MK^  T,  donabant 
BbG  (bant  in  ras.),  d.  ferunt  Hieron.  m  Matth.  1 2, 11,  Alcuin.  de  div.  off.  5 
Poelm.,  dono  dabant  B  cf.  Wiener  Stud.  1880,  p.  110      tota  L      somp- 

n  f 

nia  B  252  tyrandum  M,  tirannum  CBG  253  Herodes  K^  calci- 
bus  K2  254  diffugiuntque  M,  difugiunt  Ki,  defugiunt  B^  redire  M 
Ki  (m.  1)  Ki  (m.  1)  T»  laetantes  af  latentes  M,  latentes  RLMpPT^ 
BhGHHl  cf.  Wiener  Stud.  l  c.p.  90  p.  uers.  256  DE  PVERIS  IN- 
TERPECTIS  AB  HERODE  Mp,  p.  uers.  257  PASSIO  INFANTVM'  L 
255  etiam]  &  K^  (m.  1)  post  u.  256  ueratM  unius  spatium  C  Aegip- 
tum  CBG  257  ad  CBL  Herodis  M^K^  (m.  1)  T  259  discessu* 
(s  era8.)  M,  discessi  56»  260  Bethleem  CBMK^K^PT  competa  BL 
KiK^MpTB,  comp&am  K^;  crudeli  tinzit  Bethlemica  compita  caede 
Poelm.  261  que  om.  Fj  ubera  RHl,  hubere  P  262  Euellit  M 
(auelli  in  mg.),  auelli  RK^MpPBBhVi  fero  LMp;  Innocuam  in  sini- 
bus  rigido  succumbere  f.  Poelm.  in  mg.  268  caedis  M^K^  (m.  f)  pre- 
scripta  R,  perscripta  (m.  1)  K^T       264  nomine  C^M  (ai  numine  i.  m.), 


munere  K^  265  conplorat  RKiTB,  conplorant  K^,  conploraret  Bh 
sobolis  RM^K^  (m.  2)  LP\  suboles  Bh;  soboles  miserum  Mp  miserae 
Poelm.  in  mg.      matris  M^ 


Euangelioram  lib.  L  17 

Horrendis  grauiter  caelum  pulsare  querellis. 
Ast  ubi  sopitus  furor  est  et  saeua  tyranni 
Infantum  horribili  feritas  satiata  cruore, 
Extinxisse  putat  cunctos,  quos  unus  et  alter 

270  Annus  letiferi  miseros  obpresserat  aeui. 

Mirandis  rursus  deuinctus  membra  sopore 
Urgetur  monitis  Mariam  puerumque  loseph 
Aegypto  ad  patriam  uectare,  ubi  Nazai-a  felix 
Olim  praedictum  puero  dedit  addere  nomen. 

275  Dixit  et  alterius  quondam  praenuntia  uatis 
Vox  instincta  Deo:  Veniet,  ueniet  mea  proles 
Aegypto  ex  alta  terris  lumenque  salusque. 

Crescebat  rapidis  annorum  giessibus  infans, 
Praecurrens  aeuum  sapientia  praeueniebat 

280  Gratiaque  in  uultu  et  uerbis  ueneranda  micabat. 
Et  iam  bissenos  aeui  conprenderat  annos, 
Gum  paschae  ritum  seruando  ex  more  parentes 
Ad  templum  laetis  puerum  perducere  festis 

271]  cf.  Culex  207. 

r 

266  horeudis  (reudis  in  ras.)  JST,,  horridis  P*        querelis  RM^MpB 
GHHl,  queriUis  (m.  1)  K^;  horrenda  grauiter  pulsabant   aethera   uoce 

u  n 

Poelm.  i,  m.  267  foror  L  ti*ranni  (r  eras.)  C,  tyrandi  M  268  hom- 
bili]  roseo  Poelm.  vn  mg,  ferita  C  269  extincxisse  BL  unus  CBPNy 
primus  (a^  unusj  M,  primus  reU.  270  annos  C^M  loetiferi  plerique 
misseros  MP\  misere  Poelm,,  miserandos  p.  coni.  Arev.  obpraesserat  M, 
subpresserat  BLPodm.;  miserandus  praesserat  MpVx,  miserandus  ces- 
serat  Poelm.  in  mg.  271  rursum  M^  deuinctos  B,  deuictus  M  (^k  de- 
uinctus  t.  m.)  II  menbra  T  supore  C  272  urguetur  BM^MpK^K^ 
PG        273  Aegipto  C  (passim)        uectarae  JB,  u&tare  L        felei   M^ 

274  predicta  B^T  ex  corr.  ut  uidetwr,  predicto  BM  (2A  predictum  t.  m.) 

275  alterius  iussi  MK^T       276  instricta  Bh,   instructa  Poelm.  in  mg. 

mea  ueniet  M,  ueniat  mea  Hl       prolis  M^K^K^T       277  EX  EGIPTO 

VOCAVI  FILIVM  B       eialtat  LG     nomenq;  (2A  lumenq;;  M     278  im- 

fans  M^      279  precur*ens  C,  occurrens  B      280  omniaque  Poelm.  in  mg. 

u 
et**  (m  eras.?)  M      uerba  P       micabant  Poelm.  in  mg.       post  u.  280 

inscriptio  euanida  in  L        281  comprehinderat  C,  compr^henderat  M^ 

MpTBb,  copnd&  G         282  DVODECIM  ANNORVM  REMANSIT  IN 

TEMPLO  B       coupascae  L       seruant^s  N^  seruare  Poelm.       283  laeti 

MpV^  Poelm.  in  mg. 

xxiy.  Inu.  2 


18  luuenci 

Omnibus  annornm  uicibus  de  more  solebant. 

285  Ergo  aderant  paschae  paiiter  cunctisque  diebus 
Festorum  inpletis  patriam  remeare  parabant, 
Gum  puer  in  populo  comitis  uestigia  matris 
Deseruit  templique  libens  secreta  petiuit. 
Illum  per  uicos  urbis  perque  abdita  tecta 

290  Perque  iteris  stratas  per  notos  perque  propinquos 
Quaerebat  genetrix;  sed  lux  ubi  tertia  uenit 
Ad  templum  propere  remeat,  uatumque  choreis 
Inuenit  insertum  legumque  obscura  senili 
Tractantem  coetu.  Yix  admiratio  digna 

295  De  pueri  uerbis  senibus  fuit;  at  pia  mater: 
jNate,  ait,  amissum  lacrimis  te  quaero  profusis 
Anxia  cum  genitore  gemens.    Quae  causa  parentum 
Discernit  gressu  templique  in  sede  retentat?' 
IUe  autem:  ,Quid  me  tantum,  quid  quaeritis?  inquit. 

300  An  nondum  sentis,  genetrix,  quod  iure  paternis 
Sedibus  et  domibus  natum  inhabitare  necesse  est?' 

Haec  ait  et  gressum  sociat  patriamque  reuisit; 
Nec  genetrix  tanti  persensit  pondera  uerbi, 
Ordine  cuncta  tamen  cordis  secreta  reseruant. 


286]  cf.  Verg.  Aen.  XI  793.      288]  cf.  Verg.  Aen.  VIII  468.       303] 
cf.  Cicero,  de  orat.  17. 


284  solebant]  sciebant  G  286  festum  implentes  M  (dk  festorum  im- 
plet  in  mg.)  uu.  285  et  286  in  mg.  adscripti  in  Mp  287  tum  LHl 
Poelm.  289  perque  urbis  M^  (2ii  urbis  perquej  urbes  F,  290  iteris] 
uiae  Poelm.  in  mg.  stratus  R^  totos  H  291  genetrix  GEM^MpKx  K^  T 
292  at  L  choregis  X,  coronae  Poelm.  in  mg.  293  rerumque  Mp 
294  ammiratio  MpB^G,  admiratio  fuit  M  295  fuit  s.  L  M  ad  Mp^T^ 
298  discernit  CMp,  secreuit  K,,  secernit  rell.  gressum  BH  insidere 
temptat  Hl      299  quidj]  qui  K^,  8.  l.  K^      inquid  MMp       301  inhabi- 

tare]  in  8.  l.  Kt      302  imcriptio  euanida  in  L      reui?it  Mp,  reuisat  G; 
uers.  in  marg.  inf.  adscr.  K^       303  REGRESSIO  DE  HIERVSALEM  B 

naec  K^       304  ordinem  J5*       secreto  M     reseniat  RKiLTV^,  seruauit 

re 

reseruat  M,  serua*t  Mp,  reuisunt  G 


Euangeliorum  lib.  I.  19 

305  At  puer  obsequiis  apte  praedulcibus  ambos 

Ad  proprium  semper  cogens  nectebat  amorem. 
Interea  ueteris  scripti  per  debita  currens 

Onmia  saeclorum  series  promissa  trahebat. 

Zachariae  suboles  desertis  uallibus  omnes 
310  Ad  deponendas  maculas  clamore  uocabat, 

Fluminis  ut  liquidi  caperent  miranda  lauacra, 

Quis  animae  uirtus  abluta  sorde  niteret; 

Esaias  uates  cecinit  quod  numine  iussus: 

,Vox  late  resonat  desertis  uallibus;  amplas 
315  Instruite  stratas,  omnis  sit  recta  uiarum 

Semita,  quae  Domini  digne  uestigia  gestet. 

Subsident  colles,  uallis  conplebitur  omnis; 

Corriget  anfractus  iteris  bona  linea  recti 

Gorporeisque  oculis  lumen  tractare  serenum 
320  Omnibus  indulget  genitor  Dominusque  salutis.^ 

Ergo  aderant  populi  passimque  hinc  inde  inientes 

Gonplebant  ripas  auidique  lauacra  petebant. 

Texta  camelorum  fuerant  uelamina  saetis, 

Et  zonae  pellis  medium  cinxere  profetam. 

310]  cf.  Verg.  Aen.  XII  312. 
305  arte  ^apte  in  mg.)  Mp,  aptae  P,  aptos  H        306  eos  (s^  semper 

lon  e 

cogens  in  mg.)  M,  cogens  L,  habens  G^  uectabat  M,  uectabat  Poelm. 
in  mg.  307  DE  lOHANNE  B  scripti  ueteiis  B  308  saeculorum 
MMpKx  serie  K^T^  309  Zacchariae  G  soboles  RPBbHl,  sobo- 
lis  K^KiG,  subulis  L  in  uaUibus  C  310  deponeudas  (de  s.  l.  m.  2) 
M,  depouentes  P      31 1  caxtpereut  ^r  eras.)  M     lauachra  B      312  queis 

di  • 

(?)  Vx  uirtus  CMpP  Vi  Bb,  species  rell.  ablutas  ordine  (?)  M\  *  *luta  sorde 
G  (corr.  a  m.  2)  313  Esaias  CMK.K^PTBh,  Isais  uel  Ysaias  rell. 
uatis  Zj      nomine  C      314  VOX  CLAMANTIS  IN  DESERTO  B      late 

sonuit  G      315  instruite]  te  s.  l.  M^;  instruit  estrat^s  Mp      omnes  (m.  1) 

K^T;  omnis  iussit  H      316  digna  B       gestat  B^       D.  plantis  calcanda 

beatis  Poelm.  in  mg.       317  ualles  (m.  1)  K^T      omnes  C      318  corrigit 

B^Ki  (m.  1),  corrigat  Hl     tamfructus  K^T     iteris]  caUis  Poelm.     320  do- 

t 
minus  genitorque  B        323  textum  M^        cameUorum  CM       sedis  L, 

saetes  T*  324  pellis  zonae  Mp  cincxere  BLT^,  tinxere  (m.  1)  K^, 
ciugere  Ki,  cinxerunt  P^      profetam  CB 


20  luuenci 

325  Et  tenuem  uictam  praebent  siluestria  mella. 
Isque  ubi  tot  populos  diuersis  sedibus  ortos 
Inruere  ad  fluuium  cernit,  sic  incipit  ore: 
,Vipereae  gentis  suboles,  quis  debita  uobis 
Supplicia  mgentesque  iras  euadere  monstrat? 

330  Sed  facite,  o  miseri,  fructum,  si  paenitet,  aptum, 
Nec  generis  uestri  tollat  fiducia  mentes. 
Nam  faciie  e  saxis  etiam  pro  nomine  plebes 
Succedet  uestro,  suboles  quia  degener  errat. 
Proxima  roboreis  iamiam  radicibus  instat 

335  Gunctorum  ante  oculos  acies  leuata  securis. 
Caedentur  sUuae  steriles  ignemque  fouebunt. 
Nunc  ego  praeteritas  maculas  in  flumine  puro 
Abluere  institui;  ueniet  sed  fortior  alter, 
Cuius  uincla  pedum  non  sum  contingere  dignus. 

340  Abluet  ille  hominis  sancto  spiramine  mentem 
Flammarumque  globis  purgabit  noxia  corda. 
Illius  et  manibus  ruralis  pala  tenetm* 
Et  propria  ipsius  purgabitur  area  frugum 
Horreaque  inplebit  secreti  copia  faiTis 

345  Aeternusque  leues  paleas  populabitur  ignis.' 

*325  Edere  locustas  solitus  nu-alibus  ai*uis 

331]  cf.  Verg.  Aen.  I  136.      341]  cf.  Verg.  Ge.  I  471,  Aen.  lU  574. 

u,  325  antecedit  325'  in  dtWK^MpV^BGHHl,  in  marg.  add.  K^T 
VyBh^  hedere  Fj  solitus]  sonitus  sonitus  T^  326  ibi  P*  populus  C 
327  DE  BAPTISMO  lOHANNIS  ET  VERBVM  EIVS  AD  POPVLVM  B 
329  subplicia  JK'i      turgeiit^squG  M  tU  uidetur      330  miseris  ilfp*     .penitet 

pUrique  332  e]  est*  (&  eras.)  M,  add.  B^;  exaris  L  plebis  CM; 
potis  est  dura  superum  rex  cote  creare  Poelm.  333  succedent  BMp 
VxV^GHHly  succedunt  MK^PTVJ^h        sobolis  K^T       errat]  **♦  Jtf, 

erret  L^;  progeniem  quando  soboles  sua  d.  e.  Poelm.        334  roboris  B 

B 

iam  iamq;  R  335  acie  M,  acies*  Kj,  aciesque  Poelm.  leuigata  Matr., 
sublata  Poelm.  in  mg.,  elata  coni.  Arev.        336  caedautur  R^,  caeduutur 

M^KiK^TViV^BhHl  sterelis  C  fouebant  IT  SSl  ergo  CK^  339  uin- 
c*la  M     tingere  K^       condiguus  Mp      340  abluit  C     hominis  C,  oms 

B,  homines  rell.      sco*  (s  eras.)  JST'      in  spiramine  BLV^Hl      mentem 

C,  mergens  rell    343  harea  L,  a*rea  A",     344  orreaque  M    impleuit  CK^B^ 


Euangeliorum  lib  I.  21 

Haec  ait  et  properis  per  siluam  passibus  ipsum 
Gernit  lordauis  ueneranda  lauacra  petentem. 

Sed  uetat  increpitans  uates  et  talia  fatur: 

,Tune  meis  manibus  dignaris  mergier  undis, 

350  Gum  tua  me  melius  possint  mundare  lauacra?* 
Dixit  lohannes,  cui  talia  reddit  lesus: 
,Nunc  sine,  nam  decet  hoc,  sic  sancta  per  omnia  nobis 
lustitiae  consectandus  conplebitur  ordo.' 
Haec  memorans  uitreas  penetrabat  fluminis  undas. 

355  Surgenti  manifesta  dei  praesentia  claret. 
Scinditur  auricolor  caeli  septemplicis  aethra 
Gorporeamque  gerens  speciem  discendit  ab  alto 
Spiritus  aeriam  sininlans  ex  nube  columbam 
Et  sancto  flatu  corpus  perfudit  lesu. 

360  Tunc  uox  missa  Dei  longum  per  inane  cucumt 
Ablutumque  undis  Ghristum  flatuque  perunctum 
Adloquitur:  ,Te  nate,  hodie  per  gaudia  testor 
Ex  me  progenitum,  placet  haec  mihi  gloria  prolis.* 
Tum  petit  umbrosos  montes  et  lustra  ferarum 

365  Obsequiumque  illi  patris  praebere  ministri 

348]  cf.  Verg.  Aen.  III  485.  354]  cf.  Verg.  Aen.  Ul  389.  357] 
cf.  Verg.  Aen.  VIU  423.  360]  cf.  Verg.  Aen.  XII  354.  364]  cf.  Verg. 
Ge.  II  471. 

347  lordanis  CIOM^^Mp^FBHl  Poehn.,  lohannes  rell      348  sed  uetat] 

•r 

succedet  M       349  digneris  liKi  (m.  I)  LTHlPoelm.  in  mg.       mergi 
(er  a  m.  2)  M,  er  in  rc«.  T         350   mundare    CMpP,   purgare   rell 

351  lohannis  CM^Ko  reddidit  MK^  (m.  1)  Bb,  dicit  N  352  si  B 
353  iustiae  B  implebitur  Mp  354  post  memorans:  que  celer  ercis. 
in  M  uitteas  P  penitrat  fluminis  undas  M,  xps  penetrabat  in  undas 
KiLBhGHl;  celer  uitreas  xps  penetrabat  i.  u,  (^fps  a  m.  2)  K^T,  ui- 

fluminia  • 

treans  penetrabat  in  undas  H  fluminis  undas  in  ro».  B;  undis  Mp 
355  surgenti*  (s  erm.)  B  356  aethera  C,  aetra  3fMp\  aether  F,; 

aethera  caeli  Poelm.  in  mg.  357  discendit  CMPB  alii  358  ex]  in  Hl 
359  perfundit  BK^T      360  mane  Mp       361  ambitumque  Poelm.  in  mg. 

n 

flateque  L  362  alloquitur  BMLPB  rec.  364  tunc  Poelm  in  mg. 
humbrosos  Hl        365  que]  om.  M       patri   CMp,   patrii  PV^  (m.  2), 

R 

patrii  B  (h  a  m.  2)      praeb*ere  (n  eras.)  Jfif, 


22  luuenci 

Certabaut  rapidi,  mox  liuor  daemonis  atram 
Cum  terrore  rapit  mentem,  nec  defuit  aegro 
Temptandi  interea  Christum  uersutia  fallax. 
Quadraginta  illi  fuerant  ex  ordine  soles, 

370  Ex  quo  nuUa  cibi  potusque  alimenta  dabantur, 
Sed  contexta  simul  firmi  ieiunia  cordis 
Terrarum  ad  regnum  mentis  secreta  tenebant. 
Tunc  epulas  demum  monuit  conquirere  coi-pus. 
Horrendi  interea  sceleris  fallacia  temptans: 

375  ,Si  te  pro  certo  genuit  Deus,  omnibus,  inquit, 
His  poteris  saxis  forti  sermone  iubere 
Usum  triticei  formamque  capessere  panis.* 
Christus  ad  haec  fatur:  ,Nil  me  iam  talia  terrent; 
Nam  memini  scriptum,  quoniam  non  sola  tenebit 

380  Vitam  credentis  facilis  substantia  panis, 

Sed  sermone  Dei  conplet  pia  pectora  uirtus.' 
Kursus  at  ille  dolos  uersutis  artibus  aptans 
Nectere  temptator  properat.    Nam  moenibus  urbis 
Mox  inferre  pedem  sensit,  uis  liuida  Christum 

385  Culmine  marmoreo  fecit  consistere  templi. 
Tum  sic  adgreditur  uocis  fallente  ueneno: 

383]  cf.  Verg.  Aeu.  XII  116. 

366  certabat  F,  rabidi  RPT^B^Bb  libor  C  demonis  Uhri 
ater  MG  Poelm.  367  TEMPTATIO  DIABOLI  B  terrore  ^62  m  ras.)  R 
aegro]  ergo  N      368  temptandi  (i  ex  0)  C      interra  N      369  quadra- 

u 

geuta  0,  XLta  M  fuerunt  R^MV^  370  potusque  CV^N,  potesue  3f, 
potusue  lell.  372  at  C  mentis  CMp^T,  cordis  rell.  teuebat  G  373  tunc- 
que  BVxViH  epulas  R  daemum  MKxK^,  demon  G  cqui***rere  R, 
conquere  M^  374  horrendum  K.N,  horridi  P  interea*  sceleris  ^s,  a 
m.  2)  M     fallatia  R  et  alii,  fallantia  P      375  certe  Hl      inquid  pleri- 

que  376  hiis  M^  po*teris  (h  eras.)  K^  sasis  Mp  forte  JT,  (m.  1) 
377  in  mg.  inf.  adscr.  m.  al.  in  C  capisscre  M^  378  nihil  M^K^TVxG 
379  quod  non  iam  M^;  quod  non  sit  sola  datura  Poelm.  in  mg.      380  cre- 

denti  K^,  credentes  T^      .382  dolus  M^K^  (m.  1)     abtans  Mp     383  nectire 

rat 

K^  (m.  1)  prope  scii  M  namj  quam  Barthius  384  uis]  s  ex  corr.  C 
385  marmorei  Poelm.  fecit  VjV^Bh,  S^  (7,  tendit  Poelm.  in  tng., 
suasit  rell      386  tum  CM^KiK^PT,  tunc  rell. 


Euangeliorum  lib.  I.  23 

,Si  I)eus  est  uere  genitor  tibi,  culmine  templi 
Aera  per  uacuum  saltu  iaculabere  corpus. 
Testis  erit  scriptura  tibi,  quae  spondet  aperte 

390  Mandatum  summi  genitoris  tale  ministris, 
Ut  lapsum  studeant  casu  defendere  corpns; 
Et  famulis  manibus  current  tua  membra  leuare, 
Ne  lapidis  laedat  summas  offensio  plantas/ 
Beddidit  his  Christus  dictis  contraria  dicta: 

395  ,Me  meminisse  magis  scripti  caelestis  oportet, 
Ne  uires  Domini  fidens  audacia  temptet/ 
Rursus  in  abrupti  montis  consistere  celsis 
Mox  furibunda  iugis  sensit  fallacia  Christum, 
Ostendens  illi  fulgentia  regna  per  orbem: 

400  ,Cernis,  ait,  quae  sit  tantarum  gloria  rerum? 
Cuncta  tuo  possum  iamiam  concedere  regno, 
Talia  donantem  si  me  ueneratus  adores/ 
Tunc  sic  instantem  dictis^  reiecit  lesus: 
,Effuge  pestiferi  rabies  uaesana  ueneni, 

405  Haereat  ut  semper  nobis  inmobile  iussum, 
Ut  iustus  caeli  Dominum  deuotus  adoret 
Unius  et  famulans  ueneretur  nomen  in  aeuum/ 
Talibus  excussus  fugit  per  deuia  daemon. 
lUe  ubi  lohannem  cognouit  carceris  umbris 

388]  cf.  Verg.  Ge.  III  109.      400]  cf.  Verg.  Aen.  IV  272. 

e  a« 

388  aether  (m.  1)  iC„  ar*a  T,  aer  Bh  iaculare  (ue  a  m.  2)  M 
389  testes  K^  ait  Hl  spondit  M^;  spondeat  perte  H  390  munda- 
tum  B^  genitore  Bh  tale]  id  esse  Poelm.  in  mg.  ministri  RHl 
392  famulil  C,  famuli  MpPG^Hl  curent  K^PTBh  394  Christus] 
ihs    C        dictis   xps   L         395    me]   om,    C^RMK^K^TMpBBhGH 

scriptis  P  396  dl  K^  (m.  1)  pellatia  (m.  1)  K^TBh  temptat  BL 
397  arrupti  Mp  montes  C  398  iugis]  magis  Poelm.  in  mg.  399  illi 
CRP^ViV^H^  oUi  rell.  400  tauta  T^  401  tuo]  tibi  Poelm.in  mg. 
possim  TBh  G  403  stautem  M^Mp^  404  rabie  suae  sana  M;  uesania  L K^ 
(m.  1)        405  nobis  seniper  RHl,  s.  nobis  cum  M       iussum  donum  R, 

doDum 

iussum  V2  406  dominum  caeli  K,  deuotos  C  ad*oret  fh  eras.)  B 
407   nomen  C^MLMpPV^BBhG,   numen  rell         408   excusus  MMp 

cog 

409  agnouit  fcog  w.  2)  J4 


24  luuenci 

410  Inmersum,  tristi  conpressit  corde  dolorem, 
Finibus  et  statuit  Zabulonumi  ponere  sedes, 
Ut  dictum  Esaiae  concurreret  ordine  longo: 
,Terra  Zabulonum  et  regionis  Neptala  nomen, 
Et  uia  trans  pelagus  longe  Galilaea  per  arua 

41*5  Trans  et  lordanen  gentes  populique  tenebris 
Inclusi  magnum  lumen  subitumque  uidebunt, 
In  moiiisque  illis  umbra  residentibus  alma 
Exoritur  fidei  resplendens  luce  uoluntas/ 
Ergo  instare  Dei  regnantis  munera  Christus 

420  Nuntiat  increpitans  praeconia  larga  salutis. 

Praeteriensque  uidet  ponti  per  litora  fratres, 
Praesolidum  Simonem,  dignum  cognomine  Petri, 
Andreamque  simul,  sinuosa  uolumina  lini 
Piscibus  insidias  disponere  marmoris  undis. 

426  ,Nunc,  inquit,  pisces  capitis  maris  aestibus  altis, 
Sed  me  si  libeat  sectari,  fortia  uobis 
Prouenient  hominum  praepulchra  indagine  lucra/ 
OUi  confestim  firmato  pectore  certi 
Ketibus  abiectis  pariter  praecepta  sequuntur. 

430  Post  fratres  lacobum  lohannemque  marinis 

410]  cf.  Verg.  Aeo.  I  209.      423]  cf.  Verg.  Aen.  XI  753. 

rab 

410  indemersum  fsub  a  m.  2)  0,  demesum  F,,  submersum  BM^L 
K^  (m.  1)  MpTBhHl  corda  E^Mp^Bb,  cordae  M  dolorem  O^JfFj 
Bb^  Poelm.  in  mg.,  dolore  rell.      411  istatuit  Mp^      Sabolorum  C,  dialon 

r 

uunc  M^f  diabulonum  K^,  zabulonum  L,  Zabulon  Poelm.        pedes  M^ . 

i  10D(0 

412  isaiae  E,  esaiae  M  in  ordine  M^  longo  C,  secli  P,  saec*li  MK^, 
saecli  rell.  413  terre  H  Sabulorum  C,  dialon  haec  M\  Zabulon  K^K^P 
TBb  G  Poelm.  414  Galilaea  per  arua]  ego,  Galileaque  arua  libri,  Galilaeia- 
que  ania  Barth.  Arev.  416  inclusique  R  uidebuut  (d  et  h  a  m.  2)  C 
417  umbras  (M)  almas  T^     resedentitus  K^  (m.  1)  P     418  splendens  F,  Fj 

lu 

uoce  M     uoluptas  K^T     419  uenire  instare  Mp     dne  C^      420  longa  3f  > 

421  uidit  R^,  uidens  T  littera  K^  422  persolidum  N  Symonem  BM 
424  marmoreis  M  425  inquid  M  et  alii  aitos  M^K^K^Mp^V^T 
427  pulchra  M^,  perpulchra  LN,  preclara  ('pre  in  ras.)  T,  clara  Bb  in- 
daginem   H         428   iUi   K^K^L^TBb^Hl         429    secuntur  MpTBG 

reminofl 

430  fratres  geminos  CLMpV^BH,  fratres  BM,  geminos  Podm  in  mg. 


Euangeliorum  lib.  I.  25 

Insidias  gregibus  raaculoso  innectere  teitu 
Ut  uidit  similemque  dedit  de  litore  uocem, 
Illi  Zebedeum  genitorem  in  puppe  relinquunt 
Ilico  sectantes  pulcherrima  iussa  salutis. 

435      Exhinc  per  terram  Galilaeam  sancta  serebat 
Insinuans  populis  regni  praeconia  Christus 
Donabatque  citam  inualidis  aegrisque  medellam; 
Et  mox  crebra  procul  Syriam  iam  fama  tenebat 
Mille  sonans  uerbis  praesentia  munera  Christi. 

440  Denique  certatim  languoris  tabe  peresos 
Diuersisque  malis  nexos,  quis  longa  dolore 
Absumpsit  populans  membrorum  robora  tabes, 
Monstrabant  Christo;  facili  sed  munere  cunctos 
fieddebat  propere  miranda  ad  gaudia  sanos. 

445  lamque  animae  ipsius  morbi  saeuique  furores 
Et  lunae  cursum  comitata  insania  mentis 
Discessere  graui  sermonis  pondere  iussa. 
IUum  stipantes  miracula  magna  mouentem 
Mixtae  sectantur  turbae  Solymique  Syrique 

450  Et  ludaea  frequens  populis  Galilaeaque  plebes, 
Quos  et  lordanes  dirimit  stagnante  fluento. 

Hos  populos  cernens  praecelsa  rupe  resedit 
Ac  sic  discipulis  gremium  cingentibus  infit: 

439]  cf.  Verg.  Aen.  IV  183.      440]  cf.  Verg.  Aen.  VI  442. 

433  Zebideum  M\  Zebe&eum  Mp  puppi  M  434  illico  L  435  ex- 
in**  (de  eras.)  M  Galileam  M^T,  Galiie?  if,lfj  (m.  1)  LMpGH,  Ga- 
lilee*  B        sereba*t  (n  eras.)  3f,  ferebat  Poelm.  in  mg.        uu.  436—438 

in  mg.  sup.  M^  436  regna  Mp  437  inualidisq.  C,  fessis  F,  T  aegris  C 
438  siriam  CB  439  mille  souis  M'^L^,  mellisonis  C\  m.  sonant  K^  (m.  1) 
uerbis  C,  linguis  rell.  440  praessos  M^  441  longo  L  doloris  MMp 
Ki  (m.  1)  PBH,  dolorum  F,6r  442  absumsit  M,  adsumpsit  T^Bh  ro- 
bura  M^  tabis  CK^K^T  443  faciie  (m.  1)  K^K^PT  monere  L^ 
444  reddebaut  (m.  1) K^K^PT  446  commitata  C»  mentes  Mp^  448  sti- 
pantis  (m.  1)  K/T  cuncta  M^Mp^  449  solimique  C  et  alii,  solimyque  R 
Sirique  C  et  alii  450  luda  (m.  1)  K^T  gallilea  B  plebis  (m.  1) 
MK{T     451  lordanes  CK/T^B,  lordanis  rell      in  stagnante  B      452  in 

r« 

mg.  adscr.  M^K^T^  rupe]  in  om.  CMH,  exhibent  rell.  sedit  (re  a 
m.  2)  n      153  DE  BKATITVDINK  B      praemium  (?)  M^ 


26  luuenci 

,Pelices  humiles,  pauper  quos  spiritus  ambit, 

455  IUos  nam  caeli  regnum  sublirae  receptat, 
His  similes  mites,  quos  mansuetudo  coronat, 
Quorum  debetur  iuri  pulcherrima  tellus. 
Hoc  modo  lugentes  solacia  magna  sequentur., 
Pabula  iustitiae  qui  nunc  potusque  requirunt, 

4()0  lUos  plena  manet  satiandos  copia  mensae. 
Pelix,  qui  miseri  doluit  de  pectore  sortem, 
Illum  nam  Domini  miseratio  larga  manebit. 
Pelices,  puro  qui  caelum  corde  tuentur, 
Visibilis  Deus  his  per  saecula  cuncta  patebit. 

4G5  Pacificos  Deus  in  numerum  sibi  prolis  adoptat. 
Pelices  nimium,  quos  insectatio  frendens 
Propter  iustitiam  premit;  his  mox  regia  caeli 
Pandetur.    Gaudete,  operum  quos  iusta  tenentes 
Urgebit  praeceps  stimulis  iniuria  saeuis; 

470  Plurima  nam  merces  uobis  seruatur  in  aethra, 
Namque  profetarum  fuit  insectatio  talis. 

Discite  uos  hac  in  terra  salis  esse  saporem. 
Hic  sapor  amissa  si  iam  uirtute  senescit, 
Quae  salis  absumptos  acuet  substantia  gustus? 

475  Nec  quisquam  uani  post  haec  superest  salis  usus, 
Ni  longe  abiectum  cuncta  ut  uestigia  calcent. 
Vos  estis  mundi  -clarum  (ne  abscondite)  lumen. 

456  decorat  Hl  457  debitur  M^  458  hoc  CM^PVi,  hic  rell 
solatio  E^M^K^  (m,  2)  T^Bh  magna  C,  digna  rell  sequetur  B^M^ 
K^TBb  459  add.  M^  460  plane  M^y  plene  Bb  mane**t  (T^i  eras.)  M 
satiaudos  0,  saturandos  rell.  cf.  Sedul  P.c.16  (ed.  Huemer)  464  hos  M^ 
manebit  L        465  in  mg.  add.  m.  2  K^T       467   praemit    CEM  alii 

optrum 

468  post  T  corr.  m.  2  iussa  EM^KyKiLTG,  iussat  Cat  in  ras.)  B 
tenent  Bb^  469  urguebit  EML  alii  470  uobis]  om.  m.  1  in  K^T 
aetra  E  471  profetarum  CB^  472  VOS  ESTIS  SAL  TERRE  B 
in  hac  terra  M^;  haec  BW  473  si]  protinus  0,  si*  fc  eras.)  B  se- 
nescet  F,  474  qua  K^T^  absumtos  C,  absumptus  E^K^  (m.  1)  L^T^ 
acuit  C  475  ncquicquam  M^Mp^B^,  nec  quicquam  ^HIT,  neccui- 
quam  A",  K^  (m.  1)  Bb,  nequiquam  ET,  nec  quiquam  PG  476  ni]  nil 
CK^  (m.  1)  ut]  om.  P  477  VOS  ESTIS  LVX  MVNDI  B  clarum 
mundi  C      nec  JST, 


Euangeliorum  lib.  I.  27 

Nam  quis  praecelsis  inpostam  rupibus  urbem 
.    Occultare  queat?  Vestrum  sic  lumen  ad  omnes 
480  Perueniat  rerumque  decus  sub  luce  serena 

Ponatur.    Cunctis  genitoris  gloria  uestri 

Laudetur,  celsi  thronus  est  cui  regia  caeli. 
Non  ego  nunc  priscas  leges  dissoluere  ueni 

Vertere  nec,  ueteres  ponunt  quae  iussa  profetae; 
485  Omnia  nam  uobis  per  me  conplenda  manebunt. 

Vera  loquor,  donec  caeli  terraeque  marisque 

Interitus  ueniat,  legis  nec  littera  saltem 

Aut  apicis  parui  gracilis  distinctio  deerit, 

Omnia  quin  fiant  digesto  ex  ordine  saecli. 
490  Si  quis  enim  minimam  mandati  soluere  partem 

Ausus  erit,  pariterque  homines  audendo  docebit, 

Hic  minimi  nomen  caelesti  in  sede  tenebit. 

At  quicumque  operis  proprii  moderamina  seruans 

Inuiolata  simul  tradet  praecepta  priorum, 
495  Magnus  erit  magnique  feret  trans  sidera  nomen. 
Audistis  ueteris  iussum  moderamine  legis; 

Humano  si  quis  macularit  sanguine  palmas, 

Ille  reus  ferro  persoluet  uindice  poenas. 

Ast  ego  praecipiam,  ne  quis  consurgere  in  iras 
500  Audeat  atque  odio  fratris  feruente  moueri. 

Nam  reus  hic  aequo  poenas  sub  iudice  pendet. 

482]  cf.  Verg.  Aen.  VH  210.      486]  cf.  Verg.  Aen.  I  598.      409]  cf. 
Val.  Flacc.I  673. 

478  in  praecelsis  M         impositam  C,  inpositara  M^M^K,  (m.  1)  LH 
479  q;  ad  Hl        sic  C  (c  in  ras.),  sed  rell.        481   cuncti  (m.  1)  K^T 

482  tJonus  (h  am.2)B  483  NON  VENI  SOLVERE  LEGEM  B  desol- 
uere  B       484  uetere  C      profetae  CB^  prophotae  B       486  loquar  MT 

487  legum  E^  saltem  CMpB^,  saltim  reZZ.  488  deri*t  (n  eras.) 
C,  derit  K^  (m.  1)  T  489  digesto  0,  digesta  EK^K^LTBBhy  degesta 
R^MB^,  di+gesta  Mp,  digestae  P  saeculi  MK^  491  suadendo  V^K^ 
(m.  1  ?)  492  in]  om.  Hl  493  raoderamine  liV^  (a  m.  ^)  494  tradit 
CK^T      495  erit|  enira  K^  (m.  1)       ferit  corr.  in  feret  C       497  macu- 

ue 

larit  Cue  a  m.  2)   C\  maculauerit  M^Mp^Ki   (m.  1)  B^        499  iniquas 

Mp^  ,500  fratresi  501  aeque  C^RM^K^L^TV^V^BhG  pones  ilfpi 
reddet  M  (^a,!  pendet  m.  al.)  K^K/TV^V^Bh 


28  luuenci 

Nec  miuor  illorum  couuicia  flamma  sequetur, 
Qui  fatui  miseriue  cient  sub  nomine  fratrem. 
Sin  ofiferre  uoles,  uenerans  altaria,  munus 

505  Et  tua  tunc  tacitae  mentis  penetralia  tanget, 
Quod  tibi  sit  cum  fratre  domi  suscepta  simultas, 
Munera  cuncta  illic  aditis  admota  relinque 
Et  prius  ad  pacem  properans  transcurre  petendam. 
Fraterno  demum  iam  conciliatus  amori 

610  Offer  grata  Deo  tranquillo  pectore  dona. 

Est  tibi  praeterea  semper  contraria  uirtus 
Corporis;  hoc  casti  celeri  curetur  amore, 
Dum  rapidae  tecum  graditur  per  compita  uitae. 
Accusabit  enim  polluti  corporis  usus 

515  Et  te  sublimi  statuet  sub  iudice  uinctum. 
Damnatum  rapient  ad  uincula  saeua  ministri 
Nec  prius  e  tenebris  solueris  carceris  atri, 
Ultima  quam  minimi  reddatur  portio  nummi. 
Haut  ignota,  reor,  uobis  stat  cautio  legis 

520  Corpus  adulterio  prohibens,  sed  nunc  mea  iussa 
Occulta  internae  frenant  molimina  mentis: 
Nec  minus  optati  quam  facti  poena  luenda  est. 

519]  cf.  Verg.  Aen.  II  91. 

502  illorum  i.  m.  C^  503  miserique  C  (qne  a  m.  2)  RMLK^TV^  cient 
(c  in  ras.)  BT,  uocent  Mp,  dent  K^  (m.  1)  504  SI  OFFERS  MVNVS 
TVVM  B  si  JfJ  uolens  C^M^Mp^V.V^BBh^HHl  munus  CV,, 
raumis  N,  donis  rell      505  tuae  CM^BW      tum  CPBbW      tacita  C^ 

tangit  RMLMpP  (In  Jfif,  T  a  m.  2)  BHHl  507  iUis  T  acditis  L, 
aditis  plerique,  adito  R  ex  corr.      508  prope*rans  (t  eras.)  R,  properet  P 

traiiB  t 

curre  Ctrans  a  m.  2)  R,  transcurre*  (h  eras.)  C  pe|endani  (t  a  m.  2) 
R,  petendum  (m.  1)  K-^T  amora  jBT,  (m.  1),  amari  G^  510  oifer*  (^ 
eras.)  CK^THl  tranquillo*  Ky  511  ESTO  CONSENTIENS  ADVER- 
SARIO    TVO    B  Virtus    contraria    semper    RMpBbHlN  Poelm. 

512  caste  K^  (m.  1)  T^  caeleri  R  513  rapida  il/,  rapide  nonnidli 
compita  CM  (m.  al.)  MpPBb,  conpita  TK^  (m.  1);  uias  conpeta  G^ 
515  statuet  (^  ex  \)  C       516  uincla  MpB^       saeui  M^        517  mitteris 

0  atri  0 

RK^i  (m.  1)  TV^V^  Podm.,  carceris  ^  solueris^  M  (diri  fort  eras.) 
519  aut  CM  521  occultare  (m.  1)  K^T  internae  sj  M  ferjent  L, 
feriant  RK,  (m.  1)  T^BBbHHlB        522  estj  om.  MpV^V, 


Euangeliorum  lib.  I.  29 

Si  te  forte  oculi  dextri  laqueauerit  error, 
Auctorem  miserae  properans  conuellito  labis 

525  Et  iaculare  procul.    Nam  membrum  perdere  refert 
Exiguum,  flammis  quam  totum  dedere  corpus 
Perpetuisque  animam  pariter  conuoluere  poenis. 
Et  si  dextra  manus  mentem  per  deuia  ducit, 
Erroris  causam  praestat  decidere  ferro, 

530  Quam  totum  aeternis  corpus  concedere  flammis. 
Praecipiunt  ueteres,  si  quis  conubia  rumpit, 
Scribere  discidium,  iuris  feralia  uerba. 
Sola  uiri  recte  discedet  adultera  tectis, 
Ast  aliae  maneant,  nam  casti  iura  pudoris 

535  Auctore  amittet  mulier  deserta  marito. 

Antiquae  leges  prohibent  periuria  linguis, 
Sed  nostris  cedat  iurandi  audacia  iussis. 
Nec  fas  est  homini  caelum  iurare  per  altum, 
Quod  sedes  Domini,  nec  quae  uestigia  gestat 

540  Ten*a  Dei,  Solymaeue  urbis  uenerabile  nomen, 
Qnod  regis  magni  propria  est,  iurabitur  umquam. 
Nec  caput  in  proprium  cuiquam  iurare  licebit, 
Namque  potestatem  minimi  non  esse  capilli 
Cernitis,  albumue  aut  nigrum  mutare  colorem. 

534]  cf.  Ou.  Amat.  I  100.      540]  cf.  Ou.  Amat.  UI  407. 

523  SI  OCVLVS  TWS  SCANDALIZAT  TE  B  554  autorem  M 
misserae  M^  comuellato  M^  526  post  exiguum,  aestibus  eras.  in  M, 
flammis  Bh^  in  mg.  527  couuellere  B^MK^  528  dextera  M  diuidia  M^ 
529  praestet  BhG  ferro  in  ras.  Mp  causam  magis  utile  uellere  f. 
Poelm.  in  mg.  530  in  mg.  add.  Mp  coucidere  C^Hl,  condere  (m.  1) 
KiT      531  permittunt  Boelm.  in  mg.      rumpet  BM^MpKiK^PViViHl 

532  discidium  (:  separationem  m.  al.)  M  533  recti  Bh  discedat  BP 
T^BHHl  534  SI  QVIS  DIMISERIT  VXOREM  B  alia  Hl  podo- 
ris  Bh  535  autore  M\  auctor5  Hl  amittat  22,  amittit  M^KiK^ 
V^G,  mittet  (corr.  in  -at;  T,  emittit  Bh  536  legis  Hl  linguis  fm, 
ui  a  m.2)  C  537  caedat  B  538  nec]  om.  M  est]  om.  Jfif,  539  sedis 
M^K^T      domini  C,  est  d.  M\  d.  est  rell.       neque  CMp\  nec  eius  que 

dei  a 

M,  nec  quod  Poelm.  in  mg.  540  terram  pedis  M  Solimae  JB,  solimoqe 
K^BhG  541  quod  corr.  in  quae  K^  544  SIT  SERMO  VESTER  EST 
EST  NON  NON  B      albumque  V^ 


30  luuenci 

545  Est  est  sufficiat,  quod  non  est  dicite:  non  est. 
Quod  superest  istis,  totum  fallaciter  aegro 
Suggeret  obreptans  animo  uis  tetra  ueneni. 

Peruulgata  diu  legis  praecepta  tenetis: 
Laedelitem  semper  similis  uindicta  sequatur, 

550  Sed  tranquUla  malum  melius  patientia  uincet; 
Ac  si  quis  partem  palma  percusserit  oris, 
Moi  aliam  uultus  partem  praebere  memento. 
Auferet  aut  tunicam  si  quis  ui  iudicis  instans, 
Gede  libens  pariterque  ferat  tua  pallia  secum. 

555  Si  te  forte  aliquis  passus  per  mille  iubebit 
Ire  uiam  grauidique  oneris  perferre  laborem, 
Mox  perges  aliudque  iteris  comitabere  duplum. 

Si  quis  egens  poscet  uel  si  simulabit  egentem, 
Ex  animo  miserans  largire;  aut  mutua  si  quis 

560  Orabit,  tribue,  et  mitem  ne  subtrahe  uultum. 
Nec  tibi  sit  placitum  solis  succurrere  amicis 
Aut  caecis  odiis  inimicos  ducere  dignos. 
Quin  ego  praecipiam  semper  blando  esse  per  omnes 
Obsequio  precibusque  Deum  mollire  benignis 

556]  cf.  Verg.  Ge.  11  343. 

545  sufficiet  M^K^K^TBhG,  sufficiant  (ant  in  ras.)  L,  te  add.  N 
diccre  M^LK^  (m.  2)  T^Hl  Poelm.  m  mg.  546  hiis  M^,  histis  Mp 
egre  Hl  547  suggeret  C^RMMp^Bb,  suggerit  rell.  uis]  8  ex  t  M 
t^tra  C,  thethra  R        548  peruulta  fui  ex  carr.)  M^        549  laedentem 

pio  B  sequetur  Mp^L  550  manum  K^  uincit  K^K^  (m.  2)  G 
551  SI  TE  CVSSEKIT  MAXILLA  B  at  i  552  alteram  u.  p.  partem 
M^;  alium  L  553  auferat  RV^BbGHHl,  auferit  K^  (m.  1)  T^  to- 
nicam  RM  et  alii      554  pariter  M^      feret  iC,  (m.  1)      555  SI  ANXIA- 

VERIT  MILLE  PASSVS  B  te  om.  M^L^  super  C  iubebat  JST, 
556  grauemque  iteris  C  labores  M^LT^  557  moxque  M^  pergens 
KiK^LTBbGH    .  aliutque  CT^       dublum  M^        558  si]  se  M^Mp^ 

K2  (m.  2)  PT^Bb  poscit  CM^B^  simulauite  JB,  similauit  M  (corr. 
m.  2)  559  mutuo  K^  (m.  1),  mutu&  M^  560  tribuae  M  mittem 
X,  tristem  F,  561  succurre  C  562  dignus  L^  563  ergo  JST,  (m.  1) 
blandum  super  R,  uos  (M)  blando  semper  MT\  blando  super  esse  L 
KxK^MpPVi  ViBBb  564  obsequium  RL;  blanda— obsequia  Bb^  prae- 
cibus  omnes  fere 


Euangeliorum  lib.  I.  31 

565  Pro  uita  ipsorum,  qui  uos  exscindere  gaudent 

Aduersisque  truces  animis  odiisque  sequuntur. 

Nam  genitor  noster  communia  lumina  solis 

Gommunesque  dedit  pluuias  iustisque  malisque. 

Quod  si  coniunctos  tantum  ueneramur  amicos, 
570  Quis  locus  hic  iustae  poterit  mercedis  haberi? 

Seruit  amicitiae  tantum  gens  dedita  lucris. 

Sed  uos  perfecto  similes  estote  parenti. 
Sicubi  iustitiae  pandetur  pulchra  facultas, 

Deuitate  oculos  hominum;  nam  nulla  manebit 
575  Merces,  posterius  quae  factum  tale  sequatur. 

Adplaudet  tantum  sterilis  laudatio  uulgi. 

Sed  quod  dextra  facit,  faciat,  nescire  sinistram 

Gonueniet;  iustis  meritis  tum  digna  rependet 

Occulti  solus  scrutator  praemia  cordis. 
580      Sunt  quos  praetumidae  toUit  iactantia  mentis, 

Et  precibus  propriis  gaudent  adsistere  turbas 

Multifiuisque  diem  uerbis  ducendo  fatigant; 

His  uotis  pompae  fructus  succedit  inanis. 

Sed  secreta  domus  precibus  penetralia  castis 
585  Glaudantur  paucisque  Deum  uenerabere  uerbis. 

582]  cf.  Verg.  Aeii.  Vm  94. 

d 

565  exscindere  MT\  excingere  K^        566  aduersusque  L       secuntur 
GK^K^TBh      567  PLVIT  SVPER  IVSTOS  ET  INIVSTOS  B      nostro 

(m.  1)  Kx  569  ueneraemur  X'  571  geni  M  572  perfecto*  (s  eras.) 
Cj  perfecti  Poelm.  in  mg.  similis  Bh^  573  Si  tibi  Poelm.  in  mg. 
panditur  (m.  1)  K^T  pulchra  iusta  0,  pulcra  RLViV^  574  deuites 
Poelm.  in  mg.  nam]  s.  l.  K^T,  quia  j^  575  mercis  CiJ';  merces  in 
caelo  Poelm.  sequetur  Hl  576  sterelis  CM^  hll  QUOD  FACIT 
DEXTERA  TVA  B  sed  te  M^K^K^LV^TBh^  dextera  M  facit  M 
(m.  al.  8.  l)f  8.  l.  RBh^  om.  TV^  facies  corr.  in  facias  s.  l  K^,  faciens  Hl 
sinistra  Hl  578  ctl  ueniet  M  (m.  al.)  P^Hl,  conuenit  F,  iustis]  hiis 
M,  his  K^  (m.  1)  T,  et  iustis  F,  579  occulti*  ("s  eras.)  K^  580  sunt** 
fet  eras.  ?)  M  iactantia  CK^  F,  (?),  iactatio  rdl  581  praecibus  plerigue 
gaudet  L  assister&  B  turbis  B^  582  docendo  M^  583  succidit 
K^T^  584  custis  C,  -tis  in  ras.  R  585  claudentur  Poelm.  dnl&  M^ 
uenerabile  C,  uenerauere  K^T^Bh 


32  luuenci 

Scit  pater  ipse,  tui  quae  sit  trepidatio  cordis. 

Nil  absente  Deo  loquimur,  nil  abdita  clausum 

Pectoris  antra  tegunt,  praesens  Deus  omnia  cernit. 

His  igitur  uotum  placeat  concludere  uerbis: 
590      Sidereo  genitor  residens  in  uertice  caeli, 

Nominis,  oramus,  ueneratio  sauctificetur 

In  nobis,  pater  alte,  tui:  tranquillaque  mundo 

Adueniat  regnumque  tuum  lux  alma  reclaudat. 

Sic  caelo  ut  terris  fiat  tua  clara  uoluntas, 
595  Yitalisque  hodie  sancti  substantia  panis 

Proueniat  nobis;  tua  mox  largitio  soluat 

Innumera  indulgens  erroris  debita  praui; 

Et  nos  haut  aliter  concedere  foenora  nostris. 

Tetri  saeua  procul  temptatio  daemonis  absit 
600  Eque  malis  tua  nos  in  lucem  dextera  tollat. 

Sic  etenim  genitor  populis  delicta  remittet, 

Si  iiestra  alterni  uobis  peccata  uelitis 

Cedere  nec  durum  erratis  intendere  pectus. 
Sunt  etiam  praegrata  Deo  ieiunia  plebis; 
605  Sed  propriam  multi  faciem  foedare  laborant, 

Quo  uanam  captent  hominum  ieiunia  famam. 

Tu  uero  et  grato  crinem  nitefactus  oliuo 

586  precatio  K^K^  (m.  1)  T^Bh^G  587  nihil  (utroque  hco)  M^K^ 
PT^  clausi  T  ex  corr.  589  placat  C  590  resedens  L  post  in 
uertice:  iu  culmino  ercis.  in  G  592  tranquiUoque  M  593  regnique  tui 
M  (vi.  cd.)  LU^^V^V^Bb^  regnumque  tuum  BM^K^  (m.  1)  alma**** 
Campla  eras.)  C,  ampla  BV^V^  reclaudat********  (patescat  eras.)  C, 
recludat  Bb,  patescat  BV^,  redundat  M  (corr.  in  -et)  B^G,  redundet 
MpK.BTW^HHl  594  sic  **  (m  eras.)  C,  in  M^B^K^K^  (m.  1)  P 

TBb      caelo*  iu  M      ut]  om.  B,  et  ut  L,  et  in  K^T      tua  flat  BPV^ 

VjBbHl,  tua  fit  (m.  1)  T  595  subtantia  P  598  aut  CMK^TBh 
aliter  conueniat  M^  concidere  C  foenera  foedepa  C,  fenore  M^ 
fas  est  VxHl,  nostris  rell.,  fort.  nostrum  tiel  nosti  599  taetri  CB 
601  delicta]  peccata  Hl  remittit  MMpV^  603  concedere  M^  er> 
retis  M  intendere  CB^V^,  inpendere  uel  impendere  reU.  604  semper 
grata  M\  pregrata  B,  pergrata  rec.  605  foedare  ex  foedere  MKy, 
foedera  P*  606  cum  ieiunio  M^  607  et]  om.  M  gratum  M^  ma- 
defactus  M^  (ut  uidetur)  Poelm.  in  mg. 


Kuangeliorum  lib.  I.  33 

Laetantem  puris  de  fontibus  ablue  uultum, 

Ut  solus  genitor  deuoti  pectoris  altum 
610  Seruitium  cernens  laudet  meritumque  rependat. 
Vanum  est  defossis  terra  inuigilare  talentis. 

Hlic  aerugo  et  tineae  dominantur  edaces, 

Cunctaque  diripiunt  fures  egesta  latebris. 

Condite  thesauros  uobis  in  uertice  caeli; 
615  Non  aerugo  illos  tineaeue  aut  horrida  furum 

Factio  diripiet.    Vobis  ubi  condita  res  est, 

niic  corda  etiam  simili  dicione  tenentur. 

Corporis  est  lumen,  quo  publica  lumina  cernis; 

Sed  si  pura  acies  oculis  simplexque  nitebit, 
620  Clare  totius  splendebunt  corporis  artus. 

Sin  uero  nequam  fuerit  paruumque  uidebit, 

01)scurae  incumbent  super  omnia  membra  tenebrae. 

In  nigras  lumen  sed  si  conuertitur  umbras, 

Ipsis  horror  erit  quantus  sine  luce  tenebris? 
625      Nemo  potest  dominis  aeque  seruire  duobus, 

Unius  aut  odiis  cedet  uel  cedet  amori, 

Nec  pariter  dominum  seruus  patietur  utrumque. 

Haut  umquam  poterit  quis  diuitiisque  Deoque 

Inseruire  simul;  sed  uos  haec  iussa  tenete: 
630  SoUicitet  proprio  ne  uos  pro  corpore  uestis, 

614]  cf.  Verg.  Aen.  I  225.      620]  cf.  Verg.  Ciris  198. 

608  abluet  L  609  abtum  M^K-^T^  aptimi  Hl  610  laudet]  om.  JJf, 
laudem  K^K^PTV^  rec.  rependet  M^Mp  611  deifosis  M^  terrae 
RMK2  (m.  2)  LT^ViB  612  aedaces  MMp  613  deripiunt  UV,,  diri- 
pient  T  congesta  T  615  tineaeue  illos  M^KiKtTBh  haud  Mp 
orrida  CMp  616  cuncdita  L  617  dicione  CMK^T,  dictione  B,  ditione 
rell.  618  qui  M^  puplica  C  619  oculi  MK^  Mp^TG;  oculi  acies  MK^ 
K^MpPTB,  oculis  acies  V^  620  Et  totius  clare  M  (in  ras.  m,  al.)  Mp 
P,  clare+totius  K^,  clare  &  totius  K^G,  totius  clare  V^,  tunc  totius  clare 
Fj  (m.  1)  621  si  uero  C  (\x  ex  u)  Hl  paruumque  H,  parumque  C, 
prauumque  ('pra  in  ras.)  M,  prauumque  (ra  vn  ras.)  B,  prauumque  rell 

ffbrM 

623  tenebras  M  624  quantus  (s  a  m.  2)  B  626  hodiis  BT^  cedit 
C,  cedit  (utroqtie  loco)  M^K^K^,  cedat  (altero  loco)  P*Fj  627  aut 
CKiT^V^N  629  NEQVE  DE  VICTV  NEQVE  DEV  ...  B  630  pro] 
de  BHl,  per  K^  (m.  1) 

XXIV.  lutt.  3 


34  luuenci 

Neu  faciles  uictus  aegra  disquirite  cura. 

Nonne  animam  pluris  facimus  quam  corporis  escas? 

Aut  dubitat  corpus  quisquam  praeponere  uesti? 

Aerias  spectemus  aues:  num  uomere  presso 
635  Terga  soli  subigunt,  iaciunt  aut  semina  farris, 

Aut  segetum  culmos  incurua  falce  recidunt? 

Proueniet  tamen  his  satias  potusque  cibique. 

Nonne  Deo  magis  est  hominum  curatio  cordi? 

Nec  dignum  fuerat  uestis  suspendere  curam 
640  Pectoribus  nostris;  non,  si  cubitalia  possent 

Incrementa  suis  homines  inponere  membris. 

Cernite,  per  pingues  agros  ut  lilia  fulgent! 

Non  uUi  tamen  his  umquam  incubuere  labores, 

Nec  Solomona  illum,  cum  regni  diuitis  aula 
645  Aflueret,  talis  contexit  gratia  uestis. 

Quod  si  pratorum  fruticumque  uirentia  laeta 

Ipse  Deus  uestit  nostris  obnoxia  flammis, 

Cur  uobis  potior  non  est  fiducia  patris? 


*645  Naturale  bonum  tems  commune  placebit 


631  facilem  uictum  M^K^BhN;  facilis  Fj  disquerite  Cdisquerere 

m,  (d,)  Jf,  disquerere  BKiP  632  quam]  q;  JT,  (m.  1)  Mp  633  haud  P» 
dubitet  F,  (m.2)  quisque  Mp^B^  uestri  Bh  634  aereas  Mp^PHl, 
aeria  B  num  CP(?)N,  non  rell  685  soli  8.  l.  B\  in  ras.  K^;  terram  umquam 
LBH?)  636  haut  K^  nec  Poehn.  in  mg.  segitum  KiT^,  segemitum  Bb 
637  prouenit  3f  >,  proueniat  jfiTj/  prouenit  attamen  T^  hiis  M  satietas 
3f,  saties  TK^  (m.  2)  HHl,  sacitas  L  638  cordis  RK^MpPB 
639  fuerit  coni.  Areu.  640  non  sic  ubi  talia  phrique,  num  sic  cubitalia 
coni.  Areu.  Pectoribus  si  nunc  habitam  transire  figuram  Poelm.  in  mg. 
possunt  M^Hl  Poelm.  641  hominis  K^  (m.  1);  per  se  nemo  potest  aut 
quicquam  imponere  membro  Podm.  in  mg.  642  fulgent]  florent  ante  eras. 
in  (7,  florent  M  (d.  sc.  m.  al)  P  (l  fulgeut  s.  l)  Vi(?)  643  nonnuUi  R^M 
KiKjT,  nuUi  Mp  h^  quam  R  his  om.  P  labores  ligones  C,  labores 
(t  ligones  m.  2)  RP,  ligones  M  Clabores  add.  m.  (d.)  IT,  (s,  l.  labores^  K^ 
(ex  corr.)  L      644  Solomoua  C,  Salomona  rell.       illum]  grauem  Poelm. 

in  mg.  645  afluerit  K^T^  affluerit  Bh,  afflueret  reU.  uestes  IT,  post 
645  Naturale  bonum  terris  commune  placebit  Z",  TF,  Fj,  add.  in  M  (m. 
al.)  Mp  (in  mg.)      646  fructicumque  A',  (m.  1)  Mp 


Eaangeliorum  lib.  I.  35 

Ergo  cibum  potum  uestemque  et  inania  cuncta 
650  Gentibus  infidis  terrenam  linquite  curam. 

Yos  potins  digne  caelestia  quaerite  regna 

lustitiamque  Dei  —  spontanea  cetera  current  — , 

Grastina  nec  uobis  curetur  copia  rerum; 

Quisque  dies  sibimet  satis  est  pro  fraude  diurna. 
655      ludicium  uestrum  fiigiat  damnatio  saeua; 

Nam  Dominus  uestri  iuris  documenta  sequetur, 

Quae  uos  in  terris  statuetis  tempore  capti: 

Mensuram  tibi,  quam  ponis,  portare  necesse  est. 

Gernis  adhaerentem  fistucam  in  lumine  fratris, 
660  Nec  tamen  in  proprio  tignum  consistere  sentis 

Atque  oculum  prius  alterius  purgare  laboras; 

Deripe  sed  proprio  fallax  de  lumine  lignum, 

Tunc  minimam  alterius  curabis  demere  aristam. 

Ne  canibus  sanctum  dederitis  neue  uelitis 
665  Turpiter  inmundis  iactare  monilia  porcis. 

Namque  illa  in  caeno  pedibus  subiecta  iacebunt 

Gonuersique  sues  uasto  uos  uulnere  rumpent. 
Poscenti  dabitur,  quaerens  inuenta  tenebit, 

Pulsantique  aditus  foribus  pandetur  apertis. 
670  Yos  homines  natis  panem  poscentibus  omnes 


*657  Haec  eadem  uobis  genitor  semabit  in  aethra 
667]  cf.  Verg.  Aen.  IX  580. 

652  current  surgent  C       656  uestri  iuris   CG,  iuris  uestri  reU. 

docomenta  T,  documenta  (cu  in  ras.)  M  657  quaecumque  B,  quae 
uobis  Jtf^Fj  ToeLm.  tn  mg.  in  tempore  M^  post  657  uer8,657*  le- 
gitwr  in  BKxLViV^BhGHHl,  in  marg.  add.  in  MKiMpF^,  inierpos. 

in  B^T^  658  quam]  quod  Hl  pauis  H2  659  DE  FESTVCO  IN 
OCVLO  PATRIS  B  fisticam  CM^K^TBh  660  properio  Pi  lignum 
ex  tignum  C,  dignum  M,  tegnum  (m.  1)  K^T  662  diripe  BLMpB 
Poelm.,  eripe  MK^K^TBhG  Poelm.  in  mg.  trabem  B  fl  tignum  m.  2) 
V^V^,  dignum  M  663  tQ  C  arestam  B^  664  nec  BK^PBG  neue] 
ne  C  665  immundis  C  666  insceno  Hl  667  conuerseque  K^T^; 
conuersaeq;  alii  couuersisque  canes  Poelm  in  mg.  suees  B  uasto  u.] 
uastantes  Hl  669  pandentur  M,  panditur  (m.  1)  K^T  670  uos  homines] 
quis  uestrum  K^  (m.  1)  T 

3* 


36  luuenci 

Non  lapidem  dabitis  piscemue  petentibus  anguem; 
Vos,  inquam,.rigidi,  quibus  alte  est  insita  cordis 
Durities,  uestris  dabitis  semper  bona  natis. 
Indulgens  hominum  genitor  bona  mitia  digne 

675  Quam  praestare  magis  gaudet  poscentibus  aequis! 
Quae  cupitis  uobis  hominum  benefacta  uenire, 
Haec  eadem  uestro  cunctis  praestate  fauore. 
Haec  legis  summa  est,  hoc  ius  dixere  profetae. 
Ite  per  angustam,  iusti,  super  aethera  portam. 

680  Quam  lata  et  spatiosa  uia  est,  quae  limite  laeuo 
Praeruptum  conuoluit  iter  caligine  mortis, 
Innumeraeque  illam  penetrant  per  prona  cateruae! 
Yitalis  uastis  stipatur  semita  saxis, 
Celsaque  uix  paucos  ducit  per  scrupea  uirtus. 

685  At  si  quos  nimium  fallax  inlexque  malorum 
Planities  suasit  deformi  lubrica  lapsu, 
Adripit  hos  pronosque  trahit  uelut  impetus  amnis, 
Aut  alacer  sonipes  ruptis  effrenus  habenis, 
Aut  rectoris  egens  uentosa  per  aequora  puppis. 

690      Obseruate  illos,  falso  qui  nomine  uobis 
Insidias  faciunt  appellanturque  profetae. 
Hos  ouium  species  uestit,  sed  saeua  luporum 
Pectora  fraude  tegunt,  lacerantque  incauta  trahentes 

689]  cf.  Verg.  Aen.  VI  335. 


672  regidi  M\  ridigi  P  674  homini  Poelm.  in  mg.  digne]  donet 
C;  an  donet  Quae?  676  cupitis  ex  cupidis  C  679  DE  ANGVSTA  ET 
LATA  VIA  B  super  ^^  aethera  C  ^sidera  eras.),  supra  (pra  in  ras.) 
sidera  M,  super  aethera  BLB^,  supra  sidera  rell.  680  quod  Poelm, 
in  mg.  682  penitrant  M^  683  strictis  F,  684  ducet  RK^K^V^ 
Bb  G  scropea  M  et  dlii  685  quos]  nos  Hl  686  plenities  R 
labsu  C  687  adripit  B\  abripit  R^ML;  arreptos  Mp^,  pronosque  pcites  B 
c6  fuelut  s.  l.  m.  al.)  M  amnes  K^K^T  688  effrenos  R^  f-us  m,  2), 
effrenis  B^L,  efrenis.JET  abenis  0,  habens  M^P,  abneis  L  689  agens  L 
pupis  B^P  690  ADTENDITE  A  FALSIS  PROPHETIS  B  et  iUos  K^ 
(m.  1)  nomina  (m.  1)  K^T  qui  falso  Hl  691  profetae  C  (passim)  T 
693  incautos  M^ 


Euangeliorum  lib.  I.  37 

Agmina  cedentum,  saeuus  quos  decipit  error. 

695  Pructibus  e  propriis  noscuntur  talia  monstra; 

Quemque  petat  finem  fallax  doctrina  uidendum  est. 
Nam  neque  de  tribulis  ficus  nec  sentibus  uuas 
Prouenisse  umquam  ruris  per  terga  notastis. 
Utque  arbor  proprio  uestitur  germine  pomi, 

700  Sic  dolus  illorum  fructu  monstrante  patescit. 

Non  ego  palpantum  uerbis  et  honore  mouebor, 
Nec,  me  quod  dominum  praeblanda  adolatio  dicet, 
Praemia  caelestis  capient  spontanea  sedis. 
Illi  sed  merito  gaudebunt  munere  regni, 

705  Qui  facient  nostri  genitoris  iussa  uolentes. 
Adueniet  mox  summa  dies,  quae  iure  seuero 
Praemia  iustitiae  tribuet  scelerique  gehennam. 
Tunc  mihi  multorum  clamabit  talia  fletus: 
Nonne  tuo  quondam  magnae  sub  nomine  nobis 

710  Virtutes  sanctis  domuerunt  omnia  iussis? 

Saepe  etiam  nostra  est  uox  adnumerata  profetis 
Seruiuitque  tuo  nobis  sub  nomine  daemon. 
Tunc  iurabo  illis,  quod  talis  cognita  numquam 
Vita  mihi  est  hominum,  gestis  quae  sordet  iniquis. 

715      Quisque  meis  monitis  auresque  et  facta  dicabit, 
Hunc  aequabo  uiro  solidis  fundamina  saxis 

*696  Quapropter  rerum  molitio  perspiciatur 

706]  cf.  Verg.  Aen.  II  324,  VII  145. 

694  om.  M^K^K-i  (add.  m.  2)  T^Bh^  edentum  C,  credentum  RKi 
Mp'TGH,  credendura  L  sctuus  Hl  695  &  M^B\  ex  N  uoscan- 
tur  N  696  quamque  Hl  est  om.  V^  NON  COLLIGVNT  DE  SPI- 
NIS  VVAS  B  696*  legitur  in  CV^  (sed  uticis  inclusus)  G,  add.  K^ 
(m.  2)  Mp^P^T^Bb  697  nec]^  neq.  L  698  notatis  BM^T  701  NON 
OMNIS  QVI  DICIT  MIHI  DNE  dITe  B  702  adolatio  optimi  703  ca- 
pient  C,  accipit  B\  capiat  Hl,  capiet  rell.  sedes  K^T^  704  olli  Poelm. 
in  mg.  munera  M^B^  705  facient  CKyK^T^PBb,  faciunt  rell  uo- 
lenter  H  706  saeuero  RMP  707  gehennem  Mp^  708  clamauit  CM^ 
709  nobis  sub  nomine  uirtus  Poelm.  710  aruerunt  domuerunt  C,  fort. 
uirtutes  (scil.  erantj,  nostris  paruerunt  etc.  iusis  M  Exstitit  et  nostris 
parebant  Poelm,  714  gentis  L  715  DOMVS  SVPRA  PETRAM  FVN- 
DATA  B      quis  M     716  sasis  Mp^ 


38  luuenci 

Ponenti,  librata  super  cni  moenia  surgent. 
Illa  domus  pluuiis  uentisque  inlaesa  manebit 
Torrentumque  minas  firmato  robore  uincet, 

720  Haerent  inmotae  quoniam  fundamina  petrae. 
Qui  uero  auditu  tantum  mea  iussa  tenebit 
Diuersisque  procul  factis  per  lubrica  perget, 
Hunc  similem  faciam,  uolucri  qui  fulcit  harena 
Fundamenta  domus;  primo  cui  flamine  uenti 

725  Et  pluuia  infusis  coepit  cum  incumbere  riuis, 
Omnis  subuerso  procumbit  pondere  moles 
Insequiturque  graui  tectorum  strage  ruina.' 

Talia  dicentem  fixa  admiratio  plebis 
Inmensum  stupuit,  quoniam  transcenderat  alte 

730  Doctrinam  ueterum  Christo  concessa  potestas. 
Denique  linquentem  celsi  fastigia  montis 
Stipabat  gaudens  populorum  turba  sequentum. 
Ecce  sed  horrenda  confixus  uiscera  tabe, 
Quem  toto  -obsessum  foedarat  corpore  lepra, 

735  Procubuit  uenerans  iuuenis  Christumque  precatur: 
,Ut  caream  tandem  languoris  pondere  tanti, 
Sufficiet  uoluisse  tuum.'   Tum  dextera  Christi 

728]  cf.  Verg.  Aen.  IV  362. 

717  ponentem  (m.  1)  K^T,  promenti  L;  p.  domus  M  surgunt  K^ 
Ki  (m.  2)  719  uincent  Bl  720  immotae  CR  aiii  immota— petrg  P, 
immoto— fundamine  Toelm.  in  mg.  721  DOMVM  SVPER  ARENA  B 
722  diuersis  M  pergit  CVi  723  uolocri  P,  pulueri  Jf'  que  (m.  1)  K^K^ 
figit  ex  fulcit  C  724  flamine  CK^K^MpTV^V^y  flamina  rell  725  in- 
fusis  CM^Mp^PVxi  eifusis  %iel  efusis  rell.  coepere  fcum  om.)  KiK^T 
726  in  mg.  add.  Mp  omnes  T^  procumbet  M^B,  procumbent  P  mo- 
lis  BM^KiK^LPT^Bh  727  grauis  HPoelm.  tectorem  Hl  strange 
(m.  1)  Jf,       ruinS  (sic)  C      728  dicentem]  i  ex  corr.  Mp  (cf.  MaUh.  VII 

29),  dicenti  K^,  dicente  K^f  dicente  F,  fixa  magna  C,  fiia  7„  magna 
reU.  729  immensum  C  transcenderet  B^  732  st*ipabat  (p  eras.)  B 
733  horrida  M^  734  DE  LEPROSO  B  totum  (m.  1)  K^  foedauerat 
B^M\  f *ederat  JT,  ('auit  corr.  m.  2)  P,  fedauit  K^  T^ Bb     735  procumbit  M^ 

precatuT  CBM^  alii,  precator  jfiT,  736  caream  CK  (m.  1)  T,  careat  reU. 
tandem  aliquando  B  langoris  (m.  1)  K^K^PT  pondera  M\  pon- 
derae  G      737  sufficiat  Poelm,      dum  M^,  tunc  B 


Euangeliorum  lib.  I.  39 

Adtactu  solo  purgauit  lurida  membra. 
Incolumique  dehinc:  ,Celaris  gaudia,  iussit, 

740  Et  legi  parens  offers  tua  munera  templo. 
Inde  recedenti  supplex  se  protinus  offert 
Centurio  et  precibus  proiectus  talibus  orat: 
jlnpubis  pueri  cruciatur  spiritus  aeger, 
Cuius  cuncta  repens  membrorum  munia  languor 

745  Dissoluit  uitamque  tenet  iam  poena  superstes. 
Sed  iussu  miserere  precor,  nam  tecta  subire 
Crimina  nostra  uetant  uitae  lucisque  parentem. 
Nunc  uerbo  satis  est  iubeas  remeare  salutem. 
Subiectos  mihi  saepe  uiros  sic  nostra  potestas 

750  Officiis  uerbo  iussis  parere  coegit.' 

Dixerat.    IUe  uiri  motus  precibusque  fideque 
Talia  conuersus  populo  dat  dicta  sequenti: 
,Haut  umquam  talem  memini  me  gentis  auitae 
Inuenisse  fidem;  sed  ueris  discite  dictis, 

755  Quod  multos  homines  diuersis  pai*tibus  orbis 
Progenitos  caeli  regnum  sublime  uocabit 
Cum  patribus  nostris  uitali  adcumbere  mensae, 
Progenies  quorum  caecis  demersa  tenebris 
Dentibus  horrendum  stridens  fletumque  frequentans 

738]  cf.  Ou.  Met.  XIV  747.  746]  cf.  Verg.  Aeu.  VI  117.  750]  cf. 
Ou.  Met.  I  385.  755]  cf.  Verg.  Aen.  Xn  708.  759]  cf.  Verg.  Aen.  VI  288, 
Stat.  Theb.  VI  765. 

738  a*tactu  (t  eras.)  B,  atactu  B»,  adtactu  (m.  1)  K^T       lurida  li- 

bida  C,  lu*rida  K^  739  incoloraique  BMpy  incolomeque  K^T  celaris 
scripsi  (cf.  Matth.  VIII  4  nemini  dixeris),  caelare  CRM,  celaret  Poelm. 
in  mg.,  celare  K^  ('are  in  ras.)  rell.  haec  gaudia  RM  (^haec  m.  al.)  K^ 
LMpPT^  Poelm.  740  oifers  tua  C,  oflferret  BMpBV^V^G,  offerre  M\ 
offerri  K^BhH,  offerit  T\  offerri**  K^,  foH.  offer  tuni  templi  Hl  741  re- 
cidenti  C,  recendente  K^  (m.  1),  recedente  Hl       aufert  Hl        742  uen- 

U  N 

turo  Hl  proiectis  K^  743  impubis  CB  puer  M^  spii  (s  m.  al.)  M 
744  raepens  M^,  tepens  Poelm.  (cf  Sed.  P.  c.  IV  287  H)      langor  pleri- 

e 

qtte  cf.  supra  v.  736      746  prpcor  BM  alii      lil  parentam  K^      748  uero 

M,  uerba  K^T^  uerbu  Hl  iubeat  K^  749  potes^tas  C  750  parare  L 
751  mo*tus  P      753  aut  CM      754  uiris  C      755  quam  multos  Poelm. 

n    n 

758  demersa  C,  plerigue  dimersa      '    759  gentibus  Hl         frequetas  Bl) 


40  luuencj 

760  Perpetuis  poenae  cruciatibus  acta  subibit. 
At  tibi  iam,  iuuenis,  mentis  uirtute  fidelis,  * 
Ut  credis,  ueniet  fructus  cum  luce  salutis.' 
Dixerat  et  dicto  citius  cum  uoce  loquentis 
Ad  puerum  celeris  transcurrunt  munera  uerbi, 

765  Ingressusque  domum  miles  properante  recursu 
Praeuenisse  Dei  laetatur  dona  medentis. 

Aedes  inde  Petri  sanctus  penetrabat  lesus, 
Cuius  anhela  socrus  aestu  febrique  iacebat. 
Utque  ilii  dextram  tetigit  saluator  lesus, 

770  Sana  ministerium  praebebat  femina  mensis. 


*762  Quae  cupis  extimplo  obtineas  poscens  sapienter 

763]  cf.  Verg.  Aen.  I  142.      768]  cf.  Ou.  Ex  Pont.  I  10,  5. 

760  poeuae  C7j,  poeuam  rell.      761  ac  Hl  Poelm.      tu  M^      iuueuis 

lenis  C,  iuueni  (a  a  m.  2)  K^T  post  u.  762  obtenes  quae  cupis  rogaudo 
sapienter  extemplo  Cextimplo  M)  CM,  quae  cupis  extimplo  optineas  poscens 
sapienter  K^  (i.  m.  m.  2)  763  in  mg.  adscr.  Mp^  loquentes  CP  764  ce- 
leris  B  percurrunt  Poelm.  in  mg.  765  procurante  (?)  H  cursu  M^ 
767  hedes  T,  sedes  Hl  peuitrabat  M^  hiesus  C  768  an*hela  (g  eras.)  M, 
anela  LMp,  anaelo  P,  hanela  Hl  769  atque  Hl  dext*ram  (q  eras.) 
MK^  seruator  F,  SAPIENTISSIMI  VIRI  IVVENCI  XPlANI  EVAN- 
GELIORVM  LIBER  PRIMVS  EXPLICIT  C,  EXPLICIT  LIBER  PRI- 
MVS  RMLMpPVu  EXPLIC  LIBER  PRIMVS  GAI  (YEYf)  AQVILINI 
SIVE  IVVENCI  VERSVS  EVANGELIORVM  B,  G.  VETTI  IVVENCI 
PRESBITERI  EVANGELIORVM  (om.  KO  LIBER  PRIMVS  K^K^TBb 


Euangeliorum  lib.  II.  41 


LIBER   SECUNDUS. 

lamque  dies  prono  decedens  lumine  pontum 
Inciderat,  furuamque  super  nox  caerula  pallam 
Sidereis  pictam  flammis  per  inane  trahebat: 
Cum  multos  homines  mentis  languore  ruentes 
5  Deuinctosque  animam  furibunda  daemonis  arte 
Certantes  populi  caeca  iam  nocte  ferebant. 
Sed  uerbum  Christi  tanto  languore  remoto 
Omnibus  indulgens  praebebat  munera  patris. 
Ecce  sed  exorta  maior  cum  luce  tumultus 

10  Gratantis  populi  cum  turbis;  anxius  ille 
In  mare  ueliuolum  celsam  deducere  iussit 
Discipulis  puppim.    Precibus  tum  scriba  profusis 
Nauigio  Sancti  pariter  poscebat  abire. 
OUi  Christus  ait:  ,Quo  me  tu,  scriba,  sequeris? 

15  Vulpibus  in  saltu  rupes  exeisa  latebras 
Praebet,  et  aeriis  auibus  dat  silua  quietem; 

2]  cf.  Stat.  Theb.  II  527,  Sihi.  I  6,  85.        6]  cf.  Verg.  Aeii.  II  397. 
11]  cf.  Verg.  Aen.  I  224.      17]  cf.  Verg.  Aen.  XI  146. 

INCIPIT  LIBER  SECVNDVS  CALVETII  AQVILINI  Inde  Phihppus 
.  .  .  cernes  dubitare  quiesce  |  et  proprios  huc  saepc  greges  ad  pocula  du- 
xit  I  Progrodiens  inde  na  oculis  tueri  licebit  |  ad  hoc  seruator  t«^lia  dieta 
detulit  C  (cf.  II 109  et  2G4),  INCIPIT  LIBP]R  (om.  BK^VO  SECVNDVS 
MRK^K^MpTPV^Bh,  INCIPIT  LIBER  EIVSDEM  B  1  decidens  K-^ 
(m.  1)  T  (cf.  Thielmann,  Archiv  fur  lat.  Lexic.  II  710)  2  incederat 
K^K^  (m.  2)  BbG  fuluamque  C,  furuamiara  PHl  super]  iam  R^P, 
s.  l.  M  (m.  al.)  B^  4  langore  nonnulli  5  deuictosquo  M;  deuinctas- 
que  animas  C,  deuinctas  animas  Poelm.  scelerata  furibunda  C,  furi- 
bunda  MpV^,  scelerata  rell.      6  certantes  CK^  (m.  1)  K^MpPTBhG,  cer- 

tatim  rell.  populo  L  8  patres  T  9  extorta  V,,  exortus  Poelm.  11  mul- 
tisonum  uelibolum  C  12  pupim  MB^  praecibus  RM^  alii  13  pariter 
sancti  Mp  habire  C  14  olli]  o  ex  corr.  Mp\  iUi  Poelm.  in  mg.  scribe  K^ 
15  altum  M^        rupis  BMp^P        exesa  K^  (m.  1),  excesa  Bh\  excissa 

MMp^  latebras  C,  latebram  rell.  16  aereis  RB^  a+***ereis  Mp, 
ethereis  GHl 


42  luueuei 

Ast  hominis  nato  nallis  saccedere  tectis 
Est  licitam:  gentis  sic  sant  molimina  uestrae/ 
Tunc  e  discipulis  unns  sic  ore  rogabat: 

20  ,nitima  defuncto  debentur  munera  patri, 

Sed  spatium  tribuat  tua  nobis,  Sancte,  uoluntas, 
Ut  liceat  miseri  genitoris  condere  corpus.' 
Christus  ad  haec:  ,Itiner  melius  comitabere  nostrum 
Et  sine  defunctis  defunctos  condere  terrae.' 

25      Conscendunt  nauem  uentoque  inflata  tumescunt 
Yela  suo,  fluctuque  uolat  stridente  carina. 
Postquam  altum  tenuit  puppis,  consurgere  in  iras 
Pontus  et  inmissis  hinc  inde  tumescere  uentis 
Instat  et  ad  caelum  rabidos  sustoUere  montes; 

30  Et  nunc  mole  ferit  puppim  nunc  turbine  proram, 
Inlisosque  super  laterum  tabulata  receptant 
Fluctus  disiectoque  aperitur  terra  profundo. 
Interea  in  puppi  somnum  carpebat  lesus. 
Hlum  discipuli  pariter  nautaeque  pauentes 

35  Euigilare  rogant  pontique  pericula  monstrant. 


*29  Ventorum  rabies  mixtis  hinc  inde  procellis 
Instat  et  ad  caelum  rabidos  sustollere  montes 
Pontus  et  abruptos  tollit  trans  sidera  montes 

23]  cf.  Verg.  Aen.  VI  112.  24]  cf.  Verg.  Aen.  XH  893.  27]  cf. 
Verg.  Aen.  III  192,  Val.  Placc.  I  672.  30]  cf.  Verg.  Aen.  I  115.  32]  cf. 
Verg.  Aen.  I  107.      33]  cf.  Verg.  Aen.  IV  554. 

18  sunt  molimina  intentio  C,  sunt  m.  M  (in  ras.  m.  dl.)  MpP^ViBH, 
est  intentio  R^KyK^LTVtBbG  Poelm.  in  mg.,  cf.  infra  u.  308  19  e]  s.  l  R^ 
21  nobis  tua  RMpViV^B;  nobis  tribuat  tua  Hl  sancta  BLH  uoluntas 
potestas  G  23  itener  MV^  (m.  1),  callem  Poelm.  in  mg.  25  nauim  M 
(m.  al.)  Kx  (m.  2)  N  inflaute  M\  inflatu  (m.  1)  K^  26  flataque  Bh^ 
27  consurgit  CG^  28  immisis  M,  inmessis  P^,  inmensis  RK^K^LMpV^ 
GHl  tumiscere  C  29*  Ventorum— montes  C  Poelm.  in  mg.  29  instat 
coepit  0,  cepit  RK^  (m.  al),  coepit  LMpBGHHl        rabidos  CR^M^K, 

PFj,  rapidos  rell.      montis  C      30  more  K     pumpim  K^,  puppem  (m.  1) 
K^T     31  inliss*  (i  eras.)  M,  illis  hosq;  Hl     lateram  B^     receptat  Poelm. 

in  mg.    32  fluctos  H    dissectoque  Poelm.  in  mg.    33  in]  s.  l.  R^    poppi  K^ 


Euaugeliorum  lib.  n.  43 

Hle  dehinc:  ,Qnam  nuUa  snbest  fidncia  nobis! 
Infidos  animos  timor  inrnit!'    Inde  procellis 
Imperat  et  placidam  sternit  snper  aeqnora  pacem. 

^  Illi  inter  sese  timidis  miracnla  miscent 

40  Conloqniis,  qnae  tanta»sibi  et  permissa  potestas, 
Quodne  sit  imperium,  cui  sic  freta  concita  uentis 
Erectaeqne  minis  snbmittant  colla  procellae. 

lam  Gerasenorum  steterat  sub  litore  puppis; 
Ecce  sed  egresso  iuuenis  —  mirabile  dictu  — 

45  Occnrrit,  miseram  cui  mentem  spiritns  ater 
Inmunda  inplebat  lacerans  uirtute  furoris. 
Illi  grata  domus  tetris  habitare  sepnlchris; 
Nec  poterat  rapidnm  quisquam  retinere  furorem, 
Portia  qnin  etiam  rumpebat  uincula  ferri 

50  Scindebatque  graues  ut  lanea  fila  catenas. 
Et  iam  conpedibns  lenis  insultare  solutis 
Lndus  erat  saxisque  ferum  concidere  pectns. 
Isqne  ubi  pergentem  Christum  per  litora  uidit, 
Cnm  clamore  ruit  longeqne  adcurrit  adorans: 

55  ,Begnantis  semper  Domini  certissima  proles, 

38]  cf.  Verg.  Aen.  I-WST  39]  cf.  Verg.  Ge.  IV  174,  Aen.  VUI  452. 
40]  cf.  Verg.  Aen.  IX  97.  43]  cf.  Verg.  Aen.  UI  277.  44]  cf.  Verg. 
Ge.  n  30.         49]  cf.  Verg.  Aen.  II  134.  53]  cf.  Verg.  Aen.  VI  684. 

55]  cf.  Verg.  Aen.  VI  322. 

36  pania  Podm.  in  mg.  subest]  sub  m.  al.  M  fiduciam  C  37  in- 
fidosq;  N  irruit  B  38  inpetrat  L  suber  M^B^  aecora  Mp  39  ti- 
midi  TWf        40  quae  tantanta  C,  qualis  M  (m.  al.)        sibi  et  C,  sit  ei 

BMB,  sibi  LBV^HRl,  fiet  MpK^K^  (\  in  ras.  2)  BbG,  stet  T,  sit  fit 
a  m.  2)  F2,  siet  coni.  Kom,  fuat  olim  conieci  41  cui]  cuic  Hl  42  sub- 
mittunt  K2  (m.  2)  Hl  prbcillae  C  43  gerasinorum  MK^^  (m.  1)  T\  lera- 
senorum  V^,  tam  senorum  L  httora  C,  httore  B  45  miserocui  FiFj 
acer   M^V^         46   immundam   horrenda    C,    horrenda   Poelm.   in  mg. 

47  taetris  B  saepulchris  ifcf*  48  poterapidum  C,  rabidum  MB^MpViV^ 
BGHHl  49  fortia  ^  (ferrea  eras.)  C,  ferrea  MpVi  Poelm.  ferri  mem- 
bris  C,  membris  MpVi  Poelm.       50  sparges  graues  C      lania  Bh,  linea 

Poelm.  fala  Bh  51  cum  pedibus  LBBh  soluto  Poelm.  52  conscin- 
dere  Mm.  al.  53  ibi  Poelm.  in  mg.  54  rugit  M^K^  (m.  1)  BhG  longe- 
que]  que  s.  l  B^      adcurrit  BKiK^MpPTBBh      55  proUs  Bm^K^K^TBb 


44  luuenci 

Oraraus,  ne  nos  solitae  regionis  ab  oris 
Excutias  longe  tormentis  excruciatos. 
Nam  nomen  Legio  est  nobis  raultosque  sub  uno 
Nomine  consociat  flatus  uis  sola  nocendi. 

60  Cernis,  ut  inmundi  subigant  haec  pascua  porci? 
His  saltem  liceat  rabiem  satiare  repulsam, 
Per  patris  altithroni  nomen  sublirae  rogaraus.' 
Imperat  his  hominis  mentem  dimittere  Christus 
Porcorumque  sinit  gregibus  finire  furores. 

(55  lamque  hominis  stupidum  decusso  daemone  pectus 
Insperata  suae  ueneratur  dona  salutis. 
Et  iara  praecipites  scopulorum  margine  porci 
In  mare  coniecti  properant  disperdere  uitas. 
At  uero  e  speculis  miracula  tanta  pauentes 

70  Diflfugiunt  urbisque  ruunt  ad  tecta  subulci 

Et  famam  accendunt  populosque  ad  litora  cogunt. 
Insanum  uero  iuuenera  postquam  resipisse 
Credere  cernentum  populorum  turba  coacta  est, 
Orabant  pauidi,  regionem  linqueret  illam. 

75      lude  domum  repedat  terrarum  lumen  lesus. 
Eece  reuertenti  iuuenis  torpentia  raerabra, 
Officiura  quorura  morbus  dissoluerat  aeger. 


62]  cf.  Verg.  Ecl.  IX  27,  Ouid.  Trist.  IV  10,  121.  66]  cf.  Val. 

Flacc.  II  488.      71]  cf.  Verg.  Aen.  IV  289. 

tradu 

56  hos  C      solite  Bh;  solitae  ne  nos  Poelm.      horis  M^      57  excutias 

ruorant 

Hl,  extrudas  MpV^,  excruciandos  M^  60  immundi  C  subigant  T 
61  saltim  BM  alii  rapiem  C  62  altitroni  BP  63  hiis  MMp 
(54  furoris  C  65  namque  Hl  homini  M^  decusso  CH(?),  discuso  M, 
discusso  rell.      QG  inspirata  B^M^3Ip^      67  iamque  M      *scopulorum  M 

68  disiecti  BTG,  deiecti  MK^K^MpPBBhH        uitam  L  Poelm.  in  mg. 

u 

69  ut  Hl  e]  om.  MT^  scopulis  3fp  70  difugi\int  M  querunt  B 
♦uulci  M^  71  fama  Hl  incendunt  M^KiPTBBhGH,  spargunt  Poelm., 
intendunt  m  mg.  populosque]  que  om.  Hl  72  insanum  iuuenem  post- 
quam  resipisse  uidebant  Poelm.  resipisset  C  75  repetat  JK*  76  re- 
uertenti*  (s  eras.)  M  iuuenem  C,  fort.  iuuenem,  torpentia  m.  turpen- 
tia  C,  torrentia  T^      77  morboa  M^      aeger  CB\\T,  om.  Bh\  acer  rell. 


Euaiigeliorum  lib.  II.  45 

Ante  pedes  Christi  lecto  posuere  cubantem. 
Quem  miserans  animo  uerbis  conpellat  lesus: 

80  ,Adsit  certa  tuae,  iuuenis,  constantia  menti, 
Nam  tibi  praeteritus  uitae  donabitur  error.' 
Hoc  dictum  scribae  mentis  per  operta  malignae 
Carpebant,  quod  uerba  Dei  uirtute  ferenda 
Protulerat.    Christus  sed  pectora  talia  cernens, 

85  jHoc,  inquit,  uerbum  scribarum  dicta  retractant. 
Quod  quanto  leuius  fuerit  dixisse  sequentis 
Et  dicti  et  facti  pariter  uirtute  probabunt, 
Et  mihi  concessum  peccata  remittere  cernent. 
Quapropter  iuuenis,  firmato  corporis  usu 

90  Surge  uigens  stratumque  tuum  sub  tecta  referto/ 
Surrexit  lectumque  umeris  iam  fortil)Us  aptat, 
Per  mediumque  uigens  populi  mirantis  abibat. 
Tunc  timor  et  laudes  Domini  per  pectora  plebis 
Concelebrata  simul  miracula  laeta  frequentant. 

95      Progrediens  tunc  inde  ad  uectigalia  uidit 
Consessu  in  medio  Matthaeum;  protinus  ergo 
Discipulis  haerere  iubet.    Nihil  ille  recusans 
Imperio  Christi  paret  gaudetque  secutus. 
Inde  iter  ingrediens  simili  sermone  Philippum 
100  Hortatur  comitemque  suis  adsciuit  amicis. 
liie  ubi  cognouit  Christi  uiresque  uiamque, 
Ut  primum  iusto  concurrit  Nathanaheli, 

78  a.  p.  ponunt  tepido  recubantia  lecto  Poelm.  in  mg.,  cf.  etiam  Gru- 

neri  edit.  Sedxd.  ad  u.  III 93  79  compellat  MMp  82  hic  K^  83  ue- 
renda  Sabatiems      84  Christus  C^M^MpB,  scs  reU.      85  iuquid  CM  alil 

uerho  Hl  86  quantum  facile  Poelm.  in  mg.  sequentes  T  87  facti 
et  dicti  Hl      prohabo  Poelm.      88  peccata|  (&  eras.?)  Ki      cemunt  Fj 

un  g 

(m.  1)  H^,  cernjt  B;  ut  (pro  et^— cemant  Poelm.  in  mg.  90  uies  M  re- 
ferto  C  (k  reporta  m.  2)  M^MpP(?)  91  umeris  0,  humeris  rell.  93  lau- 
dis  M^  94  laeti  N  96  concessu  CB,  consensu  MKy^  (m.  1),  consen- 
sum  M^,  consessum  PHl,  consessu  rell.  Matheum  C  cum  aliis  97  heres  L 
nihil  CBPT^BhHl,  nil  rell.  recusa*t  (n  eras.)  C,  recussans  M  98  pa- 
ret]  pauper  Bh^  sequutus  MBHl  102  et  R^Vi  Poelm.  cucurrit  M 
Nathanaeli  C 


46  luuenci 

,En  nostris,  inquit,  concessum  est  sargere  saeclis, 
Quem  uoces  ueterum  et  sancti  cecinere  profetae. 

105  Hunc  genuit  ueniens  Dauidis  origine  loseph, 
Nazara  cui  felix  patria  est  et  nomen  lesus/ 
Ille  refert:  ,Genuit  quicquam  si  Nazara,  miror, 
Quod  dignum  tantis  umquam  uirtutibus  esset/ 
Inde  Philippus  ait:  ,Cernes,  dubitare  quiesce.' 

110  Illum  ubi  tendentem  longe  respexit  lesus: 
,Yir  uenit  huc,  inquit,  cui  pectora  nescia  falsi 
Virtutem  puram  seruant  sine  fraude  maligna.' 
Hle  sub  haec:  ,Ubinam  uel  quo  me  tempore  nosti?' 
Cui  Dominus  dicta  haec  diuino  pectore  promit: 

115  ,Cum  te  diffusae  tegerent  umbracula  ficus, 
Ante  etiam  quam  te  uocitarent  uerba  Philippi, 
Vidit  et  elegit  comitem  te  spiritus  auctor.' 
Talibus  attoniti  sequitur  uox  Nathanahelis: 
,Progenies  ueneranda  Dei,  rex  inclite  gentis, 

120  Tu  populis  manifesta  salus  uitaeque  magister.^ 

Christus  ad  haec:  ,Facilis  suasit  tibi  credere  uirtus, 
Arborea  quod  te  uidi  recubare  sub  umbra; 


*109  Progrediensque  uide  nam  oculis  tueri  licebit 

103  In  Fj,  et  Fj  Podm.  in  mg.  inquid  CBT  alii  est]  am,  MBb 
surgere  uisere  0,  uisere  JB*  (s.  l.)  PHIN  Poelm.,  uiscere  P  cf.  u.  181 
saeclis]  sedes  B^  104  quae  uoces  V^  105  dabitis  L;  origine  dauidis  M 
losep  BK^Mp,  uirgo  Poelm.  106  ihs  plerigue  107  minor  MH 
109  inde]  olli  MT^Bb  cernis  OFj  (m.  2)  Fj,  cernes  MpPV^B^  Poelm. 
in  mg.y  cemens  rell.  quis  esset  M,  quiesces  KyT^,  quiescis  Bb;  cemens 
noli  dubitare  Poelm.  109*  deest  in  BG,  add.  in  CK^MpT,  post  u.  109 
legitur  in  MLPV^ViBBb;  que]  om.  CMLK^B^BbH  namque  L  tuere 
CPB,  spectare  editt.  1 10  longe  ihs  Jlf  111  uere  ait  Poelm.  in  mg.  inquid 
CMpG  nescia  pectora  RH  falsi]  fellis  Poelm.  in  mg.  112  semans  B 
maligna  nocendi  C,  nocendi  Mp,  maligne  K^T,  maligni  Podm.  in  mg. 
114  cui]  tunc  Mp  115  te  iam  B  diffiisa  FjFj,  difusae  Z,,  difuse  B^ 
uerbum  (m,  1)  K^  117  eliget  C  comitantem  Hl  autor  M  118  Na- 
thanielis  C  120  populi  KiV^BbHl  manifesta  terraeque  C,  mani- 
festa  K^Mp,  terraeque  rell.  121  ad  baec  s.  l.  K^T  122  quid  P* 
recumbere  B^K^T^,  cubare  Mp^ 


Euaugeliorum  lib.  II.  47 

Sed  maiora  dehinc  rerum  miracnla  restant. 

Gernetis  pariter  totum  se  scindere  caelum 
125  Atque  Dei  celeres  aethram  penetrare  ministros, 

Inde  hominis  nato  claram  deferre  coronam/ 
Interea  thalamis  conubia  festa  pai*abant 

In  regione  Chanan,  ubi  clari  mater  lesu 

Nato  cum  pariter  conuiuia  concelebrabat. 
130  Vina  sed  interea  conuiuis  deficiebant. 

Tum  mater  Christum  per  talia  dicta  precatur: 

,Cernis,  laetitiae  iam  defecisse  liquorem? 

Adsint,  nate,  bonis  ex  te  data  munera  mensis.' 

OUi  respondit  terrarum  gloria  Christus: 
135  ,Festinas,  genetrix;  nondum  me  talia  cogit 

Ad  uictus  hominum  tempus  concedere  dona.' 

Mensarum  tunc  inde  uocat  laetata  ministros 

Mater  et  imperiis  nati  parere  iubebat. 

Sex  illic  fuerant  saxis  praepulchra  cauatis 
140  Vascula,  quae  ternis  aperirent  ilia  metretris 

Haec  iubet  e  fontis  gremio  conplere  ministros. 

Praeceptis  parent  iuuenes  undasque  coronant 

Conpletis  labiis  lapidum;  tum  spuma  per  oras 

123]  cf.  Verg.  Ecl.  1 1,  Ou.  Met.  X  129,  Calp.  Ed.  IV  37.  124]  cf. 
Verg.  Ge.  IV  441.  125]  cf.  Verg.  Aen.  I  587.  135]  cf.  Verg.  Aen.  XII 18. 
143]  cf.  Verg.  Aen.  n  607,  I  724. 

M 

124  cemitis]  M^K^  (m.  1)  T^Vi  totum  pariter  tlbra  L  co^scendere 
fse  a  m.  2)  Mp  125  caeleres  BMt  celeris  Fj  aetheram  B^KiKiMp, 
aetemam  M,  aethrem  T^,  aetram  dlii  penitrare  M  126  defferre  M 
oorona  Mp  127  parabas  L  128  clianaan  RKiT,  cbana  M,  chanam  Mp 
clara  B^M^MpT^  iesu*  (8  eras.)  T,  ihesu  Bh,  ihu  plerique  129  con- 
pariter  VxLHl  comuiuia  M  concelebrabant  GLN,  caelebrat  M,  con- 
celebrantbat  H.  130  conuiis  Bb  deficere  f*rte  (o  eras.)  M,  defecere 
JT,  (m.  1)  Mp^Bh^  131  tunc  BJjMpPV^V^Rl  uerba  Hl  132  de- 
ficisse  CK^T,  difficise  M  liquorum  CMH9)  133  assint  C,  et  sint  JET/ 
134  iUi  Hl  respondebit  L^  135  festina  Pi  genitrei  M  136  con- 
cidere  C  137  laeta  uocat  M  138  et]  om.  M  140  ternis  quae  M, 
quatemis  L      ilia]  =  ilja,  ma  KJLTBh,  illia  FiF,       metretis  LT^Bh, 

m&ri**  Zj,  metris  reU.  cf.  Wiener  Stud.  l.  c.  p.  107  141  eflfontis  P 
oonplere  C  ministris  C  143  lapidum  labiis  Podm.  dum  K^Bh 
spuma*  ^s  eras.)  M 


48  luuenci 

Conmiitas  undis  aoras  ad  summa  uolutat. 

145  Hinc  iubet,  ut  summo  tradant  gustanda  ministro. 
Ille  ubi  percepit  uenerandi  dona  saporis 
Nescius,  in  uini  gratum  transisse  liquorem 
Egestas  nuper  puris  de  fontibus  undas, 
Increpat  ignarum  sponsum,  quod  pulchra  reseruans 

150  Deteriora  prius  per  mensas  uina  dedisset. 
His  signis  digne  credentum  discipulorum 
Perpetuam  stabili  firmauit  robore  mentem. 

Inde  ubi  ludaeis  aderant  sollemnia  paschae, 
Ad  Solymos  direxit  iter  temploque  subibat. 

155  Repperit  hic  populum  uenalia  multa  locantem: 

Pars  uendebat  oues,  pars  corpora  magna  iuuencum, 
Pars  inhians  nummis  arti  numerare  uacabat. 
Restibus  hic  Christus  conectit  uerbera  flagri 
Et  tales  populos  sancta  proturbat  ab  aede, 

160  Et  mensas  uertens  aeris  profundit  aceruos 

Et  superincrepitans:  ,ProcuI  haec  auferte  profani, 
Ut  meus  hic  genitor,  non  sordida  lucra  colantur.* 

Tum  poscens  signum  plebes  ludaea  fremel)at, 
Quo  fidens  animos  in  talia  facta  leuaret. 

165  Ventura  obscuris  tunc  Christus  talia  miscet: 

145]  cf.  Verg.  Ge.  IV  499  s.      149]  cf.  Culex  146.      153]  cf.  Ciris  43. 
157]  cf.  Verg.  Aen.  XI  811.      162]  cf.  Verg.  Aen.  VI  258. 

144  undas  (m.  1)  K^T  aurasque  MpV^BBh,  aures  L  145  tradent 
(m.  1)  K^  ministra  M,  magistro  Z^j  (ag  in  ras.  m.  2)  147  ligorem  C 
148  nuperis  T^  149  ignarus  C  quid  Poelm.  152  robure  M  153  lu- 
deis  C  cum  aliis  adherant  K^R  154  solimos  CMKiP  deflexit  R 
Mp  (ex  corr.)  F,  V^  templumque  Mp  Podm.  in  mg.  subibant  Bh  155  ro- 
periit  M^  hiic  M^  156  uindebat  C,  scindebat  T^  157  tn  mg, 
add.  A',  inhinians  T  arti]  Areu.  coni.,  partim  Mp,  artei  T,  arte  M^G, 
artem  rell.      uocabat  K^T^;  mensas  onerauerat  aere  editt.  pler.      158  quo- 

flayris 

nectit  L  flagris  C,  flagellis  JV  159  perturbat  RT^  edae  CB  160  ac  R 
mensas  se  Mp  profudit  CB^  161  tum  super  V^  proferte  P*  162  et  C 
colantur  C^M^K^T^VJBb^  (m.  1)  G,  colatur  rell.  163  tum  CR,  tunc  rc». 
plebis  M^T  164  quod  K^  (m.  1)  PT  animas  C  165  tum  RK^KJL 
PTGH     tempora  miscet  Vi 


Euangeliorum  lib.  11.  49 

,Soluite  poUutis  manibus  uenerabile  templum 
Hoc,  ego  restituam,  cum  tertia  lumina  solis 
Incipient  rutilam  terris  infundere  lucem/ 
Hli  inter  sese  tractantes  murmure  caeco: 

170  ,Hoc,  aiunt,  uix  sex  et  quadraginta  per  annos 
Gonstructum  ueteris  regni  molimine  templum 
Tu  poteris  tribus  in  spatiis  renouare  dierum?' 
Hoc  uerbum  quondam  post  tempora  debita  digni 
Cognouere  uiri,  proprio  de  corpore  Ghristum 

175  Delubrum  diiisse  Dei.    Sed  signa  uidentes 
Tum  multi  cepere  fidem  Sanctumque  secuti. 
Nocte  sub  obscura  celso  sublatus  honore 
Primorum  procerum  ludaei  nominis  unus 
Venit  et  ad  Ghristum  submissa  uoce  profatur: 

180  ,Haut  dubium  est,  quod  larga  Dei  te,  Sancte,  uoluntas 
Humanis  lucem  concessit  surgere  rebus; 
Nec  quisquam  tantis  tribuet  miracula  signis, 
Ni  comitata  Dei  iubeat  splendescere  uirtus.^ 
Ghristus  ad  haec:  ,Iteris  iusti  si  culmina  quaeris, 

185  Nullus  ad  excelsum  poterit  conscendere  regnum, 
Beddita  ni  penetret  nascendi  exordia  rursus 
Atque  nouam  capiat  diuino  munere  uitam/ 
nie  autem  tantis  stupefactus  corda  loquellis: 
,Hoc,  inquit,  nostrae  non  est  conprendere  mentis. 

166]  cf.  Ou.  Ei  Pont.  III  3,  91.  167]  cf.  Verg.  Aen.  VI  255. 

168]  cf.  Ou.  Met.  I  364.        169]  cf.  Verg.  Aen.  XH  591.       171]  cf.  Verg. 
Aen.  m  84.      177]  cf.  Verg.  Ge.  I  478.      179]  cf.  Ou.  Met.  VII  90. 

168  incipiant  MK^LT^BGHl  rutilem  Hl  lumen  Poelm.  in  mg. 
169  hoc  inter  Poelm.  in  mg.  murmore  J?*JB*  172  tu#  (m  eras.)  M 
in]  om.  MMpB^  reuocare  P  tu  poterisue  trium  spatio  Poelm.  173  uer- 
bum  gxcf^^ncis  quondam  tempore  debito  M  pos  L  174  in  mg,  add.  Mp 
176  coepere  R  sequti  M  177  DE  NICODIMO  PRINCIPE  SACER- 
DOTVM  L  obscurum  (m.  1)  K^  178  numinis  M  179  summissa  B 
180  aut  B  182  tribuet  C,  tribuat  B^  f-it  m.  2)  F,Fj,  cogeret  ilf,  age- 
ret  L,  tribuit  rell.  signis  rebus  C  188  splendiscere  C  uirtus}  in 
raa.  K^T  186  credita  Mp  penltret  MBh  187  numine  M,  numere  K^ 
(m.  1)  188  corde  BMp^P  loquillis  K^  (m.  1)  T  189  inquid  C  non 
est  nostrae  P      comprehindere  C,  comprendere  M,  conprehendere  pterique 

XXIY.  lau.  4 


50  luaenci 

190  Quis  poterit  coeptae  reuocare  exordia  uitae? 
An  rursus  senior  matris  conreptet  in  aluum 
nt  nouus  in  lucem  ueniat  uitamque  reuoluat?' 
lUe  sub  haec:  ,Liqaido  si  quis  de  fonte  renatus 
Et  flatu  sancto  rudibus  consistere  membris 

195  Coeperit,  aetheriam  liber  conscendet  in  aulam. 
Terrenum  corpus  terreno  corpore  natum  est, 
Spiritus  haut  aliter  similem  generat  sibi  flatum. 
Spiritus  hic  Deus  est,  cui  parent  omnia  mundi. 
Hic,  ubi  uult,  quocumque  uolat  uocemque  per  auras 

200  lactat,  sed  nescis,  quae  sint  exordia  uocis, 
Quamque  petant  eius  currentia  flamina  partem. 
Quisque  igitur  iustae  repetit  primordia  uitae, 
Hunc  similem  sancti  flatus  reuirescere  certum  est.' 
£t  ludaeus  ad  haec:  ,Nil  horum  cernere  possum.' 

205  Talia  tum  Christus:  ,Solymorum  magne  magister, 
Tune  etiam  mentem  uitae  de  lumine  raptam 
Demergis  praeceps  furuis,  miserande,  tenebris, 
Nec  potes  obtunso  conprendere  talia  sensu? 
Ecce  fides  nulla  est,  tantum  terrestria  diii! 


*205  Israhelitarum  snblimis  gloria  gentis 

190]  cf.  Verg.  Aen.  VH  40.      199]  cf.  Verg.  Aen.  II  768.      205*]  cf. 
Verg.  Aen.  VI  767. 

191  atl  M,  aut  KiK^TBh    conreptet  R\  correpet  Poelm.  in  mg.    192  et  M 

uitam 

lucem  M  resoluat  C,  resamat  B,  reuoluat  M  (s  s.  Uj^  K^^?)  MpVi,  re- 
uoluet  Bb  195  aetheream  M  conscenderet  CB,  consoendit  LN 
aulam]  altum  Hl  197  ant  C,  haud  R  198  rerum  P  (i  mundi^ 
199  ubi]  om.  CM^K^  (m.  1)  T,  oum  Poelm.  in  mg.  uolens  C  quacun- 
que  B  aures  Hl  200  nescit  Hl  ezsordia  Hl  201  que]  s.  l  Bb* 
flumina  T\  flammina  K^  tn  mg.  legitur  uers.  H  202  iuste  R 
203  reuirescere  Cant.,  reuiuescere  CMp^,  reuiscere  M,  reuisuescere  Fj,  reui- 
uiscere  rell  cf.  Wiener  Stud.  l  c.  p.  110  204  nihil  PT^Bb  posum  M 
205  tunc  RMp  solimorum  0  cum  aliis  magni  (m.  1)  K^T  205*  GR, 
in  mg.  add.  MTW^BWHl,  om.  Cant,  cf,  1 207  207  dimergis  R,  demer- 
ges  K^T^  mirandae  tn  mg.  add,  in  M  208  potes4<  (t  eras.)  K^  con- 
prehendore  K^K^PTB^Bb,  deprehendere  Hl      209  dixi*  (t  eras.)  B 


Euangeliorum  lib.  11.  51 

210  Qoid,  si  caelestes  oires  conscendere  sermo 

Coeperit  et  snperas  remm  conprendere  formasV 
Quis  aestmm  duram  poterit  mihi  pandere  ment^m? 
Accipite  ergo,  nouis  quae  sit  sententia  rebus. 
Siderenm  nnllus  poterit  conscendere  caelnm, 

215  Ni  solus,  qui  missus  caeli  uenit  ab  aula, 

Idem  hominis  natus,  caeli  qui  in  sede  morator. 
Ut  serpens  olim  regionibus  in  desertis 
Moysei  manibus  summo  sublatus  honore  est, 
Sic  hominis  natum  tolli  in  sublime  necesse  est, 

220  nt,  quicumque  fidem  mentis  penetralibus  altis 
Illius  ad  nomen  statuit,  sub  turbine  saecli 
Proculcet  pedibus  letum  et  trans  sidera  surgens 
Sublimis  capiat  donum  inuiolabile  uitae. 
Namque  Deus  mundum  tanto  dilexit  amore, 

225  Eius  ut  in  terras  discenderet  unica  proles 
Gredentes  Domino  uitae  iunctura  perenni. 
Nec  Deus  hunc  natum  disquirere  iure  seuero 
ludicioue  truci  terras  expendere  misit, 
Mitia  sed  populis  ueniant  ut  munera  uitae. 

211]  cf.  Verg.  Aen.  VI  626.  213]  cf.  Verg.  Aen.  UI  250,  XI  314. 
217]  cf.  Verg.  Aen.  IV  42.  219]  cf.  Verg.  Aen.  X  144.  220]  cf.  SUt. 
SUu.  m  5,  56.       222]  cf.  Ou.  Met.  XH  374.       224]  cf.  Verg.  Aen.  I  344. 

210  ser^mo  JJ  211  oon^rehenderQ  KiKJ^pPTBh  213  aocipe  Fji» 
215,nisi  ViV^BHN  qui  missus  caeli  C,  missus  qui  u.  H  caeli  qui  uenit 
ab  aula  missus  M,  caeli  qui  uenit  missus  a.  a.  LPB  ("missus  in  rw.  m.  2) 
217  olim  B^  vn  ras.      regionibus  olim  L      in  desertis  regionit>us  olim  BP 

GH,  desertis  in  regionibus  olim  Mp  in  deser  (In  m.  2)  B,  inque  desertis 
KiK^T^Bh^  olim  uastae  regionis  in  oris  Poelm.  218  Mos^i  C,  Moysei 
MLMpKt,  Mosei  BPBH,  Mosey  Bh,  moseis  Poelm.,  moysi  G  Podm. 
tn  mg.  220  penetrabilibus  B^MpP^V^,  penitralibus  M  221  nomen 
CMK^  (m.  1)  TS  numen  rell.  statuet  BLV^HHl  222  proculculc&  M, 
conculcet  Poelm.  in  mg.  loetum  plerique  223  captat  K^T^  inuio- 
bile  B\  inreuocabile  M  224  nam  dominus  mundum  V^,  nam  d.  hunc  Hl 
amo^c^cre  Cro  eraa.)  B  225  terra  MHl  discenderet  M,  ascenderet  Ki 
(m.  t),  descenderet  reU.  prolis  r*  226  dono  C,  dominum  V^Hl 
perendi  (sic)  M  eredas  ut  domino  uita  uicturae  perenui  G  229  po- 
pulis  seu  K2,  p.  eu  T* 

4* 


52  luuehci 

230  Namque  ubi  certa  fides  fuerit  couplexa  salutem 
Non  erit  uUa  illic  anceps  agitatio  iuris. 
Ast  ubi  dona  procul  fuerint  exclusa  medellae, 
lam  propria  ipsorum  mentem  damnatio  torquet; 
Unica  nam  Domini  fuit  his  incognita  proles. 

235  Aduentum  lucis  miseri  fugere  superbi 
Et  magis  amplexi  caecas  tenuere  tenebras. 
Sic  quicumque  malis  menteni  maculauerit  actis, 
In  tenebras  pauidus  refiigit,  ne  lumine  claro 
Sordida  pollutae  pateant  contagia  mentis. 

240  At  quicumque  piae  tenuit  uestigia  uita», 

Ad  medium  properat  lucemque  nitescere  gaudet, 
Splendeat  ut  claris  uirtutis  gloria  factis.' 
Inde  Galilaeam  repetit  seruator  lesus. 
Praeteriens  sed  forte  venit  Samaritida  Sichen. 

245  Hlic  fundus  erat,  lacob  de  nomine  pollens, 
Et  puteus  gelido  demersus  in  abdita  fonte. 
Sederat  hic  rapido  saluator  anhelus  in  aestu, 
Discipulique  escas  mercantes  moenibus  urbis 
Passim  dispersi  solum  liquere  magistrum. 

250  Moenibus  egrediens  Samaritis  femina  uenit 
Hauritura  cauis  putei  penetralibus  undas. 

286]  of.  Verg.  Aen.  IH  282.       246]  cf.  Verg.  Ecl.  X  42.       248]  cf. 

Verg.  Aen.  XH  116. 

i 
280   foerit  JB*  compleza  BMB,  conpleta   Hl         281   erat  JT, 

288  iamque  M,  tunc  Hl      propriam  HIN      dominatio  M      284  nam- 

que  Bb^      prolis  Zj^j      285  fugire  CK^T^      superui  C,  supernae  Poelm., 

Buperbe   coni.  Koenigius       286  tenebras    CMp       288  in  C,   ad  rell. 

241  admedium  L,  in  m.  Poelm.  in  mg.  248  DE  MVLIEBE  SAMA- 
RITANE  I/  Galileam  p^m^  petiit  FiHZ  serviiitoT  CKiK^MpTV^, 
saluator  reU.  244  Samaritida  (b^  inras.)  Sichen  C,  Sichae  123f3fpF|, 
sychem  K^,  sichem  LV^,  sychen  K^PTBb  245  lacobi  BMK^  (i  in  ras.) 
V^Bb  de  nomine  CLMpPB,  nomine  MK^T^Bb,  cognomine  B  246  at  C 
gelidus  (m.  1)  Z,  dimersus  BLPB^GH  247  rabido  MK^  (m.  2) 
saluator  C^B^N,  seruator  rell.    anhellus  MB\  sanhelis  (m.  1)  K^    estus  T^, 

e>f  tu  Mp  248  discipulisque  Mp,  discipuli  (ifi.  1)  K^  249  sparsim  L  lin- 
quere  C  250  Samarites  M  faemina  M  251  hauritura  ^ha  in  ras.)  B,  ex- 
traetura  Poelm.  in  mg.      eanis  L      penetrabilibus  B^T^,  penitralibus  K^ 


Euangeliorum  lib.  11.  53 

Olli  Christus  ait:  ''jLaticis  da,  femina,  potum.' 
Bespondens  molier:  ,Mirum  mihi  praecipis,  inqnit, 
Ut  tibi  ludaeo  mnlier  Samaritica  potum 

255  Dispernens  neterum  Samaritum  iussa  ministrem/ 
Tum  seruator  ait:  ,Domini  si  mnnera  nosses, 
Et  quis  te  sitiens  putealia  pocula  poscat, 
Tu  potius  peteres,  uiuam  tibi  traderet  undam/ 
Hla  sub  haec:  ,Pnteus  gremium  sinnatur  in  altum, 

260  Urceus  est  nullus  nec  sunt  tibi  uincula  fnnis; 
Unde  igitur  poteris  undam  mihi  tradere  uiuam? 
Num  tn  maior  eris  nostri  uirtute  parentis? 
Hunc  lacob  etenim  puteum  cum  prole  bibebat, 
Et  proprios  hnc  saepe  greges  ad  pocula  duxit/ 

265  Olli  respondit  mundi  regnator  lesus: 
,Ex  ista  plene  nullns  satiabitnr  unda, 
Nam  rursus  sitiet;  sed  nostri  dona  liquoris 
Ardorem  excludent  aeterna  in  saecla  bibendi. 
Dulcia  prouenient  nostri  cui  pocula  fontis, 

270  Largior  inde  fluet  uitalis  gratia  fluctus. 
Sed  desiderium  nostrae  si  te  capit  undae, 
Excitus  ueniat  tecum  mox  urbe  maritus.' 
Coniugio  sese  mulier  negat  esse  reuinctam. 


252*  IUam  deposcit  potum  sibi  tradere  Ghristns 

264]  cf.  Verg.  Eol.  Vm  28.      265]  cf  Verg.  Aen.  Xn  18. 

252  exhibet  C  (depro  dh)  Podm.;  Rom.  (ap.  Areu.):  Sic  olim  Christus 
1.  d.  f.  p.;  po8t  u.  252  legitur  m  C  252*,  qui  uenus  in  codd.  omn.  praeter  T 
adest,  cf.  infra  u.  279;  ordine  inuerso  u,  252 j 3  legmitur  in  ViV^  253  re- 
spondit  ML  inquid  KiT,  inquidt  Bb  254  samaritidca  C,  samaritida 
K^LPViBGH  Poelm.  in  mg.  256  saluator  BHHl  257  putualia  B, 
potalia  ML,  putialia  P*  258  peteris  T  tradier  B,  tradere  KiV^V^ 
T^Bh  261  unda  C  mihi  poteris  undam  M,  p.  mihi  undam  L  268  ia- 
cob;  (sic)  enim  C  puteo  etenim  lacob  Mp,  puteum  iacob  semper  Hl 
etenim  (&  a  m.  2)  K^T  hoc— puteo  MBH  Poelm.  in  mg.  264  dixit  LB 
265  ad  haec  semator  talia  dicta  detulit  M  (uersus  genuinus  in  mg.  add,) 
olli]  0  inras.  K^  266  planae  M,  plane  V^,  ad  plenum  Mat.  satura- 
bitur  M       267  sitia  B^      270  fluitur  B\  fluit  K^KiTBh       271   dissi- 

e 

derium  M      si]  om.  M      capet  CM,  capit  Ki       273  coiHgio  M      de- 
uinctam  M 


54  Innenci 

Tnnc  sic  proseqoitar  mentis  perspector  lesns: 

275  jFemina,  neridicis  loqneris  de  coninge  uerbis. 
Nam  tn  connbiis  nexa  es  iam  qninqne  nirornm, 
Nnnc  aliena  snper  thalamomm  nincnla  tollis/ 
Tnm  mnlier:  ,Sanctnm  te  certnm  est  esse  profetam. 
Sed  nostri  istins  nenerandnm  montis  in  arce 

280  Praeceptnm  nobis  qnondam  liqnere  parentes, 
At  nos  in  Solymis  orandnm  dicitis  oris.^ 
Talia  dicenti  moi  talia  reddit  lesns: 
,En  aderit  tempns,  montis  cnm  nertice  nestri 
Omnibns  et  Solymis  aberit  neneratio  longe. 

285  Sed  nnnc  certa  salns  Indaeis  snrget  ab  oris, 
Et  nnnc  instantis  cnrsns  iam  temporis  nrget, 
Gum  neri  sanctnm  genitorem  errore  remoto 
Gttltores  instis  armati  legibns  orent. 
Spiritns  his  ac  plena  fides  erit  et  pater  altns 

290  Talia  conqnirit  cnltomm  pectora  terris.' 

Hla  dehinc:  ,Scimns,  qnod  Ghristns  nnntins  orbi 
Adnentn  proprio  nitalia  saecula  pandet.^ 
Et  tnm  peccantis  largns  miserator  lesns 
Se  lumen  terris  Ghristnm  nenisse  fatetnr. 

295  Et  iam  discipnli  reduces  stnpuere  magistmm, 


289*  Spiritus  atque  fides  aderit  simul  et  pater  altus 

282]  cf.  Verg.  Aen.  IV  362.      283]  cf.  Verg.  Aen.  VII  674. 

274  tum  KiKiLMpT  rec.  275  uiridicis  CB,  ueredicis  (m,  1)  KiK^ 
276  cunubiis  M  nexas  Bh^  uiuorum  Vi  277  talamorum  B  uincla  M 
278  tunc  Hl  profetam  C,  prophaetam  B  post  u.  279  add.  m.  ii  in  K^ 
illi  fps  ait  laticis  da  femina  potum  cf.  aupra  u.  252  279  uenerandi 
B^LMp^B  280  quondam  nobis  B  281  e  Solimis  B  282  reddidit 
MKi  285  surget  CMB^Bh,  uenit  MpV^m,  surgit  rell  286  stantis  M 
tempus  L  urguet  K^MpLBh  287  ueri  om.  M;  uerum  sancti  Mp 
288  cultoris  KiT^  iustis  samarites  C  289*  legitur  in  G  (scriptwra 
diuersa),  (om.  u.289)  in  Mp  Matr.  290  conquir&  B^V^  291  qua  ex  quod  3f ' 
292  saecla  K^  (m.  1)  pandent  K^  (m.  1)  293  tunc  BPBhJSl  pec- 
cantis  C,  praecantnm  M  (in  mg.  peccantum^,  peceatum  P,  peccat^u  Mp, 
peccantum  reU.  294  christus  C  MRABANTVR  QVOP  CVM  MVLIBBE 
LOQVBBATVE  L     sese  M     295  discipoli  C 


Euangeliorum  lib.  11.  55 

Quod  secreta  illis  potiretar  femina  uerbis. 
At  properans  urnam  mulier  pro  fonte  reliquit 
Et  populum  totis  eduxit  moenibus  urbis. 
Omnia  nam  memorat,  sibimet  sermone  profetae 

300  Gesserat  ipsa  prius  quaecumque,  ex  ordine  dicta. 
Tum  propere  Ghristum  fusae  petiere  eateruae. 
Discipuli  interea  rogitabant,  sumeret  escas. 
Ille  satis  sibi  pulchrorum  superesse  ciborum 
Kespondit.    Sed  tum  mirantum  discipulorum 

305  Inter  se  occultis  currebat  sermo  loquellis: 

,Forte  aliquis  prior  hic  epulas  dedit  ante  magistro, 
Nostras  ut  merito  satiatus  respuat  escas.^ 
Hle  sed  internae  cernens  molimina  mentis: 
,Hae  mihi  sunt  epulae,  pectus  satiabitur  istud, 

310  Si  faciam  magni  genitoris  iussa  per  orbem. 

Quattuor  hinc  menses  laetae  ad  primordia  messis 
Frugiferae  aestati  certe  superesse  putatis. 
Erigite  ergo  oculos,  albentes  cernite  campos, 
Gunctaque  maturam  iam  rura  exposcere  messem. 

315  Nunc  quicumque  metet,  pulohri  mercede  laboris 
Yitalique  dehinc  gaudebit  fruge  redundans 
Et  sator  accipiet  messorum  gaudia  laetus. 
Yos  ego  nunc  misi  grauidam  succidere  messem, 
Quae  non  est  uestro  sulcis  inserta  iabore. 

313]  cf.  Verg.  Aen.  XII 36.      315]  cf.  Ou.  Past.  VI  661,  Lucan.  V  331. 
318]  cf.  Ou.  Met.  VIH  781. 

296  iUi  C,  illius  B^M^KiMp^V^b,  ullis  P  poteretur  L^K^  (m.  1) 
297  ad  JRiJfcf  »Zj6?  prope  MLFV^Hl  fonte  M  relinquit  M^;  uersus 
in  mg,  adacr.  in  Mp  298  totum  ML,  notis  Hl  299  namque  M 
profetae  CT  300  ipsa  prius]  ipsius  Hl  uersus  in  mg.  add.  P^  301  tunc 
MpB  properat  K^P  fu*s§  MB,  fuls§  L  petere  CMB,  petire  JT, 
302  rogabant  M,  cogitabant  B^  sumere  B  aescas  M  (pckssim)  306  prior 
(a  m.  1  om.)  K^T  308  interno  P  309  haec  Hl  aepulae  CB  310  DE 
MATVRIS  MESSIBVS  L  311  hic  K^LTW^  mensis  BBhN,  messis 
ex  corr.  BK^  312  aestati  CB^^G,  aestatis  relh  u.  313  in  mg.  M^KJT^ 
eregite  C      314  exposcire  T*       messe  Mp      315  metit  LP^BH      mer- 

i  nd 

oide  CM^      labores  T     316  uitalisqae  Hl      h%bundans  M,  potitus  Mp 
318  ergo  B      succedere  B^P^      319  laborem  ij» 


56  luuenci 

320  Vos  aliena  bonae  ditabunt  munera  frugis/ 

Talibus  adloquiis  comitum  dum  pectora  conplet, 
Ecce  Samaritum  populi  uenere  rogantes 
Exorantque  illic  geminos  expendere  soles. 
lamque  fides  multos  plebis  fundauerat  alta; 

325  Nec  iam  femineis  tantum  concredere  uerbis 
Ipsos,  sed  coram  uirtus  manifesta  docebat, 
Yenisset  saecli  quod  iam  seruator  lesus. 

lamque  Galilaeam  remeauerat  in  regionem, 
Quondam  ubi  fontanas  uino  mutauerat  undas. 

330  Begius  hic  iuuenis,  cui  natum  morbus  anhelo 
Ardore  extremis  uitae  torrebat  in  oris, 
Gonperit  ut  Ghristum  certo  remeasse  recursu, 
Aduolat  et  precibus  subolis  pro  sorte  profusis 
Orabat,  celeris  deposcens  dona  salutis, 

335  Ne  prius  ad  letum  natus  traheretur  acerbum. 

Ghristus  ad  haec:  ,Signis  nisi  suadeat  omnia  uirtus, 
Non  erit  ulla  fides;  sed  perge  et  sospite  uita 
Aedibus  in  uestris  dulcem  conplectere  natum.' 
His  uerbis  fructum  mox  perceptura  salutis 

340  Pulchra  fides  animum  laetanti  in  pectore  firmat. 
lamque  iter  ingresso  properantibus  obuia  seruis 
Nuntia  fama  uenit  pueroque  in  luminis  oras 
Limine  de  mortis  subitam  remeasse  salutem. 

329]  cf.  Ou.  Past.  IV  655.  331]  cf.  Verg.  Ge.  U  171.  338]  cf. 
Verg.  Ge.  U  523.  341]  cf.  Verg.  Aen.  VII 160.  342]  cf.  Verg.  Aeu.  IX  474. 
Vn  660.      343]  cf.  Culex  224. 

320  alieuae  Bh  bonos  (m.  1)  K^  fruges  B^K^T^  321  alloquiis  CRM 
alii  322  uenire  T*  323  exortantque  R^  expendere  CML^MpFB^ 
GHf  inpendere  reU.  u.  324  in  mg.  adscr.  M^  327  saeculi  Ki  quod] 
d  co;  n  3f,  qm  B  saluator  BHl  328  DE  PILIO  REGVLI  L  Gali- 
leam  plerique  Galilea— regione  T  iamque  iterum  terram  remeauerat 
in  galileam  ViHl  330  anhello  MK^,  anhelans  Bb^  331  ardoris  M 
horis  HIN  332  certum  Hl  cursu  M  333  praecibus  CRM  sobolis 
RPBh  profusus  Mp^T^  335  aceruum  R^B^  336  nl  M,  ni  Z,XjT 
337  sospita  M  (in  mg.  adsc.)  R^,  suspite  T^  340  laetautiu  CBh  in] 
om.  RV^  342  horas  LB^GHl  puero  resonatque  iacenti  Poelm,  in  mg. 
343  liminis  L\  lumine  (m.  1)  K^r 


Euangeliorum  lib.  II.  57 

Ille  ubi  cognouit  certum  concurrere  tempus 
345  Sanantis  Christi  verbis,  seseque  domumque 

Mancipat  amplexus  fidei  uenerabile  donum. 
Fort<e  dies  epulis  multos  sociauerat  unis, 

Publica  conductis  qui  uectigalia  lucris 

Professi  rapiunt  alieno  nomine  praedam. 
350  Hos  cum  discipulis  simul  accipiebat  lesus. 

Ecce  Pharisaei  occulto  reprehendere  risu, 

Quod  legis  doctor  conuiuia  talia  iniret. 

IUe  sed  inspiciens,  quid  pectora  clausa  tenerent: 

,Non,  inquit,  medicis  opus  est,  ubi  fortia  membra 
355  Intemerata  salus  uegetat  uirtutis  honore. 

Aegris  sed  merito  miseris  adhibenda  medelia  est. 

Discite  nunc  saltem,  iubeant  quid  uerba  profetae: 

Non  ego  sacra  magis  quam  mitia  pectora  quaero. 

Haut  etenim  iustos  ueni  ad  directa  uiantes, 
360  Sed  reuocare  malos  peccantum  a  limite  gressus.' 
Ecce  sed  e  numero  mirantum  munera  Ghristi 

Unus  lohannis  quaerebat  discipulorum, 

Cur  ipsi  legis  ieiunia  crebra  tenerent 

Nuliaque  sub  Christo  plebes  ieiunia  ferret. 

346]  cf.  Verg.  Aeu.  VI  408.        355]  cf.  Culex  358. 

n 

344  concurre  T  345  sanati  F„  sanatis  V^Bl  346  macipjat  MT 
complexus  M  domum  LMp^B^  347  QVARE  CVM  PVBLICANIS  L 
unis  CM^  ('una  »w  mg.)  K^T^^  unus  Hl  Poelm.  vn  nng.,  una  reH.  348  pu- 
plica  C      349  professe  R\  professo  3f*      350  accepiebat  C      reprehin- 

qitod 

dere  C,  reprehendere  E,  reprendere  BK^LP  352  cum  M  comuiuia  M 
concelebrabat  X,  talia  ueUet  MpV^V^Hl  353  clausa  saeua  0,  clausa 
Poelm.  in  mg.,  saeua  rell.  354  non]  num  a  m.  1  fuisse  uid.  in  M 
355  uegitat  CMK^TB^Bb  uiresque  ministrat  uirtutis  bonore  0,  uiresque 
ministrat  MpV^  (a  m.  2)  Poelm.  356  miseris  C  Mat,  miserans  rell. 
cf.  Sedul.  P.  c.  138  H.  est]  ofti.  Mp  357  discedit^  L  salutem  Mp, 
sBltim  RMK^K^LPTV^GH  358  non]  nunc  JB»  359  aut  0  uenit  i 
360  peccantg  Hl      a]  om.  CP      mortis  a  3f »      limite  CMp  Mat.  PBN, 

limine  M,  limino  rell.  361  NON  CORA  SPONSO  lEIVNARE  L  362  lo- 
hannes  iJ»  363  ipse  Hl  crepra  C  364  plebis  M^K^P^T^  ferrent 
CLMp 


58  lanenci 

365  Christas  ad  haec  contara  pladdo  sic  ore  profaior: 
,Qiii  sponsi  laetis  comitantnr  nota  choreis, 
Non  praesente  illo  ieionia  tristia  portant 
lamqne  dies  aderit,  cnm  sponsns  torbine  saecli 
E  medio  comitnm  rapietnr:  tristibns  iUi 

370  Spondebnnt  animos  lacrimis  horrore  dbomm. 

Qnam  stnltum  est,  mdibns  neteres  subtexere  pannos 
Yestibns,  nt  tnrpis  peins  scissnra  patescat? 
Aut  utribus  calidum  tritis  conmittere  mustum, 
Quis  ruptis  totum  sequitur  disperdere  uinum? 

375  Sed  mdibus  rectum  est  utribus  spumantia  musta 
Condere:  sic  uinum  conseruant  fortia  uasa.^ 

Talia  tractanti  percussus  pectora  luetu 
Eoee  sacerdotum  princeps  procumbit  adorans 
Et  sibi  defunctam  —  funus  miserabfle  —  natam 

380  Inplorat  lacrimans,  certamque  uenire  salutem 
Defunctis  etiam  poscebat  munera  ChristL 
Haut  mora,  consurgens  graditur  semator  lesus. 
Progressi  mulier  sequitur  uestigia  semans, 
Quam  languore  graui  bis  sei  labentibus  annis 


370*  Langnida  concipient  animis  ieinnia  flentes 

365]  cf.  Verg.  Aen.  VH  1<M.       368]  cf.  Veig.  A«i.  H  132.        378] 
cf.  Oo.  Met  XIV  751.    383]  cf.  Verg.  AeiL  D  711.    384]  ef.  Verg.  Aen.  O  15. 

365  contn]  iUi  K^K^TG  365—367  m  wf  .  add.  Mp^P  366  qois  ITI 
Bflstigift  JT  ^QOto  m  m§,)  367  iaeiania  If,  nenia  Mp  tnstitia  C^H^(?)^ 
tnsti««  JT,  368  tnrbine]  de  add.  Mp^  369  illis  L  370  tnncqne  da- 
bunt  PMm.  m  m^,  laerimos  R^  «.  370  exeipit  «.  37(t  t»  CK^LMpf?) 
GH  ap.  Podm^  tn  mg.  adscr.  tn  MK^^BBh,  amie  «.  370  Ug.  m  F| 
Mat.  Hl  eoncipijuii  KiPTB  371  pauno  C  372  nt*#risque  Jf  ^borpis 
t'L  M.*,  ut  putrps  JiL,r.  ut  putris  K^b.  ut  niptis  Jfolr.  peior  M^LK^ 
ttr  corr.t  pAtescat  noti^tur  C  ueteris  pei\>r  scissun  patescat  Podm.^ 
tiupis  peius  scissun  notetnr  Pdftm.  tn  mg.      ST3  fessis  tritis  C      374  dis- 

mmpere  X  375  ^itum  Jl  376  ooiieidere  C  377  DK  FHJA  PRIK- 
CIPIS  SACERDOfvM  L  percussus  CMat..  perculsus  rdl.  381  de- 
fnnctae  nita  poseebat  muner^  Christi  JMm.  munere  3iH  382  int  C 
cmm  aiiis       saluator  KyLBHl      ^<^  DE  FLVXV  JTVLIERIS  L      pio- 

i 

gresisifts  Poelm.      oSl  gnue  T 


Euangeliorum  lib.  n.  59 

385  Garpebat  fluxus  macerans  sine  fine  eruoris 
Yiribus  absumptis  et  toto  corpore  fessam. 
Pectoris  haec  tacitam  uoluebat  credula  mentem 
Arcano  secumque  fide  iam  certa  tenebat, 
Actntum  fesso  fugeret  quod  corpore  tabes, 

390  Extremam  Ghristi  posset  si  tangere  uestem. 
Haec  ubi  per  populum  summi  pendentia  pepli 
Fila  manu  trepida  tractauit,  protinus  ille 
Et  causas  morbi  et  credentia  pectora  cemens 
Goncessit  celerem  tali  cum  uoce  salutem: 

395  ,Accipe,  quod  meruit  fidei  constantia,  munus/ 
Et  mox  restricto  uiguerunt  sanguine  uenae. 
Postquam  peruentum  est,  ubi  funera  uirginis,  ingens 
Plangentis  populi  fremitus  clangorque  tubarum 
Ultima  supremae  celebrabant  munera  pompae: 

400  Abscedant,  inquit,  tectis  haec  tristia  uestris. 
Namque  puella  iacet  placido  demersa  sopore, 
Defunctam  retur  flentum  quam  nescia  plebes.' 
Talia  dicentem  ridentum  turba  reliquit, 


385*  Torquebat  soluens  morbus  pallore  uirentem 
386*  Visceribus  siccis  fluxu  sine  fine  cruoris 

396]  cf.  Verg.  Ge.  III  460.      398]  cf.  Verg.  Aen.  H  313. 

385  macherans  K^j  manans  Koenig  coni.,  lacerans  Arev.      post  u.  385 
exhihet  C:   Garpebat  soluens  morbos  pallore  uirent^ 
Viribus  absumptis  et  to  corpore  fessft 
Visceribus  siccis  fluiu  sine  fine  cruoris;  Pectoris  etc. 
Torquebat  soluens  morbus  pallore  uirentem  Poelm.,  Torpebatque   graui 
morbus  p.  u.  Poelm.  in  mg.      387  tacita  Hl     388  arcana  BMK^PV^B^^Bh 
Poelm.  in  mg.;  arcanaque  fide  s.  Poelm.      secum  MBh      fldei  M,  fidem 
MpHl,  fides  K^  (m.  1)      389  actum  T»      labes  M     390  possit  K^K^TBh 
391  pendenti  XjT»      plebi  MB^       396  restrictu  (m.  1)  K^T,  constrictae 
Poelm.      397  DE  EADEM  FILIA  ITERVM  L       399  suppraem?  BPHl 
celebrabat  Mp      munera  BM,  funera  (dik  munera  in  mg.  m.  2)  B,  funera 
rell.      400  abscendant  (m.  1)  K^T       inquid  CMTBh      tristitia  B^T^B^ 
401  iacit  C       dimersa  B      supore  CT^       402  estimat  retur  Jtfjp,  fertur 
Poelm.  in  mg.      quam  flentum  miretur  M      plebis  MTBh      403  om.  K^ 
(m.  1)  T^Bh      dicenti  fw.  1)  K^      requirit  KiT,  reliquit  l  requirid  K^ 


60  Tuuenci 

Qaod  morte  abreptam  dixit  dormire  puellam. 
405  Sed  Christus,  leti  uictor  uitaeque  repertor, 

Frigentis  dextram  dignatus  prendere  dextra 

Surgere  mox  iussit  miranda  ad  gaudia  patris. 
Inde  reuertenti  clamor  se  protinus  offert 

Caecorum  pariter  gressu  labente  duorum. 
410  Ollis  Christus  ait:  ,Quid  credunt  pectora  uestra? 

Num  uirtute  mea  se  reddet  lumen  ademptum?' 

Olli  firmato  se  credere  corde  fatentur. 

Tum  Christus  fatur:  ,Credentes  cernite  lucem 

Nec  cuiquam  nostrum  post  haec  edicite  nomen.' 
415  Dixit;  sed  propere  per  gaudia  tanta  uidentum 

Ardor  inexpletus  famam  per  cuncta  serebat. 
Offerturque  dehinc  iuuenis,  cui  rapta  sonorae 

Daemonis  incursu  fuerat  substantia  uocis. 

Ast  ubi  propulsus  fugit  de  pectore  daemon, 
420  Confestim  sanae  redierunt  munera  linguae. 

Talia  mirantis  populi  stipante  tumultu 

Vallatur;  cernens  sed  milia  tanta  uirorum 

Ingemit  ut  ruris  dominus,  cui  pascua  laeta 

Innumerae  tondent  pecudes  rectoris  egentes. 
425  Tunc  ad  discipulos  depromit  talia  dicta: 

,Quam  laetae  segetes  ruris  per  terga  patescunt! 

411J  cf.  Verg.  Aen.  m  658.      426]  cf.  Verg.  Ge.  I  1. 

404  loeto  Mp  arreptam  B^Hl  puella  Mp  405  laeti  C  406  dex- 
teram  M  407  surge  (re  in  mg.)  M  408  DE  DVOBVS  CAECIS  L 
reuertentem  B^,  reuerteiidi  Mp^  409  lumine  captorum  Poelm.  labante 
coni.  Arev.  410  illis  (m.  1)  K^T  Quid  GK^  (m.  1)  T^V^BhHl,  si  rell 
411  nunc  B^  (in  mg.)  MK^K^  (m.  2)  T^BBhGH,  nonc  P»  reddet  quod  M 
adeptum  Hl  412  illi  C  413  tum  CBBh,  tunc  relL  lumen  M  (in  mg.) 
ViG^  Poelm.  415  ^^  maior  (propere  eras.)  CV^  propere  Mp  Mat.  V^ 
Poelm.  in  mg.,  maior  rell.  417  DE  SVRDO  E  MVTO  L  adferturque 
Poelm.  in  mg.       418  fuerat]  ferebat  Mp       419  pulsus  M,  proculsis  Mp 

peccatore  Mp        422  uallatos  B        423  utruci  (m.  1)  K^,  utrucis  K^T 

424  tundent  C        pecodes  MK^,  equites  L^        rectores  (m.  1)  K^TBb 

425  MESSIS  MVLT  A ....  L      uerba  LMp  F,  V^BG  Poelm.      426  qua  Hl 

e 

latae  B,  late  B;  en  late  Poelm,  in  mg.      segites  (m.  1)  K^T^B 


Eaangelioram  lib.  n.  61 

Sed  rarus  messor  frogis  saperatur  aceruo. 

lam  superest  dominmn  segetis  deposcere  tantae, 

Ut  sua  rura  uelit  numero  conplere  colentum/ 
430      Haec  fatus  populo  ex  onmi  delecta  seorsum 

Fortia  conglomerat  bisseno  pectora  coetu. 

Hos  ubi  delegit,  praeceptis  talibus  inplet: 

,Deuitate  itiner,  quod  gentes  perfidiosae 

Et  Samaritarum  fraudis  uestigia  calcant. 
435  Pergite,  qua  patrii  pecoris  custodia  labat. 

Pergentes  uero  similem  mihi  sumite  mentem, 

TJt  uobis  subigat  uirtutes  daemonis  atri 

Sancta  fides  curamque  piam  ianguoribus  aptet. 

Hae  uires  nulla  uobis  mercede  dabuntur 
440  Et  uos  haut  aliter  gratuita  inpendite  dona. 

Non  auri  argentiue  domet  possessio  mentem, 

Nec  uos  nummorum  subigat  scelerata  cupido. 

Non  geminas  uestes  nec  plantis  tegmina  bina 

Yirtutis  nudae  cupiat  seruare  minister. 
445  Ingressi  muros  urbis  perquirite  semper, 

Hospitio  quorum  pai*  sit  succedere  iustis; 

Ingressique  dehinc  pacem  sub  tecta  uocate. 


431*  Bis  sex  consociat  fidonim  corda  uironim 


427  raros  T  fruges  (m.  1)  K^PT  430  VBI  MITTIT  DISCIPVLOS 
SVOS  PEEDICARE  L  omni  expec*ta  C  dilicta  CR^  430  ani.  Mp 
post  u.  431  u.  431*  Ugitwr  in  CLG,  vn  mg.  ctdd.  in  Bh^  tertia  c.  G  uer- 
8U8  431  et  431*  inuerso  ordine  Mat.K^V^N  432  dilegit  B^  433  itener 
CMG;  uiam  qaam  Poelm.  in  mg.  gentis  KxKJLBHl  434  samaritG  B^ 
MV1V2,  samaritanum  KyT^G:  atque  Samaritum  Poelm.  fraudes  B^K^Bh 
ante  uestigia  erasum  doctrina  frequentat  C  calcent  M  435  patri  (i  ex 
u)  C  balat  ViHl  436  uere  Hl  sumite  C  436  et  437  trammutati 
in  M  subigant  BMpPB  uirtutem  Podm.  in  mg.  439  haec  THl 
mercide  CM^  440  aut  C  441  argentique  B  442  numerum  B^  ante 
subigat  eras.  rabies  uanissima  uincat  C  nec  uos  n.  rabies  uanissima 
uincat  Mp  443  non  CBK^MpPBBhGHy  nec  reU.  444  uirtuti  MK^ 
MpB  Poelm.        capiat  MG        seruire  B^MLW  Poelm.,  portare  MpV^ 

e 

445  ingressique  B      446  pars  B^      447  uocato  Z»,  uocare  N 


62  luuenei 

Si  tranqailla  domas  fuerit,  pax  illa  manebit, 
Sin  erit  indignis  habitantnm  moribus  horrens, 

450  Diffugiet  uestrnmque  abitum  pax  uestra  sequetur. 
Excludet  quicumque  ferus  uos  limlne  tecti, 
Auribus  aut  duris  spernet  uitalia  uerba, 
Excutite  egressi  domibus  uestigia  uestra, ' 
Haereat  iniustae  ne  uobis  portio  uitae. 

455  nios  deterior  Sodomorum  poena  manebit 
Suppliciis,  ueniet  mundo  cum  terminus  omni. 
Pergite  nunc  ut  oues,  durorum  praeda  luporum; 
Sed  uos  arguto  serpentum  corde  uigete, 
Simplicitate  tamen  dulces  superate  columbas. 

460  Nam  saepe  incumbet  uobis  iniuria  praeceps 
Conciliisque  hominum  statuentur  corpora  uestra. 
Vos  flagris  uiDclisque  feris  durisque  tyrannis 
Frendens  urgebit  pro  me  uiolentia  saecli. 
Cum  uos  prodiderint,  uerborum  linquite  curam, 


451*  Sine  auersa  dei  famulos  succedere  tectis 
Hospitiiqae  focos  miscere  grauata  aetabit 

451]  cf.  Ou.  Ibis  613.      464]  cf.  Ou.  Met.  IX  697. 

448  post  si  raswra  5—€  litt.  in  C     450  defagiet  MP      mnimqae  B> 
habitam  BMKyLMpTBBhGH       seqae^^tar  (h  eras,)  C       451  ferox 

t  m 

Podm.  limine  L  452  penitrent  If,  penetret  Podm.,  speret  (n  am.2)T 
pogt  452  m  C  ras.  3  Jtn.,  quae  haec  fere  covUimiisse  uidentmr:  Siue  (sin 
Matr.)  aaersa  (aduersa  Matr.)  dei  famalos  saccedere  tectis  Hospitiiqae 
focos  (bsp.  fores  Matr.  af  focos  in  mg.)  miscere  grauata  aetabit  (ingrata 
aitaait  Matr.)^  hi  dm  uersw  exstant  m  cod.  Mair.  et  in  edition.  Dauentr. 
et  Poelmanni  453  egressiqae  M,  egressa  Poelm.  in  mg.  454  iniuste 
RMp  uobis  ne  BHl  ^  aitae  (lerrae  eras.)  (7,  terrae  MpV^  455  post 
Ulos  ras.  (d*  horridiorpj  in  C  saperior  M  post  u.  4S6  ineert.  egt 
u.  479  in  MGH,  a  manu  post.  addit.  est  in  C,  eras.  esse  uidetur  m  B 
457  pergite  nonc  C  (Is  super  te  m.  2)  MpN,  pergitis  en  i^.  saeuorum 
MpV^Hl  458  aegete  L^  459  anite  dulces:  puras  erae.  m  C,  quod 
hdbet  Podm.  in  mg.  columbis  (m.  1)  f  i  460  incumbit  £,  TG  461  con- 
sistent  Podm.  in  mg.  462  dirisque  Bb^  tirannis  ^  (catenis  erai.)  C, 
tyrandis  (gie)  M,  catenis  MpHl  463  urguebit  K^  sedi**  f  ,  464  tra- 
diderint  Podm.  tii  mg.  linquite  ^  (pouite  eras.)  C,  linquite  MpViHl, 
ponite  rdl.      eura  C 


Enang^elioram  lib.  II.  63 

465  Sponte  fiaens  dabitar  sermonis  gratia  uobis; 

Spiritas  in  aobis  pro  aobis  digna  loqaetar. 

Prodet  enim  fratrem  scelerata  insania  fratris, 

Ad  letamqae  dabant  genitorum  corpora  nati. 

Vos  odia  argebant  semper  pro  nomine  nostro, 
470  Sed  finem  fidei  comitatar  gloria  oitae. 

Profagite  ex  tectis,  qaae  uos  sectabitar,  arbis; 

Inde  aliam,  mox  inde  aliam  conqairite  sedem. 

Nam  aobis  arbes  semper  saperesse  necesse  est, 

Istrahelitanim  qaae  dent  sab  nomine  plebem. 
475  Discipalus  numquam  transcendat  celsa  magistri 

Culmina,  nec  dominum  temptet  praecellere  seruus. 

Discipulo  satis  est  uires  aequare  magistri 

Vel  domini  similem  uirtutem  prendere  seruo. 

Pectoribus  uestris  semper  timor  omnis  aberret; 
480  Nam  nadata  suis  promuntur  cuncta  latebris. 

In  tenebris  tacite  uobis  quaecumque  iubentur, 

Dicite  praeclaro  nitidi  sub  lumine  solis. 

Auribus  et  uestris  dicam  quaecumque  susurrans, 

Excelso  in  populos  spargantur  culmine  tecti. 
485  Despicite  illorum  rabiem,  qui  corpora  uestra 

Prosternent  ferro:  non  est  his  ulla  potestas 

Yiuacem  leto  pariter  dimittere  mentem. 

467]  cf.  Verg.  Aen.  Vn  461.      479]  cf.  Verg.  Aen.  XI 14.      482]  cf. 
Verg.  Aen.  VI  255.      484]  cf.  Verg.  Aen.  IV  186. 

u  t  trmiti» 

466  pro]  in  L        nobis  T       467  scelerata*  (m  eras.)  C       fratri  P 
fratrem  autem  prodet  Poeltn.  in  mg.         469  odio  LB^  Poelm.  in  mg. 

470  fidem  Ki  (m.  1)  B^  471  e  CBOH  insectabitur  M  472  aUa"  C 
po8t  472  uestigia  uersuum  swpra  laudctt.  in  marg.  inf.  M  inuenivmtwr 
478  urbis  T^  474  Istrahelitarum  C^  numine  M^  475  discipuli  (m. 
1)  Ki  transcendet  L^  476  praesceUere  M,  proceUere  Mp  seruos  (m.  1)  IT, 
477  magistro  K^T^  478  seruo*  (s  erae.)  C  m  prendere  seruo  om.  Mp 
4791  om.  M  aborret  B\  aberit  (m.  1)  KyTBh,  aberrat  GH  480  notata  M 
cuncta]  lata  Poelm.  mi  mg.  481  iubeutur  a  m.  2  in  B  482  Umine 
B^H^  484  A*oel80  L,  E^oelso  T  485  dispicite  BK^LTB^Bb  ra- 
piem  C  486  prosternunt  V^(?)GHPoelm.  uon  est  his  B\  sed  non 
est  his  C  (bis  om.)  B^    non  bis  est  LGHl      487  demittere  U^P 


64  laaenci 

lUam  sed  potius  cordis  secreta  pauescant, 
Corporis  est  animiqae  simnl  cni  cancta  potestas. 

490  Passeribos  pretiom  nummi  oix  portio  pama 
Proneniet;  non  est  tamen  nnnm  credere  dignnm 
Iniussn  Domini  laqueos  incnrrere  nostros. 
Qnis  dnbitet  sapiens,  Domini  sub  pectore  mnltis 
Cedere  pinnatis  hominem  pro  milibus  nnnm? 

495  Qui  me  confessus  fuerit  sub  iudice  terrae, 
Hunc  ego  non  aliter  coram  genitore  fat^bor; 
Sic  itidem  coram  genitore  negabo  negantem. 
Non  ego  nunc  pacem  terris  inmittere  ueni, 
Sed  gladium,  patrio  dirimat  qui  pectore  natum 

500  £t  dulcem  natam  dirimat  qui  pectore  matris. 
Si  quis  amore  meo  genitorem  pluris  habebit, 
Vel  matri  suboliue  meum  postponet  amorem, 
Sentiet  horribilem  nostra  de  sede  repulsam. 
Contemnet  quicumque  animam  pro  nomine  nostro, 

505  Inueniet  laeta  florentem  fruge  salutis. 
Qui  uos  suscipiet,  me  suscepisse  benignis 
Obsequiis,  idem  me  pro  genitore  supremo 
Suscepisse  sibi  gaudebit  perpete  uita.' 
Talia  discipulis  bis  sex  cum  iussa  dedisset, 

510  lustus  lohannes  caeci  de  carceris  umbris 
Sectantum  e  numero  delectos  talia  dicta 

494]  cf.  Ou.  Met.  I  325.      510]  cf.  Verg.  Aen.  VI  734. 

488  pauiscant  C     489  est]  om.  Mp      animiqne  CRMj  animaeque  rdl. 

cnne 

iusta  B,  ^a  G  491  proueniat  B  492  sine  iusu  M,  iniussu  %td  ni 
iussu  reU.  laqueos  facile  decidere  laeto  incurrere  nostros  C  494  cre- 
dere  M  (tn  texiu)  B  (in  mg.)  K^Sb  pinnatis  pUrtqnke  495  comfesns 
My  cum  oonfessus  My  496  &  e^  M  497  itidem]  itenun  M  498  im- 
mittere  C,  emittere  ML^MpB  499  a  patrio  Hl,  propio  N  500  in 
mg.  Kjr^  dulci  CV^V^  que  Ky  (a  m.  1)  502  matri  a  Hl  sobo- 
liue  rec.  postponat  Mp,  postponit  K^T  504  condemnet  M  prono- 
men  B^  505  laetam  K^T  uirtutis  M,  salutem  BM  (in  mg.)  K^  (m.  1) 
L^VJS^HHl  506  suscepiet  C,  susceperit  B^K^  me]  am.  T  benignus 
BW^  507  idest  Mp  suppremo  C  508  uite  B*  509  lOHANNES 
DE  CARCEEE  IHVM  L  510  caecis  BMKiK^MpPVjBbGH  511  sex 
tantum  Hl      dilectos  ex  delectos  C,  dilectos  (m.  1)  K^T 


Euangeliorum  lib.  11.  65 

Ad  Christum  portare  iubet  uerumque  referre: 
,Tune  piis  animis  requies,  quam  regia  caeli 
PoUicita  est  terris,  nostro  sub  tempore  ftilgens? 

515  An  aliam  superest  post  haec  sperare  salutem?' 
Talibus  haec  Ghristus  dictis  mandata  remittit: 
,Gaecorum  tenebrae  mutantur  lumine  lucis 
Debiliumque  uigent  firmato  robore  membra; 
Lurida  discutitur  squamoso  corpore  lepra, 

520  Aeriae  uocis  penetrat  surdas  sonus  aures. 
Redditur  amissae  leti  post  funera  uitae 
Ad  corpus  remeans  animae  iam  libera  uirtus, 
Pauperibusque  suis  non  dedignata  patescit 
Fulgentis  splendens  aduentus  gloria  nostri. 

525  Ille  beatus  erit,  quem  non  deceperit  error.' 
Talia  discipuli  referunt  mandata  magistro. 
Hoc  super  ad  populum  depromit  talia  Ghristus: 
,Cur  in  deserto  uoluistis  uisere  nuper 
Stramen  harundineum  uento  uibrante  moueri? 

530  Gur  etiam  molli  uestitum  ueste  uidere? 

In  domibus  regum  molli  cum  ueste  tenentur. 
Hle  profetarum  solus  transcendere  uires 


522*  Depositum  repetens  animae  substantia  corpus 
523*  Omnibus  et  late  non  dedignata  patescit 
524*  Lucifluis  splendens  aduentus  gloria  terris 

513]  cf.  Verg.  Aen.  VII  210.     515]  cf.  Verg.  Aen.  U  354.     518]  cf. 
Ciris  43. 

514  poUicita  est]  largiter  Hl  fulgens  nostro  M  fulges  (m.  1)  K^ 
615  an  CV^GHHl,  anne  rell  alia  Hl  518  fugent  (in  ras.)  Mp 
519  lurida  lucida  C  squamosa  K^  520  penitrat  M^  surdas  penetrat 
uocis  B  521  amissae—uitae  C,  amissa—uita  rell  post  uitae:  rursus 
in  C  522  remians  M  522*  post  622  legitiir  in  CVy  Matr,  Poelm. 
depositam— substantiam  C  522  et  522*  inuerso  ordine  Fj  Matr.  Podm. 
523  patiscit  C  523*  legitur  in  C  524  splendidens  Mp  524*  legitur  in  C 
525  deoiperit  MK^K^TBh  526  refferunt  M  527  QVID  EX  ISTIS  VI- 
DERE  ARVNDINEM  L  hoc]  c  in  ras.  C,  hec  (m.  2)  K^  at  C^ 
528  uoluisti  Hl  529  stamen  RMK^K^PTGHl  bibrante  M  531  en 
domibus  C  cQmolli  L  532  post  profetarum:  scSs  eras.  in  C  trans- 
cedere  R      fatidicis  longe  praeponitur  ille  prophetis  Poelm.  in  mg. 

XXIY.  Inn.  6 


66  luuenci 

ludicio  ueteris  seripti  promittittir  olim. 

Hunc  etenim  memorat  uenerandae  lectio  uocis: 
535  En  ego  mitto  meum  stratas  aptare  ministrum 

Ante  tuos  uultus;  genuit  nec  femina  quemquam, 

Maior  lohannis  nostri  qui  uiribus  esset. 

Sed  minor  hoc  caeli  fiet  sublimior  aula. 

Huius  ab  exortu  uim  caeli  regia  sentit, 
540  Et  caeli  regnum  uiolentia  diripit  atrox. 

Lex  omnis  summam  Baptistae  ad  tempora  cepit 

Atque  profetarum  finis  concluditur  idem. 

Si  uultis  uolucris  penetralia  noscere  saecli, 

Gorpus  lohannis  felix  habitabile  sumpsit 
545  Helias,  quondam  quem  turbine  missa  corusco 

Plammipedum  rapuit  simulatio  quadriiugorum. 

Audiat  haec  dictis  pandens  uitalibus  aures. 
Nunc  tibi  confiteor,  genitor,  cui  gloria  seruit 

Pulgentis  caeli  et  terrarum  frugiferentum, 
550  Celasti  nunc  quod  sapientibus  ista  superbis 


543*  Ipse  est  lohannis  felix  uentiirus  in  aeuum 
550*  Oculis  haec  quondam  parue  sapientibus  orsa 

549]  cf.  Ouid.  Met.  U  17. 

533  iudicii  C,  indicio  PT  olim  unus  C  ut  ueteres  quondam  ceci- 
nere  oracula  scripti  Poelm.  in  tng,  534  hinc  22*  memora^t  (n  eras.)  C 
535  egomet  B  abtare  MMp  537  qui  maior  nostris  loanne  hoc  uiribus 
esset  Poelm.  in  mg.  538  maior  22^  «*aula  (m  eras.)  M  sed  minimus 
caeli  qui  in  regno  est  maior  habetur  Podm.  i/n  mg.  539  ab]  sub  R 
sensit  K^TBh  541  LEX  ET  PROPHETE  VSQVE  AD  lOHANNEM  L 
hominis  Mp^  summam  ex  corr.  i/n  K^T  a  tempore  RVy,  in  tempore 
PoeLm.  in  mg.  coepit  C  et  cUii  542  adque  C  fini  K^K^T  post  543 
CHIC^  (•=  Cantahrig.  Gg  35  saec.  XI)  insenmt  Ipse  est  iohannis  felix  uen- 
turus  in  aeuum,  qm  uersus  i/n  folio  a^dnexo  cod.  Fj  (u.  543—591)  post 
544etin  BocU.  (527  8.  XIII)  post  546  legitur  545  misso  JO^Fj,  iussa  F^ 
corrusco  C  548  comfiteor  M  seruis  C  549  frugiferarum  Podm. 
550  in  mg.  add.  MK^T,  post  582  Bh  c^lesti  B^BhHl  quid  MpB,  qui 
K^PH  nunc  qui  Bh  Namque  abscondisti  Poelm  in  mg.  post  550 
insertus  est  u.  550*  in  CBL  Mat.  V^Hl  haec  oculis— paruae  BLV^Hl, 
Populus— parbe  Matr.;  sequitwr  in  rasura  C:  Celasti  quondam  sapientibus 
ista  superbis 


Euangeliornm  lib.  II.  67 

Paruulaque  mfantam  uis  haec  conprendere  corda. 
lam  mihi  regnantis  sunt  omnia  tradita  patris, 
Nec  quisquam  Domini  poterit  cognoscere  natum, 
Ni  solus  genitor;  genitorem  mente  uidebit 

555  Filius,  aut  idem  pandet  cui  talia  natus. 

Huc  omnes  ueniant,  oneris  quos  sarcina  uasti 
Gonprimit;  his  poterit  uirtus  mea  munere  patris 
Antiquas  uires  hilari  reparare  quiete. 
Sumite  forte  iugum,  leuis  est  mea  sarcina  iustis, 

560  Namque  humili  dulcem  largitur  corde  salutem.' 
Haec  ubi  dicta  dedit,  messis  per  culta  grauatae 
Praeterit,  et  populus  sectantum  discipulorum 
Spicarum  grauidam  carpebat  in  ordine  frugem. 
IUe  dies  ueteri  poscebat  lege  quietem, 

565  Sabbata  nam  priscis  repetebant  otia  iussis. 
Ecce  Pharisaei  coram  reprendere  Christum, 
Quod  sanctae  legis  calcarent  iussa  metentes 
Discipuli.    Legum  sed  tum  conpletor  lesus 
Incipit  his  ueteris  scripti  monumenta  retexens: 

570  ,Legistis  certe,  in  templo  Dauida  canorum 

Cum  populo  quondam  panes  sumpsisse  sacratos 
Et  propriam  comitumque  famem  sedasse;  sed  illos 
Inlicitum  cuiquam  fuerat  contingere  panes, 
Sumere  quos  solus  poterat  de  lege  sacerdos. 

575  Eiusdem  scriptum  est  iusto  moderamine  legis: 
Sabbata  profanent  templo  sine  crimine  uates. 

561]  of.  Verg.  Aen.  H  790. 

551  qui  MKiK^pTVi  imfantum  M  conprehendere  KiPTBBhG 
552  regnanti  Hl  554  nisi  C  genitorest  Mp  555  itidem  RK^T 
pandit  BT^Hl  556  VENITE  AD  ME  OMNES  QVI  LABORATIS  L 
557  munera  KiV^  (m.  1)  Poelm.  558  quietae  B  560  largitur  CBM, 
largitus  reU.  561  DIE  SABATI  ABHT  PER  GENTES  L  mensis 
BKi  563  frugum  B  565  sabbati  MpV^  ez  priscis  Mp  566  pha- 
risei  plerique  curant  BLH  Poeim.  m  mg.,  curam  Mp  reprendere  C 
BMH,  reprehendere  reU.  568  tum  CBMpB,  tunc  rell.  completur 
(m.  1)  K^Ki  569  is  Poelm.  monumenta  C^M\  monimenta  reJl, 
570  legis  L  573  fuerit  B^  574  solus]  lege  N^  poterade  Mp 
576  sabbato  B      cmte  profauent  eras.  dimoueant  C,  profauant  G 

6* 


68  luuenci 

Nec  minor  est  istic  uestrae  glomeratio  turbae 
Quam  templi  uirtus.    Caperent  si  pectora  uestra, 
Quod  non  sacra  Deus,  sed  malit  mitia  corda, 

580  Non  iam  saepe  uiros  damnasset  factio  sacros, 
Eipertes  cuipae.    Sed  nunc  ego  sabbata  cuncta 
Sponte  mea  dominans  iegis  sub  iure  tenebo.' 
Tunc  conuenticula  ipsorum  post  talia  dicta 
Ingreditur;  mox  hic  iuuenem  pro  limine  cernit, 

585  Siccatum  ex  umero  cui  pondus  inutiie  palmae 
Pendebat.    Sed  tum  dictis  temptando  dolosis, 
Aegris  an  liceat  per  sabbata  ferre  medellam, 
Quaerunt,  calcatae  ut  legis  uindicta  maneret. 
Christus  ad  haec:  ,Foueam  si  forte  pecuscula  uestra 

590  Inciderint,  certe  transibitis  otia  legis 
Et  pecus  abrupto  tolletis  uile  profundo. 
Quanto  igitur  nobis  hominum  curatio  maior 
Ad  benefacta  animos  tollens  accenderedebet! 
Ergo  age  tu,  iuuenis,  rediuiuam  tendito  dextram/ 

595  Cum  dicto  palmas  sanus  porrexit  utrasque. 
His  tum  pro  signis,  quae  uix  ueneratio  posset 
Mirantis  digno  populi  sustoUere  cultu, 
Concilus  trucibus  conclamant  decipiendum. 

585]  cf.  Ouid.  Amor.  m  7,  15.      593]  cf.  Verg.  Aen.  Xn  426. 

577  isti  C,  istic  est  M,  istinc  ZjT,  ista  L  nostrae  T  579  mallit 
CKiPTB\  malit  MVyBhG,  mali&  Mp,  malet  Fj  580  iam  CM^Mp 
K^PBh,  tam  rell.  sacros]  praeceps  Hl,  uestra  Poelm.  582  sponta  M 
583  VBI  MANVM  AEIDAM  EESTITVIT  L  tum  K^K^MpP  com- 
uenticula  M  eorum  MMpB\  illorum  Poelm.  tn  mg.  584  hiic**  pro 
limine  M       **pro  (m  eras.)  K^,  de  Poelm.        587  medelam  B  et  rec., 

ut 

medillam  T*      588  ac  K^      589  pepuscola  L^      590  inciderent  CB,  in- 

a 

cederint  M  591  uile  tolletis  M  594  ergogen  Mp  rediuiuam  teudito 
C,  rediuiuam  extendito  Poelm,,  sanam  protendito  rell.  595  palmas— 
utrasque  C,  palmam— utramque  reU.  sanam  ML  cum  dicit  palmam, 
alii  palmas  sanas  utrasque  Poelm.  in  mg.  596  istum  M  (i/n  mg.  iu- 
stum^  B  (in  mg.)  KiK^PTBhGH,  istis  Podm.  ("iustum  in  mg.)  qiie  K^ 
possit  MpP,  poset  M     597  populis  CL      598  consiliis  coni.  Arev.     dispi- 


Euangelionim  lib.  n.  69 

Talia  perspiciens  procerum  molimina  Christus 

600  Discedit;  uariis  hominum  languoribus  aptat 
Concessam  in  populos  patria  uirtute  medellam. 
Oblatus  sibi  mox,  quem  daemonis  horrida  uirtus 
Et  lingua  et  uisu  truncatum  uiuere  poenae 
Et  propriis  escam  cruciatibus  esse  uolebat. 

605  Hunc  ubi  curatum  uisuque  et  uoce  uigentem 
Caeca  Pharisaeae  cognouit  factio  gentis, 
Daemonis  auxilio,  qui  princeps  daemoniorum 
Solus  nequitiae  uires  dicione  teneret, 
Haec  illum  fecisse  ferunt.    Sed  talia  Christus 

610  Veridicis  aperit  conuincens  pectora  uerbis: 
,Si  gemina  regnum  distractum  parte  dehiscat 
Et  scissa  aduersum  sese  diuulsio  pugnet, 
Disruptis  propere  labentur  cuncta  medullis. 
Horridus  et  daemon  si  daemone  pellitur  atro, 

615  Aduersa  sibimet  scissus  uirtute  repugnat. 
Quis  poterit  praedam  tectis  auferre  uirorum, 
Ni  prius  adgressor  custodum  brachia  nodis 
Vinciat,  ut  facilis  ueniat  direptio  praedae? 
Quisque  meis  aberit  discretus  miles  ab  armis, 

620  Hostis  in  aduersa  consistet  fronte  duelli. 

608]  cf.  Verg.  Aen.  I  236. 

599  VBI  CAECVM  ET  MVTVM  CVRAVIT  L  perspiciens  CFj, 
prospiciens  rell.  600  discedit  C,  decidens  M,  decedens  KiKiTBh,  de- 
cessit  Poelm.  in  mg.,  discedens  rell.  uarii  Mp  aptet  B}  601  conoes- 
snm  Bh  in  populis  Poelm.  in  mg.  patriam  P  mediUam  (m.  1)  K^T 
602  oblatus  G,  oblatusque  reU.  sibi  mox  scripsi,  ******  mox  (Ise  illi 
ercis.)  C,  ibidem  est  M  (est  exp.)  Fj,  illi   est  Mp  Cilli  ex  \M)  ViHl, 

eit  ilU 

ibidem  TG,  ibidem  rell.  603  uiuere  p.]  afflixit  amare  Poelm.  in  mg. 
604  cruciantibus  C  606  cognouit  factio  gentis]  cognoscunt  pectora  plebis 
MpVy  608  ditione  BHl  d.  teneret  uires  M  610  ueredicis  K^T  com- 
uincens  M  uerbis]  uirtus  P  611  gemina  est  TBh  distructum  C,  di- 
strictum  N  arte  M  612  diuulsio  C  (diuisio  ante  eras.)  Fj,  deuulsio  Hl, 
diuisio  rell.  613  diruptis  K^T^Hl  615  et  scissus  T^Bh,  scissa  K^  (m.  2) 
repugnet  K^TBh  617  pius  T^  adgressus  MpV^  custodem  L  nubis 
(m.  1)  KiT  618  uincere  K^  (m.  1)  ut]  et  MK^L^T^Bh  619  et  620 
erasi  in  C      aberit— meis  om.  Mp      620  consistit  K^PTBhG 


70  Ittoenci 

Qnisque  meis  gregibus  cogendis  liber  aberrat, 
Dissicet  ille  mei  pecoris  per  deuia  pastus. 
Sed  quicumque  hominum  fuerit  super  omuibus  error, 
Dimitti  poterit;  tantum  ne  Spiritus  umquam 

625  Vocibus  insana  laceretur  mente  profusis. 
Siue  furens  hominis  nato  conuicia  quisquam 
Ingeret,  haec  etiam  poterunt  peccata  remitti. 
Spiritus  at  sanctus  tantum  cuicumque  profana 
Verborum  rabie  uiolabitur,  inreuocatis 

630  Suppliciis  nunc  et  semper  torrebitur  ignis. 
Quando  ueneniferi  serpentis  saeua  propago 
Sermonum  dulci  poterit  mitescere  fructu? 
Nam  bona  thesauris  promuntur  dulcia  iustis 
Et  mala  letifero  procedunt  ore  uenena. 

635  Verborum  meritis  ueniet  sub  iudice  poena, 
Verbomm  meritis  dabitur  sub  iudice  uita. 

Quae  genitor  faciet,  sectabitur  omnia  natus, 
Namque  idem  nato  manifestat  cuncta  uidenda 
Et  potiora  dehinc  tribuet  miracula  rerum. 

640  Sicut  enim  genitor  demortua  corpora  reddet 
Ad  claram  uitae  lucem,  sic  onmia  natus, 
Quae  uolet,  ad  lumen  surgentia  corpora  ducet, 
Nec  genitor  quicquam  uestri  se  iudice  quaeret, 
Sed  dedit  haec  nato  quaerendi  iura  per  orbem, 

645  Gloria  quo  mianeat  similis  natoque  patrique. 

639]  cf.  Verg.  Ge.  IV  441. 

621  aberat  C,  oberat  R,  ab«*«atiir  Mp^  oberrat  Podm.  in  mg.  libero 
erret  L  621  et  622  desunt  in  H  622  dissicit  (m.  1)  K^T  623  error] 
eius  Hl  626  conuitia  RMpPTBH  627  ingerit  ML,  ingerat  MpVi 
pota«nmt  (e  eras.)  K^T  remitti]  relinqui  B  628  ac  T,  ad  J?& 
629  rabiem  K^  630  igni  MpVi  632  uiUscere  C,  mitiscere  FjT» 
633  thensauris  K^T^  dulcia]  congrua  ViHl  634  laetifero  C  635  in 
mg.  inf.  auppletus  in  M  paenas  M  636  uite  Hl  637  DE  YNI- 
TATE  PATRIS  ET  FILH  L  638  manifesta  M  639  priora  M  tri- 
buit  B^  640  genitoreifiortua  M;  emortua  K^LMpV^BBbGH  re*dit 
^d  eras.)  C,  reddit  P  642  lumen  CMpPV^BHHl,  superos  rell.  ducit 
BMK^PBBhGH  643  quicquam  CBMK^K^  (m.  1)  T^V^Bh,  quemquam 
reU. 


'  Euangeliorum  lib.  II.  71 

Namque  repulsns  erit  uestro  si  natus  honore, 
Inprobitate  pari  genitorem  despicietis. 
Sed  cui  nostra  fidem  sermonis  gratia  figet, 
Mox  me  mittentis  genitoris  dona  patescent 

650  Aeternamque  dabit  praesens  constantia  uitam. 
ludiciumque  illi  non  est,  sed  migrat  ab  atra 
Morte  procul  lucisque  uigens  ad  limina  tendit. 

Adueniet  tempus,  cum  mortua  corpora  uocem 
Accipient  nostram  et  uitam  cum  uoce  tenebunt. 

655  Nam  sicut  genitor  uitam  sibi  possidet  in  se, 
Sic  tribuit  nato  uitam  et  ius  dicere  iussit, 
In  terras  hominis  quoniam  cum  corpore  uenit. 
Nec  uobis  mirum  uideatur,  coi*pora  cuncta 
Vocis  ad  auditum  propriis  exsurgere  bustis, 

660  lustorumque  animas  rediuiuo  corpore  necti, 
ludicioque  graui  miseros  exsurgere  prauos. 
Nec  mihi  iudicium  tribuit  mea  sola  potestas, 
Arbitrio  quoniam  genitoris  cuncta  iubentur, 
Qui  me  iustitiam  terris  disquirere  iussit 

665  Namque  ego  si  proprio  testis  pro  nomine  surgam, 
Falsa  loquar;  aliusque  itidem  quia  testis  habetur 
Pro  nobis,  semper  mihi  talia  temnere  fas  est. 
Nam  ueris  operum  signis  manifestior  omni 
Luce  nitet  praesens  nostris  testatio  factis. 

652]  cf.  Verg.  Aen.  VI  696.       667]  cf  Verg.  Aen.  I  77. 

646  nam  M  dispicietis  RK^K^TB^BhH  648  fide  C  figet  CLP 
ViGHHl,  figit  rell.  649  emittentis  MHl  patiscent  C  despiciens— 
patescent  om.  Mp  653  DE  DIE  IVDICII  L  adueniat  R^Hl  tempus 
quo  mortua  Poehn.  in  mg.  654  accepient  0,  accipiant  L  tenebit  Hl 
655  possedit  C,  posedet  M  ipse  M  656  et  ius  dicere  iussit  sic  tribuit 
nato  uitam  K^K^  (m.  1)  T^  et  ius— hominis  om.  M^Bh^  657  terras  C 
LMpPVj^BGH,  terris  rell.  cum  C,  de  rell.  torpores  Mp  uu.  658— 
676  post  764  leguntur  in  M  658  rairum  uobis  Hl  659  ad]  om.  Mp 
proprii  C,  epropitis  Mp  662  tribuet  CK^K^G,  tribuat  V^  uoluutas 
MKiK^LPViBBhH  663  iubet  M  6m  loquor  B  alius  M,  8.  l  K^ 
T^Bh  habet**  C  667  semper]  recte  R^T  mihi  iam  C  668  uiris  C, 
uerius  M,  uires  (m.  1)  K^T  669  actio  M,  testatio  in  ras.  K^T^,  est 
actio  Bh^      facti*  T 


72  luuenci 

670  Talia  concedens  genitor  mihi  testis  adhaeret, 
Qui  me  dimisit  terris  sua  ponere  iussa. 
Huius  enim  uocem  numquam  conprendere  quistis 
Nec  speciem  propriam  concessit  uisere  uobis. 
Nec  sermo  ipsius  poterit  per  uestra  sedere 

675  Pectora^  credendi  quoniam  substantia  nulla  est. 
Quaeratur  ueterum  scriptorum  lectio  uobis, 
Perpetuam  cunctis  uitam  quam  ferre  putatis. 
Haec  etiam  nostrum  testatur  lectio  donum. 
Nec  tamen  audetis  propius  consistere  nobis, 

680  Ne  uerae  uobis  contingat  gratia  uitae. 
Non  mihi  captatur  terrenae  gloria  laudis. 
Namque  ego  quod  summi  genitoris  nomine  ueni, 
Respuitur  uobis,  ueniet  sed  decolor  alter, 
Nomine  quem  fultum  proprio  gens  uestra  sequetur. 

685  Alternae  in  uobis  captatur  gloria  famae, 
Unius  et  solam  fugitis  disquirere  laudem. 
Nec  uos  arguerim  coram  genitore,  sed  illic 
Accusator  erit,  quem  spes  modo  uestra  celebrat, 
Moyses,  quem  fidei  nullo  seruastis  honore. 

690  Eius  enim  scriptis  uester  si  crederet  error, 

Crederet  et  nobis,  Moysi  quem  scripta  frequentant.' 

Talia  tum  contra  scribarum  uerba  sequuntur: 
,Yocibus  indubitata  fides  comitabitur  istis, 

•       Si  uirtus  certis  firmet  miracula  signis.' 

695  Ille  dehinc:  ,Polluta  malis  generatio  quaerit 

670   concidens    C       adhaeret   mihi  M       671    demisit   E^K^B^HHl 
terras  Hl      672  cuius  MK^K^       conprehendere  R^MpBhy  conprende  T, 

re 

conprende  P  quistis]  quisquam  C  673  concesset  C  675  credenti  B} 
est]  om.  M  677  cuncti  Hl  678  nostram  -  domum  L  679  proprius 
LT^B^  680  ne*  B  681  iteratus  in  mg.  legitur  R;  uers.  iter.  eras. 
in  M  683  decolor  CK^T^Bh^  decoUor  3f,  discolor  rell  684  sequitur 
KiMp  686  disquerere  CK^  688  spes]  sps  R  uestra  modo  M  689  Moises 
C  (saepius)        seruastis   CMatr.  Poelm.,  seruatis  reU.       690  scribtis  C 

eror  C       691  crederit  K^T       moisi  C,  moysei  M,  moysi  Mp,  mose  T, 

moyse  K^  692  VBI IVDEI  QVERVNT  SIGNA  L  tum]  om.  M  istis] 
iusis  M     694  signet  M^      695  mallis  P,  magis  LBBhGH 


Euangeliorum  lib.  n.  73 

Signa  sibi;  rebus  stabunt  sed  signa  futuris. 
Namque  profeta  cauo  quantum  sub  pectore  ceti 
Temporis  absumpsit,  terrae  in  penetralibus  altis 
Progenies  hominis  tantum  demersa  manebit. 

700  Adueniet  tempus,  cum  surget  reddita  uitae 
Gens  hominum  propriis  in  fletum  dedita  gestis. 
Haec  istam  digno  damnabit  crimine  gentem, 
Quod  maris  e  fundo  surgentis  uoce  profetae 
Conmonita  in  lacrimas  Dominum  proiecta  reflexit. 

705  Hic  et  lonaeis  monitis  potiora  iubentur, 

Contemnitque  feris  animis  gens  impia  lucem. 
Et  regina  Noti  uitales  surget  in  oras. 
niius  ad  specimen  damnabitur  effera  plebes, 
Finibus  extremis  Libyae  quod  uenerit  illa, 

710  Ut  Solomona  pium,  praeceptis  dedita  iussis, 
Audiret;  potior  nunc  est  Solomone  potestas 
Et  tamen  obtunsae  caecantur  pectora  plebis. 
Expulsus  si  quando  fugit  de  pectore  daemon, 
Quem  turbat  sanctus  purgato  corpore  flatus, 

715  IUe  uenenatis  conlustrat  passibus  oras, 
Qua  nuUa  excurrit  fontani  gurgitis  unda, 
Nec  requiem  placidae  sedis  sibi  repperit  ardens. 
Tunc  repetit  suetae  sitiens  habitacula  mentis. 

698]  cf.  Verg.  Aen.  VII  59.      702]  cf.  Verg.  Aen.  VI  430. 

697  coeti  BMet  alii      698  adsumpsit  E^LMp      penetrabilibus  B^T^Vi 
699  dunersh  BLTW^     703effundoitf     704  commota  JJ^JSTi      705ionaefis 

nothi 

a  m.  2)  T      707  nothi  BK^PBhG,  austri  H      noditur  ales  M     horas  K^ 

m  • 

TBhGf  auras  Hl^  708  specimen  C  Matr.,  spetiem  J^j,  spetium  jL, 
speciem  rell.  clamnabi|tur  B  affere  M  plebes  T,  plebis  MK^  (m.  2)  T^ 
709  uenerat  K^K^  710  Solomona  CMp,  Salomona  rell.  iussis  (s^  fere 
eras.)  C  712  obtunsa  (m.  1)  K^T,  obtunso  K^,  obtonse  P,  obtuso  F, 
pectore  Mp       plebi  MK^TBh       caecatur  pectore  plebes  Hl       713  ex- 

tnrbat  purgat 

plusus  M  714  pnrgat  M,  turbat  K^,  purgat  Bh^  prolato  e  M^K^T^ 
fprodato  s.  l.  m.  2)  Bh  ("e  om.)  e  corpore  MpP  Poelm.;  proluto  e  c.  cmii. 
Beuschiua      corpore]  pectore  Hl      715  horas  K^T      716  quas  M     fon- 

tan*  M  unde  B^  1\1  placitae  BMK^K^PTV^BhG  718  tum  BM 
K1K2TG      repetet  CT      sueta  MK^K^T^G      querens  Mp 


74  luuenci 

At  si  forte  suis  obnoxia  corda  uenenis 

720  Ornatuque  leui  ridentia  limina  cernit, 

Adsociat  septem  similes  glomerando  furores 
Yis  inimica  homini  penetratque  in  uiscera  serpens. 
Sic  genus  hoc  uero  mentis  cum  degenerarit, 
Vincula  perpetuis  deflebit  subdita  poenis.' 

725      Atque  ea  dum  populis  uitalia  dicta  frequentat, 
Pro  foribus  mater  cum  fratribus  adstitit  illi 
Et  miscere  foris  sermonem  comminus  orat. 
Talia  tum  matris  mandatis  dicta  remittit: 
,Hic  mecum  genetrix,  mecum  germana  residunt 

730  Corpora.  Nam  patria  inpletur  cuicumque  uoluntas, 
IUe  meo  proprium  conectit  sanguine  corpus, 
Et  matris  generisque  mei  sub  nomine  habetur.' 

Progreditur  templo  terrarum  lumen  lesus 
Et  maris  extrema  terraeque  resedit  in  ora, 

735  Innumeraeque  illuc  plebis  fluxere  cateruae. 

Ule  sed  excelsam  scandens,  quae  proxima,  puppim 
Litora  conplenti  depromit  talia  plebi: 
,Ecce  sator  proprio  conmendat  semina  ruri; 
Illa  cadunt  diuersa  solo  sortenique  iocorum 

740  Pro  uirtute  ferunt.    Nam  sicubi  trita  uiarum 
Sub  pedibus  solido  densetur  limite  tellus, 

719  ac  RMT^V^Bb,  ad  Mp  720  leui*  C  722  hominique  peniti-at 
uiscera  M  723  mentis]  sensu  B  et  edit  degener  errat  BB,  ex  corr. 
KiKiTPGHHl  Sic  istec  generatio  deteriora  priorum  Mp,  qui  uer- 
SU8  po8t  723  legitur  vn  Hl  724  uincla  BM  defflebit  M,  defluit  Mp 
subsita  M  725  VBI  MATER  IhS  STABAT  FORAS  L  interea  M 
atque  haec  Poelm.  in  mg.  cum  BMMpPBh  uu.  II  726  — III  276  de- 
swnt  in  G;  in  Mp  uers.  ita  se  exdpiunt  720,  723,  724,  721,  722,  725,  726 
726  adstetit  CK^Kz,  adsistit  3f  illi  CBMBh\  illic  rell  727  misceri 
MK^  (m.  2)  Fa  (m.  1)  T^      728  tii  Mp      dictis  mandata  B      729  hiic  M 

n 

genetrex  M  resideut  B  (corr.  2);  hic  residunt  mecum  Mp  730  patris 
BK^  (ex  corr.)      adimpletur  M      733  lumi^ie  M     734  ma*ris  (i  eras.) 

CK^T      residit  B,  res*dent  M     736  PARABOLA L      excelsa  Hl 

qu*e  (a  eras.)  C,  iu  BMpV^,  \  m  que  P,  quae  om.  H;  celeri  pede  Podm. 
in  mg.  proxima  fuit  M  pupin  B,  puppem  T^  738  propria  F,B^ 
739  sortesque  Poelm.      741  limine  M 


Euangeliorum  lib.  11.  75 

Aeriis  auibus  dant  nadam  semina  praedam. 

Ast  ubi  pertenoi  aelantur  puluere  saxa, 

Farra  quidem  uiridem  depromunt  germinis  ortum; 

745  Sed  quia  nuUa  subest  suci  substantia  glebis, 
Inserto  arescunt  radicum  fila  calore, 
Cunctaque  mox  apicum  labuntur  acumina  leto. 
Seminibusque  aliis  contingunt  aspera  rura; 
Sentibus  hic  spinisque  feris  uelocius  exit 

750  Roboris  augmentum  frugemque  internecat  angens. 
Uberibus  uero  dantur  quae  semina  glebis, 
Illa  ferunt  pulchram  segetem,  cui  laeta  frequentat 
Incrementa  sui  centeno  copia  fetu. 
Audiat  haec,  aures  mentis  qui  gestat  apertas.' 

755  Talia  discipuli  mirantes  dicta  requirunt, 
Inplicitis  populo  cur  clauderet  omnia  uerbis, 
Dle  sed  amota  credentum  plebe  profatur: 
jVobis,  qui  firmo  robustam  pectore  mentem 
Ad  capienda  Dei  penetralia  constabilistis, 

760  Concessum  est  aditis  penitus  consistere  regni; 
Dlis  pro  merito  dauduntur  lumina  mentis. 
Si  quis  habet  dignus,  capiet  potiora  redundans; 
Qui  uero  expertes  caelestis  muneris  errant, 
Amittent  etiam,  proprium  quodcumque  retentant. 

765  Idcirco  obscuris  coopertum  ambagibus  illum 
Perstringit  populum  sermonis  gratia  nostri, 
Ut  dictum  Esaiae  merita  de  plebe  recurrat: 

742  aereis  MpBHl      nudam  dant  V^  (a  m.  2),  dant  nuda  F,,  d.  ui- 
lem  L^  Poelm.      743  tenui  Mp      puhi*er*e  B      744  terra— depromit  M 

745  suci  CKi  (m.  1)  T^N,  si*ccis  P,  sicci  Matr.,  duris  F,fl"Z,  siccis  rell. 

746  in  ras.  B^  fil*a  (i  eras.)  K^  lAl  aculmina  Bh  749  his  C,  hiic 
M,  hic  alii  Hl  feri  C  750  roburis  M  aumentum  MT^  inter- 
naecat  C  anguens  MK^,  egens  Mp^,  angiies  Bh^  752  frequentant 
MBL  754  que  CMp  756  cUuderet  P  Ihl  ille  sed  Smota  CP,  ille 
semota  M,  ille  sed  admota  BK^K^M^yTViV^Bh  credent*um  (i  eras.)  M 
plebem  C  759  penetrabilia  P  constabilitis  K^T^Bh  760  aditis 
plerigue  761  limina  K^  (m.  1)  V^  limina  uitae  Poelm.  762  quis]  quid 
nmmuUae  editiones  meritis  potiora  capesset  ViHl  764  amittant  P^ 
765  coopertum  C,  cooperta  rell.  766  perstringet  B^MK^K^TBh,  prae- 
stringit  V^V^      767  isaiae  B 


76  luuenci 

En  populi  mentes  uelantur  ad  omnia  crassis 
Obicibus,  sensu  ne  tangant  munera  uitae. 

770  Auribus  adsistunt  clausis  oculisque  grauatis, 
Ne  conuersa  bono  sanetur  noxia  plebes. 
Quam  uestrae  nunc  sunt  aures  oculique  beati! 
Nam  multi  ueteres  iusti  sanctique  profetae, 
Quae  uobis  clarent,  orarunt  cernere  dona. 

775  Accipite  ergo  animis,  qui  sit  de  semine  sensus: 
Quisque  meum  uerbum  summas  dimittit  in  ames, 
Nec  sensus  recipit  stabili  praecepta  uigore, 
Eripit  illius  totum  de  pectore  daemon. 
Hic  agro  est  similis  duro,  qui  germina  farris 

780  Exponit  rapidis  auibus  sine  fruge  rapinam. 
Sunt  alii,  laeto  qui  pectore  nostra  receptant, 
Sed  breuis  est  illis  perceptae  gratia  frugis. 
Nam  si  dura  premat  mentem  strictura  coercens, 
Continuo  trepidi  produnt  sibi  credita  leto. 

785  His  saxosus  ager  simili  leuitate  uirescit. 
At  spinosus  ager  curarum  mole  grauatis 
Kespondet,  pressant  quos  pondera  diuitiarum. 
Semina  sic  nostri  sermonis  pressa  grauantur, 
Nec  fructuS  sequitur  spinarum  horrore  necatus. 

790  Pinguia  sic  itidem  paribus  stant  uiribus  arua 
Illis,  qui  clarae  capiunt  praecepta  salutis, 
Quae  penetrant  animum  sensu  tractante  tenaci 
Centiplicemque  ferunt  uirtutis  robore  frugem.' 

775]  cf.  Verg.  Aen.  III  250,  X  104. 

771  comuersa  M     plebis  MK^T^      772  ocidi*que  K^      71S  ueteris  T^ 

8 

sancti  iustique  RLBH      775  accepete  C      aniini  (s  a  m.  2)  K%T     quis 

JJfjpJBrZ,  que  Bb  ll^  demittit  P  Todm.  777  sensus]  uelox  V^KX 
778  eripiet  Fj  779  hic]  talis  Poelm.  similis  est  ML  qui]  que  C 
germine  CL^Mp  farris  C  Poelm.,  calle  rell  780  exponet  C  781  no- 
stro  E»  783  cohercens  RMPH  tribulacio  cordis  ViHl  785  hic  CK^ 
(m.  1)  leuitate]  de  uita  C  uirescet  C  786  more  K^  (m.  1)  Bh  gra- 
uatus  RK^B^  787  responde*t  (n  eras.)  T  -^m^ikt  M  788  si  3f 
791  illi  Hl        clarae  OF,        792  tractante  CK^  (m.' 2)  Mp  Matr.  PHN, 

ie 

tractant  (te  a  m.  2)  T,  tractata  rell.      793  robure  M 


Euangeliorumlib.il.  77 

Haec  tum  discipulis  plebique  haec  insuper  addit: 

795      jAgricolae  simile  est  regnum  sublime  Tonantis. 
Ille  iacit  proprio  mandans  bona  semina  ruri, 
Sed  post  subripiens  hominum  insidiando  sopori 
TiTLx  inimieus  adit  loliumque  inspergit  amarum. 
Ecce  sed  ad  fructum  culmis  cum  spiceus  horror 

800  Processit,  lolio  messis  maculata  redundat. 
Tum  domino  famuli  mirantes  talia  fantur: 
Nonne  bonum  terrae  semen  per  terga  dedisti? 
Unde  igitur  lolio  turpi  tua  rura  grauantur? 
Sed  iam,  si  iubeas,  messem  purgabimus  omneni, 

805  Triticeusque  nitor  selecta  sorde  resistet. 
Tum  dominus  miti  contra  sermone  profatur: 
Hic  dolus  est,  inimice,  tuus,  sed  farra  sinamus 
Crescere  cum  lolio.    Pleno  nam  tempore  messis 
Secretum  lolium  conexo  fasce  iubebo 

810  Ignibus  exuri;  at  nostro  de  semine  messor 
Horrea  nostra  dehinc  purgata  fruge  repleblt. 

Haut  aliter  simile  est,  cordis  si  panditis  aures, 
Praeparui  grano  regnura  caeleste  sinapis, 
Quod  proprio  insinuans  disponit  cultor  agello. 

815  Seminibusque  illud  minus  omnibus  esse  uirentum 
Creditur;  at  iusti  mox  incrementa  uiroris 
Sumpserit,  erecto  transcendit  uertice  cunctas 

794]  cf.  Verg.  Aen.  XI  107.       799]  cf.  Verg.  Ge.  I  314.       814]  cf. 
Ou.  Fast.  V  499. 

794  tunc  CM^P  addidit  Mp  795  ALIA  PAKABOLA  DE  SEMI- 
NANTE  .  .  .  L  agriculae  C  simili  e  Mp  191  surripiens  H  ho- 
mini  Poelm.  imsitiando  M,  insidiare  Hl  soporem  Poeltn.  798  ad- 
dit  M  spargit  M  799  culminis  M  conspiceus  K^  (m.  1)  803  turpia  T* 
grauantur  rura  M  805  tritici  Usque  G  resistet  OFj,  nitebit  Mcttr. 
F,  Poelm.  in  mg.,  nitescet  reU.  (cf.  III  322)  806  mitti  P  810  at] 
om.  C,  et  Hl  messis  Poelm.  in  mg.  812  aut  C  pandetis  C,  pandet 
(m.  1)  K^TBh        813  praparui  M       sinapi   C,  senapis  K^,  sinapis  relh 

T 

cf.  III  376        814  per  sinum  flectans  sinuans  Mp        815  uiuentum  M 

Mrit 

816  incrimenta  C      817  sumsit  M 


78  luuenci 

Agrorum  fruges,  ramis  ut  plumea  turba 
Gonludat  possitque  umbras  habitare  uirentes. 

820      Fermento  par  est  munus  caeleste  salubri, 
Quod  magna  condit  mulier  sub  mole  farinae. 
IUa  dehinc  modico  fermenti  mixta  calore 
Conducto,  unius  coalescit  corpore  massae.^ 
Talia  tum  populo  perplexis  condita  uerbis 

82B  Promebat,  ueteris  quo  possent  dicta  profetae 
Ordine  saeclorum  iussis  concmTere  rebus: 
Os  aperire  meum  dignabor,  condita  mundi 
Conuoluet  ructans  uarii  sermonis  imago. 
Inde  domum  repetit  serus  turbasque  reliquit. 

818  agnorum  M  819  conludat  CM^MpPT^V,  considat  rell  possit 
sub  uinbras  M  uirentes  (in  rm.)  M  821  condit  magna  Poelm.  822  fir- 
menti  (m.  1)  K^T  mixta]  a  ex  i  Mp  823  coaliscet  C  masae  M 
824  dura  MK^  (m.  1)  LPT  Poelm.  in  mg.  825  possint  RMK^KJ^TBBhH 
profetae  C  826  saeculorum  MK^B^  827  mehum  L  828  comuoluet  M, 
conuoluit  B,  cum  uoluet  B^  ruct^ans  (m  eras.)  M  829  serus]  uictor  C 
C\  fortasse  doctor  relinquit  Mp  EXPLT'  INCPT  •  LIBER  TERTFVS 
C,  LIBER  SECVNDVS  EXPLICIT  INCIPIT  TERTIVS  MBPL  (add. 
DECLARATIO  MESSIS;,  EXPLICIT  LIBER  SECVNDVS  •  INCIPIT 
TERTIVS  BB  (add.  IWENCI;,  G.  VETTI  AQUILINI  SIVE  IWEN- 
CLVC.  PRESBITERI  EVANGELIORV  LIB  ■  II  EXp*  INCIPIT  TERTIVS 
KiK^T  (add.  LIBER)  Bb 


Euangeliorum  lib.  IIT.  79 


LIBER  TERTIUS. 

Puderat  in  terras  roseum  iubar  ignicomus  sol. 
Discipuli  rogitant,  lolii  quid  quaestio  uellet 
£t  segetis;  clarus  quibus  haec  depromit  lesus: 
,Optima  qui  farris  conmendat  semina  glebis, 
5  Filius  est  hominis;  mundum  sub  nomine  ruris 
Accipite,  atque  homines  puro  pro  semine  iustos. 
At  lolium  infeUx  cooperti  daemonis  arte 
Sunt  homines;  inimicus  erit,  uis  horrida,  daemon; 
Extremus  mundi  finis  pro  tempore  messis. 

10  Messores  patrii  uenient  per  rura  ministri, 
Quos  hominis  natus  proprii  de  corpore  regni 
Colligere  erroris  laqueos  labemque  iubebit 
Collectosque  simul  rapidis  exurere  flammis. 
Dentibus  his  stridor  semper  fletusque  perennis, 

15  Secretisque  piis  ueniet  lux  aurea  uitae, 
Sedibus  ut  caeli  uibrantur  lumina  solis.' 

Haec  docuit  patriamque  redit  seruator  in  urbem. 
Illic  expediens  populis  —  mirabile  dictu  — 
lustitiae  leges  uitaeque  salubria  iussa, 

20  Virtutes  patrias  simul  insinuando  docebat. 
Tunc  liuore  graui  plebes  conmota  suorum 
Praesentisque  simul  doni  miracula  uoluens 
Et  generis  noti  reputans  ex  ordine  gentem, 

7]  cf.  Verg.  Ecl.  V  37.     15]  cf.  Verg'.  Aen.  VIII  670.     18]  cf.  Verg. 
Ge.  n  30.       23]  cf.  Verg.  Aen.  VIII  722. 

1  terris  V^Hl        2  lo*li  (\  eras.)  A        2  ueHt  EMKi  (m.  1)  PTV^ 
3  segetes  AK^      clarus]  xps  ViHl      4  obtima  RMAMpB      7  imfeUx  M 

cooperte  Mp  10  patris  Poelm.  11  proprio  Bh  12  coUegere  R^T\ 
corrigere  AV^  errores  (m.  1)  K^K^T  iubebat  Hl  13  collectisque  Hl 
rabidis  K^  (ex  corr.)  P  14  histridior  L,  histridor  B  fletusque  CMp 
PTVx  Podm.  tn  mg.,  luctusque  rell.  perendis  (sic)  M  17  re*it  ilf 
seruator  CK^KJHpPTBh,  saluator  rell.  18  dicti  in  A  19  legis  MA 
K^T^Bh^  20  simulque  M,  patriasque  B  21  tum  A^K^K^  (m.  1)  T 
plebis  AK^T^      22  doni  CR,  dni  rell. 


80  Inuenci 

Haec  iater  sese  mussanti  uoce  uolutant: 
25  ,Nonne  hic  est  fabri  suboles,  cui  nomen  loseph? 

Non  Maria  est  genetrix,  non  fratrum  nota  propago? 

Unde  igitur  legis  doctor  tantaeque  minister 

Virtutis,  cedit  cui  labes  uicta  malorum? 

Nazara  sic  plebes;  cui  talia  reddit  lesus: 
30  ,Temnuntur  propriis  miracula  semper  in  oris 

Et  sine  honore  manent  patria  sub  sede  profetae.' 

Talibus  indignans  pressit  sua  munera  Christus. 
Interea  ad  regem  uolitabat  fama  superbum, 

Quod  mala  cuncta  illi  uirtus  diuina  domaret. 
35  Sed  putat  Herodes,  leti  quod  lege  remissus 

Tanta  ut  lohannes  uirtutis  dona  teneret. 

Nam  quondam  cernens  liuenti  pectore  daemon, 

Erroris  labem  puris  quod  solueret  undis 

lustus  lohannes,  damnis  accensa  malorum 
40  Tunc  petit  Herodem  pestis  saeuissima  regem 

Et  facile  iniusti  penetrans  habitacula  cordis 

Adcumulare  feris  subigit  scelera  impia  gestis. 

Arserat  inlicito  Herodes  accensus  amore 

In  thalamos  fratris,  casto  quod  iure  uetabat 
45  Doctus  lohannes.    Feritas  sed  nescia  recti 

Subiecit  leges  pedibus  fruiturque  nefandis 

Conubiis  ipsumque  super,  qui  praua  uetabat, 

43]  cf.  Verg.  Aen.  VH  496.      46]  cf.  Verg.  Ge.  11  492. 

24  mussanti  CT^ViBb,  submissa  Poelm.,  musitanti  rdl.  uolntat  K^ 
(m.  2)  r,  susurrant  V^  25  sobolis  AT^  26  nonne  A^  patrum  If  * 
propago]  CB,  propago  est  rell.  27  magister  BBL  28  laues  A,  labis 
K^KJC  uicta]  cuncta  V^Hl  laborum  V^V^Poelm.  29  Gazara  Fj 
sit  V^Hl  plebis  MAK^KJPT^Bh  reddidit  MT\  reddet  A^  30  ho- 
ris  Hl  31  profetae  C  33  superuum  C  34  illi  CT\  illic  rdl.  doma- 
rit  (7,  donaret  A^  35  lege  remissus]  surgere  posset  Hl  36  tantae//// 
lohannis  (ex  corr.)  M  37  quoniam  M\  quando  (in  ras.  m.  2)  K^T 
libenti  CK^T^  38  lauem  A  41  penitrans  M  42  adcomolare  R 
subegit  JBFj  scelere  Hl  43  inlicita  Hl  herodis  MK^T^  44  tha- 
lamis  T^  casto  CFj  Poelm.  in  mg.,  sancto  rell.  uet.ebat  M  45  io- 
hannis  MK^T  46  sebiecit  B^  legis  K^T^Bh^  47  ipsumque]  istum 
(m.  al.)  M,  iustumque  Poelm.  in  mg.  insuper  M  qui  MK^T^  Poeim., 
quia  rell.      uetebat  K^P* 


Euangeliorum  lib.  III.  81 

Carceris  inmersum  tenebris  ninclisque  grauauit. 

Sanguine  nam  iusti  primo  conpressa  timore 
50  Abstinuit  sitiens  feritas,  quia  magna  profetam 

Flebis  lohannem  ueneratio  suscipiebat. 

Natali  sed  forte  die  cum  laeta  tyrannus 

Herodes  celsis  strueret  conuiuia  raensis, 

Luxuriae  quoniam  coniuncta  superbia  gaudet, 
55  In  medio  iuuenum  reginae  filia  uirgo, 

Alternos  laterum  celerans  sinuamine  motus, 

Conpositas  cantu  iutigit  modulante  cboreas. 

Ipse  sed  in  primis  mirata  uirginis  arte 

Attonitus  stupuit;  tunc  praemia  cuncta  patere 
60  luratus  spondet,  quaecumque  puella  petisset. 

Illa  sed  horrendae  seruans  scelera  impia  matris 

Urget  lohannis  caput  a  ceruice  reuelli 

Et  lance  inferri  praesentia  munera  poscens. 

Praesentum  Herodes  procerum  sub  pondere  tristis, 
65  lurandique  memor  iuris  tamen  imperat  aegre, 

Insontis  caput  inferri  tradique  puellae. 

Illa  —  nefas  —  matri  scelerata  ad  gaudia  portat. 

Corporis  at  lacerum  flentes  sine  nomine  truncum 

Discipuli  condunt  terrae  Christumque  sequuntur. 

53]  cf.  Verg.  Aen.  I  688.      59]  cf.  Verg.  Ge.  H  508.      62]  cf.  Verg. 
Ge.  IV  523.      68]  cf.  Verg.  Aen.  II  557. 

48  inmersum  C,  inmersit  rdl  uinculisque  K^T^  grauabit  AV^ 
49  promotio  pressa  timore  Poelm.  in  mg.  50  profetam  C  51  uene- 
ratione  T^  suspiciebat  MKiK^MpTVi  52  natalis  LP  tirrannus  C, 
tyrandusitf     ^SheTodis  M^K^T^     celsi^fp     instrueretFi     mensisCFj, 

o 

tectis  rdl.      54  luxoriae  MB^      55  medi  A      filie  L      56  caelerans  BM 

a 

motos  P     57  cantu]  s.  l.  C^     conpositas  lusit  B  ft  iungit  m.  2)  A     lusi- 

scanto  A  iugit  Mp,  iunxit  L  modolante  C  59  patere  CV^Bb,  parare 
rdl  60  spondit  BB^  62  urguet  BMPB^Bh  iohannes  C  capud  C 
eB  63  poscens  CBV^  V^Bb,  posoent  (m.  1)  K^P,  poscit  rell  64  hero- 
dis  MK^K^T^  moi  rex  procerum  de  N  65  iuratumque  T^  aeger  A 
Poelm  in  mg.  66  capud  C  imferri  M  67  matri  C,  matris  rell.  cf. 
Mam.  XrV  11  68  ad  plerique  69  (=  73)  secuntur  K^^KJilpPT^Bb 
XXIV.  luu.  tf 


82  luuenci 

70      Ille  ubi  cognomt  iusti  miserabile  letum, 
Deserit  insonti  poUutam  sanguine  terram 
Frondosaque  latet  secretae  uallis  in  umbra. 
Sed  populi  inmensae  uirtutis  dona  sequuntur. 
Hle  ubi  credentum  turbas  in  ualle  remota 

75  Gonuenisse  uidet,  morborum  tabe  repulsa 
Corpora  subiecit  miseratus  multa  medellae. 

lamque  sub  extremo  labentis  lumine  solis 
Discipuli  Ghristo  suadent  dimittere  turbas, 
Ut  sibi  quisque  paret  quaerens  per  compita  uictum. 

80  Ille  iubet  cunctis  ibidem  conuiuia  poni. 
Discipuli  ostendunt,  nil  amplius  esse  ciborum 
Ni  pisces  geminos  et  farris  fragmina  quinque. 
,Hoc,  inquit,  satis  est.'    Tum  mox  discumbere  plebem 
Gramineisque  toris  iussit  conponere  membra. 

85  Suspiciensque  dehinc  caelum  genitore  precato 
Ipse  duos  pisces  et  quinque  ex  ordine  panes 
Diuidit  et  dapibus  mensas  onerauit  opimis. 
lamque  expleta  iacet  —  dictu  mirabile  —  plebes, 
Reliquiasque  dehinc  mensis  legere  ministri 

90  Bissenosque  sinus  cophinorum  fragminis  iuplent. 
Cenantum  numerus  tum  milia  quinque  uirorum, 
Praeterea  populus  matrum  fuit  et  puerorum. 

Discipulis  tunc  inde  iubet  conscendere  nauem 
Et  transire  fretum,  donec  dimitteret  omnes, 

83,  84]  cf.  Verg.  Aen.  I  708,  Vin  176.        87]  cf.  Verg.  Aen.  I  706, 
m  224,  Ge.  IV  138.      88]  cf.  Verg.  Aen.  IH  630. 

70  cognouit  ut  A  misserabile  M,  mirabile  Hl  71  insontis  BAP 
BHHl  Foelm.  in  mg.  72  secreta  ViHl  73  DE  QVINQVE  PANIBVS  L 
74  inde  M  remota*  (s  eras.)  Hl  75  comuenisse  M  uidit  AVJSb 
labe  M  76  misseratus  M,  miseratur  Mp^,  medio  A^  mediliae  (m.  1) 
K^T  78  demittere  Mp  79  competa  BMK^K^FV^V^B^  completa  P\ 
impio  A  80  comuiuia  M  81  nihil  MP  cyborum  esse  A  82  nisi 
GT^  fragmine  B,  framina  Mp  83  inquid  CAK^MpT^  tunc  ML 
Poelm.  inmg.  85  suscipiens  KiT^V^B  86  ille  M  87  honerauit  Hl 
88  iacet]  iubet  A  piebis  MK^T^Bb  89  relliquiasque  BP  90  cofino- 
rum  CAK^PTB,  coffinorum  M  91  cenantum  CB^MpH,  cenatum  rell. 
93  tunc  ipse  V^      nauim  BB^ 


Enangeliorum  lib.  III.  83 

95  In  sua  quemqae,  uiros.    Tum  montis  celsa  petiuit 
Secretusque  dehinc  genitoris  nomen  adorat. 
lamque  soporata  torpebant  omnia  nocte, 
Gum  puppis  medio  sulcabat  in  aequore  fluctus 
lactata  aduerso  surgentis  flamine  uenti. 

100  Ast  ubi  iam  uigilum  quarta  statione  premebat 
Noctis  iter  rapidos  attollens  lucifer  ortus, 
Fluctibus  in  liquidis  sicco  uestigia  gressu 
Suspensus  carpebat  iter  —  mirabile  uisu  — ! 
lamque  propinquabat  puppi,  sed  nescia  nautae 

105  Attoniti  tremulo  uibrabant  corda  pauore 
Clamoremque  simul  confusa  mente  dederunt. 
Tum  pauidis  Christus  loquitur:  ,Timor  omnis  abesto, 
Credentumque  regat  uegetans  constantia  mentem. 
En  ego  sum,  uestrae  doctorem  noscite  lucis.' 

110  Olli  confidens  respondit  talia  Petrus: 
,Si  tua  nos  uere  dignatm*  uisere  uii*tus, 
Me  pariter  permitte  tuo  super  aequora  iussu 
Fluctibus  in  liquidis  inmersos  figere  gressus.' 
Adnuit  his  Dominus;  nauem  mox  linquere  Petrus 

115  Audet  et  innixus  figit  uestigia  ponto. 

Verum  ubi  tantarum  mentem  miracula  rerum 
Terrificant  uentique  minas  crebrescere  cernit, 

96]  cf.  Verg.  Aen.  IH  437.  97]  cf.  Verg.  Aen.  VI  390.  103J  cf. 
Verg.  Aen.  VU  810,  XH  252.  107]  cf.  Verg.  Aen.  XI  14.  110]  cf  Verg. 
Aen.  Xn  18.  115]  cf.  Verg.  Aen.  VI  159.  116]  cf.  Verg.  Ge.  IV  441. 
117]  cf.  Verg.  Aen.  Xn  222. 

95  queque  EPV^H     petunt  A^      96  numen  M^AT^      97  turpebant  R 

98  fluctum  AK^  (m.  1)       99  surgentes  A       flamina  T^Bb       100  iam] 

om.  P      uigilium  M^A^KiKiT      101  inter  C     attoUit  R^Vi      lucirfer 

hortus  Ki      102  gressus  A      103  uisu]  dictu  V^      104  pupi  M      105  atto- 

niti  stupefacti  Mp      bibrabant  A      corde  R^      106  comfussa  M     mente 

uoce  0,  mente  AMpPN,  uoce  reU.      107  tunc  K^K^TBh      108  reget  A\ 

regat  Fj    \Le^i?i.m  MK^K^LT^V^V^B^Bh    109  uester  iJf JT»    110  i  oUi  ^ 

it 
respondet  R,  respondens  H     111  uere  nos  PN     dignantur  R^L      uis- 

sere  M  113  non  mersos  MpV^  114  anuit  G  hic  3f,  huic  T  na- 
uim  RL  moi]  post  V^Hl  relinquere  M^  115  inmexus  A^,  inuexos 
(m.  1)  K^T^Bb     fixit  (x  in  ras.)  T     117  crebriscere  C,  crescere  RM^K^T^ 

6* 


84  lauenci 

Paulatim  cedunt  dubio  liquefacta  timore 
Quae  ualidum  fidei  gestabant  aequora  robur. 

120  lamque  Simon  medio  submersus  corpore  clamat: 
jPluctibus  horrendis  pereuntem  diripe,  Christe!' 
Dextera  confestim  protenditur  obuia  Petro, 
Et  dubitata  fides  uerbis  mulcatur  amaris 
Ascensaeque  rati  contraria  flamina  cedunt. 

125  Praesentemque  Dei  subolem  stupuere  rogantes 
Cuncti,  nauigio  socios  quos  casus  habebat. 
Transierat  tandem  sulcans  freta  feruida  puppis 
Optatumque  grauis  conprenderat  ancora  portum. 
Conueniunt  populi  rapido  per  litora  cursu 

130  Portantes  aegros  uestisque  attingere  fila 

Extrema  exoptant  —  mirumque  —  hoc  munere  cuncti 
Credentes  referunt  plenam  per  membra  salutem. 

Ecce  Pharisaei  scribaeque  hinc  inde  dolosi 
Captantes  Christum  promunt  fallacla  dicta: 

135  ,Cur  tua  discipulos  patitur  doctrina  labare 

Praeceptis  ueterum?  manibus  nam  cura  lauandis 
Praeteriit,  sumuntque  simul  cum  sordibus  escas.' 
Hle  sub  haec  fatur:  ,Magis  hoc  est  quaerere  dignum, 
Transgressi  praecepta  Dei  quod  proditis  omnes. 

140  Namque  Deus  mortem  defixa  lege  minatur, 

119]  cf.  Verg.  Aen.  IV  441. 
118  timori  CATN      119  rubor  C      120  Symon  J56      summersus  C 

v 

121  pereentem  B  eripe  A,  deripe  FV^V^Hl  fort.  recte  122  com- 
festim  A  praetenditur  Fj  (a  m.  1)  123  mulcatur  CAK^TC?),  mulcetur 
rell.  et  edit  amoris  ex  amaris  C,  amoris  MT  124  ascensique  A  flu- 
mina  T^  125  subolem  CK^T^HEl,  sobolem  rell.  126  in  nauigio  B 
causa  trahebat  A  128  obtatum  BA  alii  conprendere  B^AM^,  conpre- 
hsenderat  A  ancora  C^K^MpT^  129  comueniunt  M  131  eitrema  A 
optantes  MpHl  mirumque  CA  Poelm.  in  mg.,  miroque  rell.  132  per] 
in  sua  A  saluam  A^  135  Quur  A  uetuit  A  labari  C,  lauare  A, 
labore  T^L  lapsare  ferunt  documenta  Boelm.  136  nam]  quos  K^KiTVi 
137  praeteriit  M^AK^  (m.  1?)  T\  praeterit  rell.  sumuntque  CAP,  ab- 
sumuntque  uel  assumuntque  rell.  138  sed  ex  sub  M  139  transgressa 
Z,  (m.  1)  mandata  Poelm.  in  mg.  140  iamque  A  morte  Podm. 
difiia  AK^T' 


Euangeliorum  lib.  m.  85 

Si  genitor  cniqaam  uerbo  laedatur  amaro 
Vel  genetrix  nati  dictis  pulsetur  acerbis. 
Inrita  uos  istaec  facitis  peruersa  docendo. 
Quam  manifesta  uigent  de  uobis  dicta  profetae: 

145  Me  populus  summis  labiis  sublimat  honore, 
Sed  diuersa  procul  cordis  secreta  pererrant. 
Accipite  ergo  omnes  auresque  aduertite  cordis: 
Non  inlata  homini  fuerint  quaecumque,  pudendis 
Sordibus  aspergent  uitaeue  animoue  sedebunt. 

150  Erumpunt  hominum  sed  quae  penetralibus  oris, 
Internam  misere  maculabunt  edita  mentem.' 
Discipuli  Christo  memorant,  quod  uerba  loquentis 
Occulto  traherent  scribarum  pectora  risu. 
Ille  dehinc:  ,Genitor  plantarum  semina  noster 

155  Quae  non  ipse  sui  conseuit  in  aequore  ruris, 
Abiciet  penitus  radicibus  eruta  longe. 
Caecum  forte  ducem  caecus  si  nactus  oberret, 
Decidet  in  foueam  pariter  dimersus  uterque.' 
Tunc  petit  absolui  Fetrus,  quid  quaestio  uellet, 

160  Ipse  Pharisaeis  quam  mox  scribisque  dedisset. 
Tum  sator  aeternae  respondit  talia  uitae: 
jYos  etiam  duro  discluditis  omnia  corde 
lussa  nec  admittit  mentis  dubitatio  lucem. 
Nam  quaecumque  hominum  ueniunt  extrinsecus  ori, 

147]  cf.  Verg.  Aen.  V  804. 

141  sic  E^B  quisquam  A,  cuiusquam  F,  142  genitrex  M,  genito- 
ris  A^  uerbis  J^FjF^  aceruis  B^A  143  ista  haec  B  Chaec  am.:2) 
AMp  fhista;,  ista  MLV^V^Bb,  istic  T^B\  ista  et  PHl  144  profetae  C 
145  oblimat  Mp^  148  inlota  (m.  1)  K^T  hominis  Mp^,  homines  Poelm. 
in  mg.  150  penitralibus  M,  penetrabilibus  BAV^V^  151  miserae  C, 
missere  M  153  carpant  Fj  (cum  gl.  detrahant,  captantj  155  suo  J?* 
KiK^L  consueuit  (m.  1)  K^Ty  plantauit  Hl  157  caecum— caecus  C 
A^MpPy  caecus— caecum  rell.  si]  i  C  nanctus  BM^AK^TVi  obher- 
ret  By  aberret  M^,  oberrans  Poelm.  in  mg.  158  decidit  B^MLV^  Fj, 
decidi&  Hl  demersus  CAK^  (ex  corr.)  Mp^Bh  159  NV  QVOD  IN 
OS  INTRAT  QVOINQVINAT  L  tunc  MpPN,  tum  rell  uellit  C, 
uelit  JR^Fi  160  scribisque  quam  moi  M  161  tunc  CBMp  162  du- 
ros  K^K^      163  amittit  C,  ammittit  P,  admittet  K^TBh 


86  Inuenci 

165  In  uentrem  cedunt  animoque  ineognita  currunt. 
Quae  uero  interno  concepta  e  pectore  promunt 
Ora  hominum,  mentem  possunt  aspergine  labis 
Folluere  inmundoque  hominem  maculare  piaclo. 
Secreto  cordis  promuntur  noxia  uitae 

170  Gonsilia  et  caedes  et  furta  nefanda  tororum 
Et  fraudes  fallaxque  hominum  pro  testibus  error 
Et  rapidae  caelum  pulsans  uaesania  uocis. 
Haec  sunt  quae  maculant  hominem,  quae  sordibus  inplent. 
Inlotis  autem  manibus  non  polluit  umquam 

175  Corporis  arbitrio  terrenum  sumere  uictum.* 

Haec  ubi  dicta  dedit,  puIcheiTima  rura  Syrorum 
Sidonemque  Tyrumque  petit:  cum  femina  fusis 
Grinibus  et  precibus  natam  causata  iacentem 
Yoluitur  et  tacitum  non  desinit  anxia  Ghristum 

180  Orare,  ut  mentem  uexatam  daemone  saeuo 
Bedderet  et  miserae  tandem  resipire  liceret. 
Tunc  etiam  precibus  sectantum  discipulorum 
Bespondit,  proprias  genitoris  malle  bidentes 
Gogere,  quas  uanus  late  disperserat  error. 

185  Grebrius  instanti  tum  talia  fatur  lesus: 

,Natis  quisque  suis  panem  non  detrahet  umquam 
£t  canibus  iaciet.^    Tum  talia  femina  fatur: 
,Micarum  saltem  canibus  sua  portio  mensae 

170]  cf.  Ou.  Met.  rV  174.       176]  cf.  Verg.  Aen.  U  790. 

166  concepta  K^,  concepte  AKiT^,  e  om.  CMp  170  torum  C  171  fal- 
lax  fraudesque  A  172  rapida  A,  rabida  V^,  rabidae  JE,  (m.  2)  MpT^ 
Poelm.  in  mg.  uaesania  C,  uisania  (ni  in  ras.)  M  uoce  A^  175  su- 
naire  T^  176  DE  MVLIERE  CANANAEAE  L  sirorum  C  177  sy- 
donem  BM^P,  sydorumque  Mp  tirumque  C,  tyrorumque  A^K^  petiit  A 
suplez  A  178  crinibi  effusis  A  179  uolbitur  A  d^sinit  (i  eras.)  M 
180  Demones  euo  sanam  M,  demonis  aeuo  K^K^T  181  misere  B  cwn 
aliis  misiserere  resipisse  Jfp  resipire  CV^,  respirare;  resipisse  i2,  resi- 
pissere  M^,  resipere  A,  resepere  (m.  1  ?)  K^K^T,  resipisse  rell.  liceret  ex 
liceat  R  182  tunc  etiam]  insuper  his  liceret  A,  insuperhis  MpHl 
183  uidentes  C  184  disperserit  AK^Mp^T^  185  tunc  Mp,  tum  lesus 
BHl,  tum  i^s  MV1V2  186  om.  T  panes  PBN  detrait  Cit  in  ras, 
m.  cd.)  M,  dethraet  Hl      187  iaciat  Hl      tunc  HHl     188  saltim  BMA  alii 


Eaangelioram  lib.  III.  87 

Decidit  et  nihilo  dominorum  cena  grauatur.* 

190  Tum  Dominus  loquitur:  ,Veniant  tibi  digna  salutis 
Fraemia,  quae  fidei  meruerunt  robora  tantae/ 
Talia  saluator  uerbis  caelestibus  edit 
Yirginis  et  mentem  discusso  daemone  uiiius 
Conplezam  inpleuit  donis  fecunda  salutis. 

195      Inde  GaUlaeas  repedat  seruator  in  oras 
Praecelsique  procul  montis  consedit  in  arce. 
Haut  mora,  conueniunt  populi  secumque  trahebant 
Pars  captos  oculis  et  crunim  debile  uulgus 
Elinguesque  alios  morbique  uocabula  mille. 

200  Omnibus  ille  tamen  languores  dempsit  amaros, 
Yiribus  et  ualidis  uenerando  munere  donat. 
Tum  populi  pariter  miracula  tanta  frequentant 
Aeternoque  patri  laudes  gratesque  celebrant. 
Discipulos  Christus  cogens  in  uertice  montis 

205  Secreto  adloquitur:  ,Plebis  miseratio  multa  est, 
Tertia  nam  terris  remeant  iam  lumina  solis, 
Ex  quo  nuUa  sibi  sumunt  alimenta  ciborum; 
leiunam  nolim  tantam  dimittere  plebem, 
Ne  labor  adficiat  populos  per  longa  uiantes.' 

210  Discipuli  Christo  ostendunt  septem  sibi  panes 
Esse  et  pisciculos  alimenta  ad  proxima  paucos. 

190]  cf.  Verg.  Aen.  I  605.       201]  cf.  Verg.  Aen.  V  361.       204]  cf. 
Verg.  Aen.  XI  526.    206]  cf.  Verg.  Aeu.  VI  255.    207]  cf.  Ou.  Met.  VH  79. 

189  decidet  BK^T^  decidat  Poelm.  in  mg.  graaetur  Poehn.  in  mg. 
190  tunc  MpRl  uenient  MMp  191—194  desunt  in  Mp  191  ro- 
bura  B^  uitae  Hl  192  caelestibus  edit  Vi,  medicamina  donat  Mair. 
et  uoce  loquutus  tiel  locutus  rell.  cum  G,  qui  uerha  in  raswra  litteris 
cwrsiuis  a^glosaxonicis  scripta  hahet  193  decusso  VxV^Rl  194  se- 
cunda  Fj  195  EKAT  l9s  SANANS  POPVLV  L  Galilee  V^Hl 
repetat  CB,  repetit  A  saluator  K^K^MpPTB  196  conscendit  Mp(?) 
197  aut  CMp,  haut  pleriqae  comueniunt  M  198  uulgus  debile  crura 
Poelm.  199  altos  C  alii  TV^V^  morib;que  C  200  langorea 
Hl  acerbos  MpV^Hl  201  et  uires  ualidas  A  mirando  MpV^  mu- 
nera  H  202  tunc  Mp  203  aetemo  M  204  DE  SEPTEM  PANI- 
BVS  L  205  secreto  CV^,  secrete  rell.  206  remeantia  CAK^K^T 
207  sumant  VHl      208  nollim  T^Bh\  nulli  L 


88  luuenoi 

Tum  popalum  iussit  terrae  per  terga  cubare, 
Quodque  fuit  totum  propriis  discerpere  palmis; 
Et  cunctae  curat  mensatim  dedere  plebi. 

215  Discipuli  ponunt  epulas  populusque  repletur 

Ad  satiem  dapibus;  relegunt  mox  fragmina  panis 
Et  sportas  referunt  cumulato  pondere  septem. 
Quattuor  ex  omni  fuerant  tum  milia  plebe 
Nec  numero  quisquam  matres  puerosque  notauit. 

220      Inde  Magedarum  naui  transcurrit  in  oras. 
Ecce  Fharisaei  Sadducaeique  dolosi 
Poscere  temptantes  instant  caelestia  signa. 
Sed  Ghristus  cernens  fallacia  pectora  fatur: 
,Conuexum  quotiens  claudit  nox  humida  caelum, 

225  Si  ruber  astrifero  procedit  uesper  Olympo, 
Dicitis:  Adueniet  uentura  luce  serenum. 
lamque  sub  exortu  solis  ubi  tristia  rubro 
Nubila  miscentur  confusa  luce  colori, 
Dicitis,  agricolis  nautisque  uenire  fragosam 

230  Yentorum  rabiem  tempestatumque  furores. 
Fallaces,  nostis  faciem  discernere  caeli, 
Saeclorum  uero  nescitis  tempora  signis 
Explorare  suis?    Sed  uobis  signa  dabuntur, 
Quae  maris  inmenso  quondam  uenere  profundo, 

235  Belua  cum  tenuit  uentris  sub  carcere  uatem.* 
Haec  ait  et  propere  puppis  retinacula  soluens 

215]  cf.  Ou.  Fast.  IV  545.         224]  cf.  Verg.  Aen.  H  8,  IH  198. 
225]  cf  Verg.  Ecl.  VI 86.      226, 227]  Moret.  4.      230]  cf  Stat.  Theb.  Vn  810. 

213  quod  MLy  quotque  P  214  comtae  M  curam  Fj,  curat  ^  w 
ras.  2  litt.)  Ki  curat  cunctae  Hl  215  epulas  dapibus  Hl  216  faciem  H 
relegaut  B  fraumina  A  217  refferunt  M  pundere  M  218  plebe 
CLMpTWi,  plebis  rell  219  notabit  A  220  mag^danim  0,  magi- 
darum  MK^Bh,  mageddarum  V^  221  saduceique  BM  alii  224  oonexum 
My  connexum  N  claudet  MK^K^T  nox  ex  mox  T  umida  K^  (m,  1) 
T^PH  225  iubar  A,  rober  K^T^  procedet  Vi(?)V^  olimpo  C  cum 
aliis  227  ortu  B^M^  ubi  CV^,  si  rell  228  nula  L  comfusa  M 
229  uenise  M  234  uenire  AK^T^  235  bilua  M  236  CAVETE  FER- 
MENTV  PHARISEORVM  L 


Eaangeliornm  lib.  IQ.  89 

Trans  freta  contendit  rapido  conprendere  cursu 

Arua  Fhilipporum  sociisque  haec  talia  fatur: 

,Sollicite  uobis  uitentur  noxia  farra 
240  Fermentumque  feroi  uestris  auertite  mensis. 

Hla  Fharisaei  Sadducaeique  dolosi 

Admiscent  escis  falluntque  in  nomine  panis. 

Gur  uobis  tacitas  uoluit  cunctatio  mentes? 

Fro!  quam  parua  fides  sensu  torpente  fatiscit! 
246  Dicitis  auersi,  naui  quod  toUere  panes 

Non  fuerit  uobis  uacuum  farrisque  cauendas 

Insidias  iubeam;  meminisse  et  scire  putabam, 

Quod  panes  quinque  plebis  mihi  milia  quinque 

Inplerint  dapibus  cophinisque  superflua  tantis 
260  Fragmenta  ad  cumulum  fuerint  coUecta  clborum, 

Quattuor  et  rursum  cenantum  milia  panes 

Quod  facile  inplerint  septem  sportasque  referri 

Yidistis  rursus  conpletas  reliquiarum. 

Sed  moneo  istorum  semper  fermenta  cauere.' 
266  Discipuli  tandem  uitalia  uerba  secuti 

Doctrinam  cernunt  fermenti  nomine  dictam.  /  v    -f     v\/i    w- 

Inde  ubi  peruentum  liquidi  per  terga  profundi    c/   m'^-  *   ^     i     ^*^ 

Clara,  Fhilippaeo  quae  pollent  nomine,  rura,  ^ 

Cogit  concilium  sectantum  discipulorum 
260  Et  quaerit,  quem  se  populorum  fama  putaret. 

Bespondent  multas  plebis  tunc  esse  loquellas: 

287]  cf.  Verg.  Aen.  V  291. 

237  transcendit  rabido  freta  R  (i  trans  freta  contendit  in  mg.)  con- 
prehendere  K^TB  239  sollicito  A^  241  sadducaeqne  C,  saduccique 
plerique  243  quur  A  tacitam— meutem  MpVi  tacita  K^T^Vi 
oluit  CR,  soluet  A  cogitatis  M  mentis  AK^T^  244  qua  C  fate- 
scit  RK^MpPViB^  patescit  M^Bh  245  aduersi  ViHl  246  cauendus  C 
247  et  scire]  iscire  Hl  248  quod  panes  quini  plebis  mihi  Poelm.,  p.  q. 
mihi  plebis  quod  in  mg.  249  implerent  CR^KiKiPV^  V^By  implerunt  M 
coffinisque  M  250  cumolum  C  251  rursus  MK^K^Bb  252  impie- 
rent  CK^K^PTBb,  impleuerint  M  253  rursum  AK^K^MpT  254  ca- 
ueri  MK^LMpPTBBbH  257  peruentimi  est  RKLP  258  quo  T^B^H, 
qua  Poelm.  rora  M  259  sectandum  HHl  261  multiqui  A,  multi 
K^  (m.  1)  T^V^Vi 


90  lunenci 

Crebrius  andisse  et  multos  firmare,  quod  esset 
Instns  lohannes,  popnlos  qni  flumine  lanit. 
Pars  memorat  nolucris  famae  sibi  cognita  nerba 

265  Heliam  uenisse  iterum,  quem  praepete  currn 
Turbine  caelesti  quondam  simulata  quadrigis 
Astris  insernit  rapidae  uis  fernida  flammae. 
Hieremiam  dixere  alii  pamisse  profetam. 
Tunc  Christus  cnnctis  arridens  pectore  blando 

270  Conquirit,  quae  sit  sententia  discipulorum. 
Sed  stabilis  Petrns:  ,Tu  Sancti  filius,  inquit, 
Christus,  magnifico  terras  qui  lumine  conples.' 
Tnm  Dominus  forti  respondit  talia  Peti*o: 
,Petre  beatus  eris,  nam  talia  pandere  certe 

275  Humanus  sanguis  uel  terrae  portio  corpus 
Haut  nmquam  poterit.    Genitoris  munera  sola 
Possnnt  tam  ualidum  fidei  concedere  robur. 
Tu  nomen  Petri  digna  nirtute  tueris. 
Hac  in  mole  mihi  saxique  in  ^robore  ponam 

280  Semper  mansuras  aeternis  moenibus  aedes. 
Infernis  domus  haec  non  exsuperabile  portis 
Claustrum  perpetuo  munitum  robore  habebit; 
Caelestisque  tibi  claues  permittere  regni 
Est  animus;  terrisque  tuo  quae  nexa  relinques 

285  Arbitrio,  caelo  pariter  nodata  manebunt; 

264]  cf.  Ou.  Ep.  XVI  207.      272]  cf.  Verg.  Aen.  HI  645.      284]  cf. 
Verg.  Aen.  XI  325. 

262  et  om.  MK^Bh,  audiss&  K^T  esset]  ipse  Hl  263  iohannis  K^T 
264  memordns  K^TBb  uolucris  memorat  PB  265  praepeti  MR^Bby 
repete  (re  in  ras.)  B  currum  C,  cumi  K^  (m.  1)  T^Fj,  ciirsu  reU, 
268  om.  Mp  paruisse  C,  paresse  M,  apparuisse  V^,  pars  esse  reU. 
profetam  C  269  tum  MK^K^TBh  arridens]  affatus  MpViHl  272  qui 
terras^a  273tuncC  foTt&Ki(m.l)Mp^  274  certe]  terr^  JV  275  san- 
gues  M  276  aut  C  (passim)  poterint  RM^  277  poscunt  C  concidere  C 
rubor  C  279  hoc  in  moli  3f  (Inmobili  i.  m.  adscr.);  hoc  mihique  inmobili  P; 
post  mihi:  ualidumque  in  marmore  eras.  in  C  robure  M  281  imfernis 
M,  infirmis  K-^  ezuperabile  0,  exsuperabilis  M^  282  monitum  G 
robure  M^,  robore  AK^  (m.  2)  Bh'^,  robur  rell.  283  caelestesque  AL, 
celesteq;  jr,  (m.  1)  T^  284  nixa  B\  neiu  A^K^T^  relinquens  P,  re- 
linquis  Fj      285  caeli  T^V^      ligata  Ay  uon  data  K^T^ 


Euangeliorum  lib.  UI.  91 

Soluerit  et  rursus  tua  qnae  sententia  terris, 
Haut  aliter  uenient  caeli  sub  sede  soluta. 
Sed  uos  discipuli  Ghristum  me  dicere  cunctis 
Parcite,  quo  soli  cognoscant  talia  digni. 

290  lam  lux  adueniet  properis  mihi  cursibus  instans, 
Moenibusque  in  Solymis  rabies  cum  prona  furore 
Eximios  uatum  saturabit  sanguine  nostro. 
Ast  ubi  lucifluum  reddet  sol  tertius  ortum, 
Consurget  radiis  pariter  redimita  salutis 

295  Yita  mihi  cunctisque  dabit  sua  munera  terris.' 
Tum  Petrus  magno  percussus  corda  dolore: 
,Absint,  Ohriste,  tuis,  inquit,  tam  tristia  sanctis 
Monstra.  procul  membris;  nec  fas  est  credere  tantum, 
Nec  tibi  tam  durus  poterit  contingere  casus.* 

300  Christus  ad  haec :  ,Procul  hinc,  inquit,  procul  effuge,  daemon. 
Non  diuina  tibi  mentem  prudentia  tangit, 
Sed  terrena  sapis  mollique  timore  tremiscis. 
Sed  si  quis  uestrum  uestigia  nostra  sequetur, 
Abneget  ipse  sibi  corpusque  animamque  recusans 

305  Atque  crucem  propriam  comitatibus  addere  nostris 
Gaudeat,  amissam  redimet  cui  gloria  uitam; 
Nam  seruata  perit  terris  possessio  lucis. 
Sed  quid  proficient  saecli  mortalia  lucra, 

296]  cf.  Verg.  Aen.  I  209;  c/*.  infra  u.  364. 

286  *oluerit  C  et]  ad  Mp,  at  F,  287  ueniet  ZiZj  sub]  om.  Fj 
289  quos  (s  add.  m.  al.)  M,  quod  BK^K^V^Bh  Poelm.  290  propriis  B^M 
291  moeuibusq;  C,  que  om.  rell.  cf.  indicem  solimis  plerique  prona]  uesana 
in  mg,  add.  M  292  eiimio  statu  M(ex  corr.)  A  uatum]  tantos  K^  in  ras.  T 
adoraabit  (saturauit  m.  al.  8.  l.)  M,  saturauit  K^K^T^  sanguine*  (m  eras.)  A 
nostros  M  293  luctifluum  Vi(?)  Poelm.  295  cunctisque]  cautisque  Hl 
debet  B^  296  tunc  MK^  (ex  corr.)  MpPBhG  perculsus  B^AMp(?)B^ 
corde  K^LTWiV^B^BhG  pauore  BL  297  inquid  C  (passim)  298  ne- 
fas   H       301    nil  BP,  nihil  MT^Bh        tua   diuinam   Poelm.   in  mg. 

802  tremore  K^T^Hl  tremiscis  CA,  timesces  K^,  timisces  T,  tremescis 
rell  303  sequatur  MP  304  abnegit  C  corpus  K^Bh  animamque 
in  ras.  T,  s.  l.  K^  305  adque  C  306  redemit  M  308  s.  q.  proficiunt 
Poelm.,  commoda  sed  quid  erunt  Poelm.  in  mg.      saeculi  M 


92  luuenoi 

Si  damnuiD  subeant  Incis  uitaeque  perennis? 

310  Yel  quae  digna  queunt  animae  conmercia  poni? 
Filius  huc  hominis  ueniet  sub  nomine  patris, 
Caelestesque  illum  fremitu  comitante  ministri 
Stipabunt,  reddetque  hominum  sua  debita  uitae. 
Vera  loquor:  certos  istic  sub  limine  lucis 

315  Inueniam,  caeli  fulgens  cum  regna  capessam/ 
Haec  ubi  dicta  dedit,  passus  bis  terna  dierum 
Lumina  conuerso  terras  transcurrere  caelo, 
Tum  secum  iubet  abruptum  conscendere  montem 
Petrum  Zebedeique  duos  per  deuia  natos. 

320  Inde  ubi  peruentum  secreti  montis  in  arcem, 
Continuo  Christus  faciem  fulgore  corusco 
Mutatur,  uestemque  niuis  candore  nitescit. 
Respiciunt  comites  mediumque  adsistere  sanctis 
Heliae  Moysique  uident.    Tum  talia  Petrus: 

325  ,Respice,  num  nobis  potius  discedere  longe, 
An  istic  tantae  spectacula  cernere  molis 
Conueniat;  trino  tamen  hic  tentoria  uobis, 
Si  iubeas,  frondis  faciam  diuersa  paratu, 
Singula  sub  noctem  quae  uos  aulaea  receptent.^ 

330  Talia  dum  loquitur,  caelo  praefulgida  nubes 
Circumiecta  oculis  uestibat  lumine  montem, 

815]  cf.  Verg.  Aen.  Vm  507;  Stat.  Theb.  U  109.  816]  cf.  t*.  176. 
821]  cf.  Verg.  Ge.  IV  98.  822]  cf.  Verg.  Aen.  XH  84,  UI  588.  831]  cf. 
Verg.  Aen.  VI  640. 

809  subeunt  A,  pariant  Fj  Poelm.  uitae  lucisque  MP  perendis  M 
810  queant  Hl  812  caelestisque  AK^T^,  caelestes  Hl  813  hominem 
Fj  (m.  1)  814  istinc  MAK^,  isti*c  fi,  arn.H)!  lumine  R^K^Mp^T^B^ 
sublime  AL  815  imueniam  M  817  conuexo  A^K-^  (m.  2)  PT^Hl 
terras]  umbras  K^  uerbera  Bh  318  tunc  PB  320  peruentum  est 
BLPGH  821  Christi  Bh  facie  B  (in  mg.)  K^  (m.  1)  LV^Bm,  fa- 
cies  Bh"^  corrusco  C  322  uestemque  C  Matr.,  uestesque  K^T^,  uestis- 
que  rell.  niueo  Mp  candorem  A  324  helian  A  Moysi]  Moisi  C,  Mosei 
JKFj,  moysen  A,  Moyse  K^K^T^  tunc  B  825  uobis  (m.  1)  K^  826  anne 
A^(?)L^  istine  A^Bh  327  comueniat  M  trino  CK^LT^V^B,  trina  rdl. 
hiic  M,  stic  T^  328  frondes  K^K^T^Bh^  diuerso  MBh^  apparatu  M 
829  nocte  MMpV^BhGH  qui  Mp  receptant  L^  880  nubis  AK^T^ 
881  uesti*bat  (e  eras.)  BM,  condebat  Poelm.  in  mg. 


Euangeliorum  lib.  in.  93 

Et  uox  e  medio  lucis  manifesta  cucurrit: 

,nnicus  hic  meus  est  natus,  mea  summa  uoluntas; 

Huius  iustitiam  iusto  conprendite  corde/ 

335  Discipuli  pauido  presserunt  corpore  terram, 
Nec  prius  e  prono  uultus  sustollere  casu 
Audebant,  sancto  Christi  nisi  dextera  tactu 
Demulcens  blandis  firmasset  pectora  uerbis: 
jSurgite  et  abiectum  fortes  calcate  timorem 

340  Nec  cuiquam  praesens  pandatur  uisio  uerbis, 
Ni  prius  huc  hominis  suboles  speciosa  reportet 
In  lucem  referens  mortis  de  sede  tropaea.' 
Consurgunt  solumque  uident  et  uoce  requirunt, 
Cur  scriptis  ueterum  scribarum  factio  certet, 

345  Heliam  primum  caeli  de  sede  reuerti 

In  terras  Christique  dehinc  consurgere  lucem. 
Christus  ad  haec:  ,Veniet  certo  sub  tempore  iussus 
Helias  reddens  mox  omnia  debita  saeclo. 
Sed  si  quis  credit,  iam  uenerat  ante  renascens, 

350  Ignotum  ueluti  rabies  quem  caeca  furoris 
Demersit  leto;  mox  saeuior  altera  caedes 
En  hominis  nato  trucibus  laniatibus  instat.* 

Haec  ait  et  populum  repetit*  montemque  relinquit. 
Ecce  sed  inflexis  genibus  fletuque  solutus 


340*  Horomatis  huiusce  expertes  facite  cunctos 

833J  cf.  Verg.  Aen.  VHI  581.      850]  cf.  Verg.  Aen.  U  244. 

333  sola  M  uoluptas  Poeltn.  in  mg.  834  conprebendite  ALBBhO 
337  audibant  A  cbristi  sancto  Mp  quam  Poelm.  in  mg.  339  et  340 
om.  M^,  pro  guibus  legitur  u.  340*  Horomatis  buiusce  expertes  facite  cunctos, 
po8t  339  legitur  uersua  in  MpPViGH,  post  352  in  T  (Horomatisque 
huius^,  idem  post  340  in  R  CHoromatisque  buius^,  boromatis  buius  ez- 
pertes  reddite  cunctos  Hl;  gloriae  et  buiusce  ezpertes  uos  red-te  Poelm., 
oromatisque  buiusce  expertes  reddite  cunctos  Poelm.  in  mg.,  cf.  Beda,  Betr. 
in  Act.  ap.  IX,  11  et  12  340  uobis  PB\  uerbi  G  341  Nisi  CA  hinc  A 
subolis  CMT^  343  solidumque  uident  et  Poelm.  in  mg.  344  quur  A 
347  certo  ueniet  M  certe  F,  iussus  C,  iustus  reU.  348  baelias  C 
debeta  C  350  rabies  quem  ueluti  Mp  351  dimersit  KiLG  l§to  C 
352  inque  BV^,  in  Mp  laniantibus  Hl  353  reliquit  BK^K^LPTB 
354  imflexis  M     fletusque  Mp,  fleotuque  B^ 


94  luuenci 

365  Vir  senior  precibus  Christnm  ueneratus  adorat: 
,Dauidis  suboles,  hominum  lumenque  salusque, 
Te  precor,  horribilem  nati  de  eorpore  morbum 
Proturbes,  reddasque  seni  solacia  nitae. 
Nam  cursus  lunae  natum  mihi  daemonis  arte 

360  Torquet  et  in  liquidas  deiectum  proicit  undas, 
Aut  miserum  medio  proiectum  uoluit  in  igni. 
Nam  tua  discipuli  sectantes  iussa  frequenter 
Gonisi  nuUa  in  solidum  mihi  dona  dederunt.' 
Tum  Christus  magno  conmotus  corda  dolore: 

365  ,0  gens  nullius  fidei,  gens  effera  semper, 
En  etiam  patiar  uobiscum  me  fore  terris?' 
Sic  ait  et  puerum  mandat  perferre  parenti 
Ante  suos  uultus.    Tum  uocis  pondere  multo 
Incubuit  mentisque  simul  conuulsa  uenena 

370  Daemonis  horrendi  purgato  corde  fugauit. 
Discipuli  rogitant,  cur  non  successerit  illis 
Eiusdem  pueri  totiens  temptata  medella. 
Respondit  Dominus:  ,Labat  quia  pectore  uestro 
Instabilis  fidei  nutans  per  lubrica  gressus. 

375  Nam  si  certa  foret  credendi  portio  uobis, 
Instar  quae  minimi  possit  praestare  sinapis, 
Istius  hinc  montis  possetis  uellere  uerbo 
Inque  alias  sedes  cunctam  transuoluere  molem. 
Nam  genus  hoc  morbi  precibus  sine  fine  fidesque 

360]  cf.  Verg.  Aen.  V  859. 

355  prf  cibus  C  356  da*idis  (h  eras.)  A  o  soboles  Mp,  sobolis 
K^T^V^Bh  358  proturbas  K^KJLT^BBh  359  iam  A  360  proiedt 
ML,  protrahit  Hl  361  uoluet  K^Bh  ignem  A,  igne  K^T^Bh 
362  dicta  B  863  solida  ex  solidum  T  364  tunc  BHl  corde  RLB^Hl 
Poelm.  in  mg.  366  Nunc  eius  iam  A  patior  K^K^TBBhH  367  prae- 
ferre  F,     368  tunc  AHl     pundere  M     369  simul]  sinu  V^Hl     370  pur- 

gata  P  372  medelis  Mp  373  respondet  K^  lauat  qui  M  875  nobis 
Mp  Poelm.  376  perstare  B  sinapi  AudomaropoUtanus  2668.  IX,  senapis  A, 
sinapis  rell.  quae  minimi  posset  granum  p.  s.  Poelm.  in  mg.  377  po- 
teritis  K^  (m.  1)  KJl"  378  hincque  V^Hl  altas  ZjT»  379  precando  A 
fidesque  Ky  (m.  2)  MpV^B,  fideique  L,  fide  que  rell.  at  genus  h.  m. 
duntaxat  uota  precesque  Poelm.  in  mg. 


Euangeliorum  lib.  UI.  96 

380  Multaque  robnsti  ieiania  pectoris  arcent/ 

Inde  Gafarnaum  gradiens  peruenit  ad  oras. 
Conuenere  Petrum,  quibus  instat  cura  tributi, 
Soluere  poscentes  solitum  pro  nomine  Christi. 
Ille  sed  ad  Petrum  conuersus  talia  fatur: 

385  ,Dic,  inquit,  reges  quorum  dependere  natos 
Externos  propriosne  sibi  iussere  tributa?* 
Respondit  Petrus:  ,Alieno8  soluere  certum  est.' 
,Cernis,  ait  Christus,  natum  non  soluere  regis; 
Sed  ne  quem  laedam,  praeceptum  suscipe  nostrum: 

390  En  maris  undisoni  rupes  quae  prodit  in  altum 
Scandatur  tibi  summa,  Simon,  hamusque  profundo 
Stamine  saetarum  coneius  praecipitetur. 
Haeserit  et  curuo  qui  primus  acumine  piscis, 
Huius  pandantur  scissi  penetralia  uentris; 

395  Illic  inuentum  duplex  dissolue  tributum.' 

Discipuli  post  inde  rogant,  quis  maximus  alto 
In  caeli  regno  meritis  pro  qualibus  esset. 
Tum  Christus  medio  puerum  consistere  coetu 
Praecipit  et  placido  doctor  sermone  profatur: 

400  jQuisque  cupit  celsam  caeli  conscendere  sedem, 
^         Istius  en  pueri  similem  se  moribus  aptet. 

^     Errorjs  laqueos  saeclis  increscere  certum  est, 

394]  cf.  Verg.  Cat.  V  39. 

380  multum  ac  A  rubusti  P  381  Capbarnaum  M  peruenit  ad 
CMG  Poelm.  in  mg.y  peruenerat  reU.  382  comuenere  M  instabat  B^M 
383  poscentis  K^T^  solidum  K^T^  384  comuersus  M  385  inquid 
C  cum  aliis       rependere  Fj       natis  K^T^       286  propriosue  MK^LMp 

PTBGHHl  sibi^Vne  a  m.  3)  R  387  Petrus  his  Podm,  in  mg. 
390  E  Maris  M,  et  maris  Poelm.  undissoni  C^M^  rupis  MPBb  in 
aequor  B^  (ditpl.  scr.)  MK^K^TBb  posi  394  Inuentumque  dragmum 
illius  iliis  apertis  Prome  et  te  illum  pr^be  posceutibus  nummum  M  (sed 
aigno  athet.  addito)  C^  in  mg.; 

Illic  inuenta  didragma  quae  iUius  iHs  est 

Apertis  prome  et  te  praebe  iliud  poscentibus'aurum  T^i.  m.  inf. 
395  inuento  Poelm.  in  mg.      398  tunc  BM     399  praecepit  MK^T^BbHl 
et]  eis  A       w.  400  et  401  transmutati  in  MK^KJilpPTBBbGH       En 
huius— se  fingere  certet  Matr.  Fj 


96  luuenci 

Sed  tamen  infelix,  per  quem  generabitor  error. 

Qui  uero  e  parois  istis  deceperit  uUam, 
405  Si  sapiat,  nectat  saxo  sua  colla  molari 

Praecipitemque  maris  sese  iaculetur  in  undas. 

Nec  quisquam  fastu  paruos  contempserit  istos. 

Horum  custodes  caelesti  in  sede  tuentur 

Altithroni  uultum  genitoris  sidera  supra. 
410  Sed  si  quis  pastor,  cui  pascua  credita  tondent 

Centum  balantes,  unam  cum  forte  seorsum 

Nescius  error  habet,  quaesitor  deserit  omnes 

Unius  et  totis  lustrat  uestigia  siluis, 

IUam  si  magno  possit  reperire  labore; 
415  Laetitia  inuentae  maior  tum  nascitur  agnae, 

Quam  pro  cunctarum  numero,  quod  nulla  resedit. 

Ex  istis  paruis  genitor  sic  perdere  quemquam 

Non  patitur  gaudetque  suis  increscere  regnis.' 
,Si  fratrem  proprium  delicto  conmaculatum 
420  Cernis,  secretum  mox  dictis  corripe  solus. 

Si  tua  uerborum  patiens  moderamina  laudat, 

Labentis  mentem  frater  lucrabere  fratris. 

Sin  tua  solius  contemnit  uerba  relinquens, 

Tunc  alios  pariter  monitor  pia  iussa  frequentet. 
425  Sed  si  discutiet  doctorum  frena  duorum, 

Tunc  ad  concilium  referantur  crimina  plenum, 

Ut  populi  saltem  sanetur  pondere  uictus. 

406]  cf.  Verg.  Ecl.  VIII  59,  Aen.  IV  253.     413]  cf.  Verg.  Aen.  XI 768. 

404  deceperet  C,  deciperet  E,  deoiperit  MBh      unum  T^      405  sapiet 

0,  rapiat  (i  sapiat  m.  2)  B  suo  L  406  mari  Bh  iaculatur  E^ 
410  Et  siquis  F,  411  una  C  414  illa  Mp  repperire  CE  alii 
labores  Bh  415  tunc  Hl  416  quod  nulla  resedit]  quibns  afuit  error  A 
recedit  nonnulli  rec,  recessit  Foelm,  in  mg.  418  non]  num  L^  con- 
crescere  E^  419  proprio  EM(m.  al.)  K^LMpPBBhGH,  proprios  K^T^ 
420  cernes  CP  secretom  corr.  in  secretum  C,  secretim  Matr.  FiJTi, 
secretis  PBBhG,  secreto  rell.       422  amorem  A      lucrauere  M      frater 

1.  fratris  m.  A  423  si*  (n  eras.)  C,  si  AL  contempnet  EKiKfMpP 
TBBhGHl  reluctans  MK^K^T  424  tum  ML  monitor  pariter  EMp 
425  dicutiet  Fj,  descutiet  CM  (m.  al),  decutiet  K^K^PTBh,  discutiat  B, 
decutiat  H     427  saltem  C,  saltim  rell. 


Euangeliorum  lib.  m.  97 

Sin  et  multorum  contempserit  efferus  ora, 
Sit  tibi  diuersae  multatus  nomine  gentis. 

430  Namque  in  concilium  semper  praesentia  nostra 
Adueniet  mediumque  duum  me  stare  necesse  est, 
Siue  trium  fuerit  coetus  sub  nomine  nostro/ 

Tum  Petrus  quaerit,  quot  fratri  errata  remittat, 
Yel  septem  lapsus  hominum  si  forte  liceret. 

435  Christus  prosequitur:  ,Non  septem  crimina  tantum, 
Sed  decuplata  super  donentur  uulnera  fratri.^ 

,Nam  caeli  regnum  domini  praediuitis  aulae 
Consimile  est,  nummi  rationem  qui  sibi  poni 
lusserit  et  seruum  debentem  multa  talenta 

440  Praecipit  abreptum  cum  coniuge  progenieque 
Atque  opibus  cunctis  uenali  nomine  sisti. 
Tum  seruus  dominum  prostrato  corpore  adorat 
Et  spondet,  spatii  sibi  si  foret  ulla  facultas, 
Omnem  nummorum  domino  dissoluere  summam. 

445  Conmouit  dominum  famuli  miseratio  flentis 

Cunctaque  trans  meritum  concessit  debita  seruo. 
nie  sed  egrediens  conseruum  limine  in  ipso 
Nactus  constringit;  tum  debita  fortior  urget 
Persolui  precibusque  locum  truculentus  abegit, 

450  Carceris  et  mersum  tenebris  poenisque  premebat. 
Quae  postquam  dominus  famulorum  noscere  uerbis 
Incipit,  adducto  ingessit  iustissima  seruo 
Dicta  dolens  iramque  mouet  iussisque  seueris 

429]  cf.  Verg.  Aen.  XI  246. 

428  contempserit  ex  corr.  M  *ora  (h  eras.)  M  429  diuisae  MMp 
PViBBhGH  mutatus  CAMfiT^ViV^,  multator  Zj  (m.  1)  430  consi- 
lium  A  431  adueniat  L  dnm  A  433  tunc  BLGHl  quod  A^B^ 
dimittat  (m.  1)  K^T  434  si  forte  C,  si  ferre  rell.f  indulgere  edU.  436  cri- 
mina  B  {ntMp  437  nunc  BML  441  adque  C  et  alii  442  tunc  AHl 
443  si  sibi  C  si]  om.  Bb,  s.  l.  T  fuerit  (m.  1)  K^  444  summa  P 
445  tum  mouit  M  446  concesserit  A^  448  nanctus  B^MAK^MpBBh 
constrinxit  M  inmitior  MK^K^T,  fortius  HPoelm.  urgit  C,  urguet 
MKiB^  449  pr^cibusque  C  abeget  T*  450  promebat  A  451  pos- 
quam  T^      452  addicta  K^TG      453  iamque  K^T^ 

IXIV.  luu.  7 


98  lauenci 

In  tormenta  ferum  detrusit  cuncta  reuoluens 
455  Debita,  dum  dignis  lueret  per  uincula  poenis. 

Sic  uobis  faciet  genitor,  qui  culmina  caeli 

Possidet,  inmites  saeuo  si  pectore  fratrum 

Peccata  orantum  dure  punire  uoletis.* 
Talia  dicta  dedit;  Galilaeaeque  arua  reliquit 
460  ludaeamque  petit,  qua  pinguia  rura  silenter 

Agmine  lordanes  uiridis  perrumpit  amoeno. 

Nec  minus  in  stratis  aegros  donare  salute, 

Sublimisque  patris  concedere  munera  praestat. 

Ecce  Pharisaei  temptantes  quaerere  pergunt, 
465  Coniugis  an  liceat  reiectum  scindere  uinclum, 

Quicquid  erit,  laesi  tangit  quod  corda  mariti. 

Haec  ubi  percepit,  depromit  talia  Christus: 

,Principio  Deus  in  terris  par  dispare  sexu 

Constituit  iussitque  uno  de  corpore  necti 
470  Amborumque  animas  iunctis  inolescere  membris. 

Quod  Deus  ergo  iubet  proprio  concrescere  uerbo, 

Inlicitum  est  hominum  foedo  secernere  luxu. 

Moyses  praecepit,  quod  pectora  dura  uideret, 

Scribere  discidium,  quo  saxea  corda  reuinci 
475  Per  proprios  apices  possent  sub  iudice  flamma. 

Nam  temere  exsoluet  casti  qui  iura  cubilis 

Alteraque  illius  thalamis  sociabitur  uxor, 

Crimen  adulterii  populo  sub  teste  subibit.' 

459]  cf.  Verg.  Aen.  V  852. 

455  luceret  R^  uincla  M  457  possedet  CM  inmitis  (m.  1)  KiK^T 
pectora  JB*  459  Galil^aque  CH,  Galileaque  ALMpV^G  rura  LMp 
PGH  460  quam  per  M  silentem  ilf,  silenum  (m.  1)  K^T  461  amne  M 
lordanis  RM  et  cUii  pr^rumpit  ^lKiK^T,  perrupit  P,  prorumpit  Poelm. 
amoenos  Vi  462  pratis  ML  aegris— salutem  BAPBGHHl  saluti 
KiKi  (m.  ^)  T  463  perstat  MViV^  465  coniugii  MBh  relictum  M 
466  quidquid  C,  quicquit  M  tale  si  quod  tangit  A,  (om.  quod)  V^V^ 
tanget  CMpP  corde  R  467  percipit  CM  468  dispari  MT^  470  ani- 
mos  RMKiK^LPT^G  inoliscere  C  472  secedere  Hl  473  Moses  C 
praecipit  C  uidisset  MK^  (m.  2)  Bh,  uiderunt  A  474  quod  AK^T^ 
reuincti  A  475  possint  RMK^K^PTBh  flammae  V^  V^Hl  Poelm.  in  mg, 
476  exsoluit  R^K^K^TVJBhG 


Euangeliorum  lib.  III.  99 

Discipuli  referunt:  ,Urget  lex  ista  uirorum 

480  Seniitiique  premit  non  aequo  pondere  partem, 
Ut  melius  fuerit  thalamis  caruisse  perosis/ 
Respondit  Dominus:  ,Non  omnes  pondere  tanto 
Subicient  umeros,  lectae  sunt  talia  dona 
Virtutis.    Trino  truncantur  corpora  more, 

485  Quae  nulla  gaudent  genitali  lege  tororum. 
Namque  alios  tales  progigni  in  luminis  oras 
Conperimus;  plerosque  hominum  uis  ferrea  sexu 
Exuit;  atque  alios  ipsos  sibi  demere  constat 
Pro  caeli  regnis  pronum  de  pectore  amorem. 

490  Quisque  capax  fuerit,  celsa  uirtute  capessat, 

Quod  paucis  lectisque  Deus  uult  pandere  munus.^ 
Haec  ait  et  pueros,  quos  gaudens  cura  parentum 
Cum  precibus  laetis  certatim  hinc  inde  ferebat, 
Suscipit  et  plebem  sectantum,  quod  prohiberet, 

495  Increpat  ac  tales  adfirmat  regna  mereri 
Aulae  caelestis.    Sanctas  his  ordine  palmas 
Inponit  redditque  ulnis  portare  parentum. 

Ecce  sed  e  populo  iuuenis,  cui  rura  domusque 
Et  gaza  exstabat,  rerum  possessio  fulgens, 

500  Accedit  Christumque  palam  submissus  adorat: 

,0  bone  praeceptor,  dic^nunc,  quae  facta  sequamur, 
Ut  mihi  perpetuam  liceat  conprendere  uitam?' 

486]  cf.  Verg.  Aen.  VII  660. 

479  urguet  B^MKiL       issa  L       480  pr§  monet  M       pundere  M 

483  subiciunt  A,  subici  L      humeros  BKiK^Bh      laetae  Poelm.  in  mg. 

484  truncatur  P  corpore  amore  Hl  485  genitalia  (m.  1)  K^T  487  ho- 
minumj  horum  L  488  exsuit  CKi  exultatque  A  489  promunt  C 
morem  M,  amorum  Hl  491  electisque  MP  minus  B  492  aut  A 
gaudens  quos  M  498  laeti  CK^Bh  Poelm.  ferebant  CK^  Matr.  PV^Bh 
494  suscepit  M,  suspicit  A  peccatum  A  prohiberent  Hl  497  red- 
di*que  (t  eras.  m.  2)  B,  reddiditque  M  humeris  F,  ViHl  portare]  iubet 
ipse  B^  498  iura  V^  domique  P  499  gazaestabat  C,  gazae  stabat 
K^K^T\  gazistabat  Matr.N,  gaza  distabat  BMLMpV^BhGH,  gaza  ad- 
stabat  B^,  gazae  adstabat  V^Hl  500  accidit  M  summissus  CB 
501  dic  nunc]  dlgnum  M  sequantur  MPT^  502  conprehendere  MA 
K,PTB 


100  luuenci 

His  auctor  uitae  tum  talia  reddit  lesus: 

,Nunc  demum  quaeris,  ueteri  quae  lege  tenentur? 

505  Non  hominis  perimes  uitam,  non  furta  tororum 
Inuades,  quaestumue  alienis  noxia  rebus 
Mens  aut  deitra  leget,  non  testis  falsa  loqueris. 
Sit  genitor  genetrixque  tuo  sublimis  honore, 
Proximus  et  frater  pro  te  tibi  cedat  amore.* 

510  Ille  dehinc:  ,Istaec  semper  mihi  perpete  cura 
Obseruata  reor,  sed  ne  quid  forte  relictum 
Desit,  praesenti  liceat  me  uoce  moneri.' 
Tum  Christus  fatur:  ,Nunc  si  perfecta  requii"is 
Prendere  praecelsis  meritis  fastigia  uitae, 

515  Omnia,  quae  proprio  retines  solus  dominatu, 
Distrahe  et  ad  miseros  confer  securus  egentes. 
Tum  thesaurus  erit  caeli  tibi  conditus  arce 
Virtutisque  tenax  uestigia  nostra  sequeris.' 
Haec  adolescentis  ueniunt  ubi  dicta  per  aures, 

520  Deiecit  uultum  tristisque  in  tecta  refugit. 
Tum  sic  discipulis  uitae  spes  unica  fatur: 
,Difficile  est  terris  adfixos  diuite  gaza 
Auelli  caelique  leues  in  regna  uenire. 
Nam  citius  tenuis  per  acus  transire  foramen 

525  Deformis  poterunt  inmania  membra  cameli, 
Quam  queat  ut  diues  caelestia  regna  uidere.* 
Talibus  attoniti  comites  stupidique  silebant, 

504]  cf.  Verg.  Aen.  XH  819.  505]  cf.  Ou.  Met.  IV  174.  512]  cf. 
Verg.  Aen.  III  461.  520]  cf.  Verg.  Aen.  in  320,  Vn  500.  527]  cf.  VaL 
Fl.  Vn  101,  cf.  Verg.  Ge.  U  508. 

503  tunc  R  et  alii  reddidit  MP  504  daemum  C  505  peremis 
(m.  1)  K^T^  506  inuadis  K^T^  questumque  P  507  dextera  M 
liget  R  Fi  V^Bh  falso  B^  508  genetrexque  MA  alii  509  frater  C  Matr., 
puro  rell  510  ista  haec  MAMpPTV^BhGEHl,  ista  hac  B,  cuncta  istaec 
Fi,  istam  haec  L  511  nequi  P  513  tunc  JB  num  Mp  514  fa- 
tigia  C  515  retinens  CMp^  517  tunc  MALBPGHHl  thensaurus  T^ 
518  otn.  B^  519  adoliscentis  CA,  aduliscentis  A,  adulescentis  KfB^ 
521  tum  CAMpVtV^GH,  tunc  rell  522  adfixus  K^T  de  diuite  (de 
8.  l.  m.  2)  Mp,  deuite  Bh  525  deformes  K^T^  526  quam  diues  possit 
c.  r.  u.  A      dlues  ualeat  Poelm.  in  mg.      527  stupuere  A 


Euangeliorum  lib.  in.  101 

Voluentes  quae  tanta  foret  sub  pectore  uirtus 
Humano,  talem  possit  quae  prendere  uitam. 

530  Bespicit  aeternae  iustorum  gloria  uitae 

Atque  ait:  Haec  homini  forsan  uideantur  acerba, 
Sed  Deus  electis  facilem  praepandit  in  aethra 
Possibilemque  uiam,  uirtus  quam  celsa  capessat/ 
Tum  Petrus  fidei  munitus  moenibus  infit: 

535  ,Omnia  nostrorum  proiecta  reliquimus  olim, 
Et  tua  iussa  sequi  nobis  spes  unica  restat. 
Quid  nostris  animis  superest?    Dic,  Christe,  precamur.' 
Talibus  ad  Petrum  uerbis  respondit  lesus: 
,yos  quicumque  meum  mentis  penetralibus  altis 

540  Credentes  seruatis  iter,  cum  sederit  alte 
Progenies  hominis,  celso  quem  cinget  honore 
Maiestas,  bis  sex  illic  pulcherrima  uirtus 
Constituet  uobis  sublimi  in  uertice  sedes, 
ludiciumque  hominum  pariter  tractare  licebit. 

545  Hic  quicumque  sui  linquet  generisque  domusque 
Oazas  adfectusque  omnes  pro  nomine  nostro, 
Centiplicata  dehinc  capiet  uitamque  perennem. 
Primorum  meritum  postremi  transgredientur, 
Ultima  praeteriti  capient  uix  praemia  primi.' 

529]  cf.  Verg.  Aen.  V  363.       539]  cf.  Verg.  Aen.  VH  59. 


529  humanum  Fj  talem  ut  possit  M  (ut  m.  dl.)  A  ^pos&^  posset 
MpT^B^  depreheudere  A  530  respicet  Zj  (m.  1)  T^  aeterna  K^T^ 
531  forsitan  ABb  uidebuntur  M^  arcerba  C,  acerua  E^B^  532  elictis 
C,  celestis  M^  aetheram  K^K^  (m.  1)  T^  533  quem  Bh  capissat  C\ 
capisset  M^B\  capessit  K^K^PTG  534  tuuc  AB  monitus  CLV^B\ 
monitos  (m.  1)  K^  535  nostra  olim  Poelm.  in  mg.  relinquimus  Mp 
539  penitralibus  M^  penetrabilibus  JB*  540  credentis  P  541  quam  B^^H 
cingit  lihri       cingit  in  hore  Mp^       542  magestas  EAK^Mp       illis  JSTj, 

nertice 

illi*  (c  eras.)  T  543  constituit  C  in]  om.  RVi  arce  M  post  543 
bis  sfiBneque  tribus  uestros  sub  iure  iacebunt  A  545  his  M,  hinc  K^P^T^ 
sui]  om.  MK2  (m.  1)  T^  linquid  JB,  linquit  K^K^PV^B^  genitoris  M 
domique  P  547  centuplicate  ZiT  perendem  3f  548  transgredentur  A 
549  ultimi  A 


102  Iiiuenci 

550      ,Sedulus  ut  ruris  dominus,  cui  dulcia  fuudum 
Pinguibus  in  campis  late  uineta  coronant; 
Hic  ubi  progressus  primo  cum  lumine  solis, 
Conduxit  iuuenum  fortissima  robora  pactus 
TJnius  in  lucis  certa  mercede  laborem, 

555  Et  sua  tum  iussit  cultu  uineta  polire. 

Ipse  sed  egrediens,  ubi  tertia  uenerat  hora, 
Inuenit  ecce  alios  operique  adcrescere  iussit, 
Pro  meritis  operis  promittens  praemia  digna; 
lUi  non  aliter  laeti  praecepta  sequuntur. 

560  Ast  ubi  sexta  dehinc  lucis  transfluxerat  hora, 
Haut  secus  hinc  alios  iuuenes  conducere  pergit. 
Horaque  nona  dehinc  ubi  solis  cursibus  acta  est, 
Tunc  alios  pariter  conductos  iussit  adire. 
Ultima  labentis  restabat  portio  lucis: 

565  Egressus  cernit  iuuenes  causasque  requirit, 
Cur  pigris  manibus  torperent  otia  lenta. 
Aiunt,  conductoris  quod  praecepta  fuissent 
Nulla  sibi.    Dominus  moi  hos  insistere  ruri 
Tunc  etiam  iussit.    Sed  uespere  protinus  orto 

570  Praecipit,  ut  cuncti  caperent  mercedis  honorem 
Aequalique  omnes  portarent  praemia  nummo. 
Tunc  manus  illa  uirum,  prima  quae  luce  laborem 
Sustulerat  factisque  diem  tolerauerat  aequum, 
Indignans  secum  tali  cum  murmure  fatur: 

554]  cf.  Ou.  Fast.  VI  661.        559]  cf.  Verg.  Ge.  IV  448.       562]  ef. 
Verg.  Aen.  m  512.      565]  cf.  Verg.  Aen.  VI  710. 

550  fundunt  CB^  551  late«  R  552  de  culmine  A  553  iuuenem 
Zj  (m.  1)  Mp^PT^  robura  M  554  certe  Mp^  mercide  M  laborum 
BMK^K^LFTBBbHl  555  poliri  BBHHl  556  uenerit  Poelm.  ab- 
hora  K^T^  557  adolescere  K^LB  ad  opus  quos  ire  iubebat  Poelm.y 
a.  0.  quibus  ire  al,  operique  adolescere  i.  Poelm.  in  mg.  558  operis  CFjT* 
Hl,  operum  rell.  560  hinc  M  locis  K^T^  transfloxerat  T>  561  aut  C 
564  labentes  T^V^  565  perquirit  M,  requiret  K^T^  566  Quur  A 
torpere  F,  otio  lento  M  567  conductor  reddunt  ipsis  quod  nuUa  de- 
disset  iussa  sibi  Poelm.,  aiunt  quod  conductoris  praecepta  fuissent  n.  s. 
Podm.  in  mg.  568  rursus  Hl  570  praecepit  B^MK^K^MpT^B 
cunctis  A  571  portarent  omnes  M  573  equm  K^,  ecum  T,  aequis  Fj 
574  reffertur  M 


Euangeliorum  lib.  m.  103 

575  Iniustum  est,  istis  similem  nos  quaerere  nummum, 

Ultima  quos  operis  sero  coniunxerat  hora. 

Tum  dominus  ruris  sedato  pectore  fatur: 

Inlibata  tibi  mercedis  portio  saluae 

Bedditur  et  pacti  seruantur  iura  fidelis. 
580  Istis  de  nostro  liceat  concedere  tantum, 

Extima  quos  operis  glomerauit  portio  ruri. 

Nam  multos  homines  dignatio  sancta  uocauit, 

E  quis  perminimam  dignum  est  secernere  partem.' 
Haec  ait  et  Solymos  repetit  comitesque  seorsum 
585  Adloquitur  solisque  iteris  regionibus  infit: 

,Ingredimur  gnari  truculentaque  moenia  adimus. 

Filius  hic  hominis  prodetur  ad  ultima  mortis, 

Scribarum  procerumque  ferens  ludibria  membris, 

Adfixusque  cruci  post  tertia  lumina  surget/ 
590  Hic  tum  Zebedei  coniux  submissa  rogabat, 

TJt  Christo  medio  caeli  sublimis  in  arce 

Felices  nati  dextra  laeuaque  sederent. 

Tum  quaerit  Christus,  calicem  si  sumere  possent, 

Quem  sibi  praeceptis  instai'et  sumere  patris. 
595  Bespondent  se  posse  simul.    Tum  talia  Christus: 

,Vos  nostrum  calicem  fas  est  potare,  sed  altis 

Sedibus  aequali  mecum  considere  honore 

577]  cf.  Verg.  Aen.  IX  740.       587]  cf.  Horat.  Epist.  I  16,  79;  Calp. 
Ecl.  m  91.      592]  cf.  Verg.  Aen.  VI  486. 

575  isti  Hl  ut  nos  B  ^ut  a  m.  2)  MMp^Bh  576  coniuncxerat  C^, 
coniunxitJJf  blltvLnc  MLBBb  578  inliberata  ui  579  pactis  JB^FiFj, 
facti  L  seruantur]  J  redduntur  T  580  nostra  T^  natum  A  581  ultima 
B ^MLH,  extrema  AP  quo  extrema  T^,  quos  exti*ma  K^  (os  in  ras.  2)  ruris 
AK^Mp^  582  uocabit  AK^K^BT'^  583  aequis  AV^  dignata  M 
584  solimos  CM  alii  585  solisque  CMAK^T^P,  solitisque  B^  Matr.  V^L\ 
solimisque  B^MpBBhGHHl  iterum  (m.  1)  Fj  586  ignari  CM^  tru- 
culenta  B^M^T^  587  proditur  K^T^  588  procerum  (m.  1)  K^T 
589  adflixusque  Hl  590  hiic  M,  haec  L,  hinc  Hl  coniuncx  T 
592  dextera  M  residant  G  593  tunc  BBH  possint  BV^  594  in- 
starent  A  sumeret  Mp^  596  putare  C,  portare  B^K^TW^  597  con- 
sedere  BV^      honorem  C 


104  laaenoi 

Non  hoc  nostra  dabit  cniquam  pro  munere  uirtns. 
Haec  certis  genitor  sublimia  dona  reseruat.' 

600  Exin  discipulos  dictis  pro  talibus  omnes 
Conmotos  tali  sermonis  mulcet  honore: 
,Gentibus  infidis  celsa  dicione  potestas 
Inponit  quoscumque  super  dominantur  eorum 
Exercentque  trucem  subiectis  urbibus  iram. 

605  Vos  inter  longe  tranquillior  aequora  uitae 
Concordi  stemit  mitis  moderatio  pace 
Magnus  et  obsequiis  crescit  super  alta  minister. 
Nec  primus  quisquam,  nisi  cunctis  seruiat,  unus 
Esse  potest.    Hominis  natus  sic  uestra  minister 

610  Obsequio  solus  proprio  pia  munera  gestat, 
Et  multos  redimens  pretioso  sanguine  seruat. 
At  uos  ex  minimis  opibus  transcendere  uultis 
Et  sic  e  summis  lapsi  conprenditis  imos.^ 
,Si  uos  quisque  uocat  cenae  conuiuia  ponens, 

615  Cornibus  in  summis  deuitet  ponere  membra 
Quisque  sapit.    Yeniet  forsan  si  nobilis  alter, 


611"*  Pro  multisque  animam  pretioso  sanguine  ponit 

605]  cf.  Verg.  Aen.  V  763.      608]  cf.  Horat.  C.  II  2,  12.      611*]  cf. 
Verg.  Ge.  IV  238. 

598  haec  MAK^PT^H  nomine  BV^Poelm.  599  certis]  pancis 
Podm,  in  mg.  reseruet  A^Hl  600  eihinc  B  601  stabili  R  603  in- 
poni  Mp  quosque  M^  quemcumque  Poelm.  quoscumque  uelit  domi- 
nentur  Poelm.  in  mg.  earum  Vx  (m.  2)  Hl  605  uos  hic  sed  MpV^B 
Bh,  uos  inter  JB*  in  ras.  longet  MA  tranquilliora  B^MPV^,  tran- 
quilla  A  aequoru  A,  aequore  B^Bh  Longe  tranquilliora  inter  uos 
aequora  uitae  L  606  concordi*  (s  eras.)  M,  concordes  B  cernit  22, 
adsociet  A,  sternet  K^T^  pacem  C,  paci  B,  pacis  K^  607  crescat  A, 
crescet  K^K^PT  608  prior  MK^K^T^  seruiet  B  609  esse  potest] 
non  secus  atque  A  sic]  qui  A  sicura  LG  cuncta  ministrat  Poelm. 
610  gestans  Poelm.  ante  611  uersiis  611*  legitiMr  in  CB  Matr.  V^H^,  rf 
«.  611  om.  in  MAK^^KJL  (seruat;  PTV^  ^saluat;  BhGHl  (saluat;;  611  add. 
a  m.  2  in  ViB  et  multos  redimet  gloriosa  morte  coronat  Matr.  612  ad 
B^MpKi  eximiis  Hl  concrescere  A  613  comprehenditis  MBT;  con- 
phaenditi  simus  A  ♦imos  (s  eras.)  C  614  conuiuia*  fe  eras.)  C, 
comuiuia  3f       615  diuitet  K^T^       616  forsitan  A      si**  (1)i  eras.)  K^ 


Euangeliorum  lib.  m.  105 

Turpiter  eximio  cogetur  cedere  cornu, 
Quem  tumor  iuflati  cordis  per  summa  locarat. 
Sin  contentus  erit  mediocria  prendere  cenae, 
620  Inferiorque  dehinc  si  mox  conuiua  subibit, 
Ad  potiora  pudens  transibit  strata  tororum/ 

Proxima  tum  Solymis  conscendit  cuhnina  montis, 
Ordinibus  lucent  quae  glaucicomantis  oliuae. 
Hinc  lectis  iussit  sectantum  discipulorum, 
625  Obuia  castelli  monstrans  habitacula,  Ohristus 
Inde  asinam  pariter  fetu  comitante  repertam 
Ducere;  uel  si  quis  causam  disquirere  uellet, 
Our  sua  tam  subito  quoquam  iumenta  trahantur, 
Dicere  tunc,  operam  dominum  sibi  sumere  uelle. 
630  Discipuli  celeri  conplent  praecepta  paratu. 
Adducunt  mollique  super  uelamine  uestis 
Insternunt  pullum  placidum  praebentque  sedendum. 
Hinc  ueteris  quondam  fluxit  uox  nuntia  uatis: 
^Ecce  uenit  placidus  tibi  rex,  quem  terga  sedentem 
635  Praemitis  gestant  asinae  puUique  sequentis.^ 
Tunc  populi  stratas  praetexunt  uestibus  omnes, 
Quaque  iter  est  Ohristo,  subnexa  fronde  coronant. 
Proxima  tunc  alii  spoliant  palmeta  uirore 
Oonclamantque  omnes:  ,Dauidis  origine  creto 
640  Osanna  excelsis  sit  gloria  laeta  tropaeis!' 

Sic  adeo  ingreditur  Solymorum  moenia  Ohristus. 
631]  cf.  Stat  Theb.  V  315.  637]  cf.  Verg.  Aen.  IV  506. 
617  turpitur  Mp  eximio]  i^  8,  l.  B^,  esumo  A  i.  e.  ex  summo  fort. 
rede  cf.  V.  618  618  locaret  IT  619  siBMAK^K^PTBG  pendere 
CB^,  phaendere  A  620  imferior  M  comuiuia  M,  conuiuia  (m.  1)  KiK^ 
621  at  C  prudens  AV^,  audax  a.  l.  T\  audens  Sg  accedet  M,  trans- 
iuit  A,  transsibit  LV^  622  Solimis  plerique  conscendet  C  623  quo  Hl 
624  hoc  L  electis  M,  lectos  A  625  obuiae  A  627  dicere  M^K^ 
627.  628  om.  M^K^  (m.  1)  P^T^  628  quur  A  trahuntur  Fj  629  du- 
cere  K^T^  opera  Hl  uellet  C  reddere  h^ic:  nostro  nunc  iis  opus 
esse  magistro  Poelm.  630  parati  A  632  placidum  pullum  BPBh 
633  batis  A  635  gestans  A  sedentis  B^M  636  tunc  CP,  tum  rell 
pertexunt  Bb       637  subnixa  BMK^T^BGERl       638  pabnita  MK^T^ 

640  ossanna  C     in  excelsis  BV^V^     set  C     tropeis  pleriquef  prophetis  A 

641  adeo]  tunc  Poelm. 


106  luaenci 

Ingresso  occurrit  primo  snb  limine  templi 
CroribQS  atqne  ocnlis  certatim  debfle  nnlgns. 
Qnos  nbi  tam  snbito  gressn  nisnqne  nigentes 

645  Cnncta  sacerdotnm  cognonit  factio  mirans 
Et  pneros  templi  conplentes  tecta  clamore: 
Osanna  egregia  Danidis  stirpe  creato, 
Ipsnm  percontant  cnncti,  qnae  cansa  clamoris 
Inpnbem  tantnm  toUat  per  gandia  plebem. 

650  Christns  ad  haec:  ,Legis  sanctae  nos  scripta  tenere 
Creditnr,  infantnm  qnae  dicit  ab  ore  nenire    , 
Lactantnm  et  lingnis  insti  consnrgere  landem.^ 

Haec  ait  ingratam  linqnens  cnm  cinibns  nrbem 
Bethaniamqne  petit,  rediensqne  in  margine  cernit 

655  Stratae  tendentem  diffnsa  nmbracnla  ficnm. 
Hlic  forte  cibi  pertemptans  corda  nolnntas 
Arboris  adtrectat  ramos,  sed  nnlla  facnltas 
Pomornm  sterili  frondis  concrenerat  nmbrae. 
Olli  Christns  ait:  ,Non  sit  tibi  frnctibns  nmqnam 

660  Copia  promendis.'    Tnm  protinns  arnit  arbor. 
Discipnli  celerem  mirantnr  in  arbore  mortem. 
Sed  Christns  stnpidis  adsistens  talia  fatnr: 
,Nunc  ligni  istins  nostro  stnpnistis  honore, 
642]  cf.  Verg.  Aen.  U  469.      647]  cf.  Verg.  Aen.  X  543. 

642  ingressus  C,  ingressoq;  MKiP  644  aisu  gressuque  uegentes  M 
646  canore  HG  (ex  clamore^  magno  clamore  replentes  A  647  ossanna 
CT  create  A  648  percunctant  BKiKiMpPTV^  V^Bb,  percunctantur  M 
tum  percontantur  Poelm.  clausa  A  timoris  MK^  (m.  1)  T^,  tumoris 
Cant,,  canoris  G  (ex  clamoris^  Hl  649  impubem  C  tantam  K^  (m.  1) 
PT\  tanta  K^  (m.  2)  Fj  toUant  JB*  per  plebem  inpubem  toUant  ut 
gaudia  tantum  A  650  scae  CMpTWJSBh,  inquid  %kel  inquit  rell. 
uo8]duosJ.  tenere  eo;  tenete  JB  651  creditis  i2Fi  652  laetantum  JB^, 
lactentum  V^N  cf.  Matth.  XXI 16  (ed.  Wordsworth)      654  residens  MG, 

redigit  K^,  redigensque  L  655  stare  extendentem  Poelm.  in  mg.  def- 
fussa  M  656  pertemptas  A  uoluptas  T^Bh  657  attractat  MG,  ad- 
trectant  Hl  658  steriU  CBAMpP^B^  sterilis  reU.  frondes  MK^ 
(m.  1)  concreuerant  M  umbra  A  Poelm.  659  fructus— promendi  M 
660  tunc  MKiK^PTBh  arbos  BTViV^  661  caelebrem  A  natum  Hl 
662  stupendis  M  ^stupidis  in  mg.)  663  Ugni  libriy  Ugnum  Beu$<^iu8 
cernitis  en  Ugni  istius  defecisse  uigorem  A 


Euangeliorum  lib.  III.  107 

Desisse  ad  uires  terrenos  ducere  sucos. 
665  Sed  ueris  uerbis  iternmque  iterumque  monebo: 

Namque  fides  si  certa  animi  consistet  in  arce 

Nec  dubiis  nutans  uitiis  tremebunda  iacebit, 

Arboris  istius  uobis  substantia  cedet. 

Nec  tantum  istius,  sed  montis  celsa  reuelli 
670  Credentum  uerbo  poterunt  undisque  profundi 

Cum  siluis  pariter  saxisque  ferisque  recondi. 

Et  quaecumque  fides  robusto  pectore  poscet, 

Credentum  semper  digna  uirtute  tenebit.^ 
Haec  ubi  dicta  dedit,  templi  se  moenibus  infert. 
675  Confestim  proceres  populi  miracula  rerum 

CoUecti  inquirunt,  uirtus  quae  tanta  dedisset. 

Ollis  Christus  ait:  ,Quaerentibus  omnia  uobis 

Dicere  iam  facile  est,  si  nobis  uestra  uicissim 

Percontata  prius  paucis  sententia  soluat. 
680  Nuper  lohannes,  puro  qui  gurgite  lauit 

Sordentis  populi  maculas,  diuina  potestas 

An  hominis  potius  uobis  fallacia  uisa  est?^ 

Haec  ait  ancipiti  uerborum  pondere  claudens 

Captantum  procerum  mentem;  nam  magna  profetam 
685  Plebis  lohannem  ueneratio  suscipiebat, 

Nec  poterant  eius  Mlacem  dicere  uitam. 

665]  cf.  Verg.  Aen.  IH  436.      675]  cf.  Verg.  Ge.  IV  441. 

664  8UCU8  R^  et  uerbum  nostrum  magna  uirtute  pactum  A  665  iterum 
iterumque  MKLMpPV^B^BbH  docebo  A  666  consistit  CRAK^L 
ViViBbGHHl  667  tremibunda  CM  668  cedit  (i  corr.  in  e)  CK^ 
669  istius]  ipsius  C;  \Aer8us  668  et  669  contraxit  A:  Non  tantum  imperiis 
uestris  substantia  cedet  arboris  istius  sed  montis  celsa  reuelli  670  pro- 
fundis  MpBb  672  poscit  CMLK^K^PTG  675  comfestim  M  676  mi- 
rantes  rogitant  qua  uirtute  efficis  ista  ?  Poelm.  in  mg.  677  illis  A,  olli  K^L 
678  uobis  si  R  679  percontata  CR^AB^H,  percunctata  rell.  soluet  A 
680  puero  A  quid  CT,  quod  ABK^  (m.  1,  quid  m.  2)  T»  681  sordentis 
CRViVJB^Hlf  sordentes  reU.  macula  C  682  uissa  fallacia  est  M 
683  pundere  M  ludens  V^  684  mentes  Hl  magnam  C,  magnum  MG 
prophetal^  685  suscepiebat  (7,  snspiciebat  JRJlfPf^^^^i^S'^^  po^ 
686  legitv/r  in  A:  Humanoque  ortu  trepidant  baptisma  fateri  |  aetberio 
quodsi  loquerentur  fonte  uenire  |  cur  non  caperent  traberent  confessio  cul- 
pam  I  Se  nescire  .  . 


108  Inuenci 

Rnrsam  snblimem  dixissent  esse  profetam, 
Occidisse  illum  traheret  confessio  culpam. 
Se  nesctre  tamen  respondit  factio  fallax. 

690  Tum  Christus:  ,Non  est  iniustum  claudere  uocem, 
Cum  mihi  claudantur  procemm  responsa  superba.' 

,Nam  geminae  prolis  genitor  maioris  in  aures 
Talia  dicta  dedit:  Vitis  mihi  portio  maior 
Semiputata  iacet.    Sed  perge  et  robore  forti 

695  Nunc  scrobibus  nunc  falce  premens  uineta  retunde. 
Tum  iuuenis  sese  tam  sordida  dicta  laboris 
Nolle  pati  memorat.    Post  omnia  iussa  parentis 
Exsequitur  damnansque  sibi  responsa  coercet. 
Post  alium  natum  simili  sermone  iubebat 

700  Ad  uineta  sui  dependere  iussa  laboris. 

Adnuit  his  iuuenis  nec  dictis  facta  repensat. 
Dicite,  quis  potius  genitoris  iussa  sequatur?' 
Olli  conlaudant  responsum  posterioris. 
Prosequitur  Ghristus:  ,Nunc  uera  aduertite  dicta. 

705  lam  magis  hinc  caeli  sedem  conprendere  possunt 
Corporis  e  uitiis  quaerentes  sordida  lucra, 
Quam  uestrum  quisquam.   Yobis  nam  uenerat  ante 
lustus  lohannes,  sed  non  est  credere  uestrum. 
Namque  fidem  potius  meretricum  pectora  certam 

710  Hauserunt  sordesque  animi  posuere  pudendas. 
At  uos  tantorum  scelerum  nil  paenitet  umquam.' 


cf.  Verg.  Aen.  V  852.        694]  cf.  Verg.  Ecl.  n  70.        695]  cf. 
Verg.  Ge.  1 157.      701]  cf.  Verg.  Aen.  XH  841. 

687  rursus  BP  si  diiissent  CM^K^V^Bh,  dixissent  si  B^MpPB,  si 
diierint  T^  si  sublimem  dixerat  G  689  tamen]  igitur  Poelm.  fatur  M 
690  tunc  CBb  691  superbia  A  694  semipotata  ML  se  mihi  p.  (m.  1) 
KiKiT^  perg&  MpT^  robure  M  695  retundes  K^,  retundens  K^T^ 
696  tum  CMpBh,  tunc  rell.  dicta  C,  uincla  rell.  697  postumius  L 
700  deprendere  G  iusta  BA  701  adnuit  MKJPT^L  703  illi  coUau- 
dant  nati  responsa  prioris  Poelm,  705  hic  C  sedem  caeli  B  con- 
prehendere  AK^K^TB  possunt  CB,  certum  est  reU.  707  quemquam 
AK^K^P^TBh  est  qu**quam  M  708  iohannis  MK^T  709  fidem 
nam  M  710  auxereJB,  auserunt  FjFj  animis  JlfpBS  animae  Vx  de- 
posuere  M     711  ad  ALMp      nihil  MA 


Euangeliomm  lib.  UI.  109 

,Sic  quidam  diues,  cui  iugera  multa  nitentis 
Yineti  saepes  circum  densata  coercet, 
In  medio  turrem  prelumque  et  dolia  fecit 

715  Cultoresque  dedit  fructusque  locauit  habendos, 
Inpositam  statuens  mercedis  soluere  legem. 
Tum  longinqua  petit,  sed  fructus  tempore  certo 
Actores  famulos  mittit,  quis  portio  salua 
Cultorum  certa  ruris  mercede  daretur. 

720  Ecce  colonorum  rabies  hos  uerbere  saeuo, 
Ast  alios  lapidum  proterrent  undique  telis; 
Denique  letali  prosternunt  uulnere  multos. 
Tum  dominus  ruris  plures  incedere  seruos 
Praecipit  et  rursum  mercedis  pacta  reposcit; 

725  Maior  at  in  plures  audax  iniuria  surgit. 

Ultima  iam  domino  natum  dimittere  mens  est, 
Quod  subolem  partemque  sui  uis  digna  pudoris 
Cultorum  cordi  uenerandam  posceret  esse. 
Sed  contra  illorum  iam  mens  maculata  cruore 

730  Progenie  eitincta  domini  sibi  post  dominatum 
Cedere  credentum,  crudeli  uulnere  fixum 
Obtruncant  iaciuntque  foras  trans  saepta  cadauer. 
Post  haec  iam  dominus  ueniet  poenasque  reposcet 
Tantorum  scelerum.    Sed  uobis  tradita  quondam 

717]  cf.  Verg.  Ge.  11  197,  Ou.  Rem.  189.        729]  cf.  Pseudo-Ou. 
Nux  157.      731]  cf.  Verg.  Aen.  11  561. 

712  sed  MB      713  saepis  B^MK^  (tn.  1)  L      714  turrim  BKiG     post 

tuirem:  ut  add.  B  proelumque  C,  pleramque  M  dolea  M  716  im- 
positam  0  statueris  J.  711  t\ino  MKxK^PT  longinquam  C  718  mi- 
sit  ML  719  mercide  CM  720  colonum  M  seruos  Hl  721  alio  C 
proterunt  M,  terrentes  A,  prosternent  Hl,  prosternunt  BBb  (dupl.  Uct.) 
724  praecepit  B^AK^K^LMpP^TB^  rursus  BAKJLPTV^  constituta 
pacta  Mp        726   demittere    CMpV^BhHl        121    subolem    CAK^T^ 

dina  A  728  corde  MK^Pj  corda  A,  corda  H  concrederet  esse  ueran- 
dam  A,  posceret  esse  uenerendam  H  730  progeniem  B^B^  eztincta  C 
et  alii  731  credere  MpB^  fiz>^um  (s  eras.)  M  733  post  etiam  Hl 
resposcet  Hl  734  a  uobis  M  tradita  regna  |  diuersa  ingente  iuste 
translata  ferentur  praepingues  domino  possitqne  reddere  fructus  A 


110  luuenoi 

735  Fulgentis  regni  sedes  translata  feretor 

Ad  placidam  gentem,  possit  quae  reddere  fructus.' 

,IJt  rex,  qui  nato  thalamorum  uincula  nectens 
Praecipit,  ut  proceres  conuiuia  laeta  frequentent, 
Accitos  famulis  uoti  regalis  honorem 

740  Concelebrare  simul;  cuncti  s^d  adire  recusant 
Begales  thalamos,  regalis  pocula  mensae. 
Post  alios  mittit,  sese  largissima  cuncta 
Magnificasque  dapes,  conuiuia  laeta  parasse. 
Bli  neglectis  opibus  diuersa  petebant. 

746  Hic  aedes  proprias,  hic  ruris  tecta  propinqui, 
Ast  alius  merces  potius  ac  lucra  reuisit. 
Multi  praeterea  missos,  qui  ad  laeta  uocarent, 
Insontes  famulos  rapiunt  et  corpora  ferro 
In  mortem  cruciant.    Tum  rei  ubi  conperit  acta, 

750  Milibus  armatis  ciues  cum  moenibus  ipsis 
Subruit,  effusi  famulorum  sanguinis  ultor. 
Tunc  seruis  fatur:  Nunc  festa  iugalia  cenae, 
Praelargis  opibus  quaecumque  instruximus  illi, 
Contempsere  meis  proceres  contingere  mensis. 

755  Ite  igitur  propere  per  publica  saepta  uiarum, 
Et  quoscumque  illic  casus  glomerauerit,  omnes 
Huc  laetis  nati  thalamis  adhibete  uocantes. 
Progressi  famuli  per  compita  cuncta  uiarum 
Inuentos  duxere  simul.    lam  denique  cunctae 

737]  cf.  Verg.  Ecl.  Vm  78.      743]  cf.  Verg.  Aen.  I  638. 

735  sedis  E^MKiPT  *  refertur  MB »  736  ad  gentem  dignos  R  Fj  Poelm, 
ISl  at  Poelm.  738  praecipit  CM^Mp,  praecepit  relL  ut  Mp,  om. 
rell.  comuiuia  M  (saepius)  K  frequentes  A  739  accitis  BKiKJPTB 
regalisque  M  740  et  741  om.  Fj  cunti  B^M  se  A  744  ille  C 
necglectis  Mp  dapibus  Podm.  patebant  (7,  p*etebant  (a  eras.)  K^ 
747  comissos  M  ex  corr.,  missis  P^  749  trucidant  A  tunc  BA 
750  ndlitibus  M  751  et  fusi  AVi  V^Hl  752  et  coniugalia  Mp  caenae] 
cerne  A  753  quae  tunc  A  illis  MpViB^Bh  755  puplica  C,  lubrica  A 
septa  C  756  glomeraberit  A,  glomerauit  Bh  757  hunc  K^T  natis  C^ 
758  competa  B^MK^TBBh^    lata  BMK^K^PTB^GHHl     759  imuentos  M 


Euangeliorum  lib.  m.  111 

760  Conplentur  mensae  oiixtae  sine  nomine  plebis. 

Hic  iusti  iniustique  simul  cubuere  uocati. 

At  rei  ingressus  conuiuia  laeta  reuisit. 

Hic  uidet  indutum  poUutae  uestis  amictu, 

Laetitiis  thalami  fuerat  cui  dissona  lingua. 
765  Isque  ubi  regalis  sermonis  pondere  causas 

Keddere  pro  uestis  maculis  et  labe  iubetur, 

Oppresso  tacuit  non  puri  pectoris  ore. 

Et  tum  conuersus  famulis  rei  praecipit  illum 

Conexis  manibus  pedibusque  et  corpore  toto 
770  In  tenebras  raptum  mox  praecipitare  profnndas. 

Hlic  stridor  erit  uasti  sine  fine  doloris, 

Et  semper  fletus.    Multis  nam  saepe  uocatis 

Faucorum  felix  hominum  selectio  fiet.' 

760]  cf.  Verg.  Aen.  IX  343. 

760  mixta  Poelm,  in  mg.  sine]  «.  l.  B^M  761  hiic  M,  huc  Fj  simul 
discubuere  C,  s.  uenere  JBFj,  discubuere  simul  M,  s.  accubuere  JSTjT* 
763  uidit  CKiKiMpPTViV^B  amictum  H  764  laetitie*  (s  eras.)  C, 
laetitiis  7„  laetitiae  relL;  laetities— longe  coni.  Hartelius  thalamis  BhGH 
cui  CBAMpV^VJB,  quae  reU,  dissonae  A,  inconueniens  Mp,  desona  L 
lingua  il^Fj,  lingue  B\  longe  rell.  765  ibi  B^  regali  CBK^KJjPT 
pandere  i2,  spondere  A  766  iuuetur  M  l&l  inpuri  Jf,  non  pnro  B^  V^ 
768  tum  CFiFj,  tunc  reK.  conuersis  JB6  ^r^c^^it  B^AK^KJi£pPT 
771  illi  e  -4      772  nam  multis  M      773  sel^tio  C,  electio  AT^      EVAN- 


GELIORV  LIBER  TERTIVS  EXPLCT  INCIPIT  EIVSDEM  LIBER 
QVARTVS  PELICITEU  OF,  CEipUcit  euang.  1. 1.,  feliciter  om.),  LIBER 
TERTIVS  EXPLICIT  •  INCIPIT.  QVARTVS  M,  EXPUCIT  Lffi  IH  •  IN. 
CIPIT  QVARTVS  BLMpPBBh,  EXPLICIT  EVANGELIORV  LIBROS 
m .  INCIPIT  EIVSDEM  LIBER  lUI  •  AM  A,  G.  VETTI  AQVILINI  •  VC  • 
SIVE  IVVENCI  rVC  •  hic  K,  add.)  PRESBITERI  EVANGELIORVM  (om. 
KJ  LIBER  m  •  EXPLICIT  INCIPIT  LIB  mi  •  K^K^  (post  IVVENCI 
nonniUlis  erasis)  TBh,  EXPLICIT  LIB  TERCIVS  •  IVVENCI  G,  Finit 
liber  tercius,  Incipit  quartus  Hl 


112  luuenci 


LIBER  QUARTUS. 

Talia  dicentem  confestim  factio  frendens 
Temptare  adgreditor  uerbis  cum  fraude  malignis: 
jCertum  est,  ueridicum  te  nunc  uenisse  magistrum, 
Nec  quemquam  metuens  Domini  uestigia  seruas. 
5  Dic  ergo,  an  liceat  nostrae  dissoluere  genti 
Caesaris  urgentis  semper  sub  lege  tributum?' 
Ille  sed  inspiciens  saeui  penetralia  cordis: 
,Cur  temptatis,  ait,  nunc  me  concludere  uerbis, 
Fallaces?  mentis  prodit  fallacia  fructum. 

10  Inspicite  in  nummum  sculptique  nomismatis  aera, 
Caesaris  expressum  facile  est  ubi  cernere  uultum. 
Soluite  nunc  illi  propria  sub  lege  tributum, 
Atque  Deo  proprium  legis  seruemus  honorem.' 
Post  Sadducaei  hinc  inde  latratibus  urgent: 

15  ,Moysea,  qui  legum  posuit  praecepta,  iubere, 
Si  quis  conubium  properata  morte  relinquet, 
Pignoribus  mediis  nondum  de  germine  cretis, 
Huius  germano  rursus  sociabile  uinclum 
Deberi,  generis  pereat  ne  portio  lapsi. 

20  Finibus  in  nostris  septem  germana  fuerunt 
Corpora;  sed  maior  primus  mox  uincula  nuptae 

1]  cf.  Verg.  Aen.  IV  362.      4]  cf.  Verg.  Aen.  H  711.      13]  cf.  Verg. 
Aen.  V  601.      16]  cf.  Verg.  Aen.  IX  401. 

1  comfestim  M,  continuo  A       fractio  L       2  temtari  M^      3  uere- 

metnM 

dicum  G,  ueridicum  est  A  4  metuis  RKiKiMpV^BGHHl,  times  M 
(corr.  m.  al.),  tueris  L  Poelm.  in  mg.,  metu*eris  Bb  seruans  RMK^  (m.  2) 
MpTBBhGH  6  urgenti  BMK^  (m.  2)  TB^  ei  A  VyHl  7  penitralia  M 
8  Quur  A  temtatis  CM  meacludere  Mp  9  fallacis  CAKyKJLMpP 
10  sculptisque  Hl  numismatis  MLMpTBHl  11  facile  CM^LViHHl, 
certum  B,  promptum  rell.  12  illi  nunc  M  propriu  M^LT^BBb  13  ad- 
que  CMpL  seruetis  Poelm.  15  Mosea  CE^BBbH^  16  conubium 
CCz,  coniugium  rell.  17  pigneribus  MAK^T^  semine  MLT^  s.  uinc- 
tum  B\  sociabere  uinclo  JSTj  (m.  1)  T^  19  ne  pereat  M  20  germa  M 
21  uincla  M     nubtam  A 


Euangeliorum  lib.  IV.  113 

Sumpsit,  praeceleri  cecidit  sub  acumine  mortis 
Post  alius  frater  thalamis  sine  fructibus  isdem 
Concidit  et  cuncti  iacuere  ex  ordine  fratres 

25  Unius  et  cunctos  fletus  gemuere  maritae; 
Post  ipsam  rapuit  gelidae  inclementia  mortis. 
Si  uenient  igitur  cuncti  sub  limina  uitae, 
Cuius  conubiis  mulier  reddenda  resurget?' 
Oilis  Christus  ait:  ,Errori  obnoxia  prauo 

30  Legibus  et  iussis  Domini  mens  dura  resistit. 
Namque  secunda  dehinc  laetae  reparatio  uitae 
Non  thalamos  nouit,  non  terrae  gaudia  uana, 
Sed  similes  leuibus  genitoris  iuxta  ministris 
Constituet  regni  uirtus  sublimis  in  aula. 

35  Nec  Deus  illorum  dominum  se  ponere  mauult, 
Qui  tetram  proni  meruerunt  sumere  mortem, 
Sed  potius  uitae  possunt  qui  prendere  lucem.' 

Ecce  alii  rogitant,  quae  sint  firmissima  legis. 
Ille  indefessus  nuUi  responsa  negabat: 

40  jSublimem  caeli  Dominum  deuotio  cordis 
Diligat;  est  istaec  uirtus  firmissima  legis. 
Consimile  est  isti:  Magno  teneantur  amore 
Ad  ius  fraternum  iustae  penetralia  mentis; 


30*  Legibus  et  uirtute  dei  mens  decolor  exit 

26]  cf.  Verg.  Ge.  in  68.      42]  cf.  Verg.  Aen.  I  675. 
22  sumsit  CBM      23  thalami  RA       hisdem  C,  hiisdem  M,  idem  A 

ibmm 

25  utque  maritae  uni  fletus  omnes  genuissent  Poelm.  in  mg.  26  istam  M 
uers.  27  ante  u.  25  exhibet  A  27  lumina  AKiK^LMpPTVi  28  coniugiis 
MLT^B,  coniugio  V^  resurgit  T^  29  illis  BBb  erroris  BM,  errore  Mp 
innoxia  B  paruo  M,  praui  B\  prabi  A,  in  quo  pro  m.  30  sequitur 
pectora  concertant  crebris  seiungeret  aedis  30  repugnat  BLV^  post 
hunc  uersum  m.  2  inseruit  u.  30*  in  M  (deculor^  B  (p.  u.  34),  m.  1  in 
Mp,  Poelm.  in  mg.;  om.  u.  30  hdbet  K^T^  (ex  corr.)  32  non]  nec  B 
uana]  in  raa.  B  33  sed  similes  claris  aeterna  in  luce  ministris  A  iuita 
CC2K1K2P,  iusta  rell.  34  sublibis  C,  sublimes  M  35  dominus  A 
poscit  PoeHm.  in  mg.  36  terram  V^V^Sg  37  luce  A  41  et  est  uirtus 
C,  &  ista  haec  u.  M,  ista  fhec  a  m.  2)  u.  B,  ista  haec  ost  u.  A,  est  istaec 
(ex  corr.)  u.  K^K^T,  est  ista  haec  u.  MpP  Chcc  a  m.  2)  ViBbGHUl 
fortissima  F,  Matr.      43  penitralia  M 

XXIV.  luu.  8 


114  luuenci 

His  etenim  geminis  dependent  omnia  iussis. 
.45  Sed  uobis  cuius  suboles  uentura  uidetur 

Christus,  quem  cuncti  spondent  in  saecla  profetae?' 

Bespondent,  illum  Dauidis  germine  nasci. 

Prosequitur  Christus:  ,Cur  illum  dicere  Dauid 

Diuino  flatu  scriptum  est  Dominumque  Deumque, 
50  Quod  proprium  patrem  non  aequum  est  dicere  nato?* 
Talia  saluator;  cuncti  obstipuere  silentes. 

Ille  sed  accita  credentum  plebe  profatur: 

,Adspicite  scribas  sublimi  sede  superbos. 

Hi  quaecumque  docent,  iustum  est  conprendere  cordis 
55  Obsequio,  maculas  ipsorum  temnite  uitae. 

Abrupta  inponunt  umeris  nam  pondera  uestris, 

Ipsi  quae  digito  saltem  contingere  nolunt. 

Adcubito  primo  cenae  fastuque  superbo 

Atque  salutantum  uano  toUuntur  honore, 
60  Et  nomen  sublime  uolunt  gestare  magistri. 

Sed  uos  noluerim  praecelsi  nominis  arcem 

Adfectare,  tamen  uobis  est  una  magistri 

Inposita  aeternum  caeli  de  lege  potestas, 

Vos  eadem  fratrum  parili  coniunxit  amore. 
65  Unus  item  pater  est,  caeli  qui  in  culmine  regnat. 

In  uobis  si  quis  sublimia  coUa  leuabit, 

Decidet  et  barathri  mergetur  ad  ultima  caeno; 

Ast  humilis  claram  conscendet  liber  in  aethram. 

51]  cf.  Verg.  Aen.  XI  120.      60]  cf.  Ou.  Trist.  IV  10,  121. 

45  soboles  RMp,  sobolis  MPBb,  subolis  K^T^  46  cunctis  Hl 
47  om.  Mp  49  scribtum  C  50  proprio  K^T^Hl  nominffi  cu  e  di- 
cere  A  patri  C  est]  om.  B^MT^V^  52  credent*um  (1  eras.)  M 
plebem  A  53  aspice  nunc  Poelm.  54  quodcumque  ViHl  conpre- 
hendere  AK^  55  illorum  M^  56  inpununt  C  pundera  M  57  saltem 
CM,  saltim  plerique  58  accubitu  M  (ex  corr.)  MpT^BBhi  accubita  P 
59  adqne   C       62  uobis  doctrina  est  una  magistri  C,  magis  est  uobis 


una  m.  (est  s.  l.  a  m.  al.)  M,  magis  |est|  uobis  una  m.  R,  uobis  est  hic 
uana  m.  A,  uobis  est  doctrina  magistri  Matr.  cf.  McUth.  XXIII  8      est 

re 

bic  Hl  63  in  aeternum  Mp  lege  Mcorr.  m.  al.  64  coniuncxit  CK^T 
65  idem  RK^T^  isdem  A  in]  owi.  AK^T^Hl  67  decedet  M  68  con- 
sciudit  C,  conscendit  K^Mp      in  aethra  LV^ 


Euangeliorum  lib.  IV.  115 

Deflendi  semper  scribae  et  lacrimabilis  aeui 

70  Caeca  Pharisaeae  cunctis  fallacia  plebis. 
Nam  uobis  itiner  clausum  quia  iure  negatur, 
Non  sinitis  quemquam  penetrare  per  ardua  lucis 
Et  cunctos  trahitis  saeuae  ad  consortia  flammae. 
Vos  similes  dicam  tectis  splendore  sepulchris, 

75  Quis  facies  nitida  est,  internaque  turpia  bustis. 

Sic  uoi  uelatur  iustae  sub  imagine  uitae 

Atque  aditis  mentis  celantur  sordida  corda.' 
,0  Solymi,  Solymi,  ferro  qui  saepe  profetas 

Ad  uestram  missos  uitam  sine  fine  necastis, 
80  Quam  uolui  uestram  gentem  populumque  tueri, 

Ales  uti  dulces  solita  est  sub  corpore  puUos 

Obice  pinnarum  circumconplexa  fouere! 

Sed  uobis  semper  caelestia  munera  sordent. 

Deseritur  iam  nunc  domus  haec  uastanda  ruinis, 
85  Nec  nostrum  uobis  fas  ultra  est  cernere  uultum.' 
Egreditur  templo,  cuius  praecelsa  notantes 

Moenia  discipulos  tali  sermone  docebat: 

,Haec  operum  uobis  miracula  digna  uidentur 

Obtutu  stupido;  ueris  sed  discite  dictis, 
90  Quod  mox  cuncta  solo  passim  disiecta  iacebunt.* 

Haec  ad  Oliueti  dicens  peruenerat  arcem. 

Discipuli  solum  postquam  uidere,  rogabant, 

Ut  sibi  uenturi  tempus  distingueret  aeui, 

83]  cf.  Verg.  Ecl.  H  44.       89]  cf.  Verg.  Aen.  I  495. 

71  s.  intrandi  regnum  quibus  est  auersa  uoluntas  |  Nec  sinitis  q.  p.  p. 
a.  1.  I  Nam  uobis  itiner  clausum  quia  iure  negatur  |  Contra  histis  miseros 
seu^  ad  consortia  flama  A  callis  clausus  Poelm.  in  mg.  73  cunctos 
et  B      saeuae**  fque  eras.)  R      75  interq;  R^M,  intra  Hl      sordida  LF 

MpBBhGHHl  busti  RM  76  celatur  RMK^  (m.  2)  P^T\  cel&tur  Mp 
77  adque  C  aditis  plerique  caelantur  CRM  alii  78  solimi  CRM  alii 
79  neca*tis  (s  eras.)  CK^T^  necdiis  RMKiMpP^V^BGH  81  uti  dulces 
Matr.  A,  ut  indulces  C,  uti  dulci  JSTj,  ut  moUi  relL,  ut  solita  est  molli 
T^  in  ras.  82  pinnarum  CMA,  pennarum  rell.  84  uastAnda  C,  uasta- 
tur  Bh,  uastata  rell.  85  nubis  Mp  fas]  om.  M  ultra]  eras.  in  M 
87  talia  A  88  opera— miraculo  M  90  quam  mox  Poelm.  in  mg. 
deiecta  JBilfffjP      93  uenturum  Mp      distingeret  C 

8* 


116  luuenci 

Promissa  ipsius  quem  poscant  prendere  finem, 
96  Eius  et  aduentus  terrae  consumeret  orbem. 

Quaerentum  uerbis  respondit  talia  Christus: 
,Obseruate  dolum,  falso  ne  nomine  capta 

Credulitas  laqueis  errantum  praecipitetur. 

Discurrent  cunctis  bellorum  incendia  terris; 
100  Sed  uos  praeualido  consistite  robore  cordis, 

Ne  mens  accepto  iaceat  turbata  tumultu, 

Non  etenim  prima  inponent  mox  proelia  finem, 

Gentibus  et  gentes  et  regibus  obuia  reges 

Signa  ferent,  nec  morbi  tunc  corrumpere  tractum 
105  Aeris  aut  pestes  prosternere  corpora  parcent. 
.    Pixa  etiam  solido  per  inania  pondere  tellus 

Per  diuersa  loci  motu  quassante  tremiscet. 

Haec  in  primitiis  temptamina  parua  manebunt. 

Prodentur  multi  uestrum  letoque  dabuntur, 
110  Proque  meo  uobis  incumbere  nomine  gentes 

Tormentis  poenisque  feris  odiisque  necesse  est. 

Liuor  erit  terris,  erroribus  omnia  plena 

Et  falsi  surgent  populorum  labe  profetae. 

Haec  inter  si  quis  protectum  a  uulnere  pectus 
115  Ad  finem  seruare  queat,  sublimia  lucis 

Aeternis  uitae  sertis  redimitus  adibit. 

Kegnorum  caeli  celebratio  peruolitabit 

99]  cf.  Verg.  Aen.  I  566.       101]  cf.  Verg.  Aen.  VI  858.       102]  cf. 
Verg.  Aen.  H  619.     104]  cf.  Verg.  Aen.  HI  138.     106]  cf.  Verg.  Aen.  IX  752. 

94  quo  M^K^  (m.  1)  T^VyV^H  poscant]  pqua  Hl  conprendere  C 
orbem]  tandem  M^  98  errorum  Fj  99  discurrunt  K^T^  100  rubore 
M\  robure  Fj      101  ad  coeptus  tumultus  FTW^Bh,  de  ceptis  RMpHHl 

nee 

lateat  Hl  104  nec  non  fnon  s.  l.)  B\  non  fnec  m.  al)  M  rumpere  B 
tractu  maeris]  tractaberis  A  105  pesti  B,  reliqui  fere  omnes  pestis 
possunt  A  106  fissa  Poelm.  107  diuersi  K^T^  tremescet  BMAK^ 
K^PTBbGH  108  inprimis  M,  primitias  Poelm.  109  tradentur  Poelm. 
in  mg.  110  pro  ineoque  M  nomine  uobis  incumberc  M  111  odiis- 
que  feris  M,  odiisque  ferisque  B      112  erit]  enim  LV^V^G      llSlaue  J. 

116  ut  desertis  A  abibit  CMpV^,  abit  ("di  a  m.  2)  B  117  caelebra- 
tio  C      peruolutabit  Fj 


Euangeliorum  lib.  IV,  117 

In  cunctas  terrae  metas;  gens  omnis  habebit 

Testem  lucifluo  sancti  sermone  salutis. 
120  Et  tunc  finis  erit  currentia  saecula  soluens. 

Adueniet  iam  tum  tristis  defletio  terris, 

Quae  Danihelis  habet  iussam  uerissima  uocem; 

Haec  dignus  tantum  poterit  cognoscere  lector. 

ludaei  longe  fugient  montesque  capessent, 
125  Nec  quisquam  domibus  repetat  sustollere  secum, 

Quae  fuga  consociet  uestemue  aut  mobile  quicquam. 

Deflendae  iam  sunt  uteri  cum  pondere  matres 

Et  miseros  fetus  dulci  quae  lacte  rigabunt. 

Poscite  iam  precibus,  tristis  ne  frigore  brumae 
130  Adueniat  fuga  uestra  tamen,  neu  sabbata  festa 

Anceps  praecipiti  turbet  trepidatio  cursu; 

Nam  cunctis  uenient  saeuissima  pondera  terris. 

Tale  malum  non  saecla  prius  nec  postera  norunt. 

Et  ni  sublimis  genitor  decerpere  tempus 
135  Et  numerum  miserans  uellet  breuiare  dierum, 

NuUa  dehinc  trepidae  superarent  corpora  uitae. 

Sed  propter  lectos  ueniet  miseratio  iustos. 

Nomine  fallentes  Christi  falsique  profetae 

Exsurgent  terris  et  monstra  potentia  fingent, 

129]  cf.  Verg.  Aen.  m  261;  Ou.  Trist.  IV  7,  1. 

119  sancti  CR^M,  sanctae  rell.  120  uoluens  ViHl  secla  reuoluens  G 
121  adueniat  E^V^GH  tunc  M^A  def*ectio  M,  difflectio  R,  defeccio  A, 
defle*tio  JTjF,,  deflectio  PB^G,  deflexio  Hl  122  qua  Hl  Danielis 
habent  RMpV^  iussa  Hl  Poelm.  in  mg.  uoce  K^K^PT  quam  pro- 
pria  Danihsel  testatur  uoce  propheta  A;  omissus  eraJt  uersus  in  MV^B, 
sed  suppletus  est  am.2  123  agnoscere  K^  m\  122  et  123  transpositi 
in  R  123  iude^  Hl  124  fugient— capessent  C  fcapissentj  Mp,  fugiant— 
capessant  rell.  125  ne  R^M  quicquam  F,  repetet  Poelm.  adtol- 
lere  (m.  1)  K^PT  126  quS  Hl  consociat  RM  uestemuae  CA 
127  uteris  C,  uentres  V^Hl      128  foetus  R  cum  (Uiis      dulque  C      qui 

R\  q*Vos  m.  al.)  M  129  tristis  CAMpT^GHHl,  tristi  rell.  broinae  M 
130  ne  0  tamen  ne]  aut  ne  tunc  Poelm.  in  mg.  adueniatur  saeuis- 
sima  uestra  aut  tunc  cum  sabbata  fiunt  A  133  nec]  non  Hl  134  de- 
cernere  M^P  135  om.  Mp  brebiare  A  137  om.  Mp  iustis  K^PT^ 
138  fallentis  K^P^T^      139  exurgent  C 


118  Innenei 

140  Quae  forsan  lectos  capient  miracula  iustos. 
En  praedieta  patent  instantia  saecula  uobis. 
Desertis  si  quis  Christum  peragraie  loquetur 
Occultisue  procul  penetralibus  esse  repostum, 
Longe  credulitas  absit  uanissima  uobis. 

145  Sicut  enim  fulgur  caelum  transcurrit  apertum 
Et  cerni  facUe  est  cunctis  orientis  ab  oris 
Usque  sub  occiduum  caeli  uergentis  in  orbem, 
Sic  rapido  aduentu  clarebunt  lumina  Christi. 
Abscondet  furuis  rutilos  umbris  radios  sol, 

150  Amittet  cm'sum  lunaris  gratia  lucis 

Ignicomaeque  ruent  stellae  caelumque  relinquent. 
Omnis  item  uirtus  caeli  conmota  superni 
Signa  dabit,  proles  hominis  quis  uertice  caeli 
Glareat;  omnigenasque  tribus  defietio  iugis 

155  Urgebit,  ueniet  cum  nubibus  ignicoloris 
Maiestate  potens  hominis  per  sidera  natus. 
Tum  tuba  terrifico  stridens  clangore  uocatos 
lustos  quadrifido  mundi  glomerabit  ab  axe. 
Praeteriet  neque  enim  praesens  generatio  saecli, 

160  Donec  cuncta  sequens  claudat  sibi  debita  finis. 
Haec  tellus  caelumque  super  soluentur  in  ignes, 
Sed  mea  non  umquam  soluentur  ab  ordine  dicta. 
Quis  fuat  ille  dies  nescire  est  omnibus  aequum, 

153]  cf.  Verg.  Aen.  I  225,      157]  cf.  Verg.  Aen.  TL  313. 

142  deserentis  M^  143  occultisque  EMpGH,  occultis  uel  K^T^ 
penitralibus  M  esset  K^T^  repositum  M  145  fulgor  RMAMpViV^ 
percurrit  B  147  occidunt  A^  occasum  K^  148  munera  M  (l^unina 
in  mg.)  149  abscondit  K^P^T^  sol  rutilus  furuis  radios  abscondet  in 
umbris  Poelm.  in  mg.  150  ammittet  RB  151  stillae  C  linquent  M 
152  item]  iterum  K^T^  154  deflectio  M^AK^K^PTViVi,  defectio  RB 
GH,  defleiio  Hl  lucis  RMK^PT^B^^GHHl,  uulgi  Fj  155  tum  MA 
K^KiPTHl       156  magestate  K^Mp       157  tunc  BbG       159  praeteriet 

neque  Areo.  Cantabr.  (?)  secutus,  nec  praeteriit  fb  a  m.  2)  K^Ty  nec  prae- 
teribit  rell.  enim]  om.  Hl  saecli  g.  p.  Hl  161  super]  si  R^  per- 
soluentur  M  162  numquam  R  163  fuat  AK^  (m.  1)  K^T\  fuit  CR 
MpPBBh,  fiat  (m.  2)  K^K^TG,  fuerit  MHl,  erit  rell,  sciet  coni.  L.  MueHer 


EuangeHorum  lib.  IV.  119 

Ni  soli  remm  Domino,  qui  sidera  torquet. 

165  Ut  quondam  terras  undae  inuoluere  furentes 
Et  diuersa  sibi  traetantes  munia  cunetos 
Diluuii  rapuit  subito  uiolentia  tractu, 
Sic  subitus  flammas  uoluens  descendet  ab  aethra 
Aduentus  noster;  nec  cunctos  ille  sub  una 

170  Condicione  premet.    Nam  tunc  ubi  iugera  laeta 
Infindent  duo  depresso  sub  uomere  sulcis, 
Unus  correpto  tolletur  corpore  arator, 
Ignarusque  alius  uasto  linquetur  in  agro. 
Uno  quin  etiam  recubantes  stramine  lecti 

175  Dispar  iudicium  diuersa  sorte  subibunt. 

Unus  enim  socium  quaeret  per  strata  relictus. 
Idcirco  famuli  uigilent,  quia  nescius  illis 
Aduentus  Domini  subita  discendet  in  hora. 
Si  sciret  certum  furis  insistere  tempus 

180  Quisque  domus  custos,  uigilaret  et  obuia  ferret 
Arma  procul,  ruptas  ne  quis  penetraret  in  aedes. 
Sed  uos  intentis  animis  adsistite  semper, 
Namque  repentinus  uobis  subitusque  recurret 
Filius  huc  hominis  iustis  sua  praemia  seruans. 

185  Ille  fidelis  erit  seruus,  cui  credere  cuncta 
Aedes  et  famulos  uoluit  per  longa  profectus 
Vir  pater  ipse  domus:  sapiens  nimiumque  beatus, 
Quem  ueniens  Dominus  seruantem  iussa  uidebit. 

164]  cf.  Verg.  Aen.  IX  93.      170]  cf.  Verg.  Aen.  VU  737.      171]  cf. 
Verg.  Ecl.  IV  33. 

164  fecit  Fj  165  terris  B^  166  munera  BMA  168  subitos  M\  su- 
bitas  BBGHHl  discendet  Bb,  descenderet  A,  discendit  K^PT  170  pre- 
met  C  alta  MB,  lata  B^^K^K^MpBTV^BBhGH  171  imfindent  M 
gemiui  JB  depressos  B^M^G  sub  mouere  M^A^  sulcos  B^K^PGy 
sulces  M  172  corrupto  Hl  176  querit  T  178  discendet  M,  di- 
acendit  (m.  1)  -4,  descendit  K^K^TVi,  descendet  rell.  subita— ora  C, 
subitas— horas  rell.  179  certum  sciret  Hl  fures  BMMp^V^,  furem  A 
rebus  BMAMpBh  181  et  182  transposUi  in  C;  182  om.  Mp  183  re- 
curset  Mp  185  reddere  Hl  cunctas  BMAK^Mp  V^  V^GH  186  famu- 
lus  M      187  domus]  adeo  A       188  praecepta  implere  uidebit  K^K-rPT^ 


120  luuenci 

lUum  maiori  famulum  redimibit  honore. 
190  Ast  ille  infelix,  qui  sordida  luxuriatus 

Tardantem  contempnet  herum,  famulosque  fatigans 

Verberibus  segnique  indulgens  ebrietati 

Luxuriosorum  conuiuia  concelebrarit; 

Adueniet  dominus  seruumque  incauta  furentem 
195  Praecipitem  dignis  poenarum  cladibus  abdet. 

Illum  perpetuus  fletus  stridorque  manebit.' 
jConferri  possunt  caelestia  regna  puellis 

Bis  quinis,  pars  est  quarum  sapientior  una, 

Altera  praestupido  pars  est  stolidissima  corde. 
200  Occurrere  illae  uotis  sponsalibus  omnes 

Ornatu  adcinctae  taedarum  flammicomantum. 

Sed  sapiens  pars  illa,  sibi  quo  lumina  flammae 

Susciperet,  portare  simul  curabat  oliuum. 

Stultarum  uero  non  est  prudentia  talis. 
205  Cumque  moraretur  sponsus,  tum  membra  sopore 

Soluuntur  cunctae  per  compita  lata  uiarum. 

lam  noctis  medio  clamor  crebrescere  magnus 

Exoritur,  laetoque  dehinc  occurrere  uoto 

Admonuit  taedisque  uias  ornare  coruscis. 
210  Surgere  uirginibus  properatum,  et  lumina  taedis 

202]  cf.  Ou.  Ep.  Xn  191.      205]  cf.  Culex  207. 

189  redimebit  CAKyK^PT^  cumulabit  Poelm.  in  mg.  190  imfelix  M 
sordide  BMK^  luxoriatus  MKxK^LPT  191  contemnat  BM,  contemnit 
BhG  fatiga*  C,  fatiga  A,  fatiget  EM,  fatigat  MpBbHl  192  signi- 
que  C,  segnise  L,  signisque  K^T^Hl,  segnique  se  M^,  nigri  segnique  Mp 
hobreitati  L  193  luxurie  semper  ex  luxoriosorum  m.  2inC  concelebraret 
C,  conceleb/////  (r&  er<is.  uid.)  M,  concelebrabit  AH,  concelebrabat  RKiKz 
MpPTBhG,  concelebrari  V^  194  incaute  B^MK^^  (m.  2)  Fj  195  ad- 
dicet  M,  retrudet  abdet  Mp^  aptet  K^  197  comferri  M  199  per- 
stupido  AKjr^  pars  est]  om.  M,  pras  est  L  200  occurrent  M 
203  om.  M^  susciperent  C  simul  et  portare  Hl  curabatur  A 
206  soluunt  M,  solbuntur  M,  soluentur  Fj  cumte  M,  compote  V^ 
competa  B^K^K^MpV^V^BGH  laeta  B\  latae  F,  207  iam]  at 
K^K^T  medium  K^K^T,  media  G  crebriscere  K^T^  208  hinc  M 
occurre  MB,  concurrere  Hl  209  corruscis  C,  curuscis  M,  choniscis  i, 
choriscis  Fj  210  properandum  B,  properanti  A,  properatim  MpK^ 
(m.  1)  V.BhGHHlN      et]  est  CK^  (m.  al.)  L 


Euangeliorum  lib.  IV.  121 

Instruere  et  flammas  pingui  conponere  oliuo. 
Tum  stolidae  rogitant  olei  sibi  cedere  partem, 
Prudentes  secum  quod  tunc  gestare  uidebant. 
Sed  quoniam  sapiens  pauitat  chorus,  omnibus  aeque 

215  Ne  desint  clarae  nutrimina  pinguia  flammae, 
Ex  paruo  aequalis  si  detur  portio  cunctis, 
Tum  pergunt  stultae,  ut  liquidum  mercentur  oliuum. 
Dum  pergunt,  laetae  transcurrunt  omnia  pompae 
Et  sponso  tantum  comitatur  factio  prudens. 

220  Adueniunt  brutae  sero  post  tempore  segnes 
Et  sponsi  pulsare  fores  et  limina  clausa 
Nequiquam  ingeminant  precibusque  ingrata  frequentant, 
Ut  liceat  miseris  penetrare  in  limina  laeta. 
Ulas  non  comitum  sponsi  cognoscere  quisquam 

225  Non  ipse  sponsus  uoluit.    Vigilate  timentes, 
Aduentus  uobis  quia  non  est  certior  hora.' 
,Sicut  enim,  longas  cui  contigit  ire  profecto 
In  terras,  credens  seruis  tractanda  talenta 
Uni  quinque  dedit,  duo  cepit  et  alter  habenda, 

230  Tertius  unius  curam  tractare  talenti 

Suscepit,  uires  quoniam  diuersa  merentur. 
Sed  maior  quis  est  concredita  portio  nummi, 
Certatim  duplis  auxerunt  incrementis. 
Ille  sed,  unius  cui  credita  cura  talenti, 

215]  cf.  Ou.  Met.  XV  352. 

211  conponere  pingui  M  212  tunc  E  stolida  A  sumere  BML, 
dedere  G  213  tum  CAKyK^MpTBbH  iestare  Fj  214  pauitad  m 
echorus  A  215  paruae  BM^V^  216  aequales  ir,irjT»  217  tunc  i2Jf 
stolide  M^L  et  CFj,  om.  KyK^T  mercantur  BMK^K^TTBBh  liqui- 
dum  ut  Fj  (m.  1)  Poelm.  vn  mg.  219  sponsum  Hl  portio  Hl  220  fa- 
tuae  Poelm.  in  mg.  221  sponso  B^  222  nequi^quam  GB,  necquidquam  A 
ingrat§  M  223  penitrare  M  lumina  M^  224  quemquam  M  (in  mg. 
m.  cU.)  225  ipi^us  Poelm.,  non  sponsus  uoluit  quare  in  mg.  226  quia 
CM  (m.  al),  quot  L,  quod  rell.  227  contegit  M  229  coepit  B  cum 
aliis  et]  om.  F,  230  tertius  et  C  231  suscipit  CB^  233  duplex 
B^M,  duplicis  A  hauserunt  M  incrementis  CK^  (m.  1)  TViV^Bh^ 
HHl,  munera  donis  L  Matr.  Poelm.,  in  ■  v  •  ////crementis  (In  eras.)  M, 
inque  crementis  rell.      aera  lucellis  Poelm.  in  mg.      234  cura  est  Fj 


122  luuenci 

235  Telluri  infodiens  seruat  sine  fructibus  aera. 

lamque  aderat  praesens  dominus:  tum  primus  et  alter 
Se  geminasse  illi  pariter  concredita  monstrant. 
IIlos  laudat  herus  potioraque  eredere  tantae 
Promittit  fidei.    Sed  tertius  ille  refodit 

240  Et  domino  reddit  tali  cum  uoce  talentum: 
Quod  scirem  domino  memet  seruire  seuero, 
Qui  meteres  segetes  alieno  semine  cretas, 
Extimui,  argentumque  tuum  concredere  terrae 
Malui,  quod  saluum  semper  tibi  reddere  possem. 

245  Tum  dominus  famulo  respondens  talibus  infit: 
Si  neseire  meos  auderes  dicere  mores, 
Nequitiae  tantae  ueniam  concedere  possem. 
Hoc  etiam  gnarum  potius  praestare  decebat, 
Ut  fructum  nobis  tractata  pecunia  ferret. 

250  Quapropter  segni  tollatur  portio  nostri 
Prudentique  dehinc  detur  possessio  maior, 
Quem  duplis  cumulasse  lucris  mea  quinque  talenta 
Inueni.    Namque  est  certum,  potiora  mereri, 
Quis  res  uberior  cumulatae  sortis  abundat. 

255  At  cui  parua  subest  segni  substantia  corde, 
Id  minimum  penitus  iuste  tolletur  ab  illo, 
IJt  nequam  seruus  tenebras  dimersus  ad  imas 
Perpetuos  fletus  poenae  stridore  frequentet.' 

245]  cf.  Verg.  Aen.  X  860. 

235  tellure  B  tellurem  fodiens  terrae  M^  condit  MMpG,  seruans 
R  Matr.  236  cum  AXiK^MpT  238  erus  AK^  (m.  1)  TH,  heros  PG 
240  reddidit  M  241  scirem  GLMpFV^V^BGH,  sirem  BHl,  sciebam 
AMT^Bb^  scibam  K^K^,  cf.  Prolegomena  242  meteres  OPFiB»,  me- 
teret  rell.  244  quo  BK^  (m.  1),  quos  A  tibi  semper  V^  possim 
BMKiK^MpPTBbGH  245  responsis  K^K^TBh  imfit  M,  infert  K^ 
247  concidere  G  possim  BLMpPT^BbGHHl  248  etiam  G,  igitur  reU, 
praesentare  K^  (m.  1)  249  uobis  B  eferret  (m.  1)  K^K^  250  quia 
propter  AL  signi  K^T^  253  imueni  M  254  rebus  B^M  uberius 
K^T^Bb  habundat  BMK^MpP  255  ad  B^  257  ut  C,  et  AK^K^ 
BbG,  at  rell.  dimersus  BMKLMpG,  demersus  rell  in  MK^LT^ 
ab  Mp      258  pei-petuo  B      frequentent  G^K^ 


Euangeliorum  lib.  IV.  123 

,En  hominis  natus  ueniet  patrisque  ministris 

260  Stipatus  celsa  iudex  in  sede  sedebit. 

Tum  gentes  cunctae  diuersis  partibus  orbis 
Conuenient  iustosque  omnes  de  labe  malorum 
Secernet  dextraque  libens  in  parte  locabit, 
At  prauos  laeua  despectos  parte  relinquet; 

265  Ut  pastor  pecoris  discernit  pascua  mixti, 
Lanigeris  dextri  permittens  mollia  prati 
At  laeuos  hirtis  dumos  tondere  capellis. 
Sed  rex  ad  dextros  conuersus  talia  dicet: 
Huc  ueniant  sancti,  iamdudum  debita  sumant 

270  Dona  patris,  mundi  quae  sunt  aequaeua  nitentis 
Et  iustis  j)rimo  promissa  parantur  ab  ortu. 
Namque  fame  fessum  quondam  me  grata  refecit 
Haec  plebes  potuque  sitim  mihi  saepe  remouit, 
Hospitiumque  domus  patuit  mihi  saepe  uocato 

275  Et  nudus  uestis  blandissima  tegmina  sumpsi 
Garceris  et  poenis  horum  solacia  cepi. 
Tum  Domino  tali  respondent  uoce  beati: 
Non  meminit  nostrum  quisquam  te  uisere  nudum 
Nec  famis  oppressum  dura  dicione  notauit, 

280  Carceris  aut  poenis  meminit  uidisse  reuinctum. 
Bespondens  illis  dicet  tum  talia  iudex: 

260]  cf.  Verg.  Aen.  VH  192.  261]  cf.  Verg.  Aen.  XH  708.  262] 
cf.  Verg.  Aen.  U  97.  263]  cf.  Verg.  Aen.  IV  374.  266]  cf.  Verg.  Ecl. 
X  42.      267]  cf.  Verg.  Ge.  IH  287.      274]  cf  Verg.  Aen.  I  298. 

259  et  A  patriisque  ZjT^Fj,  patriique  K^  261  tunc  Jf  cum  aliis 
262  dehinc  AK^T^  Poelm.  in  mg.  263  secernat  U*,  secernens  MK^ 
(m.  2)  L,  secernent  T*  264  dispectos  MKiLMpPTBb  265  discer- 
net  AB^KiKiT^  266  lanigeri  K^T^  dexti-ae— partis  BMK^KJLT^ 
267  ac  C  hyrcis  B  tundere  C  capillis  B  268  conuersos  M 
269  uenient  B^  270  aequa  M,  aequiua  X,  aequata  K^  nitentes  MK^Bh^ 
po8t  u.  270  Qui  coluere  metant  dignos  pro  tempore  fructus  A  271  pa- 
rentur  AK^  (m.  1)  272  nam  fesum  fame  M  refficit  M  273  plebis 
B^M  274  hospitioque  V^  276  coepi  B  cum  aliis  277  tunc  Hl 
dnBi  A  279  obpressum  MAK^Mp  notabit  Hl  280  ar>«is  K^ 
281  dicit  CK^K^      |lia  C 


124  luuenci 

Fratribus  ista  meis  humiles  miserando  labores 
Qui  fecit,  certum  est  dulcem  mihi  ponere  fructum. 
At  uos,  iniusti,  iustis  succedite  flammis 

285  Et  poenis  semper  mentem  torrete  malignam, 

Quas  pater  horrendis  barathri  per  stagna  profundis 
Daemonis  horrendi  sociis  ipsique  parauit. 
Namque  sitim  passo  quondam  mihi  pocula  nuUa 
Nec  famis  in  poena  parui  miseramina  panis, 

290  Aut  peregrina  mihi  tecti  uestisue  parumper 
Tegmina  de  magnis  gracili  pro  parte  dabantur, 
Carceris  aut  saepto  claustris  morbisue  iacenti 
IJmquam  uisendi  solacia  uestra  fuerunt. 
His  damnata  dehinc  respondet  factio  uerbis: 

295  Haut  umquam  nostrum  meminit  te  uisere  quisquam 
Aut  sitis  aut  saeuae  famis  aegrum  agitare  laborem, 
Hospita  uel  fessis  errare  per  oppida  rebus, 
Garceris  aut  mersum  poenis  morboue  grauatum, 
Ut  tibi  sollicito  fieret  miseratio  iusta. 

300  His  rerum  dicet  Dominus:  Cum  uestra  superbo 
Angustis  rebus  feritas  sub  corde  tumebat 
Calcauitque  humiles  minimos,  me  spreuit  in  illis. 
Haec  ubi  dicta  dabit,  meritis  sua  praemia  reddet. 
Aeternum  miseri  poena  fodientur  iniqui, 

305  Aeternumque  salus  iustis  concessa  manebit.' 

282]  cf.  Verg.  Aen.  VI  56.      297]  cf.  Verg.  Aen.  XI  335.      303]  cf. 
Verg.  Aen.  H  537,  Laudes  Domini  u.  5. 

282  homi*lis  JSTj  283  succidite  CB  285  torrite  M  286  horrendi 
AK^K^T  baratris  JS*  profundi  E^TBHl  quas  p.  h.  sociis  ipsique 
parauit  Mp  288  procula  C^A  289  parui  mihi  fragmina  Poelm. 
290  haud  MpB  peregrino  EMT^Bb  tectis  Hl  uHsue  A  291  mul- 
tis  Hl       dabuntur  B^T^       292  haud  Poelm.  in  mg.       morbisque  MKj 

(m.  2)  K^  (m.  2),  morboque  T^Hl,  morhiue  Bb  293  numquam  BL 
294  dananda  A  respondit  K^KJStp^T^Bh  295  aut  CA,  haud  BPBb, 
haut  MK^KJ^p^  umquam  CMpPBH,  quidem  M,  equidem  reU. 
296  egrumue  labore  A  298  morboque  BMAKiK^TV^Bb  grabatum  A 
300  dicit  CBAK1K2TV2  rerum  K^T^  303  dedit  Poelm.,  reddit  jR 
304  plectentur  A      305  iustos  M 


Euangeliorum  lib.  IV.  125 

Talia  dum  loquitur,  scissos  lacerata  capillos 
Pro  fratris  morbo  iustis  soror  anxia  curis 
Hortalur  iuuenem  rapido  percurrere  gressu, 
Casibus  ut  tantis  Ghristus  seruaret  amicum. 

310  Nam  fuerat  mulier  meritis  accepta  benignis, 
Obsequio  cuius  fratremque  domumque  merentem 
Ampleius  pleno  Christus  retinebat  amore. 
Nuntius  adueniens  perfert,  eitrema  iacere 
Dilectum  Christo  iuuenem  per  tristia  morbi 

315  Et  leti  et  uitae  confinia  summa  tenentem. 

Lazarus  hic  habuit  nomen,  sed  Christus  amaris 
Percussus  uerbis:  ,Non  est,  si  creditis,  inquit, 
Ad  letum  ducens  istaec  uiolentia  morbi, 
Sed  Deus  ut  digno  iustis  celebretur  honore 

320  Et  suboles  hominis  sancta  uirtute  nitescat.* 

Tunc  ad  discipulos:  ,Dormit  iam  Lazarus,  inquit, 
Sed  carum  iuuenem  faciam  consurgere  rursus.* 
Aiunt  discipuli:  ,Somno  succedere  plena 
Et  remeare  salus  poterit;*  nec  mente  sequuntur, 

325  Quod  mortem  somni  dixit  sub  nomine  Christus. 
Errorem  quorum  tali  sermone  remouit: 
,Lazarus  in  letum  cecidit,  sed  gaudia  menti 
Hinc  ueniunt  uestramque  fidem  mihi  fortius  armant, 
Cernitis  absentem  longe  quod  cuncta  uidere. 

330  Sed  properemus,'  ait.    Didymus  tum  talia  fatur: 
,Pergamus  pariterque  omnes  procumbere  leto 


307]  cf.  Val.  Flacc.  II  113.      815]  cf.  Ou.  Met.  VII  706.      319]  cf. 
Verg.  Aen.  V  58. 


308  praecurrere  iTiJTjTFj  FjBft  311  inferentem  Mp  312  comple- 
xus  ML  314  tristitia  M^AT^  316  sed]  si  Mp  317  perculsus  BM^ 
JTj  (m.  2)  T*  creditus  Mp  318  ista  haec  BPV^BhHl,  ista  h»c  A, 
hista  F  Mp  320  sobolis  B  atque  dei  sobolcs  Hl  323  aiunt]  red- 
dunt  Poelm.  somnum  F  sucedere  C  plenam  M^  324  secuntur  0, 
sequentur  AK^K^T^  329  cernetis  K^K^T^  330  didimus  CMA  alii, 
dydimus  B      tunc  Hl      331  laeto  C 


126  luaenci 

Cogamor,  totiens  quod  gens  ludaea  minatur/ 
lamque  aderat  Christus,  fuerat  sed  forte  sepulto 
Quarta  dies,  mersasque  atris  de  morte  tenebris 

335  Germanas  luctus  lacrimosaque  tecta  tenebant. 
Conuenere  illuc  solacia  debita  dantes 
ludaeae  gentis  proceres  carique  propinqui. 
Sed  Martha,  audito  Christum  uenisse,  cucurrit 
Obuia  deseruitque  domum  maestamque  sororem, 

340  Et  procul:  ,0  utinam  praesens  uirtus  tua  nobis 
Adforet  et  morti  fratrem  rapuisset  acerbae. 
Nam  quicquid  poscis,  certum  est  tibi  posse  uenire.* 
Quam  Dominus  tali  solatur  uoce  gementem: 
,Robustam  mentem,  mulier,  uirtute  resume. 

345  Lazarus  haec  uitae  recidiua  in  lumina  surget.' 
Et  mulier:  ,Certe  surgent  in  munera  uitae 
Mortales  cuncti,  ueniet  cum  terminus  orbi.' 
Christus  item  sancto  depromit  pectore  uocem: 
,En  ego  sum  clarae  uobis  reparatio  uitae. 

350  In  me  qui  credit,  mortem  deponere  sumptam 
Et  uitam  poterit  iugi  conponere  saeclo. 
At  quicumque  fidem  uiuo  sub  pectore  sumet, 
Horrida  non  umquam  continget  Uraina  mortis; 
Istaec  si  credis  puro  de  pectore,  Martha?' 


332*  Haec  ait  et  Christo  cuncti  praeeunte  sequuntur 

336]  cf.  Verg.  Aen.  H  757.        353]  cf.  Stat.  Silu.  IV  6, 104;  Lucret. 
VI  1208. 

n 

332  toties  R  toties  quotiens  gens  M  «.  332  exdpit  332*  in  BM^ 
K^K^LTV^V^BBbHHl  332*  pereunte  M  333  sepulcro  Hl  334  mer- 
seque///  M,  mersusque  Fj  335  germanos  Bh  luctui  A  tenebras  Hl 
338  audiens  M  340  0  om.  GMMp  utinam  ait  M  hic  Christe  fuisses 
Poelm.  in  mg.  341  ac  morti  BAKiMpPT^  aceruae  GK^  clamitat 
haud  morti  frater  cessisset  Poelm.  in  mg.  342  quidquid  G  posces  G 
uenire  posse  (tibi  om.)  M  344  mulier  mentem  BAKiK^TB  rusume  B 
345  recidiua  GAK^T^Vi,  rediuiua  rell.  347  terminos  (7,  terminis  JS* 
350  credet  Fj  351  assiduo  iugi  Mp  componere  GM,  conprendere 
uel  conprehendere  reU.  352  aut  B,  et  A  353  contingit  M  354  ista 
haec  BMAMpPHl      de]  dei  ALTW^B^  sub  if,  (m.  2),  dic  Hl 


Euangeliornm  lib.  IV.  127 

355  Illa  dehinc:  ,Haec  una  fides  mea  corda  tenebit, 
Sublimis  ueneranda  Dei  quod  uenerit  in  te 
Caelestis  suboles  celso  sub  nomine  Christi.' 
Haec  ait  et  Mariam  cursu  motura  sororem 
Interiora  petit;  sanctum  uenisse  magistrum 

360  Et  pariter  luctu  oppressam  uocitare  sororem 
Admonuit  tacito  designans  omnia  nutu. 
Prosilit  illa  foras  audito  nomine  Christi; 
Prosequiturque  simul  Solymorum  turba  gementem 
Credentum,  tumulo  fletus  inferre  sorores. 

365  Illa  salutiferum  postquam  conspeiit  lesum, 

Procidit  ante  pedes  rumpitque  hanc  pectore  uocem: 
,Si  mihi  germanum  potuisses  uisere  uiuum, 
Lazarus  haut  poterat  durae  succumbere  morti.* 
Fletibus  his  Christus  socians  de  corde  dolorem 

370  Inquirit  tumuli  sedem,  quo  condita  nuper 

Membra  forent  animae  uolucris  spoliata  calore. 
Haut  mora  demonstrant  flenti  maestoque  sepulehrum 
Rupe  sub  excisa;  lapidis  quod  pondere  clausum 
Ut  uidit  Sanctus,  multo  mox  uecte  moueri 

375  Praecipit;  at  Marthae  talis  uox  uerberat  auras: 
,Quattuor  en  luces  totidemque  ex  ordine  noctes 

366]  cf.  Verg.  Aen.  m  246.  368]  cf.  Verg.  Aen.  H  62.  370]  cf. 
Verg.  Aen.  VI  152.  371]  cf.  Ouid.  Met.  XV  457.  373]  cf.  Verg.  Aen. 
VI  42.      375]  cf.  Plaut.  Amph.  I  1,  177. 

355  corde  AK^T^  tenebat  Podm.  in  mg.  356  uenerande  AK^Ki, 
uenerante  T»  357  soboles  RPB,  sobolis  MK^T^,  subules  A^  numine  T* 
358  et]  ow.  M  matura  CBMK^PB.Rl,  moratura  K  (m.  1)  K^T,  ma- 
turata  L  359  interiorem  A^  360  oppressas— sorores  AK^T^H^  361  am- 
monuit  R  363  gementum  Hl  364  credentem  Mp^V^  tumolo  CRy 
tumulos  Mp  laniatum  JS,  laniantum  A,  laniatu  K^T^  ferre  AK^T^ 
366  procedit  C  rumpitque  hunc  uoce  dolorem  R  Chunc  ex  hanc  corr. 
m.  2),  nipitque  hac  uoce  dolorem  K^TV^Bh  rupitque  MK^MpTBBhHHl 
hac  £i        de  pectore  M       367  potuisses  germanum  M       uiuere  Mp^ 

368  aut  C  durae  poterat  C  369  sociens  R  371  uolucri  C  colore  P^B^ 
372  aut  C  more  A  375  praecepit  RBh^,  praecipitat  A  talix  A  uer- 
berata  A      auras  CMB^H,  aures  rell.      376  lucis  K^K^Mp^T^ 


128  luuenci 

Praetereunt,  quo  membra  solo  conposta  quiescunt. 
Crediderim,  corpus  motu  fugiente  caloris 
Fetorem  miserum  liquefactis  reddere  membris.' 

380  His  dictis  contra  depromit  talia  Christus: 

^lam  totiens  dictum  est,  magnis  consistere  rebus 
Credentum  uirtute  fidem;  sed  gloria  summi 
lam  genitoris  adest,  fidei  si  robur  habetis/ 
Haec  ubi  dicta  dedit  saxumque  inmane  reuulsis 

385  Obicibus  patuit,  uirtus  mox  conscia  caelum 
Suscipit  et  tali  genitorem  uoce  precatur: 
jEximias  grates,  genitor,  tibi,  sancte,  fatemur; 
Me  placidus  semper  uenerandis  auribus  audis, 
Sed  populus  praesens  me  missum  credere  discat.* 

390  Haec  ubi  dicta  dedit,  tumuU  mox  limine  in  ipso 
Bestitit  aduerso  conplens  caua  saxa  clamore: 
,Lazare,  sopitis  redeuntem  suscipe  membris 
En  animam  tuque  ipse  foras  te  prome  sepulchro/ 
Nec  mora  conexis  manibus  pedibusque  repente 

395  Procedit  tumulo,  uultum  cui  linea  texta 
Et  totum  gracilis  conectit  fascia  corpus. 
Tum  solui  iussit  laetumque  ad  tecta  remittit. 
ludaei  postquam  factum  uenerabile  cernunt, 
Qui  tanti  Mariam  fuerant  Marthamque  secuti, 

400  Pars  credens  sequitur  tantae  uirtutis  honorem; 
Ast  alii  repetunt  urbem  procerumque  superbis 
Cuncta  Pharisaeis  rerum  miracula  narrant. 

377]  cf.  Verg.  Aen.  I  249.  385]  cf.  Verg.  Aen.  V  455,  XH  668. 
386]  cf.  Verg.  Aen.  K  403.  390]  cf.  Verg!  Aen.  XI  881.  391]  cf.Verg. 
Aen.  m  566.      400]  cf.  Ou.  Met.  XIH  153. 

377  praeteriunt  B^A  quod  CAMpT^Bh  conposita  CMLVi  quie- 
scint  A  380  talia  contra  depromit  M  381  toties  BMMp  383  ru- 
bor  P  habentis  K^T^  384  saxum  M  repulsis  KiK^T  386  prae- 
catur  C  387  genitor  tibi  sancte  M  fatemur]  finit  A  388  placidus 
me  uenerandis  M  390  tu*muli  (m  eras.)  C  391  canore  editt.pler. 
392  suspitibus  C*  395  procidit  C  et  uultum  Hl  multum  T»  lin- 
theamine  M  396  fascea  CK^T  397  remitti  BMp  399  Marthamque 
fuerant  M     400  sequens  creditur  B^      sanctae  3fF, 


Euangeliorum  lib.  IV.  129 

Ergo  ad  concilium  scribae,  plebisque  uocatur 
lam  grauior  numerus,  qua  uatum  principis  alte 
405  Pulchra  Caiphaeae  conlucent  atria  sedis. 
Illic  conplacuit  Christum  prosternere  leto, 
Sed  uitare  dies  paschaC;  ne  plebe  frequenti 
Discordes  populi  raperent  in  bella  furorem. 
Hle  Simonis  erat  tectis,  quem  lurida  lepra 
410  Virtute  ipsius  diffugerat.    Ecce  iacenti 

Accedit  mulier  propius,  sanctumque  alabastro, 
Quo  pretiosa  inerant  late  fraglantis  oliui 
Unguenta,  ab  summo  perfundit  uertice  Christum. 
Discipuli  increpitant  fantes,  potuisse  iuuari 
415  De  pretio  unguenti  miserorum  corpora  egentum. 
Has  Dominus  prohibet  uoces  factumque  probauit: 
jDesiuite  obsequio  iustam  prohibere  puellam. 
Pauperibus  semper  dabitur  succurrere  tempus, 
Sed  me  non  semper  tribuetur  uisere  uobis. 
420  Funeris  ista  mei  multum  laudanda  ministrat 
Officio  mundumque  inplebunt  talia  facta.' 

Tunc  e  discipulis  unus  se  subtrahit  amens 
ludas  et  ad  proceres  tali  cum  uoce  cucurrit: 
,Quod  pretium  sperare  datur,  si  prodere  uobis 
425  Quaesitumque  diu  possim  monstrare  magistrum?' 
Lli  continuo  statuunt  ter  dena  argenti 
Pondera;  his  ludas  sceleri  se  subdidit  alto. 
404]  cf.  Verg.  Aen.  H  436.      408]  cf.  Horat.  Eod.  VII  13. 
403  plebesque  RL        404  altem  G       405  caifaeae  (7,  phiriseae  ML 
conlocent  R^K^T^Bb       406  illi  R^,  ille  K^T^       409  symonis  RPBBh 
410  defugerat  B^JS        411   proprius  H^        sanctumque  alabastro  lihri, 
frangensque  alabastrum  Arev.,  fractoque  alabastro  conieci      412  fraglan- 
tis  C,  flagrautis  RMK^K^MpPTV^BBhH,  fragrantis  F,        413  ungenta 
(passim)  CK^       ab  CRV^VJB^Hy  a  rell       perfundit  CPB,  profudit  M, 
profundit  L^,  perfudit  rell.      414  fantis  T^      415  corpus  aegentum  MK^^ 
T^FjFj      416  prohibit  CT^      417  dissinite  ML      418  succedere  R,  suc- 
cumbere  B      420  funeribus—meis  M      multum]  semper  RLHl      421  in- 
plebunt    C       422   tunc    ce   Mp,   tunc   ex   H       subtrahet  K^K^T^Bh^ 
423  et  om.  PH      424  procium  C      420  argenti  ter  dena  promittunt  C, 
ter  dena  minarum  Matr.j  argenti  ter  dona  illi  mox  poUicebantur  Poelm.in  mg. 
427  pundera  M 

XXIV.  Ina.  9 


130  luuenci 

lamque  dies  paschae  primo  processerat  ortu: 
Discipuli  quaerunt,  ubi  cenam  sumere  paschae 

430  Vellet;  at  ille  sibi  quendam  sine  nomine  quaeri, 
Ultima  qui  domini  caperet  mandata,  iubebat. 
Vespere  mox  primo  bis  sex  recubantibus  una 
Discipulis,  tali  diuinat  uoce  magister: 
,En  urget  tempus,  Christum  cum  prodere  morti 

435  E  uobis  unus  scelerato  corde  uolutat.' 

Gontinuo  cuncti  quaerunt,  quis  talibus  ausis 
Insano  tautum  cepisset  corde  uenenum. 
nie  dehinc:  ,Epulis  mecum  nunc  uescitur,  inquit. 
Sed  suboles  hominis  quondam  praescripta  subibit 

440  Supplicia  ad  tempus.     Miserabilis  ille  per  aeuum, 
Qui  iustum  dedet;  quanto  felicior  esset, 
Si  numquam  terris  tetigisset  lumina  uitae!' 
Et  ludas  grauiter  tum  conscia  pectora  pressus, 
,Numquid,  ait,  ludam  talis  suspicio  tangit?' 

445  Respondit  Dominus:  ,Te  talia  dicere  cerno/ 

Haec-ubi  dicta  dedit,  palmis  sibi  frangere  panem, 
Diuisumque  dehinc  tradit  sancteque  precatus 
Discipulos  docuit,  proprium  sic  edere  corpus. 
Hinc  calicem  sumit  Dominus  uinoque  repletum 

450  Gratis  sanctificat  uerbis  potumque  ministrat, 
Edocuitque,  suum  se  diuisisse  cruorem, 

435]  cf.  Verg.  Aen.  IV  533.     436]  cf.  Verg.  Aen.  II  535.      442]  cf. 
SUt.  Theb.  V  260,  535.      450]  cf.  Verg.  Aen.  Vm  181. 

429  rogitant  F,  a  christo  quaerunt  (cenam  om.)  BKiK^PT  pascha 
RMp  Ccaenam  om.)  K^K^PT  430  ueUlt  B^  432  mox]  sed  KyK^  (m.  1) 
PT^ViHHl  recumbentibus  BB,  accubantibus  (m.  1)  K^K^T^  433  dis- 
cipulis  fatur  u.  diuina  BLV^  434  urguet  BMK^P  437  coepisset.  J2 
el  aliiy  concepisset  M  439  sobolis  BMK^T^Bh  omnis  R^  per- 
scripta  BmK^K^LPTBb  440  mirabiiis  K.K^T  441  dedet  CT^B\ 
dedit  rell.  443  tunc  BLBHHl  tum  grauiter  M  444  suspectio  B^ 
'445  talia  te  BWxV^      446  dedit]  capit  MMatr.      coepit  T\  pabnis  reU. 

eo«pit 

frangere  H,  tangere  Poelm.  447  tradidit  ML  sanctaeque  C,  sanctumque 
BMpViHl  448  sic  C,  se  KiK^BhH,  sibi  rell  edere  C Matr.,  tradere 
T^  in  ras.,  dedere  reU.  449  sumpsit  Hl  450  gratis]  magnis  Poelm. 
451  diuissere  M 


Euuangeliorum  lib.  IV.  131 

Atque  ait:  ,Hic  sanguis  populi  delicta  redemit; 
Hoc  potate  meum.    Nam  ueris  credite  dictis, 
Post  haec  non  umquam  uitis  gustabo  liquorem, 

455  Donec  regna  patris  melioris  munere  uitae 
In  noua  me  rursus  concedent  surgere  uina.' 
Exin  cantato  sanctis  concentibus  hymno 
Montis  Oliueti  conscendunt  culmina  cuncti. 
Talia  tum  Christus  depromit  pectore  uerba: 

460  ,Omnes  praesenti  noctis  uos  tempore  longe 
Disperget  misere  deserto  principe  terror. 
Sic  etenim  scriptum  est:  Pastoris  casibus  omnes 
In  diuersa  fagam  capieht  per  rura  bidentes. 
Post  ubi  uita  nouos  caeli  mihi  reddet  honores, 

465  Praeueniam  uestrosque  choros  genitalibus  aruis 
Grata  Galilaeae  uolitans  per  rura  docebo.* 
Respondit  Petrus:  ,Cunctos,  si  credere  fas  est, 
Quod  tua  labanter  possint  praecepta  negare, 
Sed  mea  non  umquam  mutabit  pectora  casus.* 

470  Ille  dehinc:  Nox  haec,  quae  lucida  sidera  terris 
Inducit  lucemque  premens  nunc  incubat  undas, 
Audiet,  ut  trinis  pauidus  mendacia  uerbis 
Dices  et  Christum,  fortissime  Petre,  negabis, 
Et  prius,  alitibus  resonent  quam  tecta  domorum.' 

464]  cf.  Ou.  Met.  Xm  272.      465]  cf.  Verg.  Ge.  m  136.     470]  cf. 
Horat.  Sat.  I  5,  9;  Verg.  Aen.  I  89.      474]  cf.  Verg.  Ge.  II  328. 

452  sangues  M  delicta]  peccata  Kl  redimet  R^MK^LMpV^Bb, 
remittit  B\  remittet  Poelm.  453  om.  Mp  hunc  K^K^  (m.  2)  PT^B 
Bhni  putate  G  merum  Poelm.  in  mg.  iam  Hl  ueris]  uerbis 
Podm.  in  mg.  454  non  nunquam  K^T^^B^Hl  455  munera  Hl  456  in- 
mersus  M  concidens  3f,  concedant  PV^B\  concedunt  K^K^T^  457  ex- 
hinc  MpPBHl  concen**tibus  (^n  era.s.)  C  ymno  CMV^  V^  458  Oeti  M 
459  pectora  B^  460  praesentis  MMpPBhHl,  praesentes  L^  462  scrib- 
tum  T  pastores  K^K^T^  omnes  casibus  M  464  hinc  cum  Poelm. 
in  mg.  465  perueniam  M  466  uadens  Fj  468  labanter  C,  labenter 
itf,  labentes  reU.  possent  CM  469  si  M  nonnunquam  RBHl,  um- 
quam  M  mutauit  MK^KJBh  471  induoet  RMB^  undas  CMBh\ 
undis  rell.  472  ternis  Mp  473  di+cct  (s  eras.)  Jfj,  discedis  (corr.  in 
disces^  K^T,  diceres  B^      474  et]  om.  M     halitibus  M 

9» 


132  luuenci 

475  At  Petrus:  ,Durain  mortem  mihi  sumere  malim, 
Vox  oblita  suum  quam  deneget  ista  magistrum/ 
Has  uires  cordis  perstant  promittere  cuncti. 
Nominis  Hebraei  sunt  Gessamaneia  rura. 
Illo  progreditur  lucis  uitaeque  repertor, 

480  Circa  discipuli  luda  fugiente  sequuntur. 

Atque  illic  reliquos  iussit  residere  ministros. 
Ipse  sed  adsumpto  longe  procedere  Petro 
Zebedeique  simul  natis  per  deuia  tendit. 
Tunc  angore  graui  maestus  sic  uoce  profatur: 

485  ,Tristia  nunc  uoluens  animus  mihi  pectora  turbat 
Morte  tenus,  sed  nunc  uos  segnem  excludite  somnum, 
SoUicitamque  simul  uigilando  ducite  noctem.' 
Haec  ait  et  paulum  procedens  corpore  terram 
Deprimit  et  tali  proiectus  uoce  precatur: 

490  ,Si  fas  est,  genitor,  calicis  me  transeat  huius 
Incumbens  ualido  nobis  uiolentia  tractu. 
Sed  tua  iam  ueniat  potius,  quam  nostra  uoluntas, 
Quae  tibi  decreta  est  tantis  sententia  rebus.* 
Tunc  ad  discipulos  repedat,  sed  somnus  anhelis 

495  Prostratos  terrae  membris  dissoluerat  omnes. 

485]  cf.  Verg.  Aen.  H  200.      487]  cf.  Verg.  Aen.  IX  166.      489]  cf. 
Vei^.  Aen.  IX  403. 

475  et  M  diram  Hl  mallim  B^PT^B^,  maUem  Mp  malim  su- 
mere  M  476  audita  MV^  (ex  corr.)  quem  (m,  1)  K^Bb  477  prestant 
BLMp  478  gessamenea  M,  gezamaneida  BL,  gessamanegia  K^  (m.  1)  T, 
gessamanneia  BTWiV^B^Bh,  geste  mania  FjFj,  ges?amania  MpP^ 
479  iugis  M  480  circa]  quem  mox  BTW^VJB^  secuntur  CK^K^PT 
BBhH  481  adque  C  resedere  BMMpV^  482  i*se  (p  eras.)  C,  ille 
MK^MpPT^BBh  adsumto  C  procidere  C  484  ore  Mp  485  tri- 
stitiam  uoluens  MLViV^Hl,  tristia  conuoluens  (m.  1)  KyK^TBBb 
486  morte]  te  s.  l.  BM  uos  nunc  K^K^MpT^PBhHHl  488  paululum 
M,  paulolum  K^K^Bb  procidens  CK^T^V^  489  deprimet  B\  depro- 
rait  M^  praecatur  C  et  alii,  profatur  V^Hl  490  o  genitor  Mp  tran- 
seat  calicis  me  huius  M  492  s.  tua  iam  ueniat  C,  tua  sed  iam  ueniat 
F„  iam  tua  sed  u.  Fj,  s.  tua  adueniet  B\  s.  tamen  adueniat  B^M  et  rell. 

494  repetat  Hl        anhelos  C,  hanellis  K^  T^,  anhelus  Mp  Poelm.  in  mg. 

495  prostratis  GF,,  prostratus  B^      desoluerat  L 


Euangeliorum  lib.  IV.  133 

Tunc  ait  ad  Petrum:  ,Noii  est  mihi  pouere  uirtus 
Unam  peruigilem  tantis  sub  casibus  horam? 
Sed  uigilate,  precor,  ne  uos  temptatio  raptos 
Horrida  praecipitet  saeuae  per  lubrica  mortis. 

500  Spiritus  iste  uiget,  sed  corpus  debile  labat/ 
Secessit  rursus  secreti  montis  in  arcem 
Orabatque  patrem:  ,Rerum  mitissime  rector, 
Hunc  quoniam  calicem  non  est  transire  potestas, 
lam  tua  proueniat  nostra  de  sorte  uoluntas/ 

505  Rursus  discipulos  somni  sub  pondere  pressos 
Inuenit  et  rursus  idem  genitore  precato 
Adloquitur  fesso  nexos  languore  quietis: 
,Iam  dormire  licet  sociosque  reuisere  uestros, 
Nam  uenit  ecce,  meum  qui  dedat  in  omnia  corpus, 

510  Quae  maculata  meis  inponet  factio  membris/ 
Cum  dicto  ludas  numero  stipante  cateniae 
Aduenit  procerum  iussu  populique  ferocis. 
Pars  strictis  gladiis  pars  fidens  pondere  clauae 
Signa  sequebatur  ludae  promissa  furentis. 

515  Oscula  nam  pepigit  sese  contingere  Christi, 
Quo  facile  ignotum  caperet  miserabile  uulgus. 
Ille  ubi  dissimulans  blanda  cum  uoce  salutat, 
Attigit  et  labiis  iusti  uenerabilis  ora, 
Continuo  Christus:  ,Totum  conplere  licebit, 
520  Huc  uenisse  tuo  quaecumque  est  causa  paratu.* 
Iniecere  manum  turbae  Christumque  prehendunt. 

497]  cf.  Verg.  Aen.  IV  560.      511]  cf.  Verg.  Aen.  I  497.       516]  cf. 
Verg.  Aeu.  H  798. 

498  nec  K^K^T^      499  horridam  B      502  notissime  M^      503  facul- 
tas  K^  (m.  2)  MMpPT^        504  perueniat  IV,  pueniat  3Ip,  preueniat  L 

n 

505  rursum  3f  praessos  C  507  fesses  R,  fessos  (m,  1)  K^T  nexus  R^ 
fesos  alloquitur  prosonexos  M  509  iam  M  ecce]  ille  Poelm.  in  mg. 
dedit  RT^  ad  RMT^Bh  510  inmaculata  Mp  imponit  KiKiTViV^ 
512  feroces  R^K^T^Bh^  514  sequebantur  R^HHl^  ferentis  R^ 
515  dulcia  nam  Christi  tacturum  se  oscula  pactus  Poelm.  in  mg.  517  hic 
ubi   dixisset   simulatA   uoce   salutem   Poelm.  in  mg.  518   iustissimi 

mirabilis  M,  miserabilis  K^  (m.  2)  K^MpPT^B     520  est  s.  l.  R^     parato  Mp 


134  luueuci 

Tunc  e  discipulis  unus  fulgente  machaera 
Occurrit  uatis  famulo  sublatus  in  iram 
Tempore  et  excussam  rapuit  ui  uulneris  aurem. 

525  Olli  Christus  ait:  ,GIadium  tu  ponito,  noster; 
Nam  quicumque  ferox  confidet  uindice  ferro, 
Hunc  iusti  similis  ferri  uindicta  manebit. 
An  ego  non  possem  caelestia  castra  uocare 
Et  patris  innumeras  in  proelia  ducere  turmas? 

530  Sed  scriptura  meis  conplenda  est  debita  rebus. 
Vos  autem  stricto  qui  me  conprendere  ferro 
Fustibus  et  gladiis  concurritis,  en  ego  uobis 
Occurram,  templi  media  qui  semper  in  arce 
Yobiscum  residens  docui,  nec  talia  quisquam 

535  In  solum  tantis  circumlatrantibus  ausus.^ 
Discipuli  passim  Christo  fugere  relicto. 

lamque  Caiphaea  steterat  saluator  in  aula, 
Cum  uenere  omnes  scribae  proceresque  uocati. 
At  Petrus  longe  seruans  uestigia  solus 

540  Occulte  maestus  sedit  cum  plebe  ministra 
Extremum  opperiens  tanto  sub  turbine  finem. 
Ecce  sacerdotes  falsos  conquirere  testes 
Incumbunt  fictasque  uolunt  contexere  causas, 
Quis  mortem  insonti  possent  inponere  Christo. 

545  Sed  nullus  tanto  uisus  satis  esse  furori. 

539]  cf.  Verg.  Aen.  U  711. 

522  ex  HHl  machera  CBM  alii  523  uatis]  huius  M  524  tim- 
pore  M  et]  om.  Mp  excisam  EK^  (m.  2)  T^H;  ei  caesam  Toehn,  in  mg. 
525  tuum  MBh  526  confidit  MK^K^LTBhH  527  huic  B^  iuste  K^ 
iustis  Hl^  528  possim  BV^,  posum  M,  possum  K^  (m. 2)  PB  529  turbas  M 
530  comprehendenda  (m.  1)  K^T  dedita  Poelm.  in  mg.  531  conpre- 
hendere  MLB  532  concurrite  H^  533  occurreram  M,  occurri  iTj 
(m.  2)  LPT^ViB"^,  occurrit  Bh  mediam— arcem  M  534  resedens  MB^ 
docui*  (t  eras.)  C  535  circumiatratihus  C^B^Kj^K^MpTB^  insonuit 
tantis  circumlatratibus  audax  Poelm.  537  adstiterat  BHl,  adsteterat  M 
MpB^Bhy  astiterat  H  Poelm.  in  mg.,  adsisterat  (m.  1)  K^  538  com- 
uenire  M  539  xpTi  uestigia  Hl  541  operiens  BM^K^  543  factas 
K^  (m.  1)  uoluuut  M  544  possint  CMK^K^LTBBhH  545  super- 
esso  (m.  1)  K2TVJII      furore  Mp 


Euangeliorum  lib.  IV.  135 

Ultima  prosiliunt  testes,  qui  dicere  lesum 
Audissent,  templum  quod  solus  uertere  posset 
Et  uersum  trinis  iterum  instaurare  diebus. 
Ipse  sacerdotum  princeps  urgere  tacentem 

550  Insistit  frendens  furiis  ac  talia  fatur: 

,Cur  nihil  ad  tantas  nunc  respondere  querellas 
Conuictus  ueris  procerum  sub  testibus  audes? 
Adiurabo  tamen  summi  per  regna  Tonantis, 
Ut  fateare  palam,  &i  fas  te  credere  Christum.' 

555  lile  dehinc  tali  conpellat  uoce  superbum: 
,Istaec  sola  tibi  procedunt  pectore  uerba 
Vera  tuo;  ueniet  uobis  uisenda  per  auras 
Maiestas  prolis  hominis,  cum  dextera  sanctae 
Virtuti  adsidet  sub  nubibus  ignicoloris/ 

560  Talibus  auditis  scindit  de  pectore  uestem 
Exsultans  furiis  et  caeco  corde  sacerdos 
Atque  ait:  ,Audistis  pugnantis  foeda  profani 
Verba  Deo;  polluta  magis  consurgat  in  iras 
Keligio  et  uestram  cuncti  iam  pandite  mentem/ 

565  Conclamant  omnes  mortique  addicere  certani 

Tum  sanctam  Christi  faciem  sputa  inproba  conplent 
Et  palmae  in  malis  colaphique  in  uertice  crebri 

550]  cf.  Verg.  Aen.  ni  485.      553]  cf.  Val.  Flacc.  U  560.      555]  cf. 
Verg.  Aen.  V  161. 

546  ultime  BMLP^      xpm  BMMpP      547  quo  (m.  1)  K^T      possit 
CBMMpPBBhH      548  instaurare  ex  corr.  K^T      549  urguere  pleriqtte 

n 

550  feruens  BMK^MpPBh  552  conuinctus  B^,  comuict*s  M  audis 
KiK^T^  554  fateari  B^,  fatearis  M^  fateare  tamen  (m.  1)  K^j  dicasque 
MpP,  dicas  K^  (cx  corr.)  palam]  tamen  T^  te  est  B^  est  te  ViV^B^ 
est  K^K^  (tQ  est  m.  2)  556  ista  haec  BMK^MpPTV^Bh  conciduut  M 
pectora  (m.  1)  K^K^T^  557  tuo]  at  M,  tamen  MpPH  aures  Hl 
558  proles  C  cum  d.  s.]  uirtutis  ad  altae  Poehn.  559  uirtutis  JfB*, 
uirtute  K^  adsedet  BM  cum  sedeat  dextram  per  nubes  ignicolores 
Poelm.  561  iusultans  K^  (ex  carr.)  PBhHHl,  insultat  Fj,  oxultat  T 
562  auditis  MT^V^  profani  in  ras.  K^T,  insani  Mp  563  pulluta  CM 
malis  MK^LMpPV^B^BhH  564  relligio  BWB,  relegio  (m.  1)  K^ 
566  tunc  BBT'^      conplent  C      567  in  malis  CMp,  malis  rell. 


136  luueuci 

Iiisiiltant  uerbisque  oinnes  inludere  certant: 
,Cliriste,  profetabis,  cuius  tibi  palma  sonarit!' 

570      At  Petrum  mulier  tristem  quod  uiderat  intus, 
,Tune  etiam,  iuuenis,  fueras  comes  additus,  inquit, 
Isti,  quem  ludens  procerum  sententia  damnat?' 
Ille  negat  tectisque  feris  se  promere  temptat. 
Ecce  sed  egressum  primo  sub  limine  cernens 

575  Aitera  consimili  prodebat  uoce  ministris. 
Rursus  ait  iurans,  illum  se  nosse  negabat. 
Tura  percontatum  multi  accessere  sequentes 
Eque  sono  uocis  sese  cognoscere  dicunt, 
Cuncta  Galilaeam  streperent  quod  uerba  loqueliam. 

580  Et  Petrus  iurans  deuotis  omnia  uerbis 

Nescire  adfirmat,  quisquis  foret  ille,  negando. 
Hanc  uocem,  plausum  quatiens  sub  culmine  tecti, 
Ales  prosequitur  cantu,  mentemque  Simonis 
Circumstant  tristem  uerbis  praesagia  Christi; 

585  Egressusque  dehinc  ploratus  habebat  amaros. 
Sidera  iam  luci  concedunt  et  rapidus  sol 
Progi-editur  radiis  terras  trepidantibus  inplens. 
lamque  e  concilio  Christum  post  terga  reuinctum 

568]  cf.  Verg.  Aen.  U  64.       574]  cf.  Verg.  Aen.  VI  255.       586]  cf. 
Verg.  Ge.  U  322.      588]  cf.  Verg.  Aen.  II  57. 

569  sonar&  B^M^B^Bb,  sonabit  K^T^  570  ad  R  et  dlii  571  tum 
(711. 1)  K^T  post  fueras  rastira  in  M  572  laudens  Hl,  gaudens  conL 
BemcUus  573  feris  CBPT,  foris  MK^K^MpBhy  foras  rell.  574  liraine 
CBMK2  (m.  2)  LBh,  lumine  rell.  576  et  rursus  M  periurans  Poelm. 
negauit  Poehn.  577  tunc  MK^KJPTBh  percontatum  C,  percunctatum 
K2  (ni.  1)  TB^,  percunctantum  uel  percontantum  rell.  578  aeque  iJ* 
et  alii  aeque  similiter  Mp  uoces  (m.  1)  K^K^TBb^  cognoscire  K^T^ 
581  adfirmans  B¥  582  plausu  R  quotiens  R^  tegmine  R,  limine  T^ 
tecti]  fecit  K^  583  hales  M,  alis  (m.  1)  K^K^T  cantum  M  584  uerba 
B\  uerbi  T-  ex  corr.,  muncri  F^,  ueris  Matr.,  numis  Hl,  uera  wmn. 
editt.,  fort.  ucrbi  585  egressusque]  que  a  m.  2  R  egressumque— amarus 
habebat  K^K^PT  egressusque— amaros  habebat  Bh;  luuencum  imiiatus 
esse  uidetur  Krmoldus  u.  370  cf.  Duemmleri  ed.  (Poet.  Lat.  aev.  Car.  II 
p.  16)  586  celi  N  concidunt  M  rabidus  M  587  trepitantibus  R, 
crepitantibus  B,  uibrantibus  MpPH  588  e]  om.  CMKyK^MpTH^ 
posterga  CR^M 


Euangeliorara  lib.  IV.  137 

Praesidis  ad  gremium  magno  clamore  trahebant. 

590  luterea  celsum  Dominus  stans  ante  tribunal 
Talia  Pilati  uerbis  excepit  lesus: 
,Tu  rex  ludaeae  gentis,  quod  dicitur,  adstas?' 
Respondit  Christus:  ,Vestris  haec  audio  uerbis/ 
Exhinc  terribilis  iusti  accusatio  surgens 

595  Infremit  et  sanctum  scelerata  facundia  pressat. 
Respondere  nihil  trucibus  dignatur  lesus. 
Pilatus  quaerit,  quae  tum  sit  causa  tacendi. 
Hle  magis  perstans  miranda  silentia  seruat. 
Sollemni  sed  forte  die  concedere  leges 

600  Unum  damnati  capitis  de  more  iubebant; 
Et  fuit  in  uinclis  famoso  nomine  latro, 
Quem  Christo  infensus  populus  dimittere  uitae 
Ardebat:  trucibus  somno  sed  territa  uisis 
Pilati  coniux,  iusti  discedere  poena, 

605  Mandatis  precibusque  uirum  suspensa  rogabat. 
Tum  iudex  iterum  procerum  disquirere  mentem 
Temptat,  et  instanti  cuperent  quem  soluere  poenae, 
Plebis  ad  arbitrium  mitti  de  lege  requirit. 
Sed  proceres  populum  fusa  ambitione  rogabant, 

610  Latronem  legi  peterent  Christumque  negarent. 

580]  cf.  Verg.  Aen.  II  58.        603]  cf.  Verg.  Aen.  X  447.      - 

589  magno  cum  M  500  celsum  (iim  ex  corr.)  K^T  stetit  F, 
591  talibus  exceptum  pilatum  uocibus  urget  Hl,  tallbus  exceptis  Pilatus 
uocibus  ursit  Poelm.  592  qui  dicitur  Poelm.  adstans  R^MLB^^Bh 
593  ifts  RML  F,  V^B  594  exhinc  CMpPBb,  exin  rell.  595  infremet  R^MKi 
sancti  K^K^MpPT^BUl  iustum  K^K^LMpPTBHl  scelerata]  lihri, 
sceleris  conieci,  scelerum  Arev.  perstat  (7,  instat  M  597  tunc  RLT^B 
598  prestans  (m.  1)  K^T^  miranda]  magna  C  599  concidere  CM  legis 
(m.l)  KiK^TBh  6U0  damnatum  coni.  Arev.  morte  MB^  habebant  MBb 
603  ardet  M  territa  sed  M  uiros  KyK^T^  uiso  Bb  604  coniux 
CKiK^Bb,  coiux  M  poeue  R^K^  (m.  1)  PT^Bb  605  mandati  ///  M 
precibusquis  M,  -que  om.  K^T^  606  prOcenim  om.  K^T^  607  poeua 
F,  (?) V^T^B^  cf.  U.IV  619  608  at  R^MTm  mitti-  roquirit  CK^K^T\ 
mittit— requiri  rell.  609  ad  £&  610  legem  Mp  negarent  CMpT^V^V^y 
perderent  M,  necarent  rell. 


138  luuenci 

At  postquam  procerum  incendit  sententia  uulgura, 

Latronisque  petit  potius  sibi  cedere  uitam, 

Consuluit  praeses  populum,  quid  uellet  lesum. 

Plebs  incensa  malo  saauos  miscere  tumultus, 
615  Et  crucis  ad  poenas  iterumque  iterumque  petebant, 

Qui  regis  nomen  cuperet,  qui  Caesaris  hostem 

Confessus  sese  proprio  damnauerit  ore. 

Denique  ui  uictus  detestatusque  cruentum 

Officium  increpitans  se  Iibei*a  sanguinis  huius 
620  Corda  tenere  sibi,  coramque  a  crimine  palmas 

Abluit,  ut  genti  tantum  macula  illa  maneret. 

Hoc  magis  inclamant:  ,Nos,  nos  cruor  iste  sequatur, 

Et  genus  in  nostruin  scelus  hoc  et  culpa  redundet.' 

Pilatus  donat  plebi  legique  Barabban 
625  Et  crucis  ad  poenam  uictus  concedit  lesum. 
Proditor  at  ludas,  postquam  se  talia  cernit 

Accepto  sceleris  pretio  signasse  furentem, 

Infelix  ueris  damnans  sua  gesta  querellis 

Proiecit  templo  tunc  detestans  argentum. 
630  Exorsusque  suas  laqueo  sibi  sumere  poenas 

Informem  rapuit  ficus  de  uertice  mortem. 

Inde  sacerdotes,  pretium  quod  sanguinis  esset, 

Inlicitum  fantes  aditis  concedere  templi, 

611]  cf.  Stat.  Theb.  X  580.      630]  cf.  Verg.  Aen.  11  576. 

611  ad  RMp  incendet  T^Bb  uulgum  CMpT^Vi,  uulgus  rell  612  po- 
tius  petunt  MH  caedere  R  613  qui  CB^  uellent  RM  615  iterum,]  R 
MKiK^LTViV^Bh  petebat  HHl  616  quis  T^  cessaris  MB^ 
617  tacito  Hl  damnauerat  MK^  (m.  2)  B  618  ui  uictus]  uinctus  J?*, 
uictus  Fi  V^H^     619  sed  K^T^Bh     liber  se  a  sanguine  MB     622  haec  Mp 

inclamat  JT^T*        nosj]  si  os  Mp       624  barrabbam  RM,  ba*rabam  K^, 

baraban  K^,  barabbam  T^,  barraban  P  625  uinctum  RK^T^,  uinctus 
(m.  1)  K^  concidit  M,  concedet  K^,  concederet  K^T^  conceditur  le- 
sus  Mp  626  posquam  Mp  627  praetio  CR  precio  M  gene- 
rasse  Poelm.  628  ueris  C,  eris  Matr.^  miseris  3fpP;  aegris  in  ras. 
T,  aegris  rell.  629  proicit  Mp  in  templo  RP  detestabile  Mair. 
630  exosusque  (m.  1)  KyK^T  631  et  633  om.  Mp  632  praetium  C 
633  fanaditis  K^T^  aditis  lihri  iam  cedere  RHl,  iam  condere^iCiirj 
PTH      templis  R^ 


Euaugeliorum  lib.  IV.  139 

Quod  dare  tum  licitum,  cum  sanguis  distraheretur, 
635  Credebant,  agrum  mercati  nomine  uero 

Sanguinis,  horrendo  signant  scelera  impia  facto. 

Haec  quondam  cooperta  canens  uox  uera  profetae 

Euentum  rerum  patefecit  in  ordine  saecli: 

Argenti  triginta  minas  posuere  profani 
640  Hoc  pretium  pretiosi  corporis  instituentes, 

Quod  mox  ad  figuli  rursus  transfertur  agellum. 

^Traditus  est  trucibus  iustus  scelerisque  rainistris 

Militibus:  scelerata  ludibria  corpore  praebet. 

Purpureamque  illi  tunicam  clamidemque  rubentem 
645  Inducunt  spinisque  caput  cinxere  cruentis, 

Inque  uicem  sceptri  dextram  comitatur  harundo. 

Tum  genibus  nixi  regem  dominumque  salutant 

ludaeae  gentis  faciemque  lauere  saliuis 

Vertice  et  in  sancto  plagis  lusere  nefandis. 
650      Haec  ubi  transegit  miles  ludibria  demens, 

Indutum  propriae  ducebat  tegmina  uestis 

Et  crucis  ad  poenam  sanctum  iustumque  trahebat. 

Ecce  sed  egressi  quendam  cepere  Simonem 

Cyrena  genitum  lignumque  adferre  iubebant, 
655  Quo  dominum  lucis  iussis  suffigere  saeuis 

Instans  urgebat  saecli  inmutabilis  ordo. 

At  postquam  uentum  est,  ubi  ruris  Golgatha  noraen, 

Perraixtum  felli  uinum  dant  pocula  Christo. 

Dle  sed  in  sumrao  gustu  tractata  recusat; 

634  licuit  KiK^T^  dum  ELMp  F,  V^  sangues  M  detraheretur  Fj  V^ 
636  facta  Mp  637  conperta  B^MLV^  cadens  Poelm.  in  mg.  638  eueiitu 
CRKiK^TB^H  613  scelerata  Ubri,  scelerum  Arev.,  sanctus  conieci  per- 
fert  Ki  (m.  2)  614  tonicam  BMMp  alii  645  induuut  F,jff?  in  spi- 
nisque  M  646  dexteram  M  comitatu  C  647  uisi  Mp  dmq;  if,, 
dominumue  T  (ue  a  m.  2)  Poelm.  648  lauare  BBBbH  (r  in  ras.),  lo- 
bere  T^      649  sanctum  (m.  1)  K^PTV^V^      650  demens  insaniens  Mp 

651  ducebant  B,  educeb^it  M,  dieebant  Mp        tegmina  C,  tegmine  rell. 

652  trabebat  0,  trabebant  rell.  654  om.  K^T^  Cyrineae  B,  Cirina 
M2)ViBbH  656  urguebat  B^M  alii  immutabilis  C  saeclum  mu- 
tabilis  M  657  Gulgotha  F,  658  felle  BB"^  659  tractare  BK^K^ 
TB^Bb 


140  luuenci 

G()0  Ut  satis  antiquis  fieret  per  talia  dictis, 

Nec  tamen  insultans  hominum  furor  omnia  poscit. 
lamque  cruci  fixum  pendebat  in  arbore  corpus, 
Intactaeque  dedit  tunicae  sub  sorte  per  omnes 
Militis  unius  seruans  possessio  textum. 

665  Et  scriptum  causae  titulum  meritique  locarunt, 
Quod  rex  ludaeae  plebis  gentisque  fuisset. 
Accidit,  ut  pariter  poenae  consortia  ferrent 
Latrones  hinc  inde  duo;  sed  caeca  furentis 
Insultat  plebis  fixo  uaesania  Christo: 

670  ,Hic  est,  qui  templum  poterat  dissoluere  solus, 
Hic  est,  qui  trino  lucis  reparare  meatu. 
Sed  nunc  discendat  suboles  ueneranda  Tonantis 
Et  crucis  e  poena  corpusque  animamque  resoluat.' 
Haec  uulgi  proceres  uaecordis  dicta  sequuntur; 

675  Atque  Pharisaei  scribaeque  et  factio  demens 
Inludunt  motuque  caput  linguasque  loquellis 
Insanis  quatiunt  aeternae  ad  uincula  poenae: 
,Nonne  alios  quondam  trucibus  seruare  solebat 
Morborum  uinclis?  sese  cur  soluere  poenis 

680  Non  ualet?     En  regem  nostrae  quem  credere  gentis 
Debuimus:  soluat  ligni  de  robore  corpus! 
Tunc  sanctis  digne  poterimus  credere  signis. 

673]  cf.  Verg.  Aen.  IV  695. 

660  spurium  esse  putauit  Marold  661  posset  K^  (corr.  in  -\t)  T  (set 
in  ras.)  Hl  662  crucis  MK^TBb^  affixum  Poelm.  in  mg.  hunc 
uersuni  sequitur  uestesque  milites  HII  partiuntur  in  partes  in  R  (mg.) 
KiFT^N  663  intactamque  dedit  tunicam  Poelm.  6Q6  gentis  plebis- 
que  M  667  accedit  CBb  poenae  pariter  RViV^  668  hin  R 
duos  CRMBb^  furentes  (m.  1)  K^K^T  669  uesanio  R^  670  poterat 
templum  C  670  et  671  transpositi  in  G  672  discendat  MKiK^T, 
descendat  rell.  sobolis  R^,  subolis  (m.  1)  K^K^TBb  ueuerando  F, 
674  uecordes  (m.  1)  K^T  675  at  CRK^K^TV^BBb  scribaeque  simul 
V^Bb^  676  linguamque  K^K^T  611  teruae  3f,  aetema  Poelm. 
uincla  3f  678  solebant  Mp  679  proprias  cur  sohiere  poenas  J?,  uin- 
cere  pro  soluere  K^K^  Matr.  TBb  680  uolet  Hl  et  MK^K^LTB^Bb 
gentes  T*      681  soluat  ergo  (m.  1)  K^K^T      rubure  M 


Euangeliorum  lib.  IV.  141 

Confidit  genitore  Deo:  dimittere  poena 

Cur  propriam  non  uult  subolem  ueneranda  potestas? 

685  Nec  minus  increpitant  dextra  laeuaque  gementes 
Adfixi  crucibus  scelerum  pro  sorte  latrones. 
lam  medium  cursus  lucis  conscenderat  orbem, 
Cum  subito  ex  oculis  fugit  furuisque  tenebris 
Induitur  trepidumque  diem  sol  nocte  recondit. 

690  Ast  ubi  turbatus  nonam  transegerat  horam 
Consternata  suo  redierunt  lumina  mundo. 
Et  Christus  magna  genitorem  uoce  uocabat 
Hebraeae  in  morem  linguae;  sed  nescia  plebes 
Heliam  uocitare  putat.    Tum  concitus  unus 

695  Cogebat  spongo  turpi  calamoque  reuincto 
Inpressum  labiis  acidum  potare  saporem. 
Cetera  turba  furens  tali  cum  uoce  cachinnat: 
jSpectemus  pariter,  caelo  ne  forte  remissus 
Helias  ueniat,  celsa  qui  sede  quiescit, 

700  Liberet  et  misero  confixum  stipite  regem.' 
Tum  clamor  Domini  magno  conamine  missus 
Aetheriis  animam  comitem  conmiscuit  auris. 
Scinduntur  pariter  sancti  uelamina  templi 
Carbasaque  in  geminas  partes  disrupta  dehiscunt 

705  Et  tremebunda  omni  concussa  est  pondere  tellus, 
Dissiliuntque  suo  ruptae  de  corpore  cautes. 

687]  cf.  Verg.  Aen.  VIII  97.  692]  cf.  Verg.  Aen.  X  873.  697]  cf 
Verg.  Aen.  XU  606.  701]  cf.  Ou.  Met.  m  60.  702]  cf.  Verg.  Aen.  VI  761. 
705]  cf.  Verg.  Aen.  IX  752. 

683  confidat  P  poenam  B^B\  poenas  KiK^  684  propria  MpB 
686  sceleris  JT,  (ex  corr.)  K^T^^Bh  687  iamque  Bh  689  tripidumque  R 
690  turbatam  EMB^  transierat  MMpP,  transiuerat  L,  transcenderat 
RV^BIIHl  691  suos  Hl  munera  (m.  1)  K^T^  693  baebraeae  C 
plebis  MK1K2T  695  spbongo  CP,  spungo  MpK^K^LTB,  spongio  B^ 
reuicto  R^  696  acitum  C,  acetum  R\  aco&um  M  putare  C  699  quin  L 
in  sede  MpPViV^BbH  700  misserum  M,  misenim  V^Hl  701  tunc 
MLMpP  702  aetbereis  R^,  aetbereisque  MpP  commiscunt  (auris 
om.)  Mp  704  derupta  V^  705  tremibunda  CMT^  pundere  M 
706  de  corpore]  de  pondere  (m.  1)  K^K^T 


142  luuenci 

Tum  ueterum  monumenta  uirum  patuere  repulsis 
Obicibus  iustaeque  animae  per  membra  reuersae 
Et  uisi  passim  populi  per  moenia  late 

710  Errauere  urbis:  sic  terrent  omnia  mundum, 
Militibus  primis  quatiuntur  corda  pauore, 
Dedita  qui  saeuae  seruabant  corpora  poenae, 
Et  subolem  dixere  Dei  Christumque  fatentur. 
.     E  speculis  matres  miracula  tanta  tuentur 

715  Omnes,  obsequium  Christo  quae  ferre  solebant.^ 
lam  decedenti  uesper  succedere  soli 
Coeperat,  et  procerum  solus  cum  iustior  audet 
Corpus  ad  extremum  munus  deposcere  Christi. 
Hic  ab  Arimathia  nomen  gestabat  loseph, 

720  Qui  quondam  uerbis  aures  praebebat  lesu. 
Pilatum  tunc  iste  rogat,  sibi  cedere  membra, 
Quis  nuper  tulerat  uitam  uis  horrida  poenae. 
Concessit  praeses  et  corpus  fiilgida  lino 
Texta  tegunt  saxique  nouo  conponitur  antro. 

725  Limen  concludunt  inmensa  uolumina  petrae; 
E  speculis  seruant  matres  et  cuncta  tuentur. 
lamque  dies  rutilo  conplebat  lumine  terras, 
Otia  qui  semper  prisca  de  lege  iubebat, 
NuUa  sed  inmitis  procerum  furor  otia  seruat. 

730  Conueniunt  onerantque  simul  sic  iudicis  aures: 
,Erroris  laqueos  iustissima  poena  resoluit. 

707]  cf.  Verg.  Aen.  m  102.      711]  cf.  Verg.  Ge.  m  106,  Aen.  V  138. 
727]  cf.  Verg.  Aen.  IX  459. 

707  reuulsis  K^K^T  709  uisi  passim  C,  uisum  passim  K^K^TBh 
late  CBh,  lata  JRFj,  latae  rell  710  omnia  uerbis  (m,  1)  K^K^T  711  qua- 
tiantur  K^K^  (m.  1)  713  sobolem  EMP^BBh  714  et  K^KiLMpT^Bb 
716  iamque  BPViV^  decidenti  jR^FiFj,  recedenti  (m.  1)  KiK^TBbH 
succidere  M  717  cum  CMP,  tum  rdl.  aget  R^  718  deponere  MK^T^ 
719  nomine  (m.  1)  K^K^TBb       720  condam  Mp      721  tum  Mp      ipse 

(m.  1)  K^T  concedere  M  723  sed  CEMK^KJLPTVyBBh  linus  Hl 
725  concludunt  limen  M  includunt  L  726  et  LMp,  e  w  mg.  K^K^T, 
om.  Bh  727  conplerat  X,  730  onerantquej  curatque  K^T^,  honerant- 
que  B^^Hl      sicj  am.2  in  K^TBh 


Euangeliorum  lib.  IV.  143 

Nunc  meminisse  decet;  quoniam  planus  ille  solebat 

Vulgari  semper  iactans  promittere  plebi, 

E  mortis  sese  tenebris  ad  lumina  uitae 
735  Cum  trino  solis  pariter  remeare  recursu. 

Hoc  petimus,  custos  miles  noua  funera  seruet, 

Ne  fera  discipulis  furandi  audacia  corpus 

Consurgat  turbetque  recens  insania  plebem.' 

Et  Pilatus  ad  haec:  ,Miies  permittitur,  inquit, 
740  Seruare,  ut  uultis,  corpus  tellure  sepultum.' 

Conueniunt  saxique  ingentia  pondera  uoluunt, 

Et  limen  signis  et  saxum  milite  seruant. 
Sidera  iam  noctis  uenturo  cedere  soli 

Incipiunt,  tumuli  matres  tum  uisere  saeptum 
745  Concurrunt,  motus  sed  terram  protinus  omnem 

Concutit  et  caelo  lapsus  discendit  aperto 

Nuntius  et  saxum  tumuli  de  limine  uoluit. 

Illius  et  facies  splendet  ceu  fulguris  ignis, 

Et  niuis  ad  speciem  lucent  uelamina  uestis. 
750  Militibus  terror  sensum  discluserat  omnem 

Et  iacuere  simul  ceu  fusa  cadauera  leto. 

Hle  sed  ad  matres  tali  cum  uoce  profatur: 

,Vestra  pauor  nullus  quatiens  nunc  corda  fatiget; 

Nam  manifesta  fides,  sanctum  uos  quaerere  corpus, 
755  Quod  crucis  in  ligno  scelerata  insania  fixit. 

Surrexit  Christus  aeternaque  lumina  uitae 

741]  cf.  Verg.  Aen.  VI  616.      746]  cf.  Verg.  Aen.  VIII  423.       754] 
cf.  Verg.  Aen.  U  309.      755]  cf.  Verg.  Aen.  VII  461. 

732  solebat]  explidt  C  733  uulgare  MP,  uulgaris  Mp  734  limina 
PH  735  solis  trino  RLV^BHHl  remiarc  M  736  hoc  B^K^  (m.  1) 
T\  sed  rell.  738  replens  BLT^V^V^  (m.  2)  B^Bh^  740  si  uera  (m.  1) 
K^Ty  seniate  B^  Poelm.  sepulchrum  K^  (m.  1)  741  in  saxique  K^, 
saxisque  V^  Fj  pundera  M  742  signis  (Ignis  in  ras.)  K^T  743  quam  M 
solo  (m.  2)  K^T^  745  motu*  M  terra  MK^B^  omnis  Bh  746  dis- 
cendit  MK^K^PTBh,  descendit  rell.  748  fulgoris  RK^K^PT^Bh 
749  uestes  K^T^  750  discusserat  M  751  fosa  V^,  fleia  N  752  talia 
tum  ii»,  talia  cum  L  tum  PBh  753  nullais  Mp  non  R^  756  aeterna 
Jtf,  aetema  in  B^,  aeternaque  in  K^K^T^Bh 


144  luuenci 

Corpore  cum  sancto  deuicta  morte  recepit. 
Visere  iam  uobis  licitum  est,  quod  sede  sepulchn 
Nulla  istic  iaceant,  fuerant  quae  condita  raembra. 

760  Dicite  praeterea  celeri  properoque  recursu 
Discipulis,  Christum  remeasse  in  luminis  oras, 
Inque  Galilaeam  laetum  praecedere  terram.' 
His  dictis  uisisque  animos  perfuderat  ardens 
Laetitia  attonitis  stupor  ancipitique  pauore. 

765  Denique  praecipiti  celebrantes  gaudia  cursu 

Talia  discipulis  referunt  tumulumque  relinquunt. 
Ecce  iteris  medio  clarus  se  ostendit  lesus 
Et  fidas  matres  blandus  saluere  iubebat. 
Occurrunt  illae  et  genibus  plantisque  prehensis 

770  Victorem  leti  pauidae  uenerantur  lesum. 
Talibus  ille  dehinc  praeceptis  pectora  firmat: 
jMentibus  absistat  fidei  pauor  omnis  et  ista 
Fratribus  en  nostris  propere  mandata  referte. 
Nostri  conspectus  si  cura  est,  ite  uolentes 

775  Inque  Galilaeam  propere  transcurrite  terram.* 
Interea  tumulo  custodum  exterrita  corda; 
Mittunt  e  numero  partem,  quae  tanta  referret 
ludaeis  ■  rerum  miracula.     Sed  manus  amens 
lam  semel  insano  penitus  deuota  furori 

761]  cf.  Verg.  Aen.  VU  660.      764]  cf.  Verg.  Ge.  II  508.      773J  cf. 
Vei^.  Aen.  XI  176.       779]  cf.  Verg.  Aen.  I  712. 

757  de  uita  Mp      759  nuUa  stic  (m.  1)  K^T      760  recurso  R^,  cursu  M 
761  horas  BK^K^MpHHl        763  hic   K^        764   laetitiae   K^K^MpT^ 

o 

attonitis  P  stupore  MLBb,  fauore  Poelm.  765  celerantes  K^K^PT 
ViV^B^BbHHl,  celantes  Matr.  766  relinquent  K^K^T^Bb  767  uiae 
Poelm.  in  mg.        sese  MK^  (m.  1)  Bb        768  fides  Mp        blande  RK^ 

(m.  2)  LT  blandusque  aluete  M  saluete  (m.  1)  K^T,  saluare  V^H 
769  et  om.  Hl  770  pauide  B  et  alii  772  fides  K^  (m.  1)  B^  ista 
haec  MpP,  istaec  K^K^T^  773  en]  haec  JRF„  hinc  MLMpPB^HHl 
774  noster  conspectus  si  curae  est  Poelm.  uolentes  (s  in  ras.)  T  stite 
uolentes  K^  in  ras.  llh  discurrite  Poelm.  in  mg.  IIQ  tumuli  BLP^ 
ViHHl  777  e]  te  Mp  tante  12«  reffemt  M  (saepii^),  referit  (m.  1) 
K^T      TiS  ludei  Mp 


Euangeliorum  lib.  IV.  145 

780  Praemia  militibus  certatim  magna  rependit 

Et  famam  argento  redimit,  quod  limine  rupto 

Furtim  sustulerit  corpus  defensa  tenebris 

Occulte  rapiens  audacia  discipulorum. 
lamque  Galilaeos  conscenderat  anxia  montes 
785  Mandatis  Christi  concurrens  turba  suorum: 

Cernitur  ecce  suis  proles  ueneranda  Tonantis. 

IUum  procumbens  sancte  chorus  omnis  adorat; 

Nec  tamen  in  cunctis  pariter  fundata  manebat 

Pectoribus  uirtus,  nam  pars  dubitabat  eorum. 
790  Tunc  sic  discipulos  clarus  conpellat  lesus: 

,In  oaelo  et  terris  genitor  mihi  cuncta  subegit, 

Me  pater  est  uobis  dignatus  mittere  lucem. 

Gentibus  haut  aliter  nunc  uos  ego  mittere  cunctis 

Institui,  uestrum  est  cunctas  mihi  iungere  gentes. 
795  Pergite  et  ablutos  homines  purgantibus  undis 

Nomine  sub  sancto  patris  natique  lauate, 

Viuifici  pariter  currant  spiramina  flatus. 

Ablutisque  dehinc  nostra  insinuate  docentes 

Praecepta,  ut  uitam  possint  agitare  perennem; 
800  Nec  uobis  umquam  nostri  praesentia  deerit, 

Donec  consumens  dissoluat  saecula  finis. 
Has  mea"mens  fidei  uires  sanctique  timoris 

Cepit  et  in  tantum  lucet  mihi  gratia  Christi, 

Versibus  ut  nostris  diuinae  gloria  legis 

803  s.]  cf.  Verg.  Ge.  IV  559  s. 

780  rependit  fp  in  ras.)  K^  781  redemit  K^K^MpT^Bh,  redimet  V^ 
783  rapidis  N  audatia  RM  alii  784  Galilei  (m.  1)  K^T  785  con- 
cursans  Poelm.  786  prolis  MK^K^T  787  sancte  BBhH,  sanctus 
MpVi  788  credebat  ViHl  789  eorum]  hic  desinit  M  791  in 
terris  B^P  793  aut  T^  794  mentes  K^  796  sub]  add.  m.  2  in  K^T 
797  uiuificc  (m.  1)  K^K^  curant  B^K^,  iiiuant  Poelm.  in  mg.  spira- 
cula  K^K^Tf  spiraminacula  Bh  798  insinuata  Mp  800  nostra  Fj, 
nostrum  Poelm.  in  mg.  derit  (m.  1)  K^K^TL  801  consummans  B 
fines  K^K^Bh  FINIVNT  QVATTVOR  LIBRI  IVVENCI  INCIPIT 
VERSVS  EIVSDEM  X,  Explicit  liber  UII  luuenci  item  ipsius  Matr., 
dcnique  finimus  opus  hoc  requiemque  subimus  N  803  luxit  plera^qiie 
ediU.      804  diuina  (m.  1)  K^K^T^ 

XXIV.  luu.  10 


146  luuenci  Euangeliorum  lib.  IV. 

805  Ornamenta  libens  caperet  terrestria  linguae. 

Haec  mihi  pax  Christi  tribuit,  pax  haec  mihi  saecli, 
Quam  fouet  indulgens  terrae  regnator  apertae 
Constantinus,  adest  cui  gratia  digna  merenti, 
Qui  solus  regnum  sacri  sibi  nominis  horret 

810  Inponi  pondus,  quo  iustis  dignior  actis 
Aeternam  capiat  diuina  in  saecula  uitam 
Per  dominum  lucis  Christum,  qui  in  saecula  regnat. 

808  Constantius  (m.  1)  K^T  gloria  Matr.  Poelm.  809  rerum  (m.  1) 
K^TB  sacri*  fs  eras.)  K^  numinis  BK^MpFT^V^B^BhH  810  qui 
VxV^  digna  probaris  B^  in  ras.  811  capiet  Hl  811  e«  812  erasi 
8tmt  in  B,  quorum  loco  nu/nc  Ugitwr  benedictio  qwiedam  regdlis  (cf. 
Prolegomena)  812  om.  K^K^  (m.  1)  Matr.  T^  EXPLICIVNT  LIBRI  lUI 
EVANGELIORVM  VERSIBVS  GAI  VElTn  AQVILINI IVVENCI  PRES- 
BITERI  E,  EXPLICIT  LIBER  im  EVANGELIORVM  VERSIBVS  GAI 
VECTI  AQVILINI  IWENCn  PRBI  MpV^  (^VETTI  IWENTi;  Fj 
CVETTi;  Hl  fVetti;,  FINIVNT  VERSVS  IWENCI  miOR  EPYGRAM- 
MATA  PROSPERI  EVANGELIORVM  VIRI  ERVDITISSIMI  EXA- 
METRO  ET  PENTAMETRO  DEGESTA  OPVSCVLIS  SCI  AVGTSTINI 

DEFLORATA  INCIPIVN  (sic)  L,  EXPLIC  EVANGELIORVM  LIB  im 
G.  VETTI  AQVILINI  SIVE  IVVENCI  VC  PRKI  T,  G.  VETTI  AQVI- 
LINI  SIVE  IVVENCI  PRBI  EVANGELIORVM  LIBER  lUI  •  EXPLI- 
Cn^  K^Ki  rFILICITER  AMEN  addito)  Bb  ffeliciter  add.),  EXPLICIT 
LIBER  IVVENCI  B,  EXPLICIT  LIBER  QVARTVS  IVVENCI  PRSBI 
DO  GRATIAS  P,  EXPLICIT  LIBER  IWENCI  QVARTVS  EVANGE- 
LIORVM  H 


INDEX  VERBORUM  ET  LOCUTIONUM. 


A  ab:  ab  aede  proturbat  II  159,  a 
ceruice  reuelli  III  62,  protectum 
a  uulnere  pectus  IV  114,  soluentur 
ab  ordine  dicta  IV  162,  abluit  a 
crimine  IV  620. 

abegit  precibus  locum  III  449. 

aberrare  i.  q.  abesse:  pectoribus  ue- 
stris  —  timor  —  aoerret  11  479. 

abitus  II  450. 

ablaiiui  usus  rarior:  nocturnis  mo- 
nitis  (=  secundum  n.  monita)  re- 
currant  I  180  —  Aegypto  ad  pa- 
triam  uectare  I  273,  aiuersis  se- 
dibus  ortos  I  326,  culmine  iacu- 
labere  corpus  1 387,  casu  defendere 

I  391,  soopulorum  marnne  in  mare 
conlecti  II  67,  ueniens  jDauidis  ori- 
gine  II  105,  cf.  etiam  I  121,  151. 

II  272,  709.  III  234.  IV  261.  - 
haec  diuino  pectore  promit  11  114, 
cf.  633.  in  169  (sed  e  pectore  pro- 
munt  lU  166),  summo  sublatus 
honore  est  H  218,  hauritura  putei 
penetralibus  II  251,  Solymis  aberit 
II  284,  cf.  ni  297,  uino  mutauerat 
undas  II  329,  fugere  corpore  II 
389,  pectoribus  aberret  11  479,  cf 
621,  spargantur  culmine  II  484, 
patrio  dirimat  pectore  II  499,  tol- 
letis  profundo  U  591,  tectis  auferre 
U  616,  uero  mentis  degenerauerit 
II  723,  sedibus  caeli  uibrantur  lu- 
mina  solis  lU  16,  reliquias  mensis 
legere  III  89,  fluctibus  pereuntem 
diripe  lU  121,  labare  praeceptis 
ueterum  UI 135,  corde  fugauit  lU 
370,  pondere  tantosubicientumeros 
lU  482,  portarent  praemia  aequali 
nummo  III  571,  contempsere  meis 
contingere  mensis  UI  754,  depen- 
dent  iussis  IV  44,  rupit  pectore 
uocem  IV  366,  audito  Christum  ue- 
uisse  IV  338,  sanctumque  alabastro 
perfundit  Christum  IV  411,  tem- 
pore  excussam  rapuit  aurem  IV  524, 
seruare  morborum  uinclis  IV  678, 


dimittere  poena  subolem  IV  683, 
—  ubi  in  exspectes:  1  14,  21,  83, 
87, 113, 177, 199,  238,243,244,253, 
293,  309,  314,  385,  410,  411,  424, 
425,  452,  594,  611,  640,  716.  U  13, 
47,  78,  127,  220,  248, 290,  388,  401, 
461,  538,  576,  664,  760,  818.  UI 
16,  53,  63,  84,  126,  220,  245,  225, 
263,  284,  287,  307,  330,  366,  373, 
393,  398,  517,  539,  585,  596,  670, 
754.  IV  23,  77, 90,  99, 112, 139, 143, 
153,  155,  174,  264,  276,  286,  292, 
309,  377,  409,  412,  442,  465,  603, 
629,  740,  758,  765,  776. 

abluere  mentem  I  340. 

abnegare  sibi  III  304. 

abrumpere:  tenebras  mortis  1 129.  — 
abruptus  t.  q.  grauis:  abrupta  in- 
ponunt  umeris  pondera  uestris 
IV  56. 

abstractum  pro  concreto :  illos  celebrat 
dulcedo  Maronis  praef  10,  uertigo 
poliuoluet  jwa^/*.  13,  cunctatio  men- 
tis  debuerat  iusistere  uerbis  I  33, 
acies  securis  leuata  I  335,  falla- 
cia  temptans  . . .  inquit  I  374,  sen- 
sit  fallacia  Christum  I  398,  eifuge 
rabies  ueneni  (i.  e.  diabolusj  I  404, 
apicis  parui  gracilisdistinetiodeerit 
(cf  Matth.  V 18)  1 488,  cautio  legis 
corpus  adulterio  prohibens  I  519, 
adplaudet  laudatio  uulgi  I  576, 
nominis  ueneratio  sanctificetur  I 
591,  tua  largitio  soluat  erroris  de- 
bita  I  596,  contexit  gratia  uestis 
I  645,  multorum  claraabit  talia 
fletus  I  708,  admiratio  plebis  stu- 
puit  I  728,  dei  te  uoluntas  con- 
cessit  surgere  II  180,  populi  sti- 
pante  tumultu  uallatur  II  421, 
itiner  quod  Samaritarum  fraudis 
uestigia  calcaut  II  433  (cf  Matth. 
XI,  12)y  prodet  fratrem  insania 
fratris  II 467,  rapuit  simulatio  qua- 
driiugorum  II  546,  nec  minor  est 
uestrae   glomeratio    turbae   quam 

10» 


148 


Index 


templi  uirtus  II  577,  aduersum 
sese  diuulsio  pugnet  II  612,  uerbo- 
rum  rabie  uiolabitur  II  629,  uester 
si  crederet  error  II  690,  nostrum 
donum  (=  me)  II  678,  uis  inimica 
(=  spiritus  nequam)  II  722,  per- 
stringit  populum  sermonis  gratia 
nostri  II  766,  gratia  perceptae 
frugis  n  782,  fructus  spinarum 
horrore  iiecatus  II  789,  fabri  so- 
boles  III  25,  pestis  saeuissima 
(=  daemon)  III  40,  carceris  in- 
mersum  tenebris  III  48,  sanguine 
abstinuit  feritas  III  49,  plebis 
ueneratio  lohannem  suscipiebat 
m  51  (=  ni  685),  si  tua  nos  di- 
gnatur  uisere  uirtus  UI 111,  uenti 
minas  crebrescere  cernit  III  117, 
in  concilium  semper  praesentia 
nostra  adueniet  III  430,  progenies 
(=  liberi)  III  440,  pueros  quos 
gaudens  cura  parentum  —  ferebat 
III  492,  discipulis  uitae  spes  unica 
fatur  III  521,  aeternae  gloria  uitae 
—  ait  III  530,  progenies  hominis 
(=  Christus)  III  541,  conduxit 
iuuenum  fortissima  robora  III 553, 
multos  homines  dignatio  sancta 
uocarit  III  582,  cibi  uoluntas  ar- 
boris  adtrectat  ramos  III 656,  nulla 
facultas  pomorum  concreuerat  III 
657,  respondit  factio  fallax  III 689, 
colonorum    rabies  .  .  .  proterrent 

III  720,   conubium   (=    uxorem) 

IV  16,  amittet  cursum  lunaris 
gratia  lucis  IV  150,  uirtus  caelum 
suspicit  et  precatur  IV  385,  tantae 
uirtutis  honorem  IV  400,  ueniet 
maiestas  proles  hominis  IV  557, 
sustulerit  corpus  audacia  discipu- 
lorum  IV  782  etc. 

accendere  famam  II  71. 

accitos  I  235. 

accubito  primo  IV  58. 

accmatiuus:  dies  pontum  inciderat 
II  1,  foueam  pecuscula  inciderint 
II  589,  animos  timor  inruit  II  37, 
laaueos  incurrere  11  492,  nunc  in- 
cubat  undas  IV  471,  —  patriam 
rediere  I  254,  Aegyptum  trans- 
portat  I  256,  patriam  remeare  I 
286,  peruentum  est  rura  UI  258, 
—  aduertite  dicta  III  704,  hor- 
rendum  stridens  I  759,  terrena 
sapis  III  302,   incauta   furentem 


IV  194,  —  gaudia  gaudent  I  246, 
ire  uiam  I  556,  uenisse  uiam 
I  231.  —  accusatiuus  qui  did- 
tur  graecus:  deuinctus  membra 
sopore  I  271,  nitefactus  crinem 
I  607,  coufixus  uiscera  tabe  I  733, 
deuinctos  animam  arte  II  5,  stu- 
pefactus  corda  11  188,  percussus 
pectora  luctu  II  377,  sicco  uestigia 
gressu  suspensus  lU  102,  percussus 
corda  III  296,  faciem  mutatur 
III  321,  uestem  nitescit  III  322, 
conmotus  corda  dolore  III  364, 
membra  soluuntur  cunctae  IV  205, 
lacerata  scissos  capillos  IV  306, 
conscia  pectora  pressus  IV  443, 
indutum  tegmina  uestis  IV  651, 
—  hunc  puteum  bibebat  II  263. 

actoi-es  famulos  mittit  III  718. 

actutum  II  389. 

acumen  mortis  IV  22. 

ad :  ad  natriam  uectare  I  273,  imruere 
ad  nuuium  I  327,  terrarum  ad 
regnum   mentis   secreta  tenebant 

I  372,  miranda  ad  gaudia  surgere 

II  407,   matri   ad   gaudia   portat 

III  67,  alimenta  ad  proxima  pi- 
sciculos  paucos  III  211,  filius  ho- 
miuis  prodetur  ad  ultima  mortis 
III  587,  magno  teneantur  amore 
ad  ius  fraternum  IV  42,  —  liu- 
guas  loquellis  insanis  quatiunt 
aeternae  ad  uincula  poenae  IV 
676,  —  ad  uineta  dependere  sui 
iussa  laboris  lU  700,  ad  satiem 
UI  216,  ad  cumulum  UI  250,  ad 
tempus  IV  440,  ad  speciem  IV  749. 

adcrescere  operi  III  557. 

adcumulare  famam  laudesque  praef.  8. 

addere  =  reddere,  respondere:  haec 
trepidans  uates,  cui  talia  nuntius 
addit  I  31. 

adfamina  I  91. 

adfectust.  q.  consanguinei :  quicuinque 
sui  linquet  generisque  domusque 
gazas  adfectusque  omnes  capiet 
m  545. 

adgressor  II  617. 

adhaerere :  mihi  testis  adhaeret  U  670. 

adiectiuum  uel  participium  loco  svb- 
stantiui:  in  contraria  I  210,  ab- 
dita  II  246,  altum  U  27,  alta  UI 
607,  arcanum  U  388,  ardua  IV 
72,  bona  dulcia  II  633,  bona  mitia 
I  674,  casti  amor  I  512,  celsa  UI 


uerborum  et  locutionum. 


149 


95,  669,  futurum  I  104,  certi  III 
599,  culta  n  561,  per  cuncta  II 
416,  debita  I  211.  UI  446,455. 
IV  160,  iussa  laboris  III  700,  per 
deuia  I  408.  528.  II  622.  III  319. 
IV  483,  directa  II  359,  diuersa 
m  146,  744.  IV  107,  231,  468,  mi- 
seri  egentes  III  516.  IV  415,  exi- 
mios  uatum  III  292,  firmissima 
legis  IV  38,  bumiles  miniraos  IV 
302,  inane  I  360.  II  3,  inania  I 
649.  IV  106,  inceusa  IV  614,  in- 
grata  IV  222,  miseri  iniqui  IV  304, 
iusta  operum  I  468,  iusti  lecti  IV 
137,  140,  iusti  uenerabilis  IV  518, 
laeta  III  747,  largissima  III  742, 
longa  III  209,  IV  186,  1.  uiarum 
I  227,  longinqua  III  717,  lubrica 

I  722.  III  374.  IV  499,  mediocria 
cenae  III  619,  id  minimum  IV 
256,  moUia  prati  IV  266,  obscura 
legum  I  293,  occiduum  caeli  IV 
147,  omnia  legis  I  235,  —  mundi 
II 198,  —  patris  II 552,  —  pompae 
IV  218,  in  omnia  dedere  IV  509, 
operta  mentis  II  82,  parui  III  404, 
407,  417,  penetralia  I  505,  584.  U 
220,  251,  543,  698,  759.  UI  150, 
394,  539.  IV  7,  43,  143,  plurima 
terrae  I  145,  potiora  II  762,  miseri 
praui  II  661,  profanus  IV  562, 
639,  profundis  horrendis  IV  286, 
profundum  II  32.  lU  234,  670, 
prona  I  682,  proximus  III  509, 
sancta  per  omnia  I  352,  saepta 
uiarum  III  755,  scrupea  I  684,  se- 
creta  I  175,  288,  304,  372.  II  488. 
ni  146,  169,  serenum  III  226,  so- 
lidum  III  863,  sollemnia  paschae 

II  153,  sublime  II  219,  sublimia 
lucis  IV  115,  summa  III  618,  618, 
miseri  superbi  II  235,  terrena  III 
302,  terrestria  II  209,  tristia  morbi 
IV  314, 485,  ultima  barathri  IV  67, 
—  mortis  III  587,  uentura  obscuris 
miscere  II  165,  uera  omnia  I  180, 
uerum  mentis  II  723,  uirentia  I 
646.  II  815,  ultima  mortis  III  587, 
ad  ultima  IV  67  etc. 

adiectiua  adtMrbialiter :  aetemum  1 21. 
IV  63,  304,  305,  aniia  I  50,  blan- 
dus  iubebat  IV  768,  debita  fortior 
urget  III  448,  dextera  adsidet  III 
518,  directa  uiantes  III  359,  ex- 
trema  iacere  IV  313,  fortes  calcate 


ni  339,  horrendum  I  759,  incauta 
IV  194,  inmensum  I  729,  inmites 
punire  uoletis  III  457,  largior  fluet 
II  270,  laetus  11  317,  leues  m 
523,  libens  IV  805. 1  288,  magnum 

I  86,  93,  manifesta  m  144,  332, 
multum  IV 420,  nimium  1 685,  par- 
uum  I  621,  pauidus  II  288,  pro- 
perans  1 177,  serus  II  829,  secretus 

II  296.  III  96,  repentinus  subitus- 
que  IV  183,  silentes  56,  submissus 

III  500,  590,  tantum  III  649,  tran- 
quillior  III  605,  ultima  IV  546, 
uiuifici  IV  797,  uolentes  IV  774  etc. 

adiectiuum  pro  genetiuo  substantiui 
e.  ^.:coetu  senili  (=  senum)  I  293, 
paternis  sedibus  (—  patris)  I  300, 
corporeis  oculis  I  319,  marinis  gre- 
gibus  I  430,  fraterno  conciliatus 
amore  I  509,  uitalis  semita  I  683, 
arborea  umbra  II  122,  putealia 
pocula  II  257,  uitalia  saecula  II 
292,  uitali  fruge  II  816,  femineis 
uerbis  II  325,  regius  iuuenis  II 
330,  uitalia  uerba  II  452,  his  uotis 
=  horum  uotis  I  583,  patria  uir- 
tute  II  601,  patria  uohmtas  11 730, 
uitalis  ora  II  707,  horror  spiceus 
II  799,  triticeus  nitor  II  805,  uir- 
tutes  patrias  III 20,  casto  iure  (=  i. 
casti)  III 44,  infernis  portis  III 281, 
hmaris  lux  IV  150,  Caiphaeae  sedis 
atria  IV  405,  funeris  ista  laudanda 

IV  420,  terrestria  ornamenta  IV  805. 
aditum  =  adytum  I  10.  II  760. 
adolatio  I  702. 

adoptare  in  numerum  prolis  I  465. 
adsistere  i.  q.  adesse  I  581. 
adstrata  plebs  I  13. 
aeger  i.  q.  malus  I  867  —  aegri  mi- 

seri  n  856. 
Aegjptus  I  256,  272,  277  (alta). 
aemula  (t.  q.  inuida)  aetas  I  28. 
aequaeuus :  muudi  quae  sunt  aequaeua 

nitentis  IV  270. 
aequus:  i.  q.  totus:  factis  diem  tolera- 

uerat  aequum  m  573. 
in  aequore  ruris  UI 155,  aequora  uitae 

m  605. 
aera  (acc.)  IV  10. 
aeriae  aues  I,  684.  II  16,  742,  aeria 

columba  I  358,  aeria  uox  II  520. 
aether:  circum  aethera  sidereiim  praef. 

14j  auricolor  aethra  I  356,  super 

aethera  I  679,  aethra  1 470.  II 125. 


150 


iDdez 


aeuum:  aeuo  defessis  membris  I  75, 
aeui  fallacia  lY  69. 

agellus  figuli  IV  641. 

agitare  laborem  IV  296,  a.  uitam  IV 
799. 

agitatio  t.  q.  exercitio  iuris  II  231. 

agm  ine  lordanes  perrump  it  rura  III 46 1 . 

agna  III  415. 

alabastrum  tiel  alabaster  IV  411. 

alimenta  cibi  I  370,  ciborum  III  207. 

alUterationis  fonnae:  (cf.  Wiener  Stu- 
dien,  1880,  p.  108)  parue  puer  1 125, 
uates  —  uenturam  —  uirgine  1 141, 
pastores  —  per  pascua  I  159,  cog- 
nouit  Christum  —  simili  sermone 
1 220,  ad  patriam  repedantpuerum- 
que  reportant  I  223,  gaudia  magna 
magi  gaudent  sidusque  salutant  I 
246,  in  uultu  et  uerbis  ueneranda  I 
280,  cumgenitore  gemens  1297,  per- 
sensit  pondera  I  303,  series  saeclo- 
rum  I  308,  me  melius  —  mundare 
I  350,  uocis  fallente  ueneno  I  386, 
me  meminisse  magis  I  395,  furi- 
bunda  fallacia  1 398,  rabies  uaesana 
ueneni  I  404,  deuia  daemon  I  408, 
pariter  praecepta  I  429,  sancta  se- 
rebat  I  435,  miracula  magna  mo- 
uentem  I  448,  sapor  —  si  —  sene- 
scit  I  473,  celsi  —  cui  —  caeli  I 
482,  odio  fratris  feruente  1 500,  tua 
tunc  tacitae  —  tanget  I  505,  sit  — 
suscepta  simultas  I  506,  prius  — 
pacem  properans — petendam  1 508, 
corporis  casti  —  celeri  curetur  1512, 
sublimi  statuet  sub  1 515,  perpetuis 

—  pariter  —  poenis  I  527,  semper 

—  similis  —  sequatur  I  549, 
partem  palma  percusserit  I  551, 
ueuerabere  uerbis  I  585,  faciem 
foedare  I  605,  crastina  curetur  — 
copia  I  653,  uasto  uos  uulnere 
I  667,  uitalis  uastis  stipatur  se- 
mita  saxis  I  683,  membrorum  mu- 
nia  I  744,  dat  dicta  I  752,  discite 
dictis  I  754,  fletum  frequentans 
I  759,  finire  furores  11  64,  per 
pectora  plebis  II  93,  simili  ser- 
mone  II  99,  uiresque  uiamque  11 
101,  uir  uenit  II 111,  cum  —  con- 
uiuia  concelebrabant  II 129,  ueniat 

—  uitamque  reuoluat  II 192,  uult 

—  uolat  uocomque  II 199,  magne 
magister  II 205,  malis  mentem  ma- 
culaueritll  237,  putealiapoculapos- 


cat  n  257,  cognouit  certum  cogno- 
scere  II  344,  peius  patescat  11  372, 
percussus  pectora  II 377,  per  jjopu- 
lum  —  pendentiapepliII391,uigue- 
runt  uenae  II  396,  uictor  uitaeque 
repertor  11  405,  dextram  dignatus 

—  dextra  II  406,  credere  eorde 
II  412,  Christus  —  credentes  cemite 
II  413,  per  terga  patescunt  U  426, 
conplere  colentum  11  429,  pergite 

—  patrii  pecoris  11  435,  uitalia 
uerba  U  452,  uestigia  uestra  U 
453,  finem  fidei  II  470,  passeribus 
pretium  —  portio  parua  U  490, 
caeci  carceris  II  510,  lumine  lucis 

II  517,  pondus  —  palmae  II  585, 
uisuque  et  uoce  uigentem  II  605, 
sit  de  semine  sensus  U  775,  selecta 
sorde  II 805,  farris  fragmina  lU  82, 
uere  —  uisere  uirtus  lU  111,  cre- 
brescere  cernit  lU  117,  freta  fer- 
uida  lU  127,  sumunt  simul  —  sor- 
dibus  escas  III 137,  uaesania  uocis 
lU  172,  pisciculos  alimenta  ad  pro- 
xima  paucos  lU  211,  uitalia  uerba 

III  255,  cogit  concilium  lU  259, 
sub  sede  soluta  IU287,  lumine  lucis 
III 314,  cupit  caeli  celsam  conscen- 
dere  III  400,  spatii  sibi  si  foret 
lU  443,  culmina  caeli  UI 456,  pro- 
mittens  praemia  UI  558,  labentis 
lucis  III  564,  cenae  conuiuia  UI 
614,  cogetur  cedere  cornu  III  617, 
praecepta  paratu  lU  630,  ueris  uer- 
bis  IIl  665,  factio  fallax  lU  689, 
simile  sermone  lU  699,  cedere  cre- 
dentum  crudeli  UI731,  propere  per 
publica  lU  757,  puri  pectoris  lU  767, 
factio  frendensIVl,  scribas  sublimi 
sede  superbos  IV  53,  pestes  proster- 
nere  —  parcent  IV  105,  sancti  ser- 
mone  salutis  IV  119,  cui  credere 
cuncta  IV 185,  conuiuia  concelebra- 
ritlV  193,  sceleri  sesubdiditrV427, 
cui  credita  curaIV234,  subest  segni 
substantia  IV  255,  primo  promissa 
pai-antur  IV  271,  dura  dicione  IV 
279,  poena  parui  —  panis  IV  289, 
fidem  —  fortius  armant  IV  328, 
uox  uerberat  IV  375,  lurida  lepra 

IV  409,  pectora  pressus  IV  ^, 
conscendunt  culmina  cuncti  IV 
458,  somni  sub  pondere  pressos  IV 
505,  ui  uulneris  IV  524,  frendens 
furiis  IV  550,  uerba  uera  IV  556, 


uerborum  et  locntionum. 


151 


uoDiet  uobis  uisenda  IV  557,  caeco 
corde  IV  561,  ui  uictus  618,  signant 
scelera  IV  636,  uox  uera  IV  637,  ca- 
put  cinxere  cruentis  IV  645,  passim 
populi  per  IV  709,  texta  tegunt  IV 
724,  sede  sepulchri  IV  758  ete. 

aliter  U  197. 

alius  =  alter  I  552.  IV  23,  173. 

altaria  uenerans  I  504. 

alter  =  alius  III  616. 

alternus:  alternos  celerans  —  motus 
m  56. 

altithronus  genitor  praef.  24.  II  62. 
ni  409,  a.  Pater  n  62. 

altum  i.  q.  mare  II  27. 

altum  scelus  IV  427,  seruitium  I  610. 

ambo  I  153,  305. 

an  in  enunt.  interrog.  simpl  IV  5. 

anacoltUhia:  ecce  senex  Simeon  — 
isque  ubi  templum  penetrat  1 190, 
iuuenis  torpentia  membra  —  lecto 

Sosuere  cubantem  II  76,  ut  ruris 
ominus  —  hic  ubi  progressus  con- 
duxit  et  iussit  —  ipse  sed  egre- 
diens  iuuenit  III  550,  ut  rex  qui 
praecepit  —  cuncti  sed  recusant 
—  post  alios  mittitIII737,  cunctos, 
si  credere  fas  est,  quod  tua  laben- 
ter  possint  praecepta  negare,  sed 
mea  non  umquam  mutabit  pectora 
casus  IV  467  —  consimile  est  do- 
mini  qui  iusserit  —  et  praecipit 
lU  440,  nec  expendere  misit  sed 
ut  ueniant  II  229. 

anaphora:  ueniet,  ueniet  I  276,  quid 
me  tantum,  quid  quaeritis  I  299, 
454  sequ.y  haec  tum  discipulis  ple- 
bique  naec  insuper  addit  II  794, 
regales  thalamos,  regalis  pocula 
mensae  III 741,  hic  aedes  proprias, 
hic  ruris  teota  propinqui  III  745, 
nos,  nos  cruor  iste  sequatur  IV 
622,  hic  est  qui  —  hic  est  qui  IV 
670,  haec  mihi  pax  Christi  —  pax 
haec  mihi  IV  806. 

Andream  I  423. 

anfractus  iteris  I  318. 

anhelus  I  768.  II  247,  330.  IV  494. 

Anna  I  216. 

ante  (aduerhiwn)  II  306. 

antiqua  dicta  IV  660. 

antrum  saxi  IV  724,  antra  pectoris 
I  588. 

apices  proprios  III  475,  apicum  acu- 
mina  (=  aristae)  II  747. 


oazh  xotvou:  Progressus  numen  uidisse 
supernum  Nutibus  edocuit  miserae 
et  dispendia  uocis  1 45,  potestatem 
minimi  non  esse  capilli  Cernitis 
albumue  aut  nigrum  mutare  colo- 
rem  I  543,  sunt  quos  praetumidae 
tollit  iactantia  mentis  Et  precibus 
propriis  gaudeut  adsistere  turbas 
1  580,  sanctis  Heliae  Moysique 
III  324,  ad  concilium  scribae,  ple- 
bisque  uocatur  —  numerus  IV  403, 
cunctos  si  credere  fas  est  —  sed 
mea  non  umquam  mutabit  pectora 
casus  IV  467  s. 

appositio:  ferro  fulgente  machaera  I 
212. 

aptare:  nomen  I  182,  curam  languo- 

ribus  U  438  cf.  600,  stratas  II 535, 

•  pueri  similem  se  moribus  lU  401. 

arcano  II  388. 

ardor  bibendi  U  268. 

area  frugum  I  343. 

Arimathia  IV  719. 

ars  (i.  q.  Geschdft):  arti  numerare  ua- 
cabat  U  157. 

an  animi  UI  666,  nominis  IV  61. 

aspergo  UI  167. 

astrifer  Olympus  III  225. 

astris  inserere  III  267. 

ater:  carcer  I  517,  daemon  U  437, 
614,  mens  I  366,  mors  II  651,  spi- 
ritus  U  45,  uincla  I  202. 

auctor  carminis  prtief.  25,  spiritus 
auctor  I  198.  11  117. 

aula  caeli  U  215,  538,  domini  UI  437, 
regni  1 644.  IV  34  —  aetheriaU  195, 
caelestis  lU  496,  Caiphaea  IV  537. 

aulaea  =  tabernacula:  singula  sub 
noctem  quae  uos  aulaea  receptent 
lU  329. 

aura:  tenerae  aurae  I  42. 

aurea  Roma  praef.  2,  lux  III  15. 

aures  cordis  II  812.  UI 147  —  men- 
tis  II  754  —  maioris  in  aures  ta- 
lia  dicta  dedit  lU  692. 

auricolor  aethra  I  356. 

ausis  talibus  IV  436. 

aut  —  uel:  unius  aut  odiis  cedet  uel 
cedet  amori  I  626. 

auertens:  quem  deus  auertens  nega- 
uit  I  30. 

auita  gens  I  753. 

balantes  i.  q.  oues  III  411. 
Baptista  II  541. 


152 


Index 


Barabban  IV  624. 

baratbrum  IV  67,  286. 

beare  I  120. 

benigna  obsequia  II  506. 

Bethania  m  654. 

Bethleem  I  149,  153,  238,  260. 

bibere:  hunc  puteum  bibebat  II  263. 

bidentes  i.q.  oues  III  183.  IV  463. 

bis  quinis  IV  198,  bis  sex  11  384.  III 
542,  bis  terua  III  316,  bisseno 
coetu  II  431,  bissenos  annos  I  281, 
b.  sinus  cophinorum  III  90. 

blandissima  tegmina  uestis  IV  275. 

bonus  =  rectus:  bona  linea  I  318. 
bonae  mensae  U  133. 

breuiare  numerum  dierum  IV  135. 

bruma  IV  129. 

bustum  II  659.  IV  75. 


cachinnare:  cachinnat  tali  cum  uoce 
IV  697. 

caeca  i.  q.  tenebrosa  nox  II  6,  c.  mur- 
mur  II  169,  c.  rabies  furoris  III 
350,  c.  corde  IV  561. 

caeco:  caecantur  pectora  plebis  ob- 
tunsae  II  712. 

caelestis:  aula  III  496,  regnum  II  813. 
sedes  I  703.  III  283,  408,  ministri 
m  312,  castra  IV  528,  munera  IV 
83,  regna  I  651.  lU  526.  IV  197, 
signa  m  222,  uerba  m  192. 

caeli  arx  III  517,  591,  aula  U  215, 
538,  culmen  IV  65,  cuhnina  m 
456,  dominus  IV  40,  lex  IV  63, 
regia  I  482.  II  513,  539,  regnum 
I  455,  482,  756.  IH  397, 437,  regna 
III  315,  489,  523.  IV  117,  sedes  U 
216.  in  16,  287,  400,  705,  uertex 

I  590,  614.  IV  153. 

Caesar  Augustus  I  145,  Caesar  IV  6, 

11,  616. 
Cafaruaum  m  381. 
Caiphaea  sedes  IV  405,  C.  aula  IV  537. 
calcare:  calcarent  sanctae  legis  iussa 

II  567,  calcatae  legis  uiudicta  11 
588,  uestigia  calcant  II  434. 

callens  astris  cura  I  258. 

calor  animae  uolucris  IV  371. 

camelus  I  323. 

canorus  Dauid  I  149.  11  570. 

capax  m  490. 

capere  lauacra  I  311,  summam  II  541. 

solacia  IV  276. 
capessere  formani  I  377. 


carbasa  disrupta  dehiscunt  FV  704. 
carcer  corporis  I  192,  uentris  m  235, 
carceris  claustra  IV  292,  tenebrae 

I  517.  m  48,  450,  umbrae  I  409. 
carpere  II  83. 

caua  luna  I  51. 

causari  m  178. 

cautio  legis  I  519. 

cedere  i.  q.  remittere:  peccata  uelitis 
cedere  I  603,  i.  q.  esse  proximns 
et  frater  pro  te  tibi  cedat  amore 
m  509,  casta  sed  in  templo  sem- 
per  pro  coniuge  uita  et  cultus  ces- 
sere  dei  I  219. 

celebrare  gaudia  IV  765,  laudes  gra- 
tesque  III  203. 

celebratio  regnorum  caeli  IV  117. 

celerans  aitemos  motus  laterum  III 56. 

celsi  cantus  praef.  9,  c.  uirtus  III 
490,  533,  celso  honore  II 177.  m 
541,  celsa  dicione  III  602,  celsa 
montis  III  669. 

census  I  144,  150. 

centeno  fetu  II  753,  centiplex  II  793, 
centiplicatus  m  547. 

cerno  i.  q.  intellego  m  256  (doctri- 
nam  cernunt). 

certa  fides  praef.  17.  U  230.  m  m, 
709. 

certatim  I  440.  m  493,  643. 

cetus  n  697. 

Chanan  U  128. 

chorea  uatum  I  292,  chorea  qui  sponsi 
laetis  comitantur  uota  choreis  II 
366,  conpositae  m  57. 

chorus:  uestros  choros  —  docebo  IV 
466. 

Christus  sfiepimme. 

Christus  uel  lesus  appellatwr:  caeli 
laus  terraeque  salus  1 194,  aeternae 
gloria  uitae  m  530,  auctor  uitae 
m  503,  clarus  U  128.  m  3.  IV 
790,  doctor  m  399,  dominus  lucis 
IV  655,811;  hominum  lumenque 
salusque  m  356,  legum  conpletor 

II  568,  leti  uictor  U  405.  IV  770. 
lucis  uitaeque  repertor  IV  479, 
mentis  perspector  U  274,  mundi 
regnator  II 265,  praeceptor  m  500, 
proles  ueneranda  Tonantis  IV  786, 
saecli  seruatorU327,  sator  aeternae 
uitae  m  161  —  terrarum  lumen 
II  75,  733,  uitae  lucisque  parens  I 
747,  uitae  repertor  U  405  etc. 

cient  sub  nomine  fatui  —  fratrem  1503. 


uerborum  et  locutionum. 


153 


circa  adu.  I  158. 

circumconplexa  IV  82. 

circumlatrare  IV  535. 

clades  poenarum  IV  195. 

clamis  rubens  IV  644. 

claret  =  manifestum  est:  quae  uobis 
clarent  II  774,  clarebunt  lumina 
Christi  IV  148,  signa  dabit  proles 
hominis  quis  clareat  IV  153. 

claua  IV  513. 

colaphus  IV  567. 

comes:  comitis  uestigia  matris  I 
287. 

comitari  c.  d. :  uocibus  —  fi des  comita- 
bitur  II 693,  sponsocomitatur  factio 
prudeus  IV  219. 

comitatus:  crucem  —  comitatibus  ad- 
dere  nostris  gaudeat  III  305. 

comparatiui  rmis  Uberior:  iam  gra- 
uior  penetrat  I  198,  gens  est  ul- 
terior  (=  remota)  surgenti  eonscia 
soli  I  224,  an  rursus  senior  matris 
conreptet  in  aluum  U  191,  uelocius 
exit  U  749,  crebrius  audisse  et  mul- 
tos  firmare  III  262,  uir  senior  lU 
355,  pars  est  quarum  sapientior 
(=  sapiens)  una  IV  198,  quia  non 
est  certior  hora  IV  226,  iam  grauior 
numerus  IV  404,  cum  iustior  audet 
IV  717. 

compita  I  260,  compita  uitae  I  513, 
per  compita  lU  79,  758,  per  com- 
pita  lata  uiarum  IV  206. 

concedere  I  210.  II  181,  673,  conces- 
sum  est  U  88,  103. 

concelebrare :  conuiuia  IV  193,  gaudia 
mira  I  109,  laudes  I  117. 

concentus:  cautato  sanctis  concentibus 
hymno  IV  457. 

couceptus  plur.  1  65. 

condudere  uerbis  I  589.  IV  8. 

concordi  pace  UI  606. 

concredere  U  325. 

concrescere  lU  658. 

concurrere  =  impleri:  utdictumEsaiae 
concurreret  ordine  saecli  1 412,  cer- 
tum  concurrere  tempus  U  344, 
quo  possent  dicta  profetae  ordine 
saeclorum  iussis  concurrere  rebus 
II  825,  —  mandatis  Christi  con- 
currens  turba   suorum  IV  785. 

concutere:  pauorem  c.  I  14. 

conectit  uerbera  flagri  II  158. 

confinia  summa  leti  et  uitae  IV 
315. 


conglomerare  II  431. 

coniugcdionis  formae  rariores:  iutu- 
rus  I  58,  hauriturus  U  251,  dicere 
I  126,  praegrediere  I  126,  iacu- 
labere  1  388,  comitabere  I  557, 
uenerabere  1 585,  lucrabere  III 422, 
fateare  IV  554,  praeteriet  IV  159, 
redimibit  IV  189,  uestibat  UI 331, 
fuat  IV  163,  mergier  I  349,  fantes 
IV  414,  633,  quaesunt  I  249,  re- 
sipire  III  181,  uidere  I  247,  IV  92, 
rediere  I  254,  discessere  I  447,  ce- 
cinere  II  104,  cepere  II  176.  IV 
653.  stupuere  II  295.  lU  125, 
petiere  11  301,  uenere  III  234, 
conuenere  lU  382,  iussere  III 
386,  contempsere  III  754,  duxere 
UI  759,  cubuere  UI  761,  iacuere 
IV  24,  gemuere  IV  25,  obstipuere 
IV  51,  accessere  IV  577,  posuere 
IV  639,  cinxere  IV  645,  lusere  IV 
649,  patuere  IV  707,  errauere  IV 
710,  dixere  IV  713,  iacuere  IV  751 
etc.  —  audistis  I  496,  macularit 
I  497,  notastis  I  698,  foedarat  I 
734,  resipisse  U  72,  nos£i  II  113, 
quistis  U  672,  locarat  lU  618, 
seruastis  II  689,  degenerarit  II 
723,  constabilistis  II  759,  nostis 
lU  231,  necastis  IV  79,  audistis 
IV  562,  sonarit  IV  569,  quaesisset 
1 258  etc.  —  licitum  est  IV  758,  in- 
postam  I  478,  repostum  IV  143, 
conposta  IV  377,  conplexa  fuerit 
U  230,  fuerint  exclusa  U  232,  con- 
fessus  fuerit  II  495,  inlata  fuerint 
lU  148,  spoliata  forent  IV  371, 
fuerant  condita  IV  759,  fueras  ad- 
ditus  IV  571,  accepta  fuerat  IV 
310,  fuerant  secuti  IV  399. 

conitmctiuus :  lohannes  uocitetur  in- 
geminat  I  110,  satis  est  iubeas  I 
748,  orabant,  regionem  lingueret  II 
74,  quod  scirem  —  extimui  IV  241 
—  prosiliunt  testes  qui  audissent 
lesum  dicere  IV  547. 

conluceo  IV  405. 

conlustrare  =  peragrare  U  715. 

conmercia  animae  ponere  lU  310. 

conpage  mundi  praef.  1. 

conplacuit  IV  406. 

conplere  legem  I  222,  officium  I  47, 
ordinem  I  353,  praecepta  III  630, 
faciem  IV  566,  —  uox  aera  con- 
plet  I  172,  —  cum  gen.  sportas  — 


154 


Index 


conplefcas  reliquianim  III 253,  con- 

plentur  mixtae  plebis  III  760. 
conpletor  legnm  II  568. 
conponere  corpus  IV  723,  membra  III 

84.  IV  377,  uitam  IV  351,  flam- 

mas  oliuo  IV  211. 
conprendere  n  189,  208,  211.  III  502, 

arua  III 237,  imos  III 613,  —  corde 

IU334,  cordisobsequioIV54,  sensu 

I  190,  —  bissenos  aeui  conpren- 

derat  annos  I  281. 
conpressit  corde  dolorem  I  410. 
conquirere:  conquirit  quae  sit  sententia 

discipulorum  III  270. 
conreptare:   an  rursus  senior  matris 

conreptet  in  aluum  II  191. 
conscia  soli  surgenti  I  224. 
conseruus  III  447. 
consimile  c.  g.  III  437,  cd.IV  42. 
consistere  i.  q.  esse  1 660.  II 194,  magnis 

consistere  rebus  credentum  uirtute 

fidem  IV  381. 
constabilire  mentem  robustam  II  759. 
Constantinus  IV  808. 
constipesco:  constipuerunt  I  179. 
canstructio  ad  sensum:  plebes  con- 

mota  —  uolutant  III  21  cf.  etiatn 

I  108.  n  74.  III  198,  colonorum 

rabies  —  proterrent  III  720,  illo- 

rum  mens  maculata  —  obtruncant 

m  729. 
con8tn*ctio  inwitata:  gentibus  infidis 

celsadicione  potestas  inponit  quos- 

cumque  super  dominantur  eorum 

m  603. 
consur^ere  in  iras  I  499.  U  27. 
contagia  sordida  U  239. 
contexta  simul  ieiunia  cordis  I  371. 
contrarius:    dictum  in  contraria   (= 

avTtXeyeJuevovJ  I  210. 
conuenticula  U  583. 
conuerso  caelo  m  317. 
conuexum  caelum  lU  224. 
conuiuia:  celsis  strueret  conuiuia  men- 

sis  lU  53. 
conuoluere :  perpetuis  animam  pariter 

conuoluere  poenis  I  527. 
cooperta  IV  637. 
cophinus  m  90,  249. 
copia  farris  I  344,  fructibus  promen- 

dis  m  660. 
copula  saepe  deest. 
corara  adu.  IV  620. 
cordis  inflati  tumor  III  618,  c.  deuo- 

tio  IV  40. 


comu  salutis  erecto  I  120. 

coronare  fronde  subnexa  UI  637,  fun- 
dum  m  551,  undas  U  142. 

corporea  species  I  357. 

corpora  uestra  i.  q.  uos  II  461,  cor- 
pora  genitorum  U  468,  —  terrae 
portio  corpus  m  275,  —  corpus 
aegrum  I  19%  curatum  I  197. 

correpto  II  191. 

coruscans  praef.  23. 

credita  I  73. 

cretus:  pignoribus  mediis  nondum  de 
germine  cretis  IV  17. 

crimine  cum  nullo  pacta  1 139,  c.  sub 
nullo  culpae  I  162. 

crurum  debile  uulgus  m  198. 

cubitalia  incremento  I  640. 

culmen  marmoreum  templi  I  385. 

culmina  uatum  I  233. 

cultorum  pectora  i.  q.  cultores  U  290 
-  cultor  U  814. 

cum:  coniugium  nuUo  cum  crimine 
pactae  I  139,  cum  pace  I  204,  pri- 
mo  cum  lumine  solis  m  552,  tali 
cum  murmure  fatur  m  574,  uer- 
bis  cum  fraude  malignis  IV  2, 
tali  cum  uoce  cachumat  IV  697. 
tali  cum  uoce  perfatur  IV  752. 

cum  inuermm:  iam  conprenderat  — 
cum  solebant  I  282,  iamque  tor- 
nebant  omnia  cum  puppis  sulcabat 
iU  98,  aderant  —  parabant  cum 
deseruit  —  petiuit  I  287,  —  cum 
(=  SioTi)  cum  in(2.  I  15. 

cum  primum  —  uidisset  I  194. 

cumulata  plebs  I  207,  sors  IV  254. 

cunabula  I  156. 

cura  uerborum  U  464,  manibus  la- 
uandis  m  136,  curatio  hominum 
I  638,  c.  maior  U  592. 

currere:  uox  missa  cucurrit  I  163. 

curuo  acumine  m  393. 

Cyrena  IV  654. 

daemon  I  712.  III  300,  359,  370,  — 
daemoniorum  princeps  U  60.7. 

dare:  duro  praesepe  datur  cubili  I  157, 
d.  quietem  II 16,  d.  plebem  U  474, 
obseruare  dedit  I  187,  dona  d.  I 
251,  d.  addere  nomen  I  274,  d. 
uocem  I  432. 

Dauihelis  IV  122. 

datiui  USU8  rarior:  prostrauit  terrae 
I  162.  rV  495,  attonitis  cucurrit 
I  163,  templo  subibat  II 154,  de- 


uerborum  et  locutionum. 


155 


mersit  leto  III  351,  labuntur  leto 
II  747,  prostemere  leto  IV  406,  ca- 
dunt  solo  n  739,  profundo  praeci- 
pitetur  in  391,  mergetur  caeno  ba- 
rathri  IV  67,  uobis  uenerat  III  707 
(cf.  uenit  enim  ad  uos  Matth.  XXI, 
32),  condereterrae  II 24.  III 69,  pa- 
uidis  loquitur  III  107,  tibi  nunc 
in  uerba  uenire  I  17,  Christum 
prodere  morti  (=  ad  mortem)  IV 
434,  mihi  multorum  clamabit  talia 
fletns  1 708,  dimittere  uitae  IV  602, 
exercent  trucem  subiectis  urbibus 
iram  III  604  (cf.  potestatem  exer- 
cent  in  eos  Matth.  XX  25),  ad- 
strata  foribus  I  13,  quos  operis 
glomerauit  portio  ruri  III  581,  — 
uitaeue  animoue  sedebunt  lU  149, 
haerent  fundamina  petrae  I  720, 
discipulis  haerere  II  97,  haereat 
ne  uobis  portio  uitae  II  454,  do- 
mibus  inhabitare  I  301,  —  canibus 
sua  portio  mensae  decidit  III  188, 
segni  toUatur  portio  IV  250  (at 
IV  256  tolletur  ab  illo),  —  dicenti 
iunguntur  milia  I  170,  —  Natha- 
naheli  concurrit  II  102,  concur- 
rere  tempus  sanantis  Christi  uerbis 
II  344,  quo  possent  dicta  profetae 
concurrere  rebus  11  825,  sterili 
concreuerat  umbrae  III  658,  audi- 
stis  pugnantis  foeda  profani  uerba 
Deo  IV  562,  —  illi  dextram  tetigit 
I  769,  cur  uobis  tacitas  uoluit 
cunctatio  mentes  III  243,  quod 
panes  quinque  plebis  mihi  milia 
quinque  inplerint  dapibus  UI  248, 
—  nobis  domuerunt  omnia  I  709, 
cui  moenia  surgent  I  717,  quod 
mala  cuncta  illi  uirtus  diuiua  do- 
maret  III  34,  —  tibi  (=  abs  te) 
puerum  gigni  I  70,  sterilis  quae 
credita  cunctis  I  73,  uox  missa  deo 
I  184,  uox  instincta  deo  I  276, 
cunctis  laudetur  I  481,  uobis  con- 
dita  I  616,  uobis  curetur  I  653, 
talis  cognita  numquam  uita  mihi 

I  713,  spiritus  sanctus  cuicumque 
uiolabitur  II  628,  non  mihi  cap- 
tatur  gloria  II  681,  respuitur  uobis 

II  683,  cuicumque  uoluntas  inple- 
tur  II  730,  si  genitor  cuiquam  lae- 
datur  III  141,  uobis  uitentur  lU 
239,  scandatur  tibi  III  391,  sit 
tibi  multatus  III  429,  istaec  mihi 


obseruata  reor  III  510,  nobis  per- 
contata  III  679,  sibi  responsa  lU 
698,  accitos  famulis  III  739,  uir- 
ginibus  properatum  IV  210,  dilec- 
tum  Chnsto  IV  314,  iustis  celebre- 
tur  IV  319,  tibi  decreta  est  senten- 
tia  IV  493,  cernitur  suis  IV  786  etc. 
—  uitae  uinctura  perenni  U  226, 
quae  sint  genitalia  moenia  Christo 
I  236,  utcfue  illi  (=  illius)  dex- 
tram  tetigit  I  769,  uitae  iunctura 
perenni  U  226,  medellae  exclusa 
U  232,  celasti  ista  superbis  U  550, 
uiuere  poenae  U  603,  bono  con- 
uersa  plebes  II  771,  cura  lauandis 
manibus  praeteriit  lU  136,  nou 
sit  tibi  copia  fructibus  promendis 
lU  659,  permixtum  felli  uinum 
IV  658. 

Dauid  I  121,  149,  151,  166.  U  105, 
570.  lU  356,  639,  647.  IV  47,  48. 

de:  prisco  de  sanguine  I  186,  admi- 
ratio  digna  de  pueri  uerbis  I  295, 
doluit  de  pectore  sortem  I  461,  de 
fontibus  ablue  uultum  I  608,  de 
fontibus  egestas  undas  U  148,  la- 
cob  de  nomine  poUens  U  245,  fu- 
git  de  pectore  daemonII419,  nostra 
de  sede  —  sentiet  II  503,  de  lege 
U  574.  IV  63,  608,  728,  de  (=  ex) 
pectore  II  713, 778,  de  semine  sen- 
sus  II  775,  nostro  de  semine  II 
810,  uno  de  corpore  uecti  III  469, 
omnes  de  labe  malorum  secemet 
IV  262,  credis  puro  de  pectore  FV 
354,  iuuari  de  pretio  unguenti  FV 
414,  de  morte  luctus  IV  334,  so- 
cians  de  corde  dolorem  IV  369,  pro- 
ueniat  nostra  de  sorte  uoluutas  IV 
504,  de  more  I  284.  IV  600  (at  ex 
more  I  282). 

debeo:  scriptura  meis  conplenda  est 
debita  rebus  IV  530. 

debilis:  cmrum  debile  UI  198. 

debita  leto  percurrens  I  211. 

decipere  i.  q.  discerpere,  interficere  II 
598. 

decUnatio :  gen.  plur.  iuuencum  II 156, 
duum  ifl  431,  uirum  III  572.  IV 
707.  —  gen.  participumm  in  — 
um:  captantum  III  684,  cedentum 
I  694,  cenantum  III  91,  251,  cer- 
nentum  II  73,  colentum  II  429, 
credentum  II  151,  757.  UI  74, 108, 
670, 673, 731.  IV  52, 364,382,  egen- 


156 


Index 


tuin  IV  415,  errantum  IV  98,  flam- 
micomantum  IV  201,  flentum  II 

402,  frugiferentum  II  549,  habi- 
tantum  II  449,  infantum  I  268. 

II  551.  ni  651,  lactantum  HI  652, 
mirantum  II   304,  361,   orantum 

III  458,  palnantum  I  701,  II  360, 
peccantum  II  360,  praesentum  III 
64,  quaerentum  IV  96,  ridentum  II 

403,  salutantum  IV  59,  sectantum 

II  511,  562.  m  182,  259,  494,  624, 
sequentum  1 732,  serpentum  II 458, 
torrentum  I  719,  uidentum  11  415, 
uirentimi  II  815,  —  puppe  I  433, 

—  celeri  III  630.  IV  760  (con- 
cordi  III  606),  maiori  IV  189,  uaui 

III  220,  praeceleri  IV  22,  —  uul- 
gum  IV  611,  —  aethera  »roe/'.  14, 
aera  I  172,   —  itiner  11  23,  433. 

IV  71,  iteris  I  243,  290,  318,  557. 
II 184.  IV  767.  —  nom.  prop.  An- 
dream  I  423,  Barabban  IV  624, 
Cyrena  (abl)  IV  654,  DanihSlis  IV 
122,  Dauldis  I  121,  151,  166.  II 
105.  UI  856,  639,  647.  IV  47.  Da- 
ulda  I  149.  II  570,  Esaiae  I  412. 
II  767,  HeUae  (dat)  IJl  324,  He- 
liam  III  265,  345,  Hieremiam  lU 
268,  lacobum  I  430,  lesu  (gen.) 
I  359.  U  128,  lesum  I  299,  lor- 
danis  (gen.)  praef.  27  I  347,  lor- 
danen  I  415,  luaae  (gen.)  IV  514, 
ludam  IV  444,  luda  (ahl.)  IV  480, 
Moyser  (gen.)  II  218,  Moysl  (gen.) 
U  691,  Moysl  (dat.)  III  324,  Moy- 
sfeft  IV  15,  Nathanahelis  II  118, 
Nathanaheli  (dat)  U  102,  Salo- 
mona  I  644.  II  710,  Solomone  U 
711,  Zachariae  (gen.)  1  74,  81,  309. 

—  indecUnabilia:  Bethleem  (nom.) 
I  149,  (gen.)  1  153,  238,  260,  Ca- 
farnaum  (gen.)  UI  381,  Chanan 
(gen.)  U  128,  Dauid  (acc.)  IV  48, 
Elisabeth  (gefi.)  I  106,  (acc.)  I  82, 
Golgatha  (gen.)  IV  657,  lacob  (gen.) 
U  245,  263,  Nazara  (gen.)  III  29. 

decolor  II  683.  IV  31*. 
decuplatus  III  436. 
dedignata  gloria  II  523. 
deficere  c.  dat.  U  130. 
defixa  lege  III  140. 
defletio  IV  121,  154. 
degener  I  333. 

degenerare:  uero  mentis  cum  degeue- 
rarit  II  723. 


dehiscere  U  611.  IV  704. 

delubra  I  188. 

demergere:  demersit  leto  UI  351.  — 
demersus  in  abdita  U  246,  de- 
mersa  placido  sopore  U  401. 

demortua  corpora  II  640. 

dependere  iusta  laboris  UI  700. 

deposcere  II  428. 

deprimere  corpore  terram  IV  489. 

depromere  =  dicere  II  425.  IV  348, 
459.  —  II  527,  737.  lU  3,  467. 
IV  380. 

describere  (discribere)  I  146. 

despei-antibus  (disperantibus  RM^)  1 9, 
—  ad  desperandum  (disperaudum 
M^K.K^PBh)  I  33. 

despicio  (dispicio)  U  647. 

desponsa  (disponsa  MK^TBh)  i.  q.  de- 
sponsata  1 54, 152  (disp.  RK^TBb). 

destituere  uiduam  I  217. 

deuotio  cordis  IV  40. 

dextera  III  122. 

dicare  monitis  auresque  et  facta  1 
715. 

dies  nuisc.  U  564,  fem.  I  706. 

Didymus  IV  330. 

digesto  cx  ordine  I  4,  489. 

dignari :  magnum  dignando  1 98,  quod 
me  dignatus  in  altum  eri^it  I  98, 
finemque  inponere  uerbis  dignatur 
suis  I  203,  tune  meis  manibus 
dignaris  mergier  undis  I  849,  fri- 
gentis  dextram  diguatus  prendere 
II  406,  08  aperire  meum  dignabor 
II  827,  si  tua  nos  uei*e  dignatur 
uisere  uirtus  III  111,  me  pater  e^t 
uobis  dignatus  mittere  lucem  IV  792. 

dignatio  sancta  lU  582. 

dignus  c.  g.:  uis  digna  pudoris  III 
727.  —  c.  inf.  conprendere  I  190, 
contingere  13^39  —  digni  cognouere 
uiri  II  173,  -  digne  I  674.  U  151. 

diluuii  uiolentia  IV  167. 

dimersus  in  foueam  III  158,  dimersus 
ad  imas  tenebras  IV  257. 

dimissum  =  demissum  I  16,  53. 

dimittere  uitae  IV  602. 

discendere  =  descendere  praef.  23. 
I  11, 160,  357.  II  255. 

discernere  t.  a.  secemere  I  298. 

discerpere  III  213. 

discidium  I  532.  III  474. 

discludere  duro  corde  lU  162,  —  dis- 
cluserat  terror  sensum  IV  750. 

discurrit  gloria  praef  11. 


uerborum  et  loeutionum. 


157 


discussio  capitum  I  144,  discusso  dae- 
mooe  III  193,  discutere  frena  III 
425. 

disiecto  profundo  II  32. 

dispendia  uocis  I  46. 

dispernens  i.  q.  speruens  II  255. 

disquirere  I  G31.  II  227,  664,  686.  III 
627.  IV  606. 

dissicet  II  622. 

dissoluere  saecula  IV  801. 

dissona  lingua  III  764. 

distrabere  i.  q.  uendere :  omnia  distrabe 

III  515,  cum  sanguis  distraheretur 

IV  634. 

ditare  I  102.  II  320. 

diuersus:  diuersa  facta  I  722,  diuersae 
multatus  nomine  gentis  III  429, 
diuersa  petebant  III 744,  —  uarius: 
diuersisque  malis  nexos  (cf.  Matth. 
IV  24)  I  441. 

diuinare:  tali  diuinat  uoce  magister 
IV  433. 

diuulsio  II  612. 

dolosa  dicta  II  586,  dolosi  Pbarisaei 

III  133,  d.  Sadducaei  lU  221,  241. 
dominari  c.  g,  III  603. 
domiuatus  III  515,  730. 
Dominumque  Deumque  I  24.   IV  49. 
dominus  caeli  I  35,  d.  ruris  II  423. 

IV  40,  —  dominus  saepius. 
donare  medeilam  I  437. 

dubitata  fides  (i.  q.  fides  quae  dubi- 

tauit)  III  123. 
dubitare  sequ.  acc.  c.  inf.  11  493:  quis 

dubitet  sapiens  cedere  bominem  . . . 
dubius:  dubio  liquefactatimorelllllS. 
ducere  =  regere  I  239. 
duellum  II  620. 
dulcedo  Maronis  praef.  10. 
dulcis  natus  II 838,  d.  columbae  II 459. 
dum:   dum  dignis  lueret  per  uincula 

poenis  III  455. 

e  om.:  abrupto  toUetis  —  profundo 

II  591,  quo  membra  solo  conposta 

quiescunt  IV  377. 
ecce  I  77, 101, 160, 181, 190, 199,  214, 

243.  II  9,  44,  76  etc. 
edere  —  profiteri  I  148,  151. 
edocere:    numen    uidisse    supemum 

nutibus   edocuit   et  dispendia 

uocis  I  46. 
egens:  bumiles  egentes  ditauit  1 102. 
egestas  undas  II  148. 
elinguis  III  199. 


Elisabetb  I  82,  106. 

ellipsis  uerhi:  praef  21  I  73,  324.  II 
9,  88,  176,  264,  279,  281,  379,  382, 
397,  598,  602,  736.  UI  25,  257, 
264,  272,  316,  320,  403,  552.  IV 
187,  190,  210,  535,  545,  618,  776. 
—  (dixit)  I  31.  II  161,  184,  193, 
204,  205,  259, 278  etc.  —  (bomim^s) 
I  443.  II  531.  —  (magis)  I  525. 

ergo  age  pra^f  25. 

erigere  in  altum  I  98. 

error  oculi  I  523. 

Esaias  I  313,  412.  U  767. 

esca  i.  q.  materia  II  604. 

et  postpos.  I  127,  342  (illius  et),  451. 

III  509,  607,  652  =  etiam  I  141, 
163,  172.  III  428. 

et  apodosin  incohat  (cf  s.  v.  quej  iam 
decedeuti  uesper  succedere  soli 
coeperat,  et  procerum  solus  cum 
iustior  audet  IV  717. 

excisa  rupes  II  15.  IV  373. 

excitus  II  272. 

exbinc  I  130,  435.  IV  494  (exin  III 
600.  IV  457). 

exoptare  sequ.  inf  UI  131. 

exorant  expendere  II  323. 

exordia  nascendi  II  186. 

ex  ordine  I  122,  369.  III  23,  86.  IV 
24,  376. 

expedire  =  docere:  expediens  populis 
iustitiae  leges  uitaeque  salubria 
iussa  lU  18. 

expendere  iudicio  =  iudicare:  iudi- 
cioue  truci  terras  expendere  misit 
(cf  loh.  III 17)  U  228.  -  gemi- 
nos  illic  expeudere  soles  (dies)  II 
323. 

exposc«re:  cunctaque  maturam  rura 
exposcere  messem  II  314. 

exscindere  I  565. 

exsuperabilis  III  281. 

ex  te  data  munera  II  133. 

extima  portio  operis  UI  581. 

extrinsecus  lU  164. 

faciles  uictus  I  631,  f.  uirtus  U  121. 
factio  I  616.  II  580,  606.  UI  645,  689. 

IV  1,  510. 

facultas  pomorum  III  657. 

facundia  IV  595. 

falsum    =     mendacium    uel    fictum 

praef  20. 
famoso  nomine  IV  601. 
famula  I  77,  —  famulae  mauus  I  892. 


158 


Index 


farina  11  821. 

farris  copia  I  344,  fragmina  III  82, 

germina  II  779,  insidiae  Ul  246, 

semina  UI  4. 
fascia  IV  396. 

fatigare  diem  I  582,  fatisco  III  244. 
fatuus  I  503. 
feralia  iierba  iuris  I  532. 
felix:  felix  fetus  I  87. 
femineam  mentem  I  215. 
ferre  =  auferre  IV  722,  -  ieiuuia  ferre 

II  364,  ferre  nomen  I  495. 
ferreus:  uis  ferrea  III  487. 
feruida  uls  flammae  III  267. 
fessus:   fesso   nexos  languore  quietis 

IV  507. 
festa  iugalia  III  752. 
fetor  IV  379,  fetus  I  29. 
figere:  fldem  II  648,  inmersos  gres- 

sus  m  113,  uestigia  Ul  115. 
fila  uestis  attingere  III  130. 
finis  =  efiectus:  qui  finem  credit  mox 

adfore  uerbis  (cf.  Luc.  1 45)  I  92, 

finem  inponere  uerbis  I  203. 
firmare  i.  q.  affirmare  III  262. 
fistuca  I  659. 
flamen:  diuinae  uocis  flamine  sancto 

I  85,   quam  petant   —  currentia 

flamina  partem  II  201,  uenti  III 

99,  flamina  contraria  III  124. 
flamma  ultima  praef.  5,  =  poena  I 

502.  m  475,  —  flammae  I  526, 

530.  IV  284. 
flammicomantes  taedae  IV  201. 
flammipedes  quadriiugi  II  546. 
flammiuoma  nubepraef  23. 
flatus  =  spiritus  U  59,  194, 197, 203. 

IV  797,  —  I  359, 361.  U  714.  IV  49. 
flos:  in  flore  iuuentae  I  216. 
fluentum  stagnans  I  451. 
fodi  poena  IV  304. 
foenora  concedere  I  598. 
foutanae  undae  U  329. 
foribus  (=  lEo))  1 13,  pro  foribus  II 726. 
foris  miscere  II  727. 
forsan  praef  22.  1 33.  m  616.  IV 140. 
fortis:  uinum  conseruant  fortia  uasa 

U  376. 
fraglare:  late  fraglantis  oliui  IV  412. 
fragmen  lU  90. 

fragosa  rabies  uentorum  III  230. 
fraus  diurna  I  654. 
frena  doctorum  lU  425. 
frenare:  mea  iussa  freuant  molimina 

mentis  I  521. 


frendens  insectatio  I  466,  fr.  uiolentia 

U  463. 
frequentare  in  tempora  longa  pra^f.  7. 
frondosa  umbra  lU  72. 
frons  duelli  II  620. 
frugiferentum  terrarum  U  549. 
frutex  I  646. 

fulgentis  regni  sedes  lU  735. 
fundare  i.  q.  coufirmare:  fides  multos 

plebis  fuudauerat  alta  U  324. 
fundere  partum  I  105. 
fuuus  miserabile  U  379,  fuuera  (ca- 

dauer)  II  397,  funera  leti  II  521. 
furibunda  fallacia  I  398,  ars  U  5. 
furores  =  daemones  U  721. 
furta  tororum  UI  170,  505. 

Galilaea  per  arua  I  414,  Galilaeaeque 
arua  III  459,  terra  Galilaea  I  435. 
U  243.  IV  466,  762,  775,  G.  plebs 

I  450,  G.  regio  U  328,  Galilaeae 
orae  m  195,  Galilaea  lingua  IV 
579,  Galilaei  montes  IV  784. 

gaudia  terrae  IV  32,   uentris   I   50, 

gaudere  gaudia  magna  I  246,  gau- 

dere  sibi  U  508. 
gaza  UI  499,  522,  546. 
gehenna  I  707. 
gelida  mors  IV  26. 
gemere:  unius  cnnctos  fletus  gemuere 

maritae  IV  25. 
gemiuus:  geminae  prolis  genitor  (sc. 

duorum  filiorum)  m  692. 
generatio  polluta  malis  II 695,  g.  saecli 

IV  159. 
genetiuus:  zonae  pellis  (zona  pellicea 

Marc.  I  6)  I  324,  uersutia  temp- 

tandi  I  368,  credendi  substantia 

II  675,  uisendl  solacia  IV  293, 
lapidis  offensio  I  393,  lacrimabilis 
aeui  —  fallacia  plebis  IV  70,  Sa- 
maritarum  fraudis  uestigia  II  434, 
ligni  istius  nostro  stupuistis  bonore 
lU  663.  —  gen.  teviporis  graeco 
more:  sollicitae  noctis  I  158,  — 
crurum  debile  uulgus  lU  198,  — 
primorum  procerum  unus  U  178, 
eximios  uatum  lU  292,  medium 
duum  III  431,  —  digna  pudoris 
m  727,  libera  sanguinis  IV  619, 
—  mundi  aequaeua  IV  270,  —  con- 
pletas  reliquiarum  III  253,  con- 
plentur  mensae  plebis  (^XiJoOt]  h  ya- 

0«  avaxEiuivtuv  Matth.  XXII  10) 
I  760,  fragminis  inplent  m  90, 


m 


uerborum  et  locutionum. 


159 


domiuantur  eorum  (xaraxuptEuouaiv 
«Otwv  MaUh.  XX  25)  III  603. 

genitalis  lex  tororum  lU  485,  —  ge- 
nitalia  arua  lY  465,  moenia  I 
236. 

genitor  rerum  praef.  4,  genitor  domi- 
nusque  salutis  I  320,  homiuum  I 
674,  magnus  II  310,  noster  I  567, 
705.  III  154,  altithronus  III  409, 
sublimis  IV  134,  summus  I  390. 
II  682.  IV  383,  supremus  II  507. 

germana  corpora  t.  q.  germani  fratres 
n  729.  IV  20. 

gerundii  ablaiium:  nascendo  gaudia 
quaeret  I  20,  docendo  I  23,  di- 
gnando  I  93,  uiando  I  126,  ser- 
uando  I  282,  audendS  docebit  I 
491,  diem  ducendd  I  582,  temp- 
tando  II  586,  glomeraudo  II  721, 
insidiando  II  797,  insinuando  III 
20,  docendo  III  143,  uenerando 
lU  201,  miserando  IV  282,  uigi- 
landS  IV  487,  negando  IV  581. 

gerundiuum:  mandata  dei  temnenda 
peregi  I  38,  manet  satiandos  copia 
mensae  I  460,  omnia  per  me  con- 
plenda  manebunt  I  485,  —  mani- 
festat  cuncta  uidenda  II  638,  red- 
denda  resurget  IV  28,  deseritur 
domus  uastanda  ruinis  IV  84,  ue- 
niet  uobis  uisenda  maiestas  IV 
557. 

Geraseni  11  43. 

Gessamaueia  rura  IV  478. 

glaucicomans  oliua  III  623. 

glomerare  U  721.  HI 581,  756.  IV  158. 

glomeratio  turbae  II  577. 

Golgatha  IV  657. 

gracilis  uox  I  169,  pars  IV  291. 

gramineus:  gramineis  toris  discum- 
bere  HI  83. 

grandis:  gloria  I  19. 

gratari  =  gaudere:  exorta  maior  cum 
luce  tumultus  gratantis  populi  II 9. 

gratia  laeti  sermonis  I  15. 

gratuita  dona  II  440. 

gratus:  gratis  sanctificat  uerbis  IV  450. 

grauata  II  452%  messis  II  561,  oculis 
grauatis  II  770. 

grauior  i.  q.  maior:  grauior  numerus 
IV  404. 

gremium  cingere:  sic  discipulis  gre- 
mium  cingentibus  infit  I  453,  — 
gremium  fontis  II  141,  praesidis 
gremium  IV  589. 


gressus:    rapidis    gressibus   annorum 

I  278,  gressum  sociare  I  302. 
gigni  ^  uasci  I  71. 

habeo:  unam  (ouem)  cum  forte  seor- 
sum  nescius  error  habet  UI  411, 
quae  Dauihelis  habet  iussam  ueris- 
sima  uocem  IV  122,  egressus  plo- 
ratus  habebat  amaros  IV  585. 

habitabile  corpus  II  544. 

habitaculum  I  154,  245.  U  718.  lU 
41,  625. 

habitare  undas  U  819. 

HeUas  II  545.  III  265,  324,  348.  IV 
699. 

haerere:  tardis  haerens  uerbis  I  34, 
discipulis  II  97,  —  haeret  inmo- 
bile  mssum  I  405. 

harundineum  stramen  II  529. 

haurire  miracula  I  75,  fidem  lU  710. 

Hebraei  nominis  IV  478,  H.  lingua 
IV  693. 

Heliam  III  265,  324.  345, 348.  IV  694, 
699. 

hendiadys:  uerbera  flagri  U  158,  uestis 
amictu  III  763,  legum  praecepta 
IV  15. 

Herodes  I  1,  233,  241,  253,  257.  III 
35,  40,  43. 

Hieremias  bonus  I  264,  Hieremiam 
III  268. 

hinc  inde  I  321.  lU  133,  493.  IV  14, 
668. 

horoma  III  340*. 

horror  spiceus  U  799,  spinarum  II 789. 

hospitium:  hospitii  foci  U  452*,  ho- 
spitio  succedere  U  446. 

humida  nox  lU  224. 

humiles  minimi  IV  302. 

hymnus:  cantato  sanctis  concentibus 
hymno  IV  457. 

Hypallage:  miserae  dispendia  uocis  I 
46,canit  uenturi  conscia  dictal  116, 
subolis  misero  pro  funere  I  265, 
acies  leuata  securis  I  335,  tristi 
conpressit  corde  dolorem  I  410, 
tribus  in  spatiis  dierum  U  172, 
superas  rerum  conprendere  formas 

II  210,  aliena  thalamorum  uincula 
II  277,  paruula  infantum  corda 
U  551,  spicarum  grauidam  frugem 
U  563,  daemonis  horrida  uirtus 
U  602,  profana  uerborum  rabie 
U  628,  uiridem  ortum  germinis 
U  744,  insonti  poUutam  sanguine 


160 


Index 


terram  III  71,  genitoris  munera 
sola  III  276,  rerum  possessio  ful- 
gens  III  499,  sterili  umbrae  fi*on- 
dis  III  658,  paucorum  felix  homi- 
num  selectio  III  773,  laetae  repa- 
ratio  uitae  IV  81,  aeteruis  uitae 
sertis  IV  116,  subita  iu  hora  di- 
scendet  IV  178,  praesenti  noctis 
tempore  IV  460,  sanctam  Christi 
faciem  IV  566,  ludens  procerum 
sententia  IV  572. 

iacere  i.  q.  aegrotare  I  768.  III  178. 
IV  313  -  obire  IV  24. 

iactantia  I  580. 

lesus  I  63,  184,  351,  403,  767,  769.  II 
m  75,  79.  106,  110,  265,  274,  282, 
293,  327,  350,  382,  568,  733.  III  3, 
29, 185.  503,  538.  IV  591,  596,  767, 
790  —  lesum  I  199.  IV  365,  546, 
625,  770,  —  lesu  I  359.  U  128. 
IV  720. 

Iftcobus  I  430.  —  lacob  (gen.)  II  245. 
(nom.)  II  263. 

ignicolorus  IV  155,  559. 

iguicomus  sol  III  I,  ignicoma  stella 
IV  151. 

ilia  (=  ilja)  II  140. 

illis  (=  illius)  uerbis  II  296. 

imperare  c.  inf.  U  63.  UI  65. 

in:  haec  ait  in  (—  per)  Simeone  deus 
I  214,  maculas  in  flumine  abluere 
(aqua  baptizo  uos  Luc.  III 16)  I 
337,  fallunt  in  nomine  panis  III 
242,  —  conpleta  in  tempore  fetu  I 
155,  tribusin  spatiis  (iv  Tpuiv  ^(lipoK 
loh.  II 20)  U  172,  subita  in  hora 
IV  178,  —  in  uerba  uenire  I  17, 
animos  in  talia  facta  leuare  II  164, 
concessa  in  nopulos  medella  II  601, 
in  iletum  aeaita  U  701,  arserat 
in  thalamos  fratris  III  44,  in  ualle 
remota  conuenisse  III  74,  miran- 
tur  in  arbore  mortem  III  661,  in 
(=  usque  ad)  mortem  lU  749,  in- 
spicite  in  nummum  IV  10,  surgent 
in  munera  IV  346,  in  (=  ad)  te 
IV  356,  in  tempora  longa  praef.  7, 
in  saecula  laudis  praef.  17,  sur- 
gere  in  noua  uina  IV  456,  uertice 
in  sancto  plagis  lusere  nefandis 
IV  649,  —  nulla  in  solidum  (= 
solida)  mihi  dona  dederunt  lU  363, 
in  morem  IV  693,  in  tantum  IV 
803  cf  dbl 


incendia  beUorum  FV  99,  muudi|>?Yie/*. 
21. 

incipit  ore  I  327. 

inclementia  mortis  IV  26. 

inclusi  tenebris  I  415. 

incremeuta  I  641.  II  753,  816.  IV  233. 

increpitare  =  praedicare  increpitans 
praeconia  saiutis  I  420,  uetat  in- 
crepitans  I  348,  i.  se  tenere  IV  619. 

increscere  UI  402,  418. 

incumbere  super  membra  I  622,643. 

incurua  falx  I  636. 

indago:  praepulchra  iudagine  lucra 
I  427. 

indefessus  FV  39. 

indicatiuus:  imperatiue  posittis:  offers 
I  740  foH.  etiam  I  510,  —  sunt 
alii  qui  —  receptant  II  781,  — 
credunt  pectora  uestra  num  se  red- 
det  lumen  ademptum  II  410.  «n- 
dicatiuus  coniunct.  iuxta  ponitur: 
si  uelitis  nec  erratis  I  602,  quod 
implerint  sportasque  referri  uidl- 
stis  III  253,  qui  iusserit  et  prae- 
cepit  III  438-440. 

indubitatus:  uocibus  indubitata  fides 
comitabitur  istis  II  693. 

indulgere  I  121,  320.  II  8. 

infinitiuits :  admonuit  occurrere  IV 
208,  ardebat  dimittere  IV  602, 
causa  est  uenisse  IV  520,  conces- 
sit  uisere  U  673,  concurrunt  uisere 
IV  744,  concurritis  conprendere 
rV  531,  contempsere  contingere 
III  754,  culpa  occidisse  lU  688, 
cura  tueri  I  3,  curabat  portare  IV 
203,  curabis  demere  I  663,  curat 
dedere  lU  214,  current  leuare  I 
392,  datur  sperare  IV  424,  dedit 
obseruare  I  187,  addere  I  274,  de- 
uitet  ponere  III  615,  dignum  est 
secemere  III  583,  dignus  conpren- 
dere  I  190,  —  contingere  I  339, 
dignatur  uisere  III  111,  —  respon- 
dere  IV  596,  dignator  aperire  II 
827,  dignatus  mittere  IV  792,  di- 
misit  ponere  II  671,  exoritur  cre- 
brescere  IV  207,  faciam  consur- 
gere  IV  322,  fecit  consistere  I  385, 
fugitis  disquirereII686,  incumbunt 
conquirere  IV  543,  indulgettractare 
I  320,  ingeminant  pulsare  IV  221, 
insistit  urgere  IV  550,  instat  tu- 
mescere  U  28,  —  sumere  UI  594, 
laboras  purgare  I   661,  laborant 


aerborum  et  locutionum. 


161 


foedare  I  605,  mandat  perferre  III 
367,  maneat  progigui  I  239,  me- 
niento  praebere  I  552,  mens  est 
dimittere  III  726,  misi  succidere 
II  318,  misit  disquirere  II  227,  — 
erpendere  II  228,  mitto  aptare  II 
535,  moneo  cauere  lU  254,  mouuit 
conquirere  I  373,  monstrat  euadere 
1 329,  obseruare  offerre  II 87,  orant 
doceri  I  228,  orarunt  cernere  II 
774,  orat  miscere  II  727,  permit- 
tens  tondere  IV  266,  potestas  di- 
mittere  II  486,  —  transire  IV  503, 
potestatem  mutare  I  543,  properat 
nectere  I  383,  properant  disper- 
dere  II  68,  putabam  meminisse 
ni  247,  putat  extiuxisse  I  269,  — 
uocitare  IV  694,  quiesce  dubitare 
II  109,  reddit  portare  III  497,  re- 
petat  sustollere  IV  125,  requiris 
prendere  III  513,  requirit  mitti 
IV  608,  rogitant  cedere  IV  212, 
rogabat  discedere  IV  604,  rogant 
edicere  I  112,  —  euigilare  II  35, 
rogat  cedere  IV  721,  sequitur  dis- 
perdere  II  374,  sollers  notare  I 
225,  subigit  adcumulare  lU  42, 
superest  deposcere  11  428,  —  spe- 
rare  n  515,  tempus  succurrere  IV 
418,  urgebat  suffigere  IV  656,  urget 
reuelli  III  62,  —  persolui  lU  448, 
urgetur  uectare  I  272,  uacabat  nu- 
merare  II  157,  uacuum  fuerit  tol- 
lere  lU  245,  ueni  dissoluere  I  483, 
—  inmittere  U  498,  —  reuocare 
II  360,  uocabit  accumbere  I  757, 
uolutat  prodere  IV  434,  —  per- 
mittitur  seruare  IV  739. 

infinitiui  historici:  1  55,  365.  U  351. 
IV  446. 

infinitiuus  pro  indicatitw:  Et  nos 
haud  aliter  concedere  foenora  nostris 
I  598. 

infiniiiuus  loco  suhstantiui:  uoluisse 
tuum  I  737,  habitare  II  47,  quod 
quanto  leuius  fuerit  dixisse  II  86, 
cf.  etiam  lU  536,  688. 

infinUivMS  omisso  accusatiuo  e.  g. 
1 109, 181, 257, 269.  U  97.  lU  247. 
rV  283,  (se)  I  45.  UI  183,  262, 
444.  IV  278,  280,  295,  448,  581. 

vnfinitiuus  praes.  pro  inf.  fut.  I  66, 
257.  UI  346,  444.  IV  735. 

infinitiuus  perf.  pro  inf  praes. :  II  86. 
lU  481. 

Xliy.  lun. 


infit  I  57,  453.  UI  585.  IV  245. 
inflexis  genibus  lU  354. 
infremit  accusatio  IV  595. 
ingeminare  I  111.  IV  222. 
ingerere  conuicia  U  627,  i.  dicta  UI 

452. 
ingrata  =  ingratis:  nequiquam  inge- 

minant  precibusque   ingrata   fre- 

auentant  IV  222. 
inhabitare  sedibus  et  domibus  I  301. 
inhaerere  thalamis  I  5. 
inhians  nummis  U  157. 
inlaesus  I  718. 
inlei  I  685. 

inlibata  t.  q.  inminuta  portio  UI  578. 
inlotis  manibus  UI  174. 
inmatura  mors  I  217. 
inmiscere  sese  in  auris  I  42. 
inmundus:  inmunda  lacerans  uirtute 

furoris  U  46. 
innectere  insidias  I  431. 
inolescere  t.  q.  concrescere:  amborum 

animas  iunctis  inolescere  membris 

m470. 
inpendere  dona  II  440. 
inplere  c.  g.  fragminis  inplent  UI  90. 
inplumes  columbae  I  188. 
inponere  incrementa  membris  I  641. 
inpostus  I  478  (conpostus  IV  377,  re- 

postus  IV  143). 
inreuocabilis  praef.  4.  1  39. 
inreuocata  supplicia  II  629. 
inruere  ad  fluuium  I  327. 
insectatio  I  466,  471. 
inseruire  I  629. 
insinuans  populis  I  436. 
insinuare  i.  q.  inserere  U  814,  t.  q.  do- 

cere  UI  20.  FV  798. 
insistere  ad  I  33,  =  instare  IV  179. 
instare  i.  q.  esse:  cura  instabat  I  4. 
intemerata  salus  U  355. 
intendere  durum  pectus  I  603. 
interiora  petere  IV  359. 
internecare  II  750. 
intransitiua  transitius  ponuntur :  nec 

terra  Dei  Solymaeue  urbis  nomen 

iurabitur   umquam   I   539,   prae- 

bentque   sedendum    (pullum)    lU 

632. 
inuadere  furta  tororum  III  506. 
inuiolabilis  =  donum  inuiolabile  uitae 

U  223. 
inuoluere  puerum  cubili  I  156. 
lohannes  I  26,  110,  351,  409,  430,  lo- 

hannes  U  362,  510  (iustus),  544, 

11 


162 


Index 


ni  36,  39, 45  (doctus),  263  (iustus), 

680,  685,  708  (iustus). 
lonaea  monita  II  705. 
lordanes:  dulcis  praef.  27, 1  347,415, 

451.  m  461  (uiridis). 
loseph  I  151,  222,  256,  272.  U  105. 

m  25.  IV  719. 
ipsorum  t.  q.  eorum  I  565.   II  583, 

=  is  IV  55. 
ire  uiam  I  556. 
Israbelitarum  II  205*. 
iste  =  hic  I  23,  98,  209,  211,  546.  H 

550,  702.  IV  42,  476. 
Istrahelita  (G,  cf.  H.  lAnkey  Studien 

zw  Itala  p.  26)  I  207,  240,  II  474. 
iter:  iteris  I  243,  290,  318,  557.  II 

184.  m585.  IV  767,  itiner  U  23, 

433,  noctis  iter  m  101.  IV  71. 
iubar  roseum  III  1. 
iubere  c.  dat.  et  inf  I  376,  739.  U  11. 

m  93,  624,  seq.  inf  U  97,  seq. 

coni.  I  62,  seq.  tU  II  145,  —  c. 

dat.  U  481. 
ludaea  I   149,  450.  UI  460,  ludaeus 

I  1,  80,  229.  U  153,  163,  178,  204, 

254,  285.  IV  124,  332,  337,  398, 

592,  648,  666,  778. 
ludas  IV  423,  427,  443,  444,  480,  511, 

514,  626. 
iugalia  festa  =  nuptiae  III  752. 
iugis  defletio  IV  154,  saeclum  IV  351. 
iurare  in  caput  I  542,  —  iuratus  spon- 

det  lU  60. 
iutura  I  58. 
iuxta  rV  33. 

labare:  labat  custodia  U  435,  disci- 
pulos  patitur  doctrina  labare  prae- 
ceptis  ueterum  m  135,  corpus 
debile  labat  IV  500,  —  labanter 
(labeuter  M)  IV  468. 

labe  populorum  IV  113,  1.  malorum 
IV  262. 

labentibus  annis  U  384,  gressu  la- 
bente  U  409. 

lacrimabilis  aeui  IV  69. 

lactantes  UI  652. 

languor  =  morbus  I  736,  744.  II  4, 
384,  438,  600.  III  200. 

laniatibus  trucibus  III  352. 

lanigeri  i.  q.  oues  IV  266. 

languores  nominum  II  600. 

lapsus  i.  q.  crimina  lU  434. 

laqueare  I  528,  laquei  orroris  III  402. 
IV  731 


largus  miserator  U  293,  1.  voluntas 
U  180,  largifluis  opibus  I  102. 

latebrae  II  15. 

latenter  I  254. 

latex:  laticis  da  potum  U  253. 

latratibus  urgent  IV  14. 

lauacra  I  311,  322,  347,  350. 

lauit  flumine  III  263,  —  faciem  lauere 
saliuis  IV  648. 

laudatio  I  576. 

LazarusIV  316, 321, 327, 345, 368,392. 

lectio  =  lectio  scripturae:  memorat 
uenerandae  lectio  yocis  U  534, 
ueterum  scriptorum  lectio  U  676, 
testatur  lectio  II  678. 

lectissima  uirgo  I  69. 

lepra  I  734.  II  519.  IV  409. 

leuare  t.  q.  eleuare,  eicitare  U  164 
animos  in  talia  facta  leuaret,  — 
siquis  sublimia  colla  leuabit  FV  66, 
leuata  acies  securis  I  335. 

leuis  ludus  II  51,  —  leues  ministri 
genitoris  IV  33. 

lei  t.  q.  condicio  m  716. 

liber  c.  gen.  IV  619. 

Libya  11  709. 

limen  mortis  U  343,  lucis  m  314, 
uitae  IV  27,  —  limina  lucis  U  652. 

linea  texta  IV  395. 

linquere  curam  I  650. 

liquidum  profundum  lU  257. 

liquor  laetitiae  II  132. 

liuenti  pectore  lU  37. 

liuida  uis  I  384. 

Huor  I  366.  m  21.  IV  112. 

locare:  fructus  locauit  habendos  m 
715. 

locusta  I  325*. 

lolium  amarum  U  798,  infelix  lU  7. 

louge  c.  comparatiuo:  longe  tran- 
quillior  III  605,  —  t.  q.  alonge: 
longeque  accurrit  U  54,  tenden- 
tem  longe  U  110,  Petrus  senians 
longe  uestigia  IV  539,  longus  = 
longinquus:  longas  ire  in  terras 
IV  227. 

loquella:  iussas  loquellas  perferre  1 12, 
amissa  loquella  I  48.  IV  579,  676. 

lucida  sidera  IV  470. 

lucifluus:  ortus  lU  293,  sermo  IV  119. 

lumen  Dauidis  origine  I  121,  —  lu- 

men   =  oculus  I  659,  —  lumiue 

solis  II   167,    mentis   II  761,  — 

uitae  IV  442,   734,  756,  —  terna 

I       dierum  luniina  III  316. 


uerborum  et  locutionum. 


163 


luoae  cursus  I  446.  III  359,  lunaris: 
gratia  lunaris  lucis  lY  150. 

lurida  membra  I  738,  1.  lepra  II  519, 
IV  409. 

lustrata  habitacula  I  245. 

lusw  uerborum:  ut  iuste  iusto  ser- 
uire  queamus  I  124,  dedit  addere 
nomen  I  274,  praecurrens  aeuum 
sapientia  praeueniebat  I  279,  red- 
didit  —  dictis  contraria  dicta  1 394, 
nec  minus  optati  quam  facti  poe- 
na  luenda  est  I  522,  sed  quod 
dextra  facit  faciat  I  577,  corporis 
est  lumen,  quo  publica  lumina 
cernis  I  618,  laciles  uictus— aegra 
--  cura  1 631 ,  sine  defunctis  defunc- 
tos  condere  terrae  II  24,  terre- 
num  corpus  terreno  corpore  natum 
U  196,  spiritus  in  uobis  pro  uo- 
bis  -  loquetur  11  466,  negabo  ne- 
gantem  II  497,  uerborum  meritis 
ueniet  sub  iudice  poena,  uerborum 
meritis  dabitur  sub  iudice  uita  II 
635,  636,  timore  tremiscis  III  302, 
labentis  mentem  frater  lucrabere 
fratris  III  422,  par  dispare  sexu 
III  468,  ultima  praeteriti  capient 
uix  praemia  primi  lU  549,  prae- 
cipit — praecipitare  lU  770,  in- 
iusti  iustis  succedite  flammis  IV 
284,  pretium  pretiosi  corporis  IV 
640. 

lui  =  dies  I  181,  t.  q.  uita  lU  307 
(possessio  lucis),  —  U  641.  III 
15,  346,  554,  560,  564.  IV  37,  376. 

luxuriari:  luxuriatus  sordida  IV  190. 

macerans  fluxus  U  385. 

macfaaera:  ferro  fulgente  machaera  I 
212,  fulgente  machaera  IV  522. 

maculosus  textus  I  431. 

Magi:  nomenMagorum  1 226,254, 258. 

maguifico  lumineterras  conplesIU272. 

mancipare  =  tradere:  seseque  do- 
mumque  mancipat  U  345. 

manere:  manifestatur  quod  — maneat 
I  238,  caedes  olim  praescripta  ma- 
nebat  (=  erat)  I  263,  domus— in- 
laesa  manebit  I  718,  —  haec  in 
primitiis  temptamina  pania  mane- 
bunt  (initia  sunt  dolorum  Matth. 
XXIV  8)  IV  108. 

Maria  uirgo  I  53.  UI  26,  Mariae  I 
91,  133,  184,  208,  Mariam  I  151, 
189,  272.  IV  358,  399. 


marinae  greges  I  430. 

marmor  i.  q.  mare  I  424. 

Martha  IV  338,  354,  375,  399. 

Matthaeus  U  96. 

meatus  lucis  IV  671. 

medeUa  U  356,  587,  601.  lU  76,  372. 

medio  iteris  I  243.  IV  767,  lucis  lU 

332,  noctis  IV  207  — medius  pro- 

feU  I  324. 
medullis  disruptis  cuncta  labentur  III 

613. 
Megedarum  orae  lU  220. 
meUa  silvestria  I  325. 
mens  idem  fere  quod  cogitatio:  pe- 

ctoris  haec  tacitam  uoluebat  cre- 

dula  mentem  II  387. 
mensatim  UI  214. 
mensuram  ^ortare  I  658. 
mereri   =  impetrare:   tales  adfirmat 

regna  mereri  aulae  celestis  UI 495. 
meritum  =  delictum:  verborum  me- 

ritis  ueuiet  poena  U  635,  et  scrip- 

tum  causae  titulum  meritique  lo- 

carunt  IV  665. 
meritus:  ut  dictum  Esaiae  merita  de 

plebe  recurrat  U  767. 
messorum  gaudia  II  317. 
metae  terrae  IV  118. 
metretrum  U  140. 
metrica  et  prosodiaca:   1)   correpiio 

sylldbae   longae:  adMatio   I  702, 

rfipens  I  744,   coniibium  U  276. 

UI  47.  IV  16,  28  (conubium  I  531. 

II 127),  mftcerans  II  385,  clftmore 

III  646,  648.  IV  391,  clftmoris 
UI  648  {ceU.  locis  clam.),  6dere(?) 
rV  448,  fftcundia  IV  595,  ibidem 
lU  80,  ludibrium  IV  643  (iVid.  650), 
—  potiretur  U  296.  UI  80,  Iftuere 

IV  648,  ploratus  (acc.  plur.)  IV  585, 
alterius  I  661,  663,  illius  I  127, 
342.  U  221,  708.  IV  748,  istius 
lU  377,  401,  unius  I  407,  626. 
lU  413,  554.  IV  25,  de  ahlat.  ger. 
cf.  genmd.  —  2)  productio  sylla- 
bae  brevis:  lepra  I  734.  U  519.  IV 
409,  labat  II  435.  UI  373.  IV  500 
(Iftbare  lU  135),  5bex  U  769.  IV 
82,  385,  circumlatrare  IV  535.  an 
lU  326.  IV  528,  latro  IV  601, 
610,  612.  668  (latro  IV  686);  po- 
terlmus  IV  682,  dederltis  I  664, 
profanent  U  576  {sed  profanus)  — 
ilia  biss.  II  140,  —  littera  h  po- 
sitionem  efficit:   I  301  inhabitare 


164 


Indei 


(cf.  I  26  lobannSm  hunc,  sed  hoc 
loco    caesura    quoque    valei).    — 

frod.  syll.  finalis  ante  st  sp  pr  scr : 
112,  315.  IV  53, 225,  584,  -prod. 
m  caeswra;  praef.  25,  27.  —  3)  hi<i' 
tus:  I  272,  430.  IV  14,  340,  427. 
4)  synizesis  formae:  Bethleem  I 
149,  153,  238,  260,  -  deerit  I 
488.  IV  800.  —  5)  nomina  pro- 
pria  luuenci^  ad  arhitrium  me- 
tro  accommodauit. 

mille  uocabula  III  199. 

Minciadae  Maronis  dulcedo  praef.  10. 

minister  nudae  uirtutis  II  444. 

ministerium  praebere  I  770. 

miracula:  miscere  11  39,  mouere  I 
448,  sollicitant  I  133,  trahere  I 
43,  uoluere  III  22  —  miracula 
rerum  II  123,  639.  IH  116,  675, 
IV  402,  778. 

mirandis;  m.  monitis  I  271,  m.  laua- 
cra  I  311,  m.  gaudia  I  444,  mi- 
randa  (=  magna)  ad  gaudia  11 407. 

miror  (passiue):  mirata  uirginis  arte 
UI  58. 

miror  si  II  107. 

mirus  =  magnus:  gaudia  mira  con- 
celebrant  1  108. 

miseramina  panis  IV  289. 

miserator  II  293. 

miserabilis  IV  440. 

miseri  egentes  III  516.  IV  415,  —  m. 
superbi  11  235,  m.  praui  U  661. 

moderamen  prctef.  14,  I  6,  185,  493, 
496.  n  575.  m  421. 

moenia  fidei  lU  534. 

molare  saxum  III  405. 

molimen  I  521.  II  18,  171,  308,  599. 

molis:  curarum  mole  grauatis  II  786. 
tantae  spectacula  molis  UI  326, 
378 

Moyses  I  185,  U  689,  UI  473,  Moy- 
sei  II  218,  Moysi  U  691,  lU  324, 
Moysea  IV  15. 

monilia  I  665. 

monitor  lU  424. 

monstratristiaIII298,  potentia  IV  139. 

monstrare  puerum  colendum  germen 
I  242. 

mortalis  (=  homo)  1 32,  mortale  I  74. 

mos :  ex  more  I  282,  de  more  I  284. 

moi  i.  q.  simulatque:  (cf.  Woelfflins 
Archiv  VI 267)  I  383  nam  moe- 
nibus  urbis  mox  inferre  pedem 
sensit,  U  816  at  iusti  mox  incre- 


menta  uiroris  sumpserit,  —  IV 
21  mox  uincula  sumpsit,  cecidit; 
%.  q.  paulo  ante  UI 160,  —  U  407, 
584,  602.  UI  620.  IV  21. 

mulcare  III  123. 

multiflua  uerba  I  582. 

multus:  plebis  miseratio  multa  lU 
205,  uocis  pondere  multo  UI  368, 
multum  laudanda  IV  420. 

munia  membrorum  I  744.  IV  166. 

murram  (=  myrrham)  I  250. 

mussanti  uoce  uolutant  lU  24. 

mustum  calidum  II  373,  m.  spuman- 
tia  U  375. 

muto:  uino  mutauerat  undas  U  829, 
teuebrae  mutantur  lumine  U  517. 

nactus  UI  448. 

Nathanaheli  II  102,  Nathanahelis  U 
118. 

naturale  bonum  I  645*. 

natus  =  filius  e.g. :  Dei  natum  I  72, 
hominis  nato  U  17,  Zebedei  natos 
lU  319,  quorum  natos  lU  385. 

Nazara  felix  I  273,  U  106,  —  Na- 
zara  U  107,  Nazara  plebes  lU  29. 

nec  prius— nisi  lU  337,  nec— saltem 
=  ne~(][uidem:  nec  littera  saltem 
aut  apicis  parui  I  487, 

nectere:  carmina  ueterum  gestis  ho- 
miuum  mendacia  n.  praef.  16,  am- 
bos  ad  proprium  cogens  nectebat 
amorem  I  306,  nexa  lU  284. 

nefanda  conubia  III  46. 

Neptala  I  413. 

nequam  I  621. 

nescius  i.  q.  ignotus  IV  177,  —  ne- 
scius  error  lU  412. 

nil  =  non  I  878.  lU  711. 

nimium  (=  ualde):  felices  nimium 
I  466,  n.  fallaz  I  685,  sapiens 
nimiumque  beatus  IV  187. 

nitefactus  crinem  oliuo  I  607,  niten- 
tis  uineti  saepes  lU  713. 

NOBISCUMDEVS  (nomen)  1  142. 

nodata  manebunt  lU  285. 

non  pro  ne  II  441—443.  lU  659. 

nomen  regionis  1 413,  diuersae  gentis 
lU  429,  —  ruris  IV  657,  —  pro 
nomine  I  332.  II  665.  UI  388, 
546.  IV  110,  —  in  nomine  panis 
lU  242,  —  sine  nomine  lU  68,760, 
—  nomine  uenali  sistere  lU  441. 

nomisma:  inspicite  sculpti  nomismatis 
aera  IV  10. 


aerborum  et  locutionum. 


165 


notare  numero  III  219. 

noti  regina  II  707. 

nouare  plebem  I  25. 

nubila  tristia  III  228. 

nuda  uirtus  II  444. 

nullus  pro  nemo  II  214,  266.  IV  39. 

num  —  an  III  325. 

numeralia  distrihUiua  pro  cardina- 
libus:  I  103,  249,  281.  III  90, 
316.  IV  198,  426,  472,  548. 

numerus  pluralis  pro  singulari  e.  g. 
incenoia  mundi  praef.  21  thalamis 
I  5,  ante  suos  uultus  I  36,  dis- 
pendia  uocis  I  46,  munera  dilata 
I  49,  uentris  gaudia  I  50,  uirginea 
tecta  I  55,  terras  I  58,  concep- 
tus  I  65,  miracula  I  75,  133,  pon- 
dera  ut^ri  I  134,  tbalamos  I  136, 
iussa  I  145,  ingentia  gaudia  1 165, 
praesepia  I  169,  terris  I  174,  mo- 
deramina  legis  I  185,  delubra  I 
188,  pectora  1 208,  habitacula  1 245, 
mella  siluestria  I  325,  urgentes 
iras  I  329,  ueneranda  lauacra  1 347, 
lauacra  I  350,  pectora  I  381,  ponti 
per  litora  I  421,  odiis  I  626,  fa- 
ciles  uictus  I  631,  escas  I  632, 
incrementa  I  641,  absumptos  gu- 
stus  I  474,  moderamina  operis 
proprii  I  493,  altaria  I  504,  moli- 
mina  mentis  I  521,  conubia  I  531, 
pallia  I  554,  caecis  odiis  I  562, 
odiis  I  566,  lumina  I  567,  lucris 

I  571,  antra  I  588,  regna  I  651, 
gaudia  I  739,  tecta  I  746,  munera 
uerbi  I  764,  dona  medentis  I  766, 
tectis  II  17,  dona  salutis  II  Q^, 
litora  II  71,  tecta  II  90,  pectora 

II  93,  111,  conuiuia  II  129,  uina 
II  130,  imperiis  II  138,  lumina 
II  167,  terris  II  168,  culmina  11 
184,  exordia  nascendi  II  186,  190, 
primordia  uitae  II  202,  terras  II 
225,  228,  undas  II  251,  munera 
II  256,  dona  liquoris  II  267,  escas 
II  302,  dona  salutis  II  334,  pec- 
tora  II  377,  munera  II  381,  399, 
420,  funera  II  397,  tristia  II  400, 
terris  II  498,  514,  obsequiis  II 
507,  funera  II  521,  terrarum  II 
549,  otia  II  565,  590,  quaerendi 
iura  n  644,  habitacula  II  718, 
ignibuB  II  810,  incrementa  11  816, 
terras  III  1,  conubiis  III  47,  ro- 
bora  m  191,  corda  lU  296,  364, 


466,  656,  regna  III  315,  495,  523, 
526,    spectacula  III  326,   solacia 

III  358,  regnis  HI  418,  489, 
iussis  ni  453,  tecta  III  520,  lu- 
mina  III  589,  aequora  III  605, 
consortia  IV  73,   caelestia   regna 

IV  197,  tegmina  IV  275,  misera- 
mina  IV  289,  casibus  tantis  IV 
309,  conlinia  summa  IV  315,  gau- 
dia  IV  327,  lumina  IV  345,  442, 
limina  IV  353,  corda  IV  355, 
620,  tecta  IV  397,  bella  IV  408, 
supplicia  IV  440,  pectora  IV  443, 
469,  regna  IV  455,  uina  IV  456, 
culmina  IV  458,  tecta  domorum 
IV  474,  pectora  IV  485,  iras  IV 
563,  poenas  IV  615,  630,  scelera 
IV  636,  pocula  IV  658,  corpora 
rV  712,  saii  pondera  IV  741. 

nummus  —  pecunia:  nnmmi  ratio- 
nem  qui  sibi  poni  iusserit  III  438, 
maior  quis  est  concredita  portio 
nummi  IV  282. 

nuntia:  uoi  nuntia  I  40,  n.  fama  II 
342. 

nutrimina  ilammae  IV  215. 

oberrare  III  157. 

obei  II  769,  IV  82,  385,  708. 

obreptare:   obreptans  animo  uis  tetra 

ueneni  I  547. 
obsequio  blando  esse  I  564,  obsequium 

ferre  IV  715. 
obtunsus  sensus  II  208. 
obtutus  stupidus  IV  89. 
obumbrans  I  68. 

obuia  t.  e.  contraria  signa  IV  103. 
odores  =  Bduchertcerke  I  10. 
oifensio  lapidis  I  393. 
offerre:  fetus  offerre  sacrandos  I  187. 
Oliueti   an   IV  91,    Oliuetum    mons 

IV  458. 
oUi  I  27,  428.  II  14,  134,  252.   265, 

412.   III   110,   659,  703.  IV  525, 

—  ollisII410,  III677,  IV29. 
Olympus  astrifer  III  225. 
omnia  mundi  II  198. 
omnigenae  tribus  IV  154. 
oracula  uatum  I  237. 
orae:  luminis  orae  I  106.  II  342.  III 

486.  IV  761,  —  uitales  II  707. 
ordo  I  412,  489.  II  826  (saeclorum). 

IV  638,  656,  ab  ordine  dicta  non 

soluentur  IV  162. 
ornamenta  terrestria  linguae  IV  805. 


166 


Indez 


osanua  III  640,  647. 
otium  legis  i.  q.  legem  de  otio  sabbs^ 
tis  II  590. 

pabulae  iustitiae  I  459. 

pala  ruralis  I  842. 

palla  furua  II  2. 

palma  (=  manus)   11  595.  lU  213, 

496.  IV  446,  567,  569. 
palmetum  III  638. 
palpare  I  701. 
palumbae  soUemnes  I  196. 
pandere  aures  II  547,  812,   mentem 

n  212.  IV  564,    munus  m  491, 

—  saecula  uitalia  II  292,  uisionem 
m  340. 

par  iustis  II  446. 

paratu  ==  apparatu  III  328. 

parens  astrorum  et  terrae,  pontique 
hominumque  I  118,  —  perfectus 
I  572,  uitae  lucisque  I  747. 

parere  i.  q.  apparere  I  36. 

parilis  cura  I  6,  p.  amore  IV  64. 

pariter  I  285,  —  pariterque  I  554. 

participia:  desponsamque  sibi  scri- 
bens  grauidamque  professus  1 152, 
ordo  consectandus  1  353,  Talia  do- 
nantem  —  ueneratus  adores  I  402, 
conplenda  manebunt  I  485,  ad 
pacem  properans  transcurre  peten- 
dam  I  508,  haud  ignota  stat  cau- 
tio  I  519,  facient  uolentes  I  705, 
gustanda  tradant  U  145. 

participium :  mandata  temnenda  I  38, 
couspectu  uerendo  I  59,  puerum 
monstrant  colendum  I  242,  satian- 
dos  mauet  copia  mensaeI460,  urget 

—  lance  inferri  praesentia  munera 
posceus  m  63,  pudcndis  sordibus 
III  149,  cauendas  insidias  iubeam 
III  246,  omnia  nostrorum  proiecta 
reliquimus  m  535,  praebent  se- 
dendum  m  632,  fructus  locauit 
habendos  lU  715,  nati  thalamis 
adhibete  uocantes  III  757,  credens 
seruis  tractanda  talenta  IV  228, 
cepit  habenda  (talenta)  IV  229. 

parua  fides  UI  244. 

pascha  1 282,  285.  U  153.  IV  428, 429. 

pascua  laeta  I  159.  II  423. 

pastorum  corpora  =  pastores  I  162. 

pastus  (plur.)  II  622. 

pater  altithronus  U  62,  aeternus  UI 
203,  regnans  II  552,  rerum  I  16, 
sublimis  UI  463,  supremus  1 173. 


patere:  praemia  cuncta  patere  lU  59. 

pauere  miracula  U  69,  pauescere  e. 
acc.  U  488. 

pauitantia  dicta  uolutat  I  95. 

pectora  aperire  U  610,  conplere  col- 
loquiis  U  321,  —  sub  pectore  ceti 
U  697,  p.  fortia  U  431,  —  hu- 
mano  lU  528,  p.  robusti  m  672, 

f.  robusti  UI  380,  pectoris  antra 
588. 

pecusculum  U  589. 

peius  patescat  U  372. 

penetralia  scissi  uentris  UI  394,  salui 
penetralia  cordis  IV  7,  p.  mentis 
IV  43,  penetralia  alta  U  220,  putei 
caua  penetralia  U  251,  p.  saecli  U 
543. 

penetrare  aedes  I  767,  in  aedes  IV 
181,    aethram    U    125,    animnm 

II  792,  per  ardua  IV  72,  exordia 
U  186,  habitacula  cordis  III  41, 
in  limina  IV  223,  mentem  I  115, 
templum  I  197,  undas  fluminis 
I  354,  uiam  I  682,  in  uiscera  II 
722. 

pepli  fila  pendentia  U  391. 

per:  per  debita  I  307,  messis  per 
culta  praeterit  II  561,  per  cuncta 
U  416,  per  deuia  I  408  cf,  etiam 
I  528.   11  622.   m  319.   IV  483, 

fer  diuersa  loci  (=  diuersis  locis 
V  107),  fixa  per  inania  tellus  IV 
106,  per  longa  lU  209.  IV  186, 
—  per  lubrica   I  722,   cf.  etiam 

III  374,  IV  499,  per  operta  mentis 
U  82,  per  plurima  terrae  I  145, 
per  prona  682,  per  scrupea  I  684, 
per  tristia  ^V  314,  =  M.  instru- 
menti:  per  uerba  sonantia  I  114, 
per  Mariam  I  189,  Christum  per 
talia  dicta  precatur  U  131,  per 
gaudia  tanta  uidentum  ardor  fa- 
mam  serebat  U  415,  lueret  per 
uincula  poenis  III  455,  quo  saxea 
corda  reuinci  per  proprios  apices 
possent  III  475,  satis  fieret  per 
talia  dictis  IV  660,  —  i.  q.  ad 
fiel  in:  populum  duces  per  lumen 
apertum  (cf.  Lucas  I  79)  I  127, 
nec  sermo  ipsius  poterit  per  uestra 
sedere  pectora  II  674,  messorea 
patrii  uenient  per  rura  ministri 
(cf  MaUh.  XIU  41)  UI  10,  tol- 
lat  per  gaudia  plebem  UI  649, 
penetrare  per  ardua  lucis  IV  72, 


uerborum  et  locutionum. 


167 


animae  per  membra  reuersae  IV 
708  =  in:  per  populum  pepli  fila 
manu  tractauit  11  391,  per  uestra 
scdere  pectora  II  674,  referunt  ple- 
nam  per  membra  salutem  UI 132, 
quem  tumor  cordis  per  summa 
locarat  III  618,  socium  quaerat 
per  strata  relictus  IV  176,  (poenis) 
quas  per  stagna  parauit  iV  286, 

—  per  (=  avo)  mensas  uina  de- 
dissct  II  150,  per  terga  I  698,  II 
426,  802.  III  212,  257,  per  com- 
pita  III   79,    per   saepta   uiarum 

III  755,  per  litora  III  129,  per 
aequora  I  689,  per  stagna  barathri 

IV  286,  per  oppida  I  147,  IV  297. 
per  rura  IV  463,  466,  per  pascua 
1   159,  per  omnes  dedit  IV  663, 

—  uenient  per  aures  III  519, 
ueniet  per  sidera  IV  156,  — 
per  gaudia  testor  I  362 ,  — 
blando  esse  per  (=  erga)  omnes  ob- 
sequio,  I  563,  —  aegris  an  liceat 
per  sabbata  ferre  medellam  II 
587. 

pereontare  III  648,  679,  —  percon- 

tatum  IV  577. 
percurrere  rapido  gressu  IV  308. 
percussus  corda  dolore  III  296. 
peresus  tabe  languoris  I  440. 
perfidiosae  gentes  II  433. 
perminima  pars  III  583. 
perosus  (passiue)  III  481. 
perpete  uita  II  508,  cura  III  510. 
perplexis  uerbis  condita  II  824. 
Persas  I  241. 
perspector  mentis  II  274. 
pertendere  gressum  I  241. 
peruolitare   in    cunctas  terrae  metas 

IV  117. 
pestis  saeuissima  III  40. 
petra  inmota  I  720,  petrae  uolumina 

IV  725. 
Petnis  I  767,  III  110.  114.  122,  159, 

271   (stabilis),    273    (fortis),    274, 

278,  296,  319,  324,  382,  384,  387, 

534,  538.   IV  467,  473,  475,   482, 

496,  539,  570,  580. 
Pbarisaei  II  351,  566.  HI  133,  160, 

221,  241,  464.  IV  402,  675,   Pha- 

risaeae  gentis  II  606,    plebis  IV 

70. 
Philippus  II  99,   109,  116,  Philippo- 

rum  III  238,  —  Philippaeum  no- 

men  III  258. 


piaclo  inmundo  maculare  III  168. 

pignora  media  IV  17. 

Pilatus  IV  591,  597,  604,  721,  739. 

pinna  t.  q.  penna  IV  82. 

pinnatus  II  494. 

pisciculi  III  211. 

placidus  pullus  III  632. 

plantis  tegmina  bina  II  443,  plantis- 
que  prehensis  IV  769. 

planus  {TzkoNoi)  IV  732. 

plausum  quatere  IV  582. 

plebes  I  332,  450.  II  163,  402,  771, 
III 29,  IV  273  at  plebs  1 13,  IV  614. 

pleonasmi  genera:  dedecus  obpressum 
celet  I  136,  lustrata  habitacula 
monstrat  I  245,  munera  trina 
dona  dabant  I  249—251,  praecur- 
rens  praeueniebat  I  279,  propria 
ipsius  area  I  343,  aliquis  prior 
dedit  ante  II  306,  ultima  supre- 
mae  munera  pompae  II  399,  mox 
inde  II  472,  cf.  lU  83  tum 
mox,  568  mox  tunc,  610  dehinc 
mox;  sic  itidem  II  497,  leti  post 
funera  II  521.  insinuando  doce- 
bat  lU  20,  IV  798,  alimenta  ci- 
borum  III  207,  in  liquidas  deiec- 
tum  proicit  undas  III  360  cf, 
si/non.  coaceruatio. 

ploratus  amarus  IV  585. 

plumea  turba  (i.  q.  aues)  II  818. 

pocula  i.  q.  potus  greges  ad  pocula 
duxit  II  264-269. 

poena:  p.  persoluet  I  498,  pendet  I 
501,  p.  luere  I  522. 

polire  uineta  III  555. 

poUere  nomiue  lU  258,  de  nomine  U 
245. 

polluta  generatio  II  695. 

polus  praef.  13. 

pompa  suprema  II  399. 

poudus:  uerbi  I  303,  uerbomm  III 
683,  sermonis  I  447,  UI  765,  uo- 
cis  lU  368.  —  procerum  pondere 

III  64,  saxi  ingentia  poudera  IV 
741. 

ponere  conmercia  III  310,  conuiuia 
614,  fructum  IV  283,  horam  IV 
496,  membra  lU  615,  se  dominum 

IV  35,  t.  q.  statuere  IV  15. 
populi  (cf.  Wolftlin,  Archiv  VI 341): 

=  homines  praef  20 1  20, 71, 148, 
167,  210,  326,  436,  450,  601,  732. 
II  6,  120,  159,  229,  484.  III  18, 
129,    260,   263,  636.    IV  408,    - 


168 


Indez 


=-  turbae  I  321,  452.  H  71,  73, 

322,  601,  725.  IJl  73,  197,  202, 

209,  =  multitudo:  p.  sectantum 

discipulorum  11  562,  populus  ma- 

trum  et  puerorum  III  92,  209. 
portae  iiifemae  III  281. 
portare  gaudia  I  165,  ieiunia  II  367, 

mensuram  I  658. 
portio  iniustae  uitae  II  454,  —  cre- 

dendi  IH  375. 
poscentibus  annis  I  131. 
possessio:  militis  unius  seruans  pos- 

sessio  textum  IV  664. 
possibilis  uia  III  533. 
poeterius  I  575,  posterior  III  703. 
post  inde  I  177,  III  396. 
potior  fiducia  I  648. 
potiri  uerbis  II  296. 
praeblanda  adolatio  I  702. 
praecautus  discessus  I  259. 
praeceler  IV  22. 
praecelsus:   rupes  I  452,  478.   mons 

ni    196,   merita  III  514,  nomen 

IV  61,  moenia  IV  87. 
praecepta  legis  I  7. 
praeceptor  m  501. 
praeconia  larga  I  420,  regni  I  436, 

sancta  I  &5. 
praecurrens  aeuum  I  279. 
praediues  aula  UI  437. 
praedulcia  obsequia  I  305. 
praefulgida  nubes  III  330. 
praegrata  ieiunia  I  604. 
praegredi  I  126. 
praelargis  opibus  III  753. 
praemitis  asina  III  635. 
praenuntia  uox  I  275. 
praepandere  uiam  III  532. 
praeparuus  I  154,  II  813. 
praepete  curru  III  265. 
praepulchra  lucra  1 427,  uasculall  140. 
praesagja  IV  584. 
praescribere  =  praenuntiare :  caedes 

praescripta  manebat  I  263. 
praesens  constantia  II  650,  pr.  testa- 

tio  II  669. 
praesentia  nostra  adueniet  III  430. 
praesepe  I  157,  177,  praesepia  I  169. 
praesolidus  Simon  I  422. 
praestupidum  cor  IV  199. 
praetexere  III  636. 
praetumida  mens  I  580. 
praeualido  robore  cordis  IV  100. 
precato  genitore  III  85,  IV  506. 
pressat  &;undia  IV  595. 


presserunt  terram  III  335,  —  pressit 
sua  munera  Cbristus  III  32. 

pretiosus  sanguis  III  611. 

primaeuo  in  nore  I  30. 

primitiae  IV  108. 

priscae  leges  I  483. 

pro  =  propter:  subolis  pro  funere 
matres  caelum  pulsare  querellis  I 
265,  his  pro  signis  conclamant  de- 
cipiendum  II  596,  sibi  demere  pro 
eaeli  regnis  amorem  (oTtive;  cuvouxi- 
votv  louTou^  Bta  djv  ^<7tXe(av  xtiiv  o5pa- 
vwv  MaUh.  XIX  12)  Ul  488,  qui- 
cunque  linquet  adfectus  omnes  pro 
nomine  nostro  (Ivexa  toO  ovo(jLaxo( 
ixou  MaUh.  XIX  29)  III  546,  pro- 
que  meo  uobis  iucumbere  nomine 
gentes  IV  110,  discipulos  dictis 
pro  talibus  conmotos  III  600,  pro 
fratris  morbo  anxia  IV  307,  — 
proximus  et  frater  pro  t«  tibi  ce- 
dat  amore  (oyotdJvei^  tov  tcXhjoCov  vou 
^  (TCouTdv  MaUh.  XIX  19)  III 
509,  —  pro  fonte  reliquit  II  297, 

—  urgebit  pro  me  uiolentia  II  463, 

—  pro  merito  11  761,  pro  certo 
gemuit  I  375,  adfixi  crucibus  sce- 
lerum  pro  sorte  latrones  IV  686. 

proceres  IV  572. 

proculcare  II  222. 

profanare  II  576,  profanus  II  161, 
IV  639. 

profatur  I  67,  201.  II  179,  365,  757, 
806.  III  399.  IV  53,  484,  752. 

professi  II  349. 

profeta  I  125,  324,  471,  678,  691, 
II  278,  299,  357.  IH  31,  268.  684. 
IV  46,  78,  113,  138,  637  =  pro- 
fetissa  I  214,  profetare  IV  569. 

proiecta  in  lacrimas  II  704. 

Prolepsis:  quod  me  in  altum  erigit 
ex  humili  celsam  I  99,  iaetanti 
in  ppctore  11  340. 

pro  mira  fides  I  113. 

promittere:  natum  e  coniuge  promit- 
tit  I  19,  —  II  533.  IV  239,  733. 

pronomen  persofiale:  nos  =  ego:  cre- 
deret  et  nobis  II  691,  incumbens 
nobis  uiolentia  IV  491,  —  uestri 
=  uestrum:  quemquiim  uestri  11 
634  (at  III  303   siquis  uestrum), 

—  earmen  mihi  erit  praef.  19  tibi 
claudetur  uox  nuntia  I  40,  firman- 
tur  uobis  raunera  I  41  etc.  —  pos- 
sessiuum:  noster  =  meus:  pro  no- 


aerbornm  et  locutionuin. 


169 


mine  nostro  III  546,  uester  = 
tuus:  aedibus  in  uestris  II  388, 
uestris  haec  audio  uerbis  (tu  di- 
cis  Matth.  XXVII 11)  IV  593.  — 
reHexiuum:  in  numerum  prolis  sibi 
aaoptat  I  465,  suscepisse  sibi  II 
508,  uitam  sibi  possidet  in  se  II 
655,  requiem  placidae  sedis  sibi 
repperit  II  717,  nuUa  sibi  sumunt 
alimenta  ciborum  III  207,  dam- 
nansque  sibi  responsa  coercet  III 
698,  diuersa  sibi  tractant«s  munia 
IV  166,  palmis  sibi  frangere  pa- 
nem  IV  446,  libera  sanguinis  nu- 
ius  corda  tenere  sibi  IV  619,  la- 
queo  sibi  sumere  poenas  IV  680, 

—  sibi  =  ei  II 40,  602  etc.  —  sui  = 
suus:  incrementa  sui  II  753.  —  sui 
centeno  copia  fetu  II  753.  —  de- 
monstratiuum:  ist«  =  bic:  uix  gau- 
dia  tanta  spiritus  iste  capit  I  97, 
bic  puer  ad  casum  populi  datur, 
iste  renasci  concedet  populos,  dicta 
in  contraria  signum  istius  adueniet 
I  209,  consimfle  est  isti  (simile  est 
hmc  Matth.  XXII 39)  IV  42,  uox 

'  deneget  ista  magistrum  IV  476.  — 
demonstr.  =  reflex. :  discipuli  rogi- 
tant,  cur  non  successerit  illis  me- 
della  III  371.  —  demonstr.  om.: 
bunc  similem  faciam  [ei]  uolucri 
qui  fulcit  harena  fundamenta  do- 
mus  I  723,  cui  fidem  sermonis 
gratia  figet  [ei]  genitoris  dona  pa- 
tescent  II  648.  —  exsoluet  qui  iura 
cubilis  alteraque  illius  thalamis 
sociabitur  uxor  III  476.  —  inter- 
rogatiuum  et  indefinitum:  quis  = 
uter:  quis  potius  genitoris  iussa 
sequatur  III  702,  —  quisquam  = 
quisque:  inlicitum  cuiquam  fuerat 
contingere  panes,  sumere  quos  so- 
lus  poterat  sacerdos  II  573,  — 
nec  primus  quisquam  nisi  cunctis 
seruiat  unus  esse  potest  III  608, 
quisquam  usus  I  475,  nec  genitor 
quicquam  uestri   quaeret  II  643, 

—  quis  =  aliquis  I  628,  —  quis- 
que  =  quicunque  I  715,  II  202, 
619,  621,  776.  ni  400,  490,  614. 
IV  180  =  aliquis  III  614,  alius 
=  alter:  aliam  uultus  partem  prae- 
bere  memento  (praebe  illi  et  alte- 
ram  Matth.  V  39)  I  552,  unus 
tolletur  alius  linquetur  IV  172. 


pronus:  rabies  prona  furore  III  291. 

propagare  I  167. 

properis  cursibus  instans  III  290. 

proprius  i.  q.  suus  III  305. 

prosequi  =  respondere:  Christus  pro- 

sequitur  III  485,  IV  48. 
prosternere:    terror  prostrauit  pasto- 

rum  corpora  terrae  I  162. 
prouenire :  passeribus  pretium  nummi 

uix  portio  parua  proueniet  II  490, 

=  neri:    tua   proueniat   de  sorte 

uoluntas  IV  504. 
pubescere   (pubiscere  C)   pleno   aeuo 

I  132. 

pudendas  sordes  animi  ponere  IIl  710. 
pudor  =  reuerentia  III  727. 
pulcher:  labor  II  315  (=  bona)  uina 

II  149,  cibi  n  303,  facultas  I  573, 
fides  II  340,  seges  II  752,  —  pul- 
cherrima  iussa  salutis  I  434. 

pulsare   caelum   I  266.   III   172,   — 

dictis  m  142. 
putealia  pocula  II  257. 

quadrifidus:  quadrifido  ab  axe  IV  158. 

quadriga  III  266. 

quadriiugum  II  546. 

quaerere  i.q.  accipere,  nummum  III 575. 

quaesitor  III  412. 

quaesunt  I  249. 

quam  i.  q.  quauto:  quam  praestare 
magis  gaudet  I  675,  —  quam  pro: 
laetitia  inuentae  maior  tum  nasci- 
tur  agnae  quam  pro  cunctarum  nu- 
mero  III  416,  —  quam  nulla  II 36. 

quatere  plausum  IV  582,  cordalV  711, 
—  linguas  IV  576. 

que  apodosin  incohat:  iam  lux  ad- 
ueniet  properis  mihi  cursibus  in- 
stans  Moenibusque  in  Solymis  ra- 
bies  cum  prona  furore  —  satura- 
bit  III  291.  —  ahundat:  obuia 
nuntia  fama  uenit  pueroque  re- 
measse  salutem  II  342,  semini- 
busque  illud  minus  oranibus  esse 
uirentum  creditur  II  815,  —  = 
U:  seminibusque  aliis  contingunt 
aspera  rura  II  748,  —  praepo- 
sitioni  adiunctum  uelut:  inque 
uicem  IV  646  —  carceris  in  mer- 
sum  tenebris  uinclisque  grauauit 
III 48,  carceris  et  mersum  tenebris 
poenisque  premebat  III  450. 

quin:  nec  littera  deerit  omnia  quin 
fiant  1  489. 


170 


Index 


Quirinus  I  147. 

qui  sit  U  775. 

qnis  =  quibus  I  236,  312,  441.  II 
374.  m  583,  718.  IV  75,  153,  232, 
254,  544,  722. 

quistis  n  672,  queunt  III  310,  queat 
m  526,  IV  115,  queamus  I  124. 

quod  causale:  1)  cum  indicatim:  hoc 
dlctum  scribae  carpebant,  quod 
uerba  Dei  uirtute  ferenda  protu- 
lerat  Christus  II  82.  2)  cum  con- 
iunctim:  quod  uenerit  illa  11  709, 
Moyses  praecepit  quod  pectora 
dura  uideret  III  473,  -—  quod  cum 
indicaiiuo  uel  coniunctiuo  prae- 
cedente  uerho  dicendi  uelse^itiefidi: 

I  168, 193,  238,  300,  506,  713,  755. 

II  291,  327,  389,  550,  579.  III  34, 
35,  38,  139, 152,  245, 248,  262,  567, 
IV  90,  356, 468,  547,  m,  758,  781, 
—  quod  post  haud  dubium  est 
n  180. 

quoniam  (=  ov)  I  379.  IV  732. 

rapere:  furorem  in  bella  IV  408,  ra- 

puit  ficus  de  uertice  mortem  IV 

631. 
rapida  mens  I  40,  uita  I  513,  furor 

II  48,  aestus  II  247,  flamma  IIl 

267,  sol  IV  586. 
i-arus  messor  11  427. 
rationem  ponere  m  4;^. 
recedo  (reeido  C)  I  741. 
recidere  I  636,  —  recidi  I  181. 
recidiuus:  recidiua  in  lumina  surget 

IV  345. 
recurro:  uera  recurrant  1 180,  ut  dic- 

tum  —  recurrat  II  767. 
recursus  I  765.  II  332.  IV  735,  760. 
reddo:  uirtute  mea  se  reddet  lumen 

ademptum  II  411. 
redimita  radiis  salutis  uita  m  294, 

redimire  honore  IV  189. 
rediuiua  dextra  II  594,  r.  corpus  11 660. 
reduces  discipuli  11  295. 
reflectere  dominum  II  704. 
regia  caeli  I  467,  482.  U  513,  539. 
regnator  terrae  apertae  IV  807. 
remeare  I  47,  286,  748.  II  332,  343. 

m  206.  IV  324,  735,  761. 
remissus  =  solutus.III  35. 
renidere  I  205. 
reparatio  uitae  IV  31,  349. 
repedare  I  104.  228.   II  75.  III  195. 

IV  494. 


;  rependere  meritvLmpraef.18 1 610,  lau- 
des  gratesque  r.1 96,praemia  1 578. 
repens  languor  I  744. 
repertor  caeli  terraeque  I  35,   uitae 

II  405,  lucis  uitaeque  IV  479. 
repeto :  nec  quisquam  domibus  repetat 

sustollere  secum  IV  125. 
resipire  m  181. 
restat:  gloria  I  19. 
retexere  monumenta  II  569. 
retur  11  402. 

retractare  =  uituperare  II  85. 
reuinctus  coniugio  U  273. 
reuirescere  U  203. 
reuoluere  i.  q.  repetere:  cuncta  reuol- 

uens    debita   m   454,    —   (resol- 

uere  C)  uitam  U  192. 
ridentia  limina  U  720. 
rigare  lacte  IV  128. 
risus  occultus  U  351.  III  153. 
roboreus:   roboreis  radicibus  instat  I 

334,  robur  fidei  III  119,  191,  277. 

IV  383,  —  saxi  lU  279. 
rogare  =  orare,  precari  I  13. 
rogito  IV  212. 
Roma  praef.  2. 
roseum  iubar  lU  1,  ructans  uarii  ser- 

monis  imago  U  828. 
ruber  uesper  III  225. 
rudis  i.  q.  nouus:  nidibus  ueteres  sub- 

texere  pannos  uestibus  U  371,  — 

rudibus  membris  consistere  U  194. 
rueutes  mentis  languore  II  4. 
rumpitque  hanc  pectore  uocem  IV  366. 
ruralia  arua  I  325^,  r.  pala  I  342. 
rutila  lux  U  168. 

sabbata  II  565,  576,  581,  587.  IV  130. 

Sadducaei  III  221,  241.  IV  14. 

saecli  generatio  IV  159,  lucra  III  308, 
pax  IV  806,  —  peuetralia  U  543, 
uioleutia  II  463,  —  saeclo  debita 

III  348,  saeclorum  series  I  308, 
tempora  UI  232. 

saepta  uiarum  III  755. 

saeta  I  323,  stamine  saetarum  cone- 

xus  UI  392. 
saltem  =  quidom  I  487. 
salutifer  IV  365. 
salua  merces  UI  568. 
saluator  I  769.  II  247.  III  192.  IV 

51,  537. 
Samaritae  U  434,  Samaritum  U  255, 

322,  —  Saraariticus  II  254,  —  Sa- 

maritis  U  244,  250. 


uerborum  et  locutionum. 


171 


sanctificus  auctor  carminis  prcLef.  25. 

sancti  profetae  II  773,  —  s.  fidesII438. 

satias  potusque  cibique  I  637,  —  sa- 
ties  III  216. 

satis  est  I  748.  IV  545. 

saxea  corda  III  474,  saxosus  i^er  II 
785. 

scelerata  cupido  II  442,  sc.  insania 
II  467.  IV  755.  facundia  IV  595, 
ludibria  IV  643. 

scelus  =  diabolus:  horrendi  sceleris 
faUacia  I  374. 

scribere  tabulis  I  113. 

scrupeus  I  684. 

scrutator  cordis  I  579. 

se  om.  I  45.  III  262,  444  eic.  —  se 
iudice  II  643,  se  reddet  lumen 
II  411. 

secretus  i.  q.  separatus  III  420,  — 
secreto  III  205. 

selectio  felix  III  773. 

semiputata  uitis  portio  III  694. 

semita  uiarum  I  315. 

senes  fessi  I  29. 

senilis:  s.  coetus  I  293. 

senior  uir  III  355. 

seorsum  delecta  II  430. 

septemplex  caelum  I  356. 

serenum:  adueniet  uentura  luce  sere- 
num  III  226. 

serere  sancta  praeconia  I  435. 

series  saeclorum  I  308. 

sermo  currebat  II  305. 

seruator  iusti  I  2,  —  II  243,  256,  327, 
382.  m  17,  195. 

serus  pro  sero  II  829. 

si:  si  —  promitteret,  forsan  cunctatio 
mentes  debuerat  I  32,  si  germa- 
nam  potuisses  uisere,  Lazarus  haut 
poterat  succumbere  morti  IV  367, 
—  si  =  num  HI  414,  434.  IV 
354,  554,  —  si  (cod.  nonn.)  credunt 
pectora  uestra  (wtcsuete;  Matth.  IX 
28),  II 410,  istaec  si  credis  (TciaTEuei; 
TouTo;  loh.  XI  26),  IV  354,  om. 
rursum  sublimem  [si]  dixissent 
esse  profetam,  occidisse  illum  tra- 
heret  confessio  culpam  III  687,  — 
si  =  d  III  593. 

Sichen  II  244. 

sicubi  I  573. 

Sidon  III  177. 

si  forte:  uel  septem  lapsus  hominum 
si  forte  liceret  (scil.  remittere)  III 
434. 


silenter  III  460. 

Simeon  I  190,  214. 

similis:  satis  est  domini  similem  uir- 
tutem  prendere  seruo  II  477,  his 
saxosus  ager  simili  leuitate  uire- 
scit  II  785,  istis  (hominibus)  si- 
milem  uos  quaerere  nummum  III 
575. 

Simon  1 422.  lU  120.  IV  409,  583, 653. 

simplex  pro  composito :  condita  =  ab- 
scondita  11  827,  ferre  =  proferre 

II  83,  =  auferre  IV  722,  firmare 
=  affirmare  III  362,  haerere  = 
adhaerere  II  97,  linquere  =  re- 
linquere  II  74,  ludens  =  eludens 
IV  572,  mouere  =  remouere  IV 
374,  paruisse  =  apparuisse  III 
268,  posuere  =  deposuere  III  710, 
sequi  =  prosequi  I  566,  signare 
=  designare  IV  627,  suadere  = 
persuadere  II 336,  temnere  —  con- 
temnere  IV  55,  uellere  =  euellere 

III  377,  uertere  =  euertere  IV 
547,  uenire  ==  euenire,  fieri  I  676. 
—  compositum  pro  simpl. :  adnec- 
tere  =  nectere  1 7,  concelebrare  = 
celebrare  I  109,  117.  IV  193,  ejBPu- 
gere  =  fugere  III  300,  infiudere 
=  findere  IV 171,  malle  =  uelle  IV 
35,  reuincire  =  uincire  11  273. 

simulatio    flammipedum    quadriiugo- 

rum  II  546. 
simul  his  dictis  I  175. 
sin  in  423. 
sinapis  praeparui  granum  11  813,  mi- 

uimi  sinapis  UI  376. 
Sine  luce  tenebris  I  624,  sine  fruge 

rapinam  II  780,  sine  houore  III 

31,  sine  noniine  III  68,  760,  sine 

fine   III   379,  771.    IV   79,    sine 

fructibus  aera  IV  235,    siue    no- 

mine  IV  430. 
sinuamen:  uteri  sinuamine  I  87,  si- 

nuamine  lateram  III  56. 
sinuo  II  259. 
sinuosa   uolumina   lini   I  423,   sinus 

cophiuorum  lU  90. 
Smyrnae  de  fonte  praef.  9. 
sobrius  aeternum  I  21. 
sociabile  uinclum  IV  18.     • 
Sodomi  II  455. 
sol  =  dies:  quadraginta  illi  fuerant 

ex  ordine  soles  I  369,  geminos  ex- 

pendere  soles  II  323. 
solidus  III  363. 


172 


Index 


solium  caeli  I  17. 

soUicite  =  diligenter  III  239. 

Solomon  I  644,  II  710,  711. 

soluere  linguam  per  uerba  I  114,  sol- 

uitur  uirgo  nouo  fetu   conpleta  I 

155. 
solus:  solis  iteris  regionibus  infit  lU 

585. 
Solymi  (Solimi  plerique  libri)  I  227, 

233,  449,  n  154,  205,  281,  284.  III 

^91,  584,  622,  641,  IV  78,  363. 
sonans  =  praedicans  I  439  —  sona- 

rit  IV  569. 
sonipes  alacer  I  688. 
sonora  uox  II  417. 
sopire  furorem  I  267. 
soporata  nocte  III  97. 
sordida  lucra  II  162.  III  706,  s.  dicta 

laboris  III  696. 
sors.:    res    uberior    cumulatae    sortis 

abundat  IV  254. 
spar^ere :  spargantur  in  populos  II 484. 
species  (nann.  codd.)  animae  I  312, 

ouium  I  692,  t.  q.  forma  II  673. 
speculum  II  69,  IV  714,  726. 
spiceus  horror  II  799. 
spiraculum  I  115. 
spiramen  I  215,  340.  IV  797. 
Spiritus  I  21,  140,  Spiritus  punis  1 69. 

II  624>  628. 
splendescere  11  188. 
spondere  animos  II  370. 
spongus  IV  695. 

sponsalia  pacta  I  143,  uota  IV  200. 
spontaneus  I  652,  703. 
sporta  m  217,  252. 
sputa  inproba  IV  566. 
squamosum  corpus  11  519. 
stamen  saetarum  UI  392. 
stare  =  esse :  haud  ignota  stat  cautio 

legis  I  519,  stabunt  rebus    sigua 

futuris  II  696. 
statuere  inreuocabile  tempus  praef.  4. 
stemere:  prono  strauerunt  corpore  ter- 

ram  I  248,  aequora  uitae  sternit 

mitis   moderatio   III  605,   pacem 

II  38. 

strata  (suhst)  I  290,  315.  II  535.  lU 
462,  636,  655,  —  strata  tororum 

III  621,   —  stratumque  tuum  re- 
ferto  II  90. 

strauerunt  corpore  terrain  I  248. 
strepere  loquellam  IV  579. 
strictura  II  783. 
struere  conuiuia  III  53. 


stupidus  =  stupens  IV  89. 

stupuere  magistrum  11  295. 

sub  c.  abl.  uhi  ablatiuum  instrumefUi 
causae  u£l  modi  exspectes:  miseri 
cient  sub  nomine  fratrem  I  503, 
tuo  subnomine  nobisuirtutes  omnia 
domuerunt  1 709,  seruiuit  tuo  no- 
bis  sub  nomiue  daemon  I  712,  snb 
uno  noraine  consociat  II  59,  prae- 
claro  nitidi  sub  lumine  solis  II 
482,  infendent  sub  uomere  IV  171, 
sub  pondere  pressos  IV  505,  — 
nullo  syb  crimine  culpae  I  262, 
Istrahelitarum  sub  nomine  plebem 

II  474,  cf.  IV  325,  796,  sub  iure 
'       legis  tenebo  II  582,  matris  gene- 

risque  sub  nomine  II  732,  populo 
I  sub  teste  III  478,  sub  lege  IV  6, 
cf.  IV  12,  —  sub  una  condicione 
premet  IV  169,  ueris  sub  testibus 
IV  552,  sub  sorte  IV  663,  tantis 
sub  casibus  IV  497.  —  ubi  ahl. 
temp.  exspectes:  nocte  sub  obscura 
(vuxTo^;  loh.  III 2)  n  177,  sub  ex- 
tremo  labentis  lumine  solis  III  77, 
uostro  sub  tempore  11  514,  sub 
exortu  solis  (jcptot  Matth.  XVI 3) 

III  227,  ueniet  certo  sub  tempore 

III  347,  =  in:  sub  turbine  saecli 
proculcet  pedibus  letum  II  221, 
cf  IV  541,  sub  pectore  III  528. 

IV  352,  Doraini  sub  pectore  II 493. 
sine  honore  manent  patria  sub  sede 
profetae  III  31,  uentris  sub  car- 
cere  III  235,  caeli  sub  sede  (=  in 
caelo)  III 287,  procerum  sub  pondere 
tristis  III  64,  ueuient  sub  lumina 
uitae  IV  27,  —  sub  iudice  statuet 
uinctum  I  515,  st<eterat  sub  litore 
puppis  II  43,  nuUa  sub  Christo 
ieiunia  ferret  II 364,  qui  me  confes- 
sus  fuerit  sub  iudice  terrae  11  495, 
sub  lumine  lucis  inueniam  III  314, 
sub  iudice  flamma  III  475,  primo 
sub  limine  IV  574,  —  ille  sub 
haec  II  113,  259  etc. 

subeo:  subibit  (=  subsequetur  illos 
receptos)  I  760. 

subigant  haec  pascua  porci  II  60. 

sublimis  capiat  II  228. 

sublimo  III  145. 

substantia  animae  11  522*,  arboris 
III  668,  —  credendi  11  675,  panis 
T  380,  595, -parua  IV  255,  salis 
I  474,  suci  n  745,  uocis  II  418. 


uerborum  et  locutionum. 


173 


—  substantia  =  siimma  pecuniae 
IV  255. 

succedere  pro  I  333,  succidere  messem 
II  318. 

sulcare  ilammis  auras  I  244. 

summa  dies  1706,  summogustu  IV  659. 

sunt  qui:  sunt  quos  iactantia  tollit  I 
580. 

super  =  in:  audiuitque  dei  super  hor- 
rida  somnia  uocem  1 138,  quicum- 
que  hominum  fuerit  super  omni- 
bus  error  II  623,  —  aduerb.  I  717. 
II  2,  31,  277.  m  47,  436,  603,  631. 
IV  161. 

superarent  i.  q.  superessent  IV  136. 

superest  =  abundantius  est:  quod 
superest  illis  (quod  autem  his  abun- 
dantius  est  Matth.  V  37)  l  546. 

superbi  sapientes  II  550. 

superfluus  III  249. 

superincrepitans  II  161. 

supra:  sidera  supra  III  409. 

surgere:  niaior  in  plures  audax  in- 
iuria  surgit  III  725. 

suscipere:  lohauneni  ueneratio  susci- 
piebat  III  51,  685. 

suspendere  curam  pectoribus   nostris 
I  640. 

susurrans  U  483. 

synonymorum  coaceruatio:  clamore 
uocabat  I  310,  pestiferi  rabies  uae- 
sana  ueneni  I  404,  apicis  parui 
gracilis  distinctio  I  488,  ueteris 
iussum  moderamine  legis  I  496, 
tacitae  mentis  penetnJia  I  505, 
e  tenebris  carceris  atri  I  517,  casti 
pudoris  iura  I  534,  uis  tetra  ue- 
neni  I  547,  nil  abdita  clausum 
pectoris  antra  tegunt  I  588,  de- 
uoti  pectoris  seruitium  I  610,  ob- 
scurae  tenebrae  I  622,  nigrae  um- 
brae  1 623,  magna  admiratio  plebis 
inmensum  stupuit  I  729,  caecis 
tenebris  demersa  I  758,  aestu  fe- 
brique  I  768,  pectora  nescia  falsi 
uirtutem  puram  seruant  sine  f raude 
maligna  II  112,  nocte  obscura  II 
177,  furuis  tenebris  II  207,  cae- 
cae  tenebrae  II  236,  sordida  pol- 
lutae  —  contagio  mentis  II  239, 
tristes  lacrimae  II  370,  inplorat 
lacrimans  II  380,  praeclaro  nitidi 
sub  lumine  solis  U  482,  benigna 
obsequia  U  506,  caeci  de  carceris 
umbris  U  510,  lumine  lucis  U  517, 


amissae  leti  post  funera  uitae  II 
521,  fulgentis  splendens  gloria  U 
524,  uento  uibrante  II  529,  uesti- 
tum  ueste  uidere  II  530,  prae- 
cepta  iussa  II  710,  fontani  gurgitis 
unda  II  716,  magna  sub  mole  fa- 
rinae  U  821,  mirata— arte  attoni- 
tus  stupuit  UI  58,  ualidum  robur 
UI  119,  277,  rabies  proua  turore 
UI  291,  caeca  rabies  furoris  III 
350,  iustabilis  fidei  nutans  per  lu- 
brica  gressus  lU  374,  diuite  gaza 

III  522,  concordi  sternit  mitis  mo- 
deratio  pace  lU  606,  uasti  sine 
fine  doloris  UI  771,  fesso  nexos 
languore  quietis  IV  507,  celeri 
properoque  recursu  IV  760,  furtim 
sustulerit  corpus  defensa  tenebris 
occulte  rapiens  audacia  discipulo- 
rum  IV  782. 

synthesis  generis:  reuertenti  iuuenis 
(iuuenem  C)  torpentia  membra — 
ante  pedes  Christi  lecto  posuere 
cubantem  U  76  s. 

Syria  1 146,  438,  Syri  I  449.  UI 176. 

tamen  i.  q.  uere:  tamen  uobis  est 
una  magistri  inposita  . . .  potestas 

IV  62. 

tangere  sensu  i.  q.  intellegere  U  769. 

tauta  =  tot:  II  422,  tanti  =  tot  lU 
249.  IV  399,  535. 

tantum  =  tantopere  I  299.  lU  649, 
tantum  terrestria  U  209,  —  tan- 
tum  ne  II  624. 

tarda  uerba  I  34. 

temno:  mandata  dei  temnenda  peregi 
I  38. 

tempore  capti  I  657. 

temporum  usus  rarior:  praes.  pro 
perf.:  iheo  in  uiscere  proles  exul- 
tat  Mariae  cum  adfamina  sensit 
(2<jx{piT]ae  To  Ppl^o?  Luc.  1 44)  1  90, 
ille  profetarum  solus  transcendere 
uires  promittitur  olim  (cf.  Matth. 
XI 10)  U  532,  non  meminit  quis- 
qnam  te  uisere  nudum  IV  278, 
quattuor  luces  praetereunt,  quo 
membra  solo  conposta  quiescunt 
IV  376;  discedens  Christus  lan- 
guoribus  aptat  medellam  II  600, 
labentis  mentem  frater  lucrabere 
fratris  lU  422,  corpus  motu  fu- 
giente  caloris  fetorem  reddere  IV 
378,    discipuli  luda  fugiente   se- 


174 


Index 


quuntur  IV  480.  praes.  pro  futwro: 
dicitis  agricolis  uenire  uentorum 
rabiem  III  229,  sibi  post  domi- 
natum  cedere  credentum  III  730, 
potiora  credere  tantae  promittit 
ndei  lY  238,  oscula  pepigit  sese 
contingere  Christi  IV  515.  —  fut. 
pro  praes.:  felix  qui  credit  finem 
mox  adfore  uerbis  quae  deus  ad 
famulos  ma^um  dignando  loque- 
tur  I  92,  quisque  capax  fuerit  ca- 
pessat  III  490.  — -  plusq.  pro  im- 
perf.:  hospitio  amborum  fuerant 
praeparua  nabitacula  I  153,  texta 
camelorum  fuerant  uelamina  saetis 
I  323,  nec  dignum  fuerat  uestis 
suspendere  curam  pectoribus  no- 
stris  I  639,  iUic  fuerant  11  139, 
inlicitum  fuerat  U  573,  quattuor 
ex  omni  fuerant  tum  milia  plebe 
(ol  8i  la6(ovTE5  ^aav  xeTpoixia^CXioi 
av8p£«  Matth.  XV  38)  III  218, 
fuerat  cui  dissona  lingua  III  764, 
fuerat  mulier  accepta  IV  310.  — 
perf.  pro  praes.:  ut  melius  fuerit 
thalamis  caruisse  UI  481,  solita 
est  (=  solet)  IV  81.  —  tempora 
iMriafUur  in  parataxi:  manet  — 
claudetur  I  39,  erigit— uoluit  I  99, 
torpescunt— audiuitque  1 137,  mi- 
rantes  laudant,  laetantes  consti- 
puerunt  I  179,  accepit  laetusque 
profatur  I  201,  datur — concedetl 
209,  fuerant— cinxere— praebent  I 
323  sq.,  tenetur— purgabitur  1 342, 
tenebit — conplet  1 379,  uidebunt— 
exoritur  1 416,  receptat  sequentur 
—  manet  —  manebit  —  patebit  — 
adoptat  —  pandetur  I  455-468, 

frocubuit  Christumque  precatur 
735,  aptat— -abibat  II 91,  misit  ut 
ueniant  munera  II  229,  conperit, 
aduolat,  orabat  II  333,  si  fue- 
rit — sin  erit  U  448,  praeterit  et— 
carpebat  U  562,  domum  repetit 
turbasque  reliquit  U  829,  conue- 
niunt  populi -secumque  trahebant 
UI  197,  urget — abegit — premebat 
III  448—450,  inuenit— mssit  lU 
557,  tumebat  calcauitque  IV  301, 
secessitorabatqueIV501,iniecere — 

Jrehendunt  IV  521,  ait— negabat 
V  576,  inducunt— cinxere  IV  645, 
dixere — fatentur  IV  713,  —  quaerit 
quot  errata  remittat  uel  si  liceret 


lU  433,  quae  foret— quae  possit 

III  528,  si  uellet  cur  trahantur  UI 
627,  poscant— consumeret  IV  94, 
utinam  adforet  et  rapuisset  FV  340, 
—  si  promitteret,  debuerat  I  32, 
iamque  torpebant  —  cum  sulcabat 
lU  97,  nec  prius  audebant,  nisi 
firmasset  lU  336,  inquirunt  uirtus 
quae  tanta  dedisset  lU  676,  si  po- 
tuissesuisere— haut  poterat  IV  367, 
petebant  qui — cuperet,  qui  confes- 
8U8  sese  damnauerit  IV  615,  [sij 
dixissent  esse  profetam,  traheret 
confessio  culpam  lU  687. 

temptamina  IV  108. 

temptator  I  383. 

tenax  uirtutis  lU  518. 

tendere:  tendentem  diffusa  umbracula 
ficum  lU  655. 

tenebrae  mortis  I  128. 

tenebrosa  uolumina  I  213. 

tenere:  ambos  adnexos  tenebant  I  7, 
custodia  pecudum  pastores  tenuit 
I  159,  quaerens  inuenta  tenebit  I 
668,  quae  regio  puerum  teneret 
progenitum  I  229,  secumque  fide 
lam  certa  tenebat  U  388,  tenere 
ieiunia  U  363,  tenere  nomen  I  226, 
492,  uitam  I  379,  745. 

terdena  pondera  argenti  IV  426. 

terga  liquidi  profundi  lU  257,  ruris 
I  698.  U  426,  soli  I  685,  terrae 
U  802.  m  212. 

terrenus  I  650.  U  196,  681.  III 175. 

terrestria  dixi  U  209. 

terrificus  IV  157. 

testatio  praesens  U  669. 

textum  i.  q.  uestis  texta  IV  664,  texta 

IV  724,  textus  (=  pannus)  I  156, 
(=  rete)  I  431. 

thalamus:  thalamis  inhaerere  I  5, 
arserat  Herodes— in  thalamos  fra- 
tris  III  44,  thalamorum  uincula 
nectens  lU  737. 

thronus  I  101,  482. 

tineae:  I  612  (edaces),  615. 

Tonansi.g.DeusU795.IV  553,672,786. 

tondere:  pascuatondent  pecudesU424. 

torpere  otia  lenta  III  566,  —  tor- 
pentia  membra  II  76. 

toi-pescere  I  137. 

torrens  flamma  praef.  5  —  U  331. 

toti  =  omnes:  tota  per  oppida  I  147, 
totis  eduxit  moenibus  II  298,  to- 
tum  uinum  U  374,  totom  £U  213, 


uerborum  et  locutionum. 


175 


totis  siluis  ni  413,  totum  conplere 
licebit  rv  519. 
tractare  curam  talenti  IV  230,  oculis 
lumen  serenum  (Cbristum)  I  319, 

—  pocula  IV  659. 
tractus  aeris  IV  104. 

trahere  animum  per  gaudia  I  94,  mi- 
racula  lon^  trahebat  I  43,  pro- 
missa  I  308,  pronos  trahere  I  687, 
risu  III  153,  traheret  confessio 
culpam  III  688. 

trans:  t.  sidera  I  495,  =  supra:  cunc- 
taque  trans  meritum  concessit  de- 
bita  seruo  III  446. 

transcendere  II  532  (uires),  III  612. 

transigere  horam  IV  690,  ludibria 
IV  650. 

transuoluere  in  378. 

tremefacta  pauore  corpora  I  161. 

tremisco:  molli  timore  tremiscis  III 
302. 

trinus  =  triplex  III  484,  =  tres  I 
103,  249.  m  327.  IV  671,  =  ter- 
tius  IV  735. 

triti  utres  11  373. 

triticeus  nitor  II  805. 

tropaea  speciosa  III  342,  tropaeis  ex- 
celsis  III  640. 

truculentus  III  449,  586. 

tunc  cum  praef.  23y  tum — cum:  quod 
dare  tum  licitum,  cum  sanguis 
distraheretur    credebant   IV  634, 

—  tunc  dehinc  I  52,   tunc  inde 
n  137,  m  93. 

tunica  IV  644. 

turba  propinquorum  I  108. 

turbo  n  221,  368,  545.  m  266.  IV  541. 

tyrannus  durus  II  462. 

Tyrus  m  177. 

uacuum  est  ».  ^.  licet  III  246. 

uaecordis  uulgi  dicta  IV  674. 

uaesana  rabies  I  404. 

uaesania  III  172.  IV  669. 

uasculum  II  140. 

uates  i.  q.  sacerdos  I  4,  47,  prisci 
uates  I  122,  ad  officium  uatis  I 
132,  141,  de  sanguine  uatum  1 186, 
uatum  oraculaI195,  culmiuauatum 
I  233,  oracula  uatum  I  237,  uatum 
choreis  I  292.  II  576.  m  292,  exi- 
mios  uatum  uatum  princeps  IV  404. 

ubi:  ubi  tertia  uenerat  hora  III  556, 
ubi  sexta  transfiuxerat  hora  III  56(^ 
ubi  transegerat  horam  IV  690. 


uectare  I  273. 

uegeto  U  355.  III  108. 

uel  =  et  n  478.  m  627. 

uelamina  I  323.  IV  703,  749. 

ueliuolum  mare  U  11. 

uenalia  multa  U  155,  uenali  nomine 
sisti  UI  441. 

uenenati  passus  U  715. 

ueneniferi  serpentis  propago  II  631. 

uenenum  I  386,  404.  U  719.  III  369. 
IV  437. 

uenerabilis  iustus  IV  518,  templum 
U  166. 

uenire  uiam  I  231,  u.  in  uerba  I  17, 
uenient  (i.  q.  erunt)  soluta  UI  287. 

uentosa  aequora  I  689. 

uerbera  flagri  II  158. 

uerberare  auras  IV  375. 

^ierborum  ordo  rarior:  omnia  nam 
memorat  sibimet  sermone  profetae 
gesserat  ipsa  prius  quaecunque, 
ex  ordine  dicta  II  300,  non  in- 
lata  homini  fuerint  quaecunque 
III  148,  natis  quisque  suis  m  186, 
—  nato  cum  II  129,  haut  etenim 
iustos  ueni  ad  directa  uiantes  U 
359,  hoc  super  U  527,  sidera  su- 
pra  UI  409,  uos  inter  UI  605, 
haec  inter  IV  114. 

uerbum:  (fama)  mille  sonans  uerbis 
{cf.  KoXuOpoo?)  I  439. 

uerhtim  auxiliare  omissum:  praef.  21 
(est),  I  6  (erat),  11  (est),  141  (esse), 
237  (esse),  379  (esse),  U  176  (sunt) 
etc.  cf  ellips.  uerb. 

ueredicus  II  275,  610.  IV  3. 

uergentibus  annis  I  8. 

uersutia  fallax  I  368. 

uersutis  artibus  I  382. 

uertigo  poli  praef  13. 

uestigia  matris  deseruit  I  287,  uesti- 
gia  =  pedes  I  316,  476,  539.  II 
434,  453.  lU  102,  (=  gressus) 
III  115,  —  uestigia  nostra  (=  me) 
sequeris  III  518. 

uia  traus  pelagus  I  414. 

uiare  I  126.  II  359.  III  209. 

uibrare:  tremulo  uibrabant  corda  pa- 
uore  III  105. 

uicibus  I  3,  omnijbus  uicibus  aunorum 
I  284. 

uigere  U  396,  458.  III  644. 

uigor  stabilis  II  777. 

uiucula  thalamorum  II  277.  III  737 
(IV  21). 


176 


Index  aerborum  et  locutionum. 


uindex:  ferro  uindice  I  498. 

uineta  retundere  III  695. 

uiperea  gens  I  328. 

uires  I  148. 

uirescit  II  785. 

uirginea  tecta  I  55. 

uirgo  lectissima  I  69. 

uiridis  terra  I  162. 

uiror  H  816.  III  638. 

uirtus  i.  fere  quod  uis,  Suvafii; :  uirtus 
praescia  rerum  I  192,  sancta  uir- 
tute  ducere  I  240,  u.  animae  I  312 
(species  nonnulli  codd.),  uirtus 
corporis  I  511,  uirtutes  I  710, 
uirtute  mentis  fidelis  I  761,  uir- 
tus  furoris  II  46,  uerba  uirtutis 
Dei  ferenda  II  83,  dicti  et  facti 
uirtute  II  87,  uirtutes  11  108,  uir- 
tus  Dei  II  183,  uirtus  nostri  pa- 
rentis  II  262,  uirtutis  bonore  II 
355,  uirtutes  daemonis  atri  II  437, 
animae  libera  uirtus  II  522,  557, 
uirtus  templi  II  578,  patria  uirtus 
II  601,  602,  aduersa  uirtute  11 615. 
minister  uirtutis  III  27,  34,  dona 
inmensae  uirtutis  III  73,  uirtus 
fecunda  donis  UI  193,  digna  uir- 
tute  tueris  III  278,  pulcberrima 
uirtus  constituet  III 542,  constituet 
regni  uirtus  sublimis  iu  aula  IV 
34,  istaec  uirtus  firmissima  legis 
IV  41,  uirtus  caeli  152,  praesens 
uii*tus  tua  rV  340,  uirtus  creden- 
tum  IV  382,  400,  uirtute  ipsius  IV 
410,  non  mihi  est  uirtus  IV  496. 

uiscera  I  60,  140,  733,  uiscere  I  90, 

uiscus  I  90. 

uis  liuida  1  384,  borrida  III  8.  IV  722, 
tetra  I  547. 

uita  perennis  III  309,  547,  perpetua 
ni  502. 

uitalis:  dicta  II  547,  725,  geat&praef. 
19,  mensa  I  757,  saecula  II  292, 
uerba  II  452.  IH  255,  -  orae  U 
707. 

uitreas  undas  I  354. 

uiua  unda  II  258,  261. 

uiuax  mens  II  487. 

uiuificus  IV  797. 

uix:  uix  paucos  I  684. 

ullus  =  aliquis  III  404. 

umbra  mortis  1  417  (caligo  m.  I  681), 
carceris  I  409.  Il  510. 

umbracula  ficus  11  115.  III  655. 

undisonus  lU  390. 


uocare  sub  tecta  II  447. 

uocitare  I  26,  72,  110.  IV  694. 

uolare:  dum  saecla  uolabunt  j>f  oe/*.  12. 

uolentes  IV  774. 

uolucris  anima  IV  371,  fama  III  264. 

uoluenda  dies  I  106. 

uolumina  (=  cogitationes)  cordis  I 
213,  lini  I  423,  inmensa  petrae 
IV  725. 

uoluntas  I  418,  III  656  (cibi). 

uolutat  dicta  I  95. 

uotum:  laetum  IV  208,  regale  III 
739,  sponsaliaIV200,  sponsiII366. 

urgentes  =  inminentes  I  329. 

usus  triticei  I  377. 

ut:  nec  metus  ut  (=  ne)  rapiant 
praef  21,  iubere  ut  tradant  II 429, 
adiurabo  ut  fateare  IV  554,  spon- 
dent  mandatum  ut  studeant  I 
389.  —  om.  uerbo  satis  est  iubeas 
remeare  salutem  I  748,  peteres  tibi 
traderet  undam  U  258,  rogitabant 
sumeret  escas  11  302,  uox  audiet 
ut— dices  et  negabis  IV  472,  ro- 
gabant— peterent  IV  610,  petimus, 
custos  seruet  IV  736.  cf  etiam  1 
110.  n  74.  III  358.  —  quo  ubi 
ut  exspectes:  quo  pateant  uolumina 
cordis  (ut  reuelentur  cogitationes 
Luc.  II  36)  I  213,  quo  numen 
adorent  I  231,  gloria  quo  maneat 
simiUs  natoque  patrique  (ut  omnes 
honorificent  filium  .  .  .  loh,  V  23) 
n  645,  quo  possent  dicta  profetae 
concurrere  rebus  (ut  impleretur 
quod  dictum  erat  per  profetam 
MaMh.  XIU3S)  H  825,  Christum 
me  dicere  cunctis  parcite,  quo  soli 
cognoscant  talia  digni  III  288,  — 
=  quippe,  a>?,  Sre:  leti  quod  lege 
remissus  tanta  ut  lohannes  uirtutis 
dona  teneret  III  35. 

uterque:  utrasque  palmas  porrexit  II 
595. 

uulgaris  plebs  IV  733. 

uulgus  masc.  IV  611. 

uulnera  =  peccata  III  436. 


Zabulonum  I  411,  413. 

Zacharias  (Zaccharias  C  passim)  I  3, 

11,  74,  81,  309. 
Zebedeus  I  433,  590,  Z.  nati  UI  319. 

IV  483. 
zona  I  324. 


13 

25 


. .  •*  \ 


i 


3   2044   024   286  353 


_J • 

HARVARD  UNIVERSITY 

hi1p:/Aib.haryard^edu                                   ' 

If  the  item  i*.  recalled,  the  borrower  vvill 
be  notified  af  the  need  for  an  earlier  return. 

^ W  1  D  fc  M  f  ft 

1 

1 

f 

Thank  youfor  helping  tts  i 

to  preserve  our  coUevtion!